# فجر — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B1/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AC%D8%B1/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B1.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: فجر

فَجَرَ
1 فَجَرَ ذ , aor. فَجُرَ , (T, L, Msb,) inf. n. فَجْرٌ, (T, Mgh, L, Msb,) He clave, [a thing]; cut, or divided, [it] lengthwise: this is the primary signification, whence several others, to be mentioned below, are derived: (T, L:) he clave, and opened. (Mgh.) He clave, or cut, a subterranean channel for water. (Msb.) He broke open a dam of a river or the like, that the water might break, burst, or pour, through. (T, L.) ― -b2- And فَجَرَ المَآءَ, (S, Mgh, O, Msb, K,) aor. and inf. n. as above; (S, O;) and ↓ فجّرهُ, (S, O, K,) inf. n. تَفْجِيرٌ; (O, TA;) but the latter is with teshdeed to denote muchness, or frequency, or repetition, of the action, or its application to many objects; (S, O, TA;) He opened a way, passage, vent, or channel, for the water to flow forth; gave vent to it; vented it: (S, Mgh, O, Msb:) he made the water to flow, run, or stream: (K:) and in like manner, blood, or other fluid. (TA.) [See also 4.] -A2- فَجَرَ, aor. فَجُرَ , inf. n. فُجُورٌ, (S, O, Msb, K, &c.,) He, or it, inclined; leant; declined; or deviated. (S, O, TA.) You say, فَجَرَ الرَّاكِبُ, (K,) aor. as above, (TA,) and so the inf. n., (K,) (tropical:) The rider leant, or declined, from his saddle. (K.) ― -b2- [Hence,] He declined, or deviated, from the truth; (K, * TA;) as also ↓ افجر. (IAar, O, K.) ― -b3- And He erred in answering, or replying. (El-Muärrij.) ― -b4- Hence also, (S,) He lied; (S, O, Msb, K;) said of a swearer; (Msb;) as also ↓ افجر: (IAar, O, K:) in this sense the former has also فَجْرٌ for an inf. n., as well as فُجُورٌ: (TA:) he committed a foul deed; such as swearing a false oath, or lying: in which sense also it has both of these inf. ns. (TA.) ― -b5- He committed an unlawful action: (ISh:) [or, as it is generally explained, and most frequently used,] he acted vitiously, immorally, unrighteously, sinfully, or wickedly; he transgressed; went forth from, departed from, or quitted, the way of truth, or the right way; forsook, relinquished, or neglected, the command of God; departed from obedience; disobeyed; syn. فَسَقَ; (S, Mgh, O, Msb, K;) and عَصَى (Mgh, K) and خَالَفَ: (K:) and [in like manner] ↓ فاجر, inf. n. مُفَاجَرَةٌ and فِجَارٌ, he did that which was vitious, immoral, unrighteous, sinful, or wicked. (R, TA.) In the sense of عصى (Mgh, O, TA) and خالف (O, TA) it is also trans.: you say فَجَرَهُ, meaning He disobeyed him; (Mgh, O, TA;) he opposed him. (O, TA.) ― -b6- He launched forth into acts of disobedience; in which sense it has both of the inf. ns. mentioned above; (K, TA;) and is [said to be] from فَجَرَ in the first of the significations expl. above. (TA.) ― -b7- He disbelieved; syn. كَفَرَ; (TA;) as also ↓ افجر: (IAar, O, K:) and فَجَرَ بِهِ he disbelieved in it; syn. كَذَّب. (O, K. *) The following passage of the Kur, بَلْ يُرِيدُ الْاـِنْسَانُ لِيَفْجُرَ أَمَامَهُ, [lxxv. 5], is said to mean, [But man desireth, or nay, doth man desire,] to disbelieve in that which is before him, [or that which is to come,] namely, the resurrection and reckoning and retribution: (O, TA:) or to continue in his فُجُور [i. e. vice, immorality, wickedness, unrighteousness, or the like,] in the time to come: (Bd:) or to go on therein undeviatingly: (El-Hasan El-Basree, O:) or to defer repentance, and to do evil deeds first: (O, TA:) or to multiply sins, and to postpone repentance: or to say I will repent at a future time. (TA.) ― -b8- He did, or committed, an action inducing doubt, or suspicion or evil opinion, or doubt combined with suspicion or evil opinion. (IKtt, TA.) ― -b9- He committed adultery, or fornication; (Msb, K;) in which sense it has both of the inf. ns. mentioned above; (K;) and ↓ افجر signifies the same; (IAar, K;) and, this latter, he committed an act, or acts, of disobedience with his genital member. (IAar, TA.) You say فَجَرَ بِالْمَرْأَةِ He committed adultery, or fornication, with the woman: and فَجَرَتِ الْمَرْأَةُ The woman committed adultery, or fornication. (TA.) ― -b10- He pursued a headlong, or rash, or random, course, and went away, not caring whither. (El-Muärrij.) ― -b11- فَجَرَ أَمْرُهُمْ Their case, or state of affairs, became bad. (K.) ― -b12- And فَجَرَ signifies also He became dim, or dull, in his sight. (O, K.) ― -b13- And فَجَرَ مِنْ مَرَضِهِ He became free from his disease. (O, K.)

