# فثج (ف-ث-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AB%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ث - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفاثِجُ والفاسِجُ: الحامل من النوق. الكسائي: يقال عَدا حتَّى أفْثَجَ، أي أعيا وانبهَرَ. وقولهم: بئر لا تُفْثَجْ، وفلان بحرٌ لا يُفْثَجْ. أي لا يُنزح.

##### Türkçe

**الفاثِجُ** ve **الفاسِجُ**: dişi develerden gebe olan.

el-Kisâî: “**عَدا** ta ki **أفْثَجَ**” denir; yani yoruldu ve nefesi kesildi.

Onların sözü: “**بئر لا تُفْثَجْ**” ve “**فلان بحرٌ لا يُفْثَجْ**”; yani (suyu) çekilip boşaltılmaz.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ث ف
فثج ، ثفج : أهملهما الليث .
فثج : وروى عمرو عن أبيه ، أنه قال : إِذا نَقَص في كلِّ شيء .
أبو عُبَيد عن الكسائيّ : عدا الرجل حتى أَفْثَج ، وأفْثَأَ ، وذلك إذا أعيا وانبَهَر .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : عدا حتى أَفْثَج ، وأُفْثِج ، ويقال : فَثَجتُ الماءَ الحارّ بالبارد إذا كَسرتَ حرّه .
وقال الأصمعيّ : هذا ماءٌ لا يُفْثَجُ ولا يُنْكشُ : أي لا يُنْزَح .
وقال أبو عُبَيدة : ماءٌ لا يُفْثَجُ أي لا يُبْلَغُ غَوْرُه .
الأصمعيّ : الفاثجُ والفاسِجُ : الناقة التي لَقِحَتْ فَسَمِنَتْ ، وهي فَتيَّة .
وقال هِمْيان :
والبَكِراتِ اللُّقحَ الْفَواثِجا
ثفج : أهمله الليث .
عمرو ، عن أبيه : ثَفَجَ ومَفَجَ : إذا حَمُق .
ثعلب عن ابن الأعرابي : رجلٌ ثَفَّاجَةُ مَفَّاجَة ، وهو الأَحْمَق .

##### Türkçe

ج ث ف
**فثج** ، **ثفج**: İkisini de **الليث** ihmal etti.

**فثج**: **عمرو** babasından rivayet etti; dedi ki: Her şeyde eksildiği zaman.

**أبو عُبَيد** **الكسائيّ**’den: Adam koştu da **أَفْثَج** oldu ve **أفْثَأَ** oldu; bu, yorulup nefesi kesildiği zamandır.

**ثعلب** , **ابن الأعرابيّ**’den: Koştu da **أَفْثَج** oldu ve **أُفْثِج** oldu; ve denir ki: Sıcak suyu soğukla **فَثَجتُ**; yani hararetini kırdığın zaman.

**الأصمعيّ** dedi: Bu, **يُفْثَجُ** ve **يُنْكشُ** olmayan bir sudur: yani çekilip çıkarılmaz.

**أبو عُبَيدة** dedi: **يُفْثَجُ** olmayan bir su; yani derinliğine erişilmez.

**الأصمعيّ**: **الفاثجُ** ve **الفاسِجُ**: gebe kalıp semiren, ve o genç olan dişi deve.

Ve **هِمْيان** dedi:
والبَكِراتِ اللُّقحَ الْفَواثِجا

**ثفج**: **الليث** onu ihmal etti.

**عمرو** , babasından: **ثَفَجَ** ve **مَفَجَ**: ahmaklaştığı zaman.

**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: **ثَفَّاجَةُ مَفَّاجَة** bir adam; ve o, ahmaktır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والثاء وما يثلثهما)
(فثج) الفاء والثاء والجيم أُصَيل يدلُّ على انقطاعٍ في شيءٍ ماءٍ أو غيرِه. عَدَا الرّجُل حتى أفثج، أي أعيا(1) . ويقال: بئر لا تُفْثَج، أي لا تُنْزَح وقيل ذلك لما قلنا، فلا تُفْثَج أي لا ينقطع ماؤها. ويقال: فَثَجَت النّاقةُ، إذا حالت فلم تَحمِل.‏
(فثر) الفاء والثاء والراء كلمةٌ واحدة، وهي الفاثور، وهو الخُِوَان يُتَّخَذ من رَخام أو نحوِه. ويقولون في بعض الكلام: هي على فاثورٍ واحد. كأنّه أراد بساطاً واحداً.‏
(فثأ) الفاء والثاء والهمزة يدلُّ على تسكين شيءٍ يغلي ويفور. يقال: فَثَأْتُ القِدرَ: سكَّنت من غَلَيانها. قال:‏
* وتَفثؤها عَنّا إذا حَمْيُها غلا(2) *‏
ويقال: عدا حَتَّى أفثَأَ، أي أعيا.‏
--------------ـــــ
(1) في الأصل: "أعنى"، صوابه في المجمل واللسان.‏
(2) للنابغة الجعدي، كما سبق في حواشي (دوم، فور). وصدره:‏
* تفور علينا قدرهم فنديمها*

