# فثج — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%AC/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AB%D8%AC/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فثج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AB%D8%AC.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: فثج

(باب الفاء والثاء وما يثلثهما)
(فثج) الفاء والثاء والجيم أُصَيل يدلُّ على انقطاعٍ في شيءٍ ماءٍ أو غيرِه. عَدَا الرّجُل حتى أفثج، أي أعيا(1) . ويقال: بئر لا تُفْثَج، أي لا تُنْزَح وقيل ذلك لما قلنا، فلا تُفْثَج أي لا ينقطع ماؤها. ويقال: فَثَجَت النّاقةُ، إذا حالت فلم تَحمِل.‏
(فثر) الفاء والثاء والراء كلمةٌ واحدة، وهي الفاثور، وهو الخُِوَان يُتَّخَذ من رَخام أو نحوِه. ويقولون في بعض الكلام: هي على فاثورٍ واحد. كأنّه أراد بساطاً واحداً.‏
(فثأ) الفاء والثاء والهمزة يدلُّ على تسكين شيءٍ يغلي ويفور. يقال: فَثَأْتُ القِدرَ: سكَّنت من غَلَيانها. قال:‏
* وتَفثؤها عَنّا إذا حَمْيُها غلا(2) *‏
ويقال: عدا حَتَّى أفثَأَ، أي أعيا.‏
--------------ـــــ
(1) في الأصل: "أعنى"، صوابه في المجمل واللسان.‏
(2) للنابغة الجعدي، كما سبق في حواشي (دوم، فور). وصدره:‏
* تفور علينا قدرهم فنديمها*

ـ

### Türkçe

(باب **الفاء** و**الثاء** وما يثلثهما)
(**فثج**) **الفاء** ve**الثاء** ve**الجيم**; bir şeyde, su olsun veya başkası, bir kopukluğa delâlet eden bir asıldır. Adam koştu da **أفثج** etti; yani yoruldu(1). Ve denilir: **بئر** **لا تُفْثَج**; yani çekilip boşaltılmaz; ve (bir görüşe göre) bu, dediğimiz şeydendir; öyleyse **فلا تُفْثَج**; yani suyu kesilmez. Ve denilir: **فَثَجَت** **النّاقةُ**, gebe kalmayıp (kısırlaşıp) hâle döndüğü zaman.

(**فثر**) **الفاء** ve**الثاء** ve**الراء** tek bir kelimedir; o da **الفاثور**’dur; o da mermerden veya benzerinden yapılan **الخُِوَان**’dır. Ve bazı sözde derler: “O, tek bir **فاثور** üzerindedir.” Sanki tek bir yaygı istemiştir.

(**فثأ**) **الفاء** ve**الثاء** ve**الهمزة**, kaynayıp taşan bir şeyi yatıştırmaya delâlet eder. Denilir: **فَثَأْتُ** **القِدرَ**: onun kaynamasından (bir miktarını) yatıştırdım. Dedi ki:
* Ve onun hararetinin kaynadığı vakit, onu bizden **تَفثؤها** eder *
Ve denilir: Koştu da nihayet **أفثَأَ** etti; yani yoruldu.

--------------ـــــ
(1) Asılda: “أعنى”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’da böyledir.
(2) **للنابغة الجعدي**’nindir; daha önce (دوم، فور) haşiyelerinde geçtiği üzere. Ve onun صدر’ü:
* **تفور** علينا قدرهم فنديمها*