فجّرهُ
2 فجّرهُ ذ : see 1, near the beginning. -A2- Also He attributed or imputed to him, or charged him with, or accused him of, فُجُور [i. e. vice, immorality, unrighteousness, &c. (see 1)]; like فَسَّقَهُ: whence the phrase, in a trad. of Ibn-Ez-Zubeyr, فَجَّرْتَ بِنَفْسِكَ [Thou hast attributed to thyself, or accused thyself of, unrighteousness, transgression, or the like]. (TA.)

فاجر
3 فاجر ذ , inf. n. مُفَاجِرِةٌ and فِجَارٌ: see 1, in the middle of the paragraph. [And see also فِجَارٌ, below.]

افجرهٌ
4 افجرهٌ ذ He made it (i. e. a spring, or source,) to well forth. (O, K.) [See also 1.] ― -b2- And [hence, app.,] (assumed tropical:) He made [his gift] large; syn. أَجْزَلَ. (Ibn-'Abbád, O.) -A2- افجر as intrans.: see 1, in four places. -A3- Also افجرهُ He found him to be a person such as is termed فَاجِرٌ. (O, K.) -A4- And افجر is like اصبح; (S, O;) signifying He entered upon the time of daybreak, or dawn: (K, TA:) and he was near to entering upon that time. (TA.) One says, كُنْتُ أَحُلُّ اـِذَا أَسْحَرْتُ وَأَرْحَلُ اـِذَا أَفْجَرْتُ [I used to alight when I entered upon the last sixth of the night, and depart when I entered upon the time of daybreak]. (S, TA.) And أُعَرِّسُ اـِذَا أَفْجَرْتُ وَأَرْحَلُ اـِذَا أَسْفَرْتُ, i. e., I alight to sleep when I am near to entering upon the time of daybreak, and I depart when [I enter upon the time in which] the dawn shines. (TA, from a trad.) -A5- Also He brought much property; (O, K;) this being termed فَجَرٌ. (O.)

5 تَفَجَّرَ see the next paragraph, in four places.

انفجر
7 انفجر ذ (S, O, Msb, K) and ↓ تفجّر, (S, O, K,) but the latter is with teshdeed [as quasi-pass. of 2,] to denote muchness, or frequency, or repetition, or application to many subjects of the action, (S, O, *) It (water) had a way, passage, vent, or channel, opened for it to flow forth; it had vent; (S, O, Msb;) it poured out, or forth, as though impelled or propelled; syn. اِنْبَعَثَ; (TA;) it flowed, ran, or streamed. (Msb, K.) ― -b2- [Hence,] انفجر عَلَيْهِمُ العَدُوُّ (tropical:) The enemy [poured upon them;] came upon them suddenly, in great number. (L, A.) And انفجرت عَلَيْهِمُ الدَّوَاهِى (tropical:) Calamities [poured upon them;] came upon them from every quarter, (K, * TA,) abundantly and suddenly. (TA.) ― -b3- [Hence also,] انفجر بِالْكَرَمِ, and ↓ تفجّر بِهِ (assumed tropical:) [He was profuse of generosity, or liberality]: (K:) and فِى الخَيْرِ ↓ تفجّر (assumed tropical:) [he was profuse in bounty, or beneficence]. (S, O, TA.) ― -b4- And انفجر الصُّبْحُ, and ↓ تفجّر, [The dawn broke forth]: and انفجر عَنْهُ اللَّيْلُ [The night departed from before it; namely, the rising dawn]. (K.)

افتجر فِى الكَلَامِ
8 افتجر فِى الكَلَامِ ذ He forged speech, not having heard it from any one, nor learned it. (O, K.)

فَجْرٌ
فَجْرٌ ذ [Daybreak; dawn;] the light of morning; (Mgh, K;) because it is a cleaving of the darkness from before the light; (Mgh;) i. e., the redness of the sun in the darkness of night; (K;) the فَجْر in the end of the night is like the شَفَق in the beginning thereof: (S, O:) it is twofold: the first is called الفَجْرُ الكَاذِبُ [the false dawn]; that which rises without extending laterally, (المُسْتَطِيلُ, Mgh, Msb,) which appears black, presenting itself like an obstacle (مُعْتَرِضًا) [on the horizon]: (Msb:) [see ذَنَبُ السِّرْحَانِ, in art. سرح:] the second is called الفَجْرُ الصَّادِقُ [the true dawn]; which is the rising and spreading [dawn], (المُسْتَطِيرُ, Mgh, Msb,) which appears rising, and fills the horizon with its whiteness; and this is what is called عَمُودُ الصُّبْحِ; rising after the former has disappeared; and by its rising the day commences, and everything by which fasting would be broken becomes unlawful to the faster. (Msb.) ― -b2- Hence, The time of the فَجْر. (Mgh.) ― -b3- And The prayer of that time: the prefixed noun being suppressed. (Mgh.) ― -b4- الفَجْرُ and البَحْرُ [in a saying mentioned voce بَحْرٌ, the former here written الفَجَرُ, and said to be مُحَرَّكَة, but app. by mistake, for it is afterwards written الفَجْرُ,] are metonymically applied to (tropical:) The troubles of the present state of existence. (TA.)