ـ

##### Türkçe

(باب **الفاء** و**الثاء** وما يثلثهما)
(**فثج**) **الفاء** ve**الثاء** ve**الجيم**; bir şeyde, su olsun veya başkası, bir kopukluğa delâlet eden bir asıldır. Adam koştu da **أفثج** etti; yani yoruldu(1). Ve denilir: **بئر** **لا تُفْثَج**; yani çekilip boşaltılmaz; ve (bir görüşe göre) bu, dediğimiz şeydendir; öyleyse **فلا تُفْثَج**; yani suyu kesilmez. Ve denilir: **فَثَجَت** **النّاقةُ**, gebe kalmayıp (kısırlaşıp) hâle döndüğü zaman.

(**فثر**) **الفاء** ve**الثاء** ve**الراء** tek bir kelimedir; o da **الفاثور**’dur; o da mermerden veya benzerinden yapılan **الخُِوَان**’dır. Ve bazı sözde derler: “O, tek bir **فاثور** üzerindedir.” Sanki tek bir yaygı istemiştir.

(**فثأ**) **الفاء** ve**الثاء** ve**الهمزة**, kaynayıp taşan bir şeyi yatıştırmaya delâlet eder. Denilir: **فَثَأْتُ** **القِدرَ**: onun kaynamasından (bir miktarını) yatıştırdım. Dedi ki:
* Ve onun hararetinin kaynadığı vakit, onu bizden **تَفثؤها** eder *
Ve denilir: Koştu da nihayet **أفثَأَ** etti; yani yoruldu.

--------------ـــــ
(1) Asılda: “أعنى”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’da böyledir.
(2) **للنابغة الجعدي**’nindir; daha önce (دوم، فور) haşiyelerinde geçtiği üzere. Ve onun صدر’ü:
* **تفور** علينا قدرهم فنديمها*

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ناقةٌ فاثِجٌ: سمينة حائل؛ وقيل: سمينة كَوْماء وإِن لم تكن حائلاً. الأَصمعي: الفاثِجُ والفاسِجُ: الحامل من النُّوق؛ وقيل: هي الناقة التي لَقِحَت وحَسُنت؛ وقيل: هي التي لَقِحَت فسمنت وهي فتيَّة؛ وقيل: هي الفتية اللاَّقِح؛ وقال هميان بن قحافة:
يَظَلُّ يَدْعُو نِيبَها الضَّماعِجا؛
والبَكَراتِ اللُّقَّحَ الفَواثِجَا
ويروى الفَواسِجا.
وفَثَجَ الماءَ الحارَّ بالماء البارد فَثْجاً: كَسَر به حَرَّه. وماءٌ لا يُفْثَجُ ولا يُنْكَسُ أَي لا يُنزَح. وقال أَبو عبيد: ماء لا يُفْثَجُ أَي لا يُبْلَغ غَوْره، وقولهم: بئر لا تُفْثَجُ، وفلان بحر لا يُفْثَجُ. وأَفْثَجَ الرجل: أَعْيا وانْبَهَر، وحكاه ابن الأَعرابي: أُفْثِج، على صيغة فعل المفعول. الكسائي: غَدَا الرجلُ حتى أَفْثَجَ وأَفْثَى إِذا أَعْيا وانْبَهَرَ. أَبو عمرو: فَثَجَ إِذا نَقَصَ في كل شيء.

##### Türkçe

**ناقةٌ فاثِجٌ**: semiz, gebe olmayan; ve denildi: semiz, hörgüçlü, gebe olmasa bile. **الأَصمعي**: **الفاثِجُ** ve **الفاسِجُ**: develerden gebe olan; ve denildi: o, **لَقِحَت** ve güzelleşti olan dişi devedir; ve denildi: o, **لَقِحَت** de semizledi ve o gençtir; ve denildi: o, genç, **اللاَّقِح** olandır; ve **هميان بن قحافة** dedi:
يَظَلُّ يَدْعُو نِيبَها الضَّماعِجا؛
والبَكَراتِ اللُّقَّحَ الفَواثِجَا
ve **الفَواسِجا** diye rivayet olunur.

