# فثث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AB%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فثث

الفث: نبت يختبز  ، بالخاء المعجمة والزاى، هكذا في سائر النسخ، ومثله في اللسان والصحاح والمحكم، إلا ما شذ في بعضها: يختبى، بالخاء المعجمة والياء، أي يدخر ويكنز، وأيده شيخنا بما حكاه ابن خزيمة عن بعض الأعراب، والذين في الصحاح والمحكم واللسان: نبت يختبز  حبه  ويؤكل  في الجدب  ، وتكون خبرته غليظة شبيهة بخبز الملة، قال أبو دهبل:
  حرمية لم تختبز أمـهـا                      فثا ولم تستضرم العرفجا وروى ابن الأعرابي: الفث: حب يشبه الجاورس، يختبز ويؤكل. قال أبو منصور: وهو حب برى تأخذه الأعراب في المجاعات فيدقونه ويختبزونه، وهو غذاء ردىء، وربما تبلغوا به أياما، قال الطرماح:
  لم تأكل الفث والدعاع ولم                      تجن هبيدا يجنيه مهتبده الفث أيضا:  شجر الحنظل  هكذا في سائر النسخ، وهو خطأ، والصواب: شحم الحنظل، وهو الهبيد. نقله الصاغاني. وفي التهذيب: قرأت بخط شمر: الفث: حب شجرة برية. وقيل: الفث: من نجيل السباخ، وهو من الحموض يختبز، واحدته فثة، عن ثعلب. وقال ابن الأعرابي: هو بزر النبات، وأنشد:
  عيشها العلهز المطحن بالفث                      وإيضاعها القعود الوساعـا  والانفثاث: الانكسار  يقال: انفث الرجل من هم أصابه، انفثاثا، أي انكسر، وأنشد:
  وإن يذكر بالإله ينخنث
  وتنهشم مروته فتنفثث

  أي تنكسر. وفث الماء الحار بالبارد يفثه فثا: كسره وسكنه، عن يعقوب. عن الأصمعي:  فث جلته  ، بالضم إذا  نثر  تمرها.  والمفثة: الكثرة  ، يقال: وجد لبنى فلان مفثة، إذا عدوا فوجد لهم كثرة.  وتمر فث  : منتشر ليس في جراب ولا وعاء، كبث، عن كراع، وعن اللحياني: تمر فث، وفذ، وبذ، أي  متفرق  . ما رأينا جلة  كثير مفثة  أي  كثير نزل  ، محركة.  وما افتثوا، بالضم: ما قهروا  ولا ذللوا.

### Türkçe

**الفث**: Bir bitkidir; ekmek yapılır; **بالخاء المعجمة والزاى** ile; bütün nüshalarda böyledir; **اللسان** ve **الصحاح** ve **المحكم**’de de bunun gibidir; ancak bazılarında şâz olan şu müstesna: **يختبى**، **بالخاء المعجمة والياء** ile; yani biriktirir ve hazineler; şeyhimiz bunu, İbn Huzeyme’nin bazı bedevîlerden naklettiği şeyle destekledi; **الصحاح** ve **المحكم** ve **اللسان**’da olan: Bir bitkidir; onun tanesi ekmek yapılır ve kıtlıkta yenir; ve onun ekmeği kalın olur, **خبز الملة**’ye benzer. Ebû Dehbel dedi ki:
  Haramî bir kadın; anası onun için **فثا** ekmek yapmadı,
  ve **العرفجا**’yı tutuşturmadı.

İbnü’l-A‘râbî rivayet etti: **الفث**: **الجاورس**’a benzeyen bir tanedir; ekmek yapılır ve yenir. Ebû Mansûr dedi: Ve o, yabânî bir tanedir; bedevîler kıtlıklarda onu alırlar; onu döverler ve ekmek yaparlar; ve o kötü bir gıdadır; ve belki onunla günlerce idare ederler. **الطرماح** dedi ki:
  **الفث** ve **الدعاع** yemedi,
  ve **هبيدا** devşirmedi; onu devşiren devşirir.

**الفث** ayrıca: **شجر الحنظل**; bütün nüshalarda böyledir; ve o hatadır; doğru olan: **شحم الحنظل**’dır; ve o **الهبيد**’dir. Bunu **الصاغاني** nakletti. **التهذيب**’de: Şemmer’in hattıyla okudum: **الفث**: yabânî bir ağacın tanesi. Ve denildi: **الفث**: **نجيل السباخ**’tandır; ve o, ekmek yapılan ekşilerdendir; onun teki **فثة**’dir; Sa‘leb’den. İbnü’l-A‘râbî dedi: O, bitkinin tohumudur; ve şu beyti okudu:
  Yaşamı, **الفث** ile öğütülmüş **العلهز المطحن**’dır,
  ve onun hızlı yürüyüşü, geniş **القعود**’dur.

**الانفثاث**: kırılmadır; denilir: **انفث** adam, kendisine isabet eden bir kederden, **انفثاثا**; yani kırıldı. Ve şu beyti okudu:
  Ve eğer ilâh ile anılırsa **ينخنث**
  ve onun mertliği parçalanır da **فتنفثث**

Yani kırılır. Ve sıcak suyu soğukla **فث** eder; onu **يفثه فثا**: onu kırdı ve onu sakinleştirdi; Ya‘kûb’dan. Asma‘î’den: **فث جلته**; zamme ile; onun hurmasını saçtığı zaman. Ve **المفثة**: çokluktur; denilir: filânın oğullarını **مفثة** buldu; saydıkları zaman ve onlar için çokluk buldukları zaman. Ve **تمر فث**: yayılmıştır; ne bir torbada ne bir kapta; **كبث** gibi; Kurâ‘dan. Ve Lihyânî’den: **تمر فث** ve **فذ** ve **بذ**; yani dağınık. **جلة كثير مفثة** görmedik; yani çok inişli; harekeli. Ve **ما افتثوا**; zamme ile: ne kahredildiler ne de zelil kılındılar.