فَجَرٌ
فَجَرٌ ذ (assumed tropical:) Donation; (K;) generosity; (AO, S, K;) bounty, or munificence; (K;) or large, or ample, bounty or munificence; (AO, TA;) and goodness, or beneficence. (K.) ― -b2- And Property. (Kr, K.) And Much property. (O.) And Abundance of property. (K, TA.) Aboo-Mihjen EthThakafee says,
فَقَدْ أَجُودُ وَمَا مَالِى بِذِى فَجَرٍ
[And verily, or often, I practise liberality, or bounty, while my property is not abundant]. (TA.)

فُجَرُ
فُجَرُ ذ : see فَاجِرٌ, latter half.

فَجْرَةُ
فَجْرَةُ ذ is a proper name, [i. e. an attributive proper name,] imperfectly decl., like بَرَّةُ; [and signifies the same as الفَجْرَةُ and فَجَارِ;] and ↓ فَجَارِ is altered from فَجْرَةٌ, (IJ, TA,) or from الفَجْرَةُ, (Sb, TA,) and is a subst. in the sense of الفُجُورُ [i. e. Vice, immorality, wickedness, unrighteousness, sin, or transgression, &c., (see 1,)] (S,) or a name for الفَجْرَةُ [which signifies the same], (O,) like قَطَامِ, (S, O,) determinate, (S,) occurring in a verse of En-Nábighah cited in the first paragraph of art. حمل. (S, O.) One says, رَكِبَ فُلَانٌ فَجْرَةَ, (K, * TA, [in the CK فَجَرَةَ,]) and ↓ فَجَارِ, (TA,) Such a one lied; (K, TA;) and acted vitiously &c. (فَجَرَ). (TA.) And حَلَفَ فُلَانٌ عَلَى فَجْرَةَ, and اِشْتَمَلَ عَلَى فَجْرَةَ, [in the L على فَجْرِهِ, in both instances, but the former is the right reading,] Such a one commited a foul deed, by swearing falsely, [relating to the former phrase,] or by adultery, or fornication, or lying. (TA.)

فُجْرَةٌ
فُجْرَةٌ ذ : see مَفْجَرٌ, in two places.

فِجْرَةٌ
فِجْرَةٌ ذ The last of a woman's children; like as زِنْيَةٌ signifies the “ last of a man's children. ” (TA in art. زنى.)

فَجَارِ
فَجَارِ ذ : see فَجْرَةُ, in two places: ― -b2- and see فَاجِرٌ, last sentence but one.

فِجَارٌ
فِجَارٌ ذ [a pl. of which the sing. is not mentioned] Roads, or ways; (K, TA;) like فِجَاجٌ [pl. of فَجٌّ, q. v.]. (TA.) -A2- أَيَّامُ الفِجَارِ is an appellation applied to Four أَفْجِرَة; (K, TA;) the four أَفْجِرَة meaning days [i. e. conflicts] of the Arabs; the single day thereof being termed الفِجَارُ: (S, O, TA:) they took place at 'Okádh; and those engaged therein transgressed, and held to be allowable everything that should be sacred; as is said in the A: they were called فِجَارُ الرَّجُلِ and فِجَارُ المَرْأَةِ and فِجَارُ القِرْدِ and فِجَارُ البَرَّاضِ; the last, which was the greatest onslaught, being thus called in relation to El-Barrád Ibn-Keys, who slew 'Orweh Er-Rahhál: (TA:) they were between Kureysh with their associates of Kináneh on the one side and Keys-'Eylán on the other side, (S, O, K,) in the Time of Ignorance; (S, O;) and the [final] defeat befell Keys; it occurred in the sacred months; and when they fought therein, they said فَجَرْنَا; (S, O, K;) therefore Kureysh called this war فِجَار; (S, O, TA; *) فِجَارٌ, like مُفَاجَرَةٌ, being an inf. n. of فَاجَرَ, expl. above, on the authority of the R. (TA.) ― -b2- And فِجَارَاتُ العَرَبِ signifies The vyings of the Arabs in glorying, or boasting. (TA.)

فَجُورٌ
فَجُورٌ ذ : see the paragraph here following.