**وفَثَجَ** sıcak suyu soğuk su ile **فَثْجاً**: onunla hararetini kırdı. Ve bir su: **لا يُفْثَجُ** ve **لا يُنْكَسُ** yani çekilip boşaltılmaz. Ve **أَبو عبيد** dedi: **ماء لا يُفْثَجُ** yani onun derinliğine erişilmez; ve onların sözü: **بئر لا تُفْثَجُ**; ve falan, bir denizdir, **لا يُفْثَجُ**. Ve **أَفْثَجَ** adam: aciz kaldı ve nefesi kesildi; ve onu **ابن الأَعرابي** hikâye etti: **أُفْثِج**; mef‘ûl fiil kalıbı üzere. **الكسائي**: adam sabahladı, ta ki **أَفْثَجَ** ve **أَفْثَى**; aciz kalıp nefesi kesildiği zaman. **أَبو عمرو**: **فَثَجَ**; her şeyde eksildiği zaman.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفاثج: الناقة الحامل  كالفاسج؛ قاله الأصمعي، هو أيضا الناقة  الحائل السمينة، ضد، و  قيل: هي  الكوماء السمينة  وإن لم تكن حائلا. وقيل: هي الناقة التي لقحت وحسنت، عن أبي عبيدة. وقيل هي التي لقحت فسمنت، وهي فتية، وقيل: هي الفتية اللاقح؛ عن الأصمعي. قال هميان بن قحافة
  يظل يدعونيبها الضماعجا
  والبكرات اللقح الفواثجا ويروى: الفواسجا، وسيأتي. عن أبي عمرو:  فثج  : إذا  نقص  في كل شيء. فثج:  الماء الحار  بالماء  البارد: كسر  به  حره  ، هكذا في نسختنا، وفي بعضها: حده. فثج الرجل:  أثقل، كفثج  مشددا.  وأفثج: ترك. و  قال الكسائي: عدا الرجل حتى أفثج وأفثأ: إذا  أعيا وانبهر، كأفثج   بالضم  على صيغة فعل المفعول، وهذا حكاه ابن الأعرابي. ومما يستدرك عليه: ماء لا يثفج ولا ينكس، أي لا ينزح. وقال أبو عبيد: ماء لا يفثج: أي لا يبلغ غوره. وفي الصحاح: وقولهم: بئر لا تفثج، وفلان بحر لا يفثج: أي لا ينزح. والعجب من المصنف كيف ترك هذا مع كمال اقتفائه للجوهري.

##### Türkçe

**الفاثج**: gebe dişi deve; **الفاسج** gibi; bunu الأصمعي söylemiştir. O, ayrıca semiz kısır dişi devedir; zıddı; ve denildi: o, kısır olmasa da semiz hörgüçlü dişi devedir. Ve denildi: o, aşılandı ve güzelleşti olan dişi devedir; Ebû Ubeyde’den. Ve denildi: o, aşılandı da semizledi olan dişi devedir; ve o gençtir. Ve denildi: o, aşılanmış gençtir; الأصمعي’den. هميان بن قحافة dedi:
  “Gün boyu ona **الضماعجا** diye seslenirler
  ve aşılı genç dişileri, **الفواثجا** (diye).”

