# فثث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AB%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فثث

الفَثُّ: نبت يُخْتَبَزُ حَبُّه، ويؤْكَلُ في الجَدْبِ، وتكون خُبْزَتُه غليظةً، شبيهةً بخُبزِ المَلَّة؛ قال أَبو دَهْبَلٍ: حِرْمِيَّةٌ، لم يَخْتَبِزْ أَهلُها
فَثّاً، ولم تَسْتَضْرِمِ العَرْفَجا
وروى ابن الأَعرابي: الفَثُّ حَبُّ يُشْبِهُ الجاوَرْسَ، يُخْتَبَزُ ويُؤكل؛ قال أَبو منصور: وهو حَبٌّ بَرِّيٌّ يأْخذه الأَعرابُ في المَجاعات، فيَدُقُّونه ويَخْتَبزونه وهو غِذاء رَديءٌ، وربما تَبَلَّغُوا به أَياماً؛ قال الطِّرِمَّاحُ:
لم تَأْكُلِ الفَثَّ والدُّعاعَ، ولم
تَجْنِ هَبيداً، يَجْنِيه مُهْتَبِدُهْ
قال الأَزهري: قرأْت بخط شمر: الفَثُّ حَبُّ شجرةٍ بَرِّيَّةٍ؛ وأَنشد: أُجُدٌ، كالأَتانِ، لم تَرْتَعِ الفَثّ،
ولم يَنْتَقِلْ عليها الدُّعاعُ
وقيل: الفَثُّ من نَجِيلِ السِّباخِ، وهو من الحُموضِ،يُخْتَبز، واحدتُه فَثَّةٌ؛ عن ثعلب؛ وقال ابن الأَعرابي: هو بِزْرُ النَّباتِ؛ وأَنشد: عَيْشُها العِلْهِزُ المُطَحَّنُ بالفَثِّ،
وإِضاعُها القَعُودَ الوَساعا
وتَمْر فَثٌّ: مُنْتَشِرٌ ليس في جِرابٍ ولا وِعاءٍ، كَبَثٍّ؛ عن كراع. اللحياني: تَمْر فَثٌّ، وفَذٌّ، وبَذٌّ: وهو المُتَفَرَّقُ الذي لا يَلْزَقُ بعضه ببعض. وقال الأَعرابي: تمر فَضٌّ، مثله.
الأَصمعي: فَثَّ جُلَّتَه فَثّاً إِذا نَثَرَ تمرَها.
وما رأَينا جُلَّةً أَكثر مَفَثَّةً منها أَي أَكثر نَزَلاً. ويقال: وُجِدَ لبني فلان مَفَثَّةٌ إِذا عُدُّوا، فوُجِدَ لهم كَثْرةٌ. ويقال: انْفَثَّ الرجلُ من هَمٍّ آَصابَه انْفِثاثاٍ أَي انكسَر؛ وأَنشد:وإِنْ يُذكَّرْ بالإِله يَنْخَنِثْ،
وتَنْهَشِمْ مَرْوَتُه، فتَنْفَثِثْ
أَي تَنكسِرُ. وفَثَّ الماءَ الحارَّ بالبارد يَفُثُّه فَثّاً: كَسره وسَكَّنه؛ عن يعقوب.

### Türkçe

**الفَثُّ**: Tanesi ekmek yapılan bir bitkidir; kıtlıkta yenir; ekmeği kalın olur, **خُبْزِ المَلَّة** ekmeğine benzer; Ebû Dehbel dedi ki:
Hırmiyye’dir; halkı
**فَثّاً** ekmek yapmadı,
ve **العَرْفَجا**’yı tutuşturmadı

İbnü’l-A‘râbî rivayet etti: **الفَثُّ** **الجاوَرْسَ**’a benzeyen bir tanedir; ekmek yapılır
ve yenir; Ebû Mansûr dedi ki: O, bedevî bir tanedir; Araplar onu kıtlıklarda alırlar,
onu döverler ve ekmek yaparlar; o kötü bir gıdadır; bazen onunla
günlerce idare ederler; et-Tırimmâh dedi ki:
**الفَثَّ** ve **الدُّعاعَ** yemedi, ve
**هَبيداً** devşirmedi; onu devşiren devşirir

el-Ezherî dedi ki: Şemr’in hattıyla okudum: **الفَثُّ** yabânî bir ağacın tanesidir; ve inşâd etti:
**أُجُدٌ**; dişi eşek gibi; **الفَثّ**’ı otlamadı,
ve onun üzerinde **الدُّعاعُ** intikal etmedi

Ve denildi ki: **الفَثُّ** **نَجِيلِ السِّباخِ**’tandır; o **الحُموضِ**’dandır; ekmek yapılır; onun bir tanesi
**فَثَّةٌ**’dir; Sa‘leb’den; ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: O, bitkinin tohumu (**بِزْرُ النَّباتِ**)dur; ve inşâd etti:
Onun geçimi, **الفَثِّ** ile öğütülmüş **العِلْهِزُ**’dür,
ve onun zayi edişi, **القَعُودَ الوَساعا**’dır

Ve **تَمْر فَثٌّ**: yayılmıştır; ne bir torbada ne de bir kapta değildir; **بَثٍّ** gibi; Kurâ‘dan.

el-Lihyânî: **تَمْر فَثٌّ** ve **فَذٌّ** ve **بَذٌّ**: o, dağınık olandır; onun bir kısmı bir kısmına
yapışmaz. Ve el-A‘râbî dedi ki: **تمر فَضٌّ**; onun gibidir.

el-Asma‘î: **فَثَّ جُلَّتَه فَثّاً**; hurmasını saçtığı zaman.

Ve biz ondan daha çok **مَفَثَّةً** olan bir **جُلَّةً** görmedik; yani daha çok dökülüşçe. Ve denilir:
Falan oğullarına bir **مَفَثَّةٌ** bulundu; sayıldıkları zaman; onlara bir çokluk bulundu.

Ve denilir: Adam, kendisine isabet eden bir kederden **انْفَثَّ**; **انْفِثاثاٍ**; yani kırıldı;
ve inşâd etti: Ve eğer ilâh ile hatırlatılırsa büzülür,
ve yiğitliği kırılır, sonra **تَنْفَثِثْ**
yani kırılır. Ve sıcak suyu soğukla **فَثَّ**; onu **يَفُثُّه فَثّاً**: onu kırdı
ve onu yatıştırdı; Ya‘kûb’dan.