فَاجِرٌ
فَاجِرٌ ذ Inclining, leaning, declining, or deviating. (S, TA.) Declining (سَاقِطٌ) from the road. (IAar, TA.) ― -b2- Lying; a liar; because he deviates from the right course: and for the same reason it signifies also مُكَذِّبٌ [as meaning disbelieving; or a disbeliever; see فَجَرَ بِهِ, in the middle of the first paragraph]. (TA.) And one says يَمِينٌ فَاجِرَةٌ meaning (tropical:) A false oath: (Mgh in art. غمس:) a tropical phrase. (Mgh in the present art.) ― -b3- فَاجِرٌ and ↓ فَجُورٌ, (K, TA,) the latter of which is applied to a woman as well as to a man, (TA,) and ↓ فَاجُورٌ, (K, TA,) which is mentioned by Sgh, (TA,) are all epithets from فَجَرَ, and signify [most frequently Acting vitiously, immorally, unrighteously, sinfully, or wickedly; or vitious, immoral, &c.; transgressing, or a transgressor; quitting, or one who quits, the way of truth, or justice; forsaking, or a forsaker of, the command of God; departing, or a departer, from the right way, or from obedience; disobedient; or] launching forth, or one who launches forth, into acts of disobedience: [but the second and third are intensive epithets:] also committing adultery or fornication; or an adulterer or a fornicator: (K, TA:) and the first signifies also enchanting, or an enchanter: (Sgh, K, TA:) the pl. of the first is فُجَّارٌ and فَجَرَةٌ; and the pl. of the second and third is فُجُرٌ. (K, TA.) ↓ فُجَرُ is altered from فَاجِرٌ, for the sake of intensiveness, and is [determinate, and] seldom used except in the vocative form of speech: you say [in addressing a number of men] يَا لَفُجَرَ [for يَا آلَ فُجَرَ, like as you say يَا لَغُدَرَ for يَا آلَ غُدَرَ, q. v.; and meaning O ye very vitious, &c.]; occurring in a trad. of 'Áïsheh. (TA.) And ↓ فَجَارِ, (K, TA,) like قَطَامِ, (TA,) is a noun altered from الفَاجِرَةُ (K, TA) [or from فَاجِرَةُ]: you say (S, O, K) to a woman (S, O) يَا فَجَارِ (S, O, K) meaning يَا فَاجِرَةُ [O vitious woman, &c.]. (S, O.) -A2- And فَاجِرٌ signifies also Having much wealth, or property: (K, TA:) in this sense, a possessive epithet [from فَجَرٌ, q. v.]. (TA.)

فَاجُورٌ
فَاجُورٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مَفْجَرٌ
مَفْجَرٌ ذ (TA) and ↓ مَفْجَرَةٌ and ↓ مُنْفَجَرٌ (K) and ↓ فُجْرَةٌ (S, K) A place through which water flows (K, TA) from a watering-trough &c.; (TA;) a place of opening for water: (S, O, TA:) and the second signifies also low ground into which valleys pour their water: (M, K, TA:) pl. مَفَاجِرُ. (TA.) مَفَاجِرُ الوَادِى signifies The parts, of the valley, into which the torrent disperses itself: (S, O, TA:) and الوَادِى ↓ فُجْرَةُ, (K, TA,) which would seem to be with fet-h [to the ف] from its not being restricted by the mention of any syll. signs, [and is so in the CK,] but is correctly with damm, (TA,) the wide part of the valley, into which the water pours. (K, TA.) And مَفَاجِرُ الدِّبَارِ signifies The places opened for the flowing of the water of the دبار, pl. of دَبْرَةٌ [q. v.]. (Mgh.)

مَفْجَرَةٌ
مَفْجَرَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مُنْفَجَرٌ
مُنْفَجَرٌ ذ : see مَفْجَرٌ. ― -b2- مُنْفَجَرُ رَمْلٍ (tropical:) A road, or way, in sands. (S, O, TA.)