Ve şöyle rivayet edilir: **الفواسجا**; ve gelecektir. Ebû Amr’dan: **فثج**: her şeyde eksildiği zaman. **فثج**: sıcak suyu soğuk su ile: onun hararetini kırdı; bizim nüshamızda böyledir; bazısında: onun keskinliğini. **فثج** adam: ağırlaştı; şeddeli **فثج** gibi. Ve **أفثج**: terk etti. Ve الكسائي dedi: adam koştu, ta ki **أفثج** ve **أفثأ**; yani yorulup nefesi kesildiği zaman; mef‘ûl fiil kalıbı üzere zamme ile **أفثج** gibi; bunu İbnü’l-A‘râbî nakletmiştir.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: “**ماء** لا **يثفج** ولا **ينكس**”, yani çekilip çıkarılmaz. Ebû Ubeyd dedi: “**ماء** لا **يفثج**”: yani onun derinliği ulaşılmaz. Ve الصحاح’ta: onların sözü: “**بئر** لا **تفثج**” ve “falanca, **بحر** لا **يفثج**”: yani çekilip çıkarılmaz. Ve müelliften şaşılır: الجوهري’yi tam takip edişiyle beraber bunu nasıl terk etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَثَجَ
1 فَثَجَ ذ i. q. نَقَصَ [accord. to the TK in a trans. sense, for it is there said that فَثَج الشَّىْءَ, aor. فَثُجَ , inf. n. فَثْجٌ, signifies He, or it, diminished the thing]; (AA, O, K;) said in this sense in relation to anything. (AA, O.) ― -b2- [Hence, app., though perhaps the verb in each of these three phrases may be the aor. of ↓ أُفْثِجَ,] بِئْرٌ لَا تُفْثَجُ means A well that will not become exhausted: and فُلَانٌ بَحْرٌ لَا يُفْثَجُ Such a one is a sea that will not become exhausted: (S, O:) and مَآءٌ لَا يُفْثَجُ Water that will not become exhausted; or, accord. to A 'Obeyd, of which the bottom will not be reached [app. by drawing therefrom]. (TA.) And فَثْجٌ [or فَثْجٌ مَآءٍ مِنْ مَوْضِعٍ] means A drawing of water from a place. (KL.) ― -b3- And فَثَجَ المَآءَ الحَارَّ بِالبَارِدِ He abated, or allayed, somewhat of the heat of the hot water with the cold. (O, K. [Compare فَثَأَ.]) -A2- فَثْجٌ [as inf. n. of فَثَجَت] used in relation to a she-camel signifies [The being such as is termed فَاثِجٌ in any of the senses assigned to it below: or simply] the being pregnant: as also فَسْجٌ. (KL.) ― -b2- And فَثَجَ, (O, K, TA,) inf. n. فَثْجٌ, (O,) said of a man, (TA,) signifies أَثْقَلَ; (thus in the O and in copies of the K; [but accord. to the TK, أُثْقِلَ, for it is there said that the meaning is He (a man) was, or became, burdened, or heavy;]) as also ↓ فَثَّجَ, (O, K,) inf. n. تَثْفِيجٌ. (O.)

2 فَثَّجَ see what next precedes.

افثج
4 افثج ذ i. q. تَرَكَ: (O, K:) you say, أَفْثَجَنِى, meaning He left, or relinquished, me, (تَرَكَنِى,) and left me alone: (O:) and so افسج عَنِّى. (Thus in the O in art. فسج.) -A2- Also, (S, O, K,) accord. to Ks, (S, O,) like أَفْثَأَ, (TA,) and so أُفْثِجَ, (O, K,) this last, in the pass. form, mentioned by IAar, (TA,) He (a man, TA) was, or became, tired, and out of breath, (S, O, K,) from running. (S, O.) -A3- See also 1, second sentence.

فَاثِجٌ
فَاثِجٌ ذ , applied to a she-camel, Pregnant; (As, S, O, K;) and so فَاسِجٌ: (As, S:) or youthful, and having conceived: (As, S:) or having conceived, and become goodly: (AO, S:) or having conceived, and become fat, being youthful: (TA:) pl. فَوَاثِجُ. (S, O.) And, so applied, i. q. حَائِلٌ [i. e. One not conceiving during a year, or two years, or some years], and fat: (O, K:) thus having two contr. significations. (K.) And, (K,) accord. to IDrd, (O,) A she-camel having a large hump, and fat; (O, K;) and so though she be not حَائِل. (O.)