### Türkçe

**فَجَرَ**
1 **فَجَرَ** ذ, muzâri‘ **فَجُرَ**, (T, L, Msb,) mastar ismi **فَجْرٌ**, (T, Mgh, L, Msb,) O yardı, [bir şeyi]; boylamasına yardı; kesti yahut böldü: bu, asıl anlamdır; aşağıda zikredilecek birkaç başka anlam buradan türemiştir: (T, L:) yardı ve açtı. (Mgh.) Su için yeraltı kanalı yardı yahut kazdı. (Msb.) Bir nehrin yahut benzerinin bendini yardı; suyun yarıp fışkırması yahut akıp dökülmesi için. (T, L.) ― -b2- Ve **فَجَرَ المَآءَ**, (S, Mgh, O, Msb, K,) muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibidir; (S, O;) ve ↓ **فجّرهُ**, (S, O, K,) mastar ismi **تَفْجِيرٌ**; (O, TA;) lâkin ikincisi, fiilin çokluğunu yahut sıklığını yahut tekrarını, yahut birçok nesneye uygulanmasını göstermek için şeddelidir; (S, O, TA;) Suyun dışarı akması için bir yol, geçit, menfez yahut kanal açtı; ona çıkış verdi; onu dışarı saldı: (S, Mgh, O, Msb:) suyu akıttı, koşturdu yahut çağlattı: (K:) ve aynı şekilde kanı yahut başka bir sıvıyı. (TA.) [Bk. ayrıca 4.] -A2- **فَجَرَ**, muzâri‘ **فَجُرَ**, mastar ismi **فُجُورٌ**, (S, O, Msb, K, &c.,) O, yahut o şey, meyletti; eğildi; saptı; yahut yön değiştirdi. (S, O, TA.) Dersin ki, **فَجَرَ الرَّاكِبُ**, (K,) muzâri‘ yukarıdaki gibidir, (TA,) mastar ismi de böyledir, (K,) (mecaz:) Binekli, eyerinden yana eğildi yahut saptı. (K.) ― -b2- [Buradan,] Hakikatten saptı yahut ayrıldı; (K, * TA;) ve ayrıca ↓ **افجر**. (IAar, O, K.) ― -b3- Ve cevap vermede yahut karşılık vermede hata etti. (El-Muärrij.) ― -b4- Buradan da, (S,) Yalan söyledi; (S, O, Msb, K;) yemin eden hakkında söylenir; (Msb;) ve ayrıca ↓ **افجر**: (IAar, O, K:) bu anlamda birincinin mastar ismi olarak **فَجْرٌ** da vardır; **فُجُورٌ** ile birlikte: (TA:) Çirkin bir iş işledi; meselâ yalan yere yemin etmek yahut yalan söylemek: bu anlamda da her iki mastar ismi vardır. (TA.) ― -b5- Haram bir fiil işledi: (ISh:) [yahut genellikle açıklandığı ve en çok kullanıldığı üzere,] Fıskla, ahlâksızca, haksızca, günahkârane yahut kötüce davrandı; haddi aştı; hakikat yolundan yahut doğru yoldan çıktı, ayrıldı yahut terk etti; Allah’ın emrini bıraktı, terk etti yahut ihmal etti; itaattan ayrıldı; isyan etti; eş anlamlısı **فَسَقَ**; (S, Mgh, O, Msb, K;) ve **عَصَى** (Mgh, K) ve **خَالَفَ**: (K:) ve [aynı şekilde] ↓ **فاجر**, mastar ismi **مُفَاجَرَةٌ** ve **فِجَارٌ**, fısk olan, ahlâksız, haksız, günahkâr yahut kötü olan şeyi yaptı. (R, TA.) **عصى** (Mgh, O, TA) ve **خالف** (O, TA) anlamında bu fiil müteaddî de olur: dersin ki **فَجَرَهُ**, yani Ona isyan etti; (Mgh, O, TA;) ona karşı geldi. (O, TA.) ― -b6- İsyan fiillerine daldı; bu anlamda yukarıda zikredilen iki mastar ismi de vardır; (K, TA;) ve [denilmiştir ki] yukarıda açıklanan ilk anlamdaki **فَجَرَ**’dendir. (TA.) ― -b7- Küfretti; eş anlamlısı **كَفَرَ**; (TA;) ve ayrıca ↓ **افجر**: (IAar, O, K:) ve **فَجَرَ بِهِ**: ona inanmadı; eş anlamlısı **كَذَّب**. (O, K. *) Kur’ân’daki şu pasaj, **بَلْ يُرِيدُ الْاـِنْسَانُ لِيَفْجُرَ أَمَامَهُ**, [lxxv. 5], şu anlama gelir denilmiştir: [Bilakis insan ister, yahut hayır, insan ister,] önünde olan şeye [yahut gelecek olana] küfretmeyi; yani diriliş ve hesap ve karşılık: (O, TA:) yahut gelecekte **فُجُور**’unda [yani fıskında, ahlâksızlığında, kötülüğünde, haksızlığında yahut benzerinde] devam etmeyi: (Bd:) yahut onda sapmadan sürüp gitmeyi: (El-Hasan El-Basree, O:) yahut tövbeyi erteleyip önce kötü işler yapmayı: (O, TA:) yahut günahları çoğaltıp tövbeyi geciktirmeyi: yahut “ileride tövbe edeceğim” demeyi. (TA.) ― -b8- Şüphe doğuran, yahut kuşku veya kötü zan doğuran, yahut şüphe ile kuşku/kötü zannı birleştiren bir fiil yaptı yahut işledi. (IKtt, TA.) ― -b9- Zina etti; (Msb, K;) bu anlamda yukarıda zikredilen iki mastar ismi de vardır; (K;) ve ↓ **افجر** de aynı anlama gelir; (IAar, K;) ve bu ikincisi: tenasül uzvuyla bir isyan fiili yahut fiilleri işledi. (IAar, TA.) Dersin ki **فَجَرَ بِالْمَرْأَةِ**: kadınla zina etti: ve **فَجَرَتِ الْمَرْأَةُ**: kadın zina etti. (TA.) ― -b10- Başını alıp gitti; aceleci yahut rastgele bir yol tuttu ve nereye gittiğine aldırmadan uzaklaştı. (El-Muärrij.) ― -b11- **فَجَرَ أَمْرُهُمْ**: Onların işi yahut hâli kötüleşti. (K.) ― -b12- Ve **فَجَرَ** ayrıca: Görüşünde donuklaştı yahut bulanıklaştı. (O, K.) ― -b13- Ve **فَجَرَ مِنْ مَرَضِهِ**: Hastalığından kurtuldu. (O, K.)

**فجّرهُ**
2 **فجّرهُ** ذ: 1’e bak, başlangıca yakın. -A2- Ayrıca ona **فُجُور** [yani fısk, ahlâksızlık, haksızlık, vb. (1’e bak)] isnat etti yahut yükledi; onunla suçladı yahut itham etti; **فَسَّقَهُ** gibi: buradan, İbn-Ez-Zubeyr’den bir rivayetteki ifade: **فَجَّرْتَ بِنَفْسِكَ** [Sen kendine haksızlık, taşkınlık yahut benzerini isnat ettin; yahut kendini bununla suçladın]. (TA.)

**فاجر**
3 **فاجر** ذ, mastar ismi **مُفَاجِرِةٌ** ve **فِجَارٌ**: 1’e bak, paragrafın ortasında. [Ve ayrıca aşağıda **فِجَارٌ**’a bak.]

**افجرهٌ**
4 **افجرهٌ** ذ: Onu (yani bir pınarı yahut kaynağı) kaynayıp fışkırır kıldı. (O, K.) [Bk. ayrıca 1.] ― -b2- Ve [buradan, görünüşe göre,] (farz edilen mecaz:) [Bağışını] büyük kıldı; eş anlamlısı **أَجْزَلَ**. (Ibn-'Abbád, O.) -A2- **افجر** lâzım olarak: 1’e bak, dört yerde. -A3- Ayrıca **افجرهُ**: Onu, **فَاجِرٌ** denilen kimse türünden biri olarak buldu. (O, K.) -A4- Ve **افجر** **اصبح** gibidir; (S, O;) tan yerinin ağarması vaktine girdi demektir: (K, TA:) ve o vakte girmeye yakın oldu. (TA.) Denir ki, **كُنْتُ أَحُلُّ اـِذَا أَسْحَرْتُ وَأَرْحَلُ اـِذَا أَفْجَرْتُ** [Gecenin son altıda birine girdiğimde konaklar, tan ağarması vaktine girdiğimde yola çıkardım]. (S, TA.) Ve **أُعَرِّسُ اـِذَا أَفْجَرْتُ وَأَرْحَلُ اـِذَا أَسْفَرْتُ**, yani: Tan ağarması vaktine girmeye yakın olduğumda uyumak için konaklarım; şafak aydınlandığı vakte girdiğimde yola çıkarım. (TA, bir rivayetten.) -A5- Ayrıca: Çok mal getirdi; (O, K;) buna **فَجَرٌ** denir. (O.)

5 **تَفَجَّرَ**: bir sonraki paragrafa bak, dört yerde.

**انفجر**
7 **انفجر** ذ (S, O, Msb, K) ve ↓ **تفجّر**, (S, O, K,) lâkin ikincisi şeddelidir [2’nin sanki meçhulü gibi] fiilin çokluğunu yahut sıklığını yahut tekrarını, yahut fiilin birçok özneye uygulanmasını göstermek için, (S, O, *) Ona (suya) dışarı akması için bir yol, geçit, menfez yahut kanal açıldı; ona çıkış verildi; (S, O, Msb;) sanki itilir yahut sevk edilir gibi döküldü; eş anlamlısı **اِنْبَعَثَ**; (TA;) aktı, koştu yahut çağladı. (Msb, K.) ― -b2- [Buradan,] **انفجر عَلَيْهِمُ العَدُوُّ** (mecaz:) Düşman onların üzerine [döküldü;] çoklukla ansızın geldi. (L, A.) Ve **انفجرت عَلَيْهِمُ الدَّوَاهِى** (mecaz:) Musibetler onların üzerine [döküldü;] her taraftan, (K, * TA,) bolca ve ansızın geldi. (TA.) ― -b3- [Buradan da,] **انفجر بِالْكَرَمِ**, ve ↓ **تفجّر بِهِ** (farz edilen mecaz:) [Cömertlikte pek bol oldu]: (K:) ve **فِى الخَيْرِ** ↓ **تفجّر** (farz edilen mecaz:) [iyilikte pek bol oldu]. (S, O, TA.) ― -b4- Ve **انفجر الصُّبْحُ**, ve ↓ **تفجّر**, [Tan yarıldı]: ve **انفجر عَنْهُ اللَّيْلُ** [Gece onun önünden çekildi; yani doğan tanın]. (K.)