##### Türkçe

فَثَجَ
1 **فَثَجَ** ذ **نَقَصَ** gibidir [TK’ye göre geçişli mânada; çünkü orada **فَثَجَ الشَّىْءَ**, muzârîsi **فَثُجَ**, mastarı **فَثْجٌ**, “O, yahut o, şeyi eksiltti” mânasına geldiği söylenmiştir]; (AA, O, K;) bu mânada her şeye nisbetle söylenir. (AA, O.) ― -b2- [Bundan dolayı, görünüşe göre, her ne kadar belki de bu üç ibarenin her birindeki fiil, ↓ **أُفْثِجَ**’in muzârîsi olsa da,] **بِئْرٌ لَا تُفْثَجُ** “Tükenmeyecek bir kuyu” demektir: ve **فُلَانٌ بَحْرٌ لَا يُفْثَجُ** “Falanca, tükenmeyecek bir denizdir”: (S, O:) ve **مَآءٌ لَا يُفْثَجُ** “Tükenmeyecek su”; yahut A ‘Obeyd’e göre, dibi erişilmeyecek olan [görünüşe göre ondan çekmekle]. (TA.) Ve **فَثْجٌ** [yahut **فَثْجٌ مَآءٍ مِنْ مَوْضِعٍ**] “bir yerden su çekme” demektir. (KL.) ― -b3- Ve **فَثَجَ المَآءَ الحَارَّ بِالبَارِدِ** “Sıcak suyun hararetinden, soğuk ile bir miktar azalttı, yahut yatıştırdı.” (O, K. [**فَثَأَ** ile karşılaştır.]) -A2- **فَثْجٌ** [**فَثَجَت**’in mastarı olarak] dişi deve hakkında kullanıldığında, aşağıda ona verilen mânalardan herhangi birinde **فَاثِجٌ** diye adlandırılan gibi olmayı; yahut sadece “gebe olmayı” ifade eder: **فَسْجٌ** da böyledir. (KL.) ― -b2- Ve **فَثَجَ**, (O, K, TA,) mastarı **فَثْجٌ**, (O,) bir adam hakkında söylendiğinde, (TA,) **أَثْقَلَ** mânasına gelir; (O’da ve K’nın nüshalarında böyle; [lâkin TK’ye göre **أُثْقِلَ**; çünkü orada mânanın “O (adam) yüklenmiş oldu, yahut ağırlaştı” olduğu söylenmiştir;]) ↓ **فَثَّجَ** da böyledir, (O, K,) mastarı **تَثْفِيجٌ**. (O.)

2 **فَثَّجَ** bir öncekinin hemen ardından gelen şeye bak.

افثج
4 **افثج** ذ **تَرَكَ** gibidir: (O, K:) **أَفْثَجَنِى** dersin; mânası “Beni bıraktı, yahut terk etti, (**تَرَكَنِى**) ve beni yalnız bıraktı”dır: (O:) ve **افسج عَنِّى** da böyledir. (O’da **فسج** maddesinde böyle.) -A2- Yine, (S, O, K,) Ks’ye göre, (S, O,) **أَفْثَأَ** gibi, (TA,) ve böylece **أُفْثِجَ**, (O, K,) bu sonuncusu meçhul sîgada olup IAar tarafından zikredilmiştir, (TA,) “O (adam, TA) koşmaktan yoruldu ve nefesi kesildi” demektir. (S, O, K,) (S, O.) -A3- 1’in ikinci cümlesine de bak.

فَاثِجٌ
**فَاثِجٌ** ذ, dişi deveye uygulandığında, “gebe” demektir; (As, S, O, K;) **فَاسِجٌ** de böyledir: (As, S:) yahut “genç olup gebe kalmış”tır: (As, S:) yahut “gebe kalmış ve güzel olmuş”tur: (AO, S:) yahut “genç iken gebe kalmış ve semirmiş”tir: (TA:) çoğulu **فَوَاثِجُ**. (S, O.) Ve böyle uygulandığında, **حَائِلٌ** gibidir [yani bir yıl, yahut iki yıl, yahut bazı yıllar gebe kalmayan], ve semizdir: (O, K:) böylece iki zıt mânaya sahip olur. (K.) Ve, (K,) IDrd’ye göre, (O,) “hörgücü büyük ve semiz bir dişi deve”dir; (O, K;) **حَائِل** olmasa da böyledir. (O.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَثَجَ
فَثَجَ U ( n. ac. فَثْج 1 ),
a.  Diminished, lessened.

b.  Exhausted.

c.  Cooled, allayed the heat of ( water ).

d.  see II .

فَثَّجَ
فَثَّجَ II ,
a.  Was tired, fatigued.

أَفْثَجَ
أَفْثَجَ IV ,
a.  see II .

b.  Deserted, abandoned; relinquished.

c.  see I (b) .

فَاْثِج
فَاْثِج 21 , ( pl. فَوَاْثِجُ 41 ),
a.  Pregnant ( camel ).

##### Türkçe

**فَثَجَ**
**فَثَجَ** U (isim-fiil, mastar: **فَثْج** 1),
a. Azaldı, eksildi.

b. Tükendi.

c. (Suyun) hararetini soğuttu, yatıştırdı.

d. II’ye bak.

**فَثَّجَ**
**فَثَّجَ** II,
a. Yoruldu, bitkin düştü.

**أَفْثَجَ**
**أَفْثَجَ** IV,
a. II’ye bak.

b. Terk etti, bıraktı; vazgeçti.

c. I (b)’ye bak.

**فَاْثِج**
**فَاْثِج** 21, (çoğulu: **فَوَاْثِجُ** 41),
a. Gebe (dişi deve).