**افتجر فِى الكَلَامِ**
8 **افتجر فِى الكَلَامِ** ذ: Hiç kimseden işitmemiş ve öğrenmemiş olduğu hâlde söz uydurdu. (O, K.)

**فَجْرٌ**
**فَجْرٌ** ذ [Tan yeri; şafak;] sabahın ışığı; (Mgh, K;) çünkü o, ışığın önünde karanlığın yarılmasıdır; (Mgh;) yani gecenin karanlığında güneşin kızıllığı; (K;) gecenin sonundaki **فَجْر**, başlangıcındaki **شَفَق** gibidir: (S, O:) iki çeşittir: birincisine **الفَجْرُ الكَاذِبُ** [yalancı tan] denir; yanlamasına yayılmadan yükselen, ( **المُسْتَطِيلُ**, Mgh, Msb,) siyah görünen, ( **مُعْتَرِضًا**) engel gibi kendini gösteren [ufukta]: (Msb:) [bk. **ذَنَبُ السِّرْحَانِ**, md. سرح:] ikincisine **الفَجْرُ الصَّادِقُ** [doğru tan] denir; o, yükselen ve yayılan [tan], ( **المُسْتَطِيرُ**, Mgh, Msb,) yükselir görünür ve ufku beyazlığıyla doldurur; buna **عَمُودُ الصُّبْحِ** denir; birincisi kaybolduktan sonra yükselir; onun yükselmesiyle gündüz başlar ve oruçluya orucu bozduracak her şey haram olur. (Msb.) ― -b2- Buradan, **فَجْر** vakti. (Mgh.) ― -b3- Ve o vaktin namazı: baştaki isim hazfedilmiştir. (Mgh.) ― -b4- **الفَجْرُ** ve **البَحْرُ** [**بَحْرٌ** maddesinde zikredilen bir sözde; burada birincisi **الفَجَرُ** diye yazılmış ve **مُحَرَّكَة** olduğu söylenmiş, fakat görünüşe göre yanlıştır; çünkü sonra **الفَجْرُ** diye yazılmıştır,] kinaye yoluyla (mecaz:) mevcut hayat hâlinin sıkıntılarına kullanılır. (TA.)

**فَجَرٌ**
**فَجَرٌ** ذ (farz edilen mecaz:) Bağış; (K;) cömertlik; (AO, S, K;) ihsan yahut eli açıklık; (K;) yahut büyük yahut geniş ihsan/eli açıklık; (AO, TA;) ve iyilik yahut iyilikte bulunma. (K.) ― -b2- Ve mal. (Kr, K.) Ve çok mal. (O.) Ve mal bolluğu. (K, TA.) Ebû-Mihcen EthThakafî der ki,
فَقَدْ أَجُودُ وَمَا مَالِى بِذِى فَجَرٍ
[Gerçekten ben cömertlik ederim; hâlbuki malım bol değildir]. (TA.)

**فُجَرُ**
**فُجَرُ** ذ: **فَاجِرٌ**’e bak, ikinci yarı.

**فَجْرَةُ**
**فَجْرَةُ** ذ özel addır, [yani niteleyici özel ad,] **بَرَّةُ** gibi gayr-i munsarıfça çekimlenir; [ve **الفَجْرَةُ** ve **فَجَارِ** ile aynı anlama gelir;] ve ↓ **فَجَارِ**, **فَجْرَةٌ**’den değiştirilmiştir, (IJ, TA,) yahut **الفَجْرَةُ**’den, (Sb, TA,) ve **الفُجُورُ** anlamında bir isimdir [yani fısk, ahlâksızlık, kötülük, haksızlık, günah yahut taşkınlık, vb., (1’e bak)], (S,) yahut **الفَجْرَةُ** için bir addır [aynı anlama gelir], (O,) **قَطَامِ** gibi, (S, O,) belirli, (S,) En-Nâbighah’ın, md. حمل’in ilk paragrafında nakledilen bir beytinde geçer. (S, O.) Denir ki, **رَكِبَ فُلَانٌ فَجْرَةَ**, (K, * TA, [CK’de **فَجَرَةَ**,]) ve ↓ **فَجَارِ**, (TA,) Falanca yalan söyledi; (K, TA;) ve fıskla vb. davrandı (**فَجَرَ**). (TA.) Ve **حَلَفَ فُلَانٌ عَلَى فَجْرَةَ**, ve **اِشْتَمَلَ عَلَى فَجْرَةَ**, [L’de her iki yerde **على فَجْرِهِ**, fakat birincisi doğru okuyuşdur,] Falanca, yalan yere yemin ederek [birinci ifadeye bağlı olarak] yahut zina ederek yahut yalan söyleyerek çirkin bir iş işledi. (TA.)

**فُجْرَةٌ**
**فُجْرَةٌ** ذ: **مَفْجَرٌ**’e bak, iki yerde.

**فِجْرَةٌ**
**فِجْرَةٌ** ذ: Kadının çocuklarının en sonuncusu; tıpkı **زِنْيَةٌ**’nin “erkeğin çocuklarının en sonuncusu” anlamına gelmesi gibi. (TA, md. زنى.)

**فَجَارِ**
**فَجَارِ** ذ: **فَجْرَةُ**’ye bak, iki yerde: ― -b2- ve **فَاجِرٌ**’e bak, sondan bir önceki cümle.

**فِجَارٌ**
**فِجَارٌ** ذ [tekili zikredilmeyen bir çoğul] Yollar; (K, TA;) **فِجَاجٌ** gibi [**فَجٌّ**’ün çoğulu; bk.]. (TA.) -A2- **أَيَّامُ الفِجَارِ**, dört **أَفْجِرَة**’ye verilen addır; (K, TA;) dört **أَفْجِرَة**, Arapların günleri [yani çatışmaları] demektir; bunların tek gününe **الفِجَارُ** denir: (S, O, TA:) ‘Ukâz’da vuku buldu; onlara katılanlar haddi aştı ve kutsal olması gereken her şeyi helâl saydı; A’da söylendiği üzere: bunlara **فِجَارُ الرَّجُلِ** ve **فِجَارُ المَرْأَةِ** ve **فِجَارُ القِرْدِ** ve **فِجَارُ البَرَّاضِ** denirdi; sonuncusu, en büyük saldırı olanı, El-Berrâd İbn-Keys’e nispetle böyle adlandırıldı; o, ‘Orweh Er-Rahhâl’ı öldürdü: (TA:) Cahiliye devrinde, (S, O, K,) bir tarafta Kureyş ve Kinâne’den müttefikleri ile diğer tarafta Keys-‘Eylân arasında idi; (S, O;) ve [son] yenilgi Keys’e oldu; haram aylarda vuku buldu; ve o aylarda savaştıklarında **فَجَرْنَا** derlerdi; (S, O, K;) bu yüzden Kureyş bu savaşa **فِجَار** adını verdi; (S, O, TA; *) **فِجَارٌ**, **مُفَاجَرَةٌ** gibi, yukarıda açıklanan **فَاجَرَ**’ın mastar ismidir; R’nin rivayetine göre. (TA.) ― -b2- Ve **فِجَارَاتُ العَرَبِ**: Arapların övünmede yarışmaları demektir. (TA.)

**فَجُورٌ**
**فَجُورٌ** ذ: buradan sonraki paragrafı gör.

**فَاجِرٌ**
**فَاجِرٌ** ذ: Meyleden, eğilen, sapan yahut ayrılan. (S, TA.) Yoldan düşen ( **سَاقِطٌ** ). (IAar, TA.) ― -b2- Yalancı; bir yalancı; çünkü doğru yoldan sapar: ve aynı sebeple ayrıca **مُكَذِّبٌ** anlamına da gelir [yani inkâr eden; yahut inkârcı; bk. **فَجَرَ بِهِ**, ilk paragrafın ortasında]. (TA.) Ve denir ki **يَمِينٌ فَاجِرَةٌ** yani (mecaz:) Yalan yemin: (Mgh, md. غمس:) mecaz bir ifadedir. (Mgh, bu maddede.) ― -b3- **فَاجِرٌ** ve ↓ **فَجُورٌ**, (K, TA,) ikincisi kadına da erkeğe de söylenir, (TA,) ve ↓ **فَاجُورٌ**, (K, TA,) Sgh tarafından zikredilmiştir, (TA,) bunların hepsi **فَجَرَ**’dan sıfattır ve [en çok] şu anlamlara gelir: fıskla, ahlâksızca, haksızca, günahkârane yahut kötüce davranan; yahut böyle olan; haddi aşan yahut aşmış; hakikat yahut adalet yolunu terk eden yahut eden kimse; Allah’ın emrini terk eden yahut eden kimse; doğru yoldan yahut itaattan ayrılan yahut ayrılan kimse; asi; yahut isyan fiillerine dalan yahut dalan kimse: [lâkin ikinci ve üçüncü mübalağalı sıfattır:] ayrıca zina eden yahut eden kimse: (K, TA:) ve birincisi ayrıca büyüleyen yahut büyücü anlamına da gelir: (Sgh, K, TA:) birincinin çoğulu **فُجَّارٌ** ve **فَجَرَةٌ**’dir; ikincinin ve üçüncünün çoğulu **فُجُرٌ**’dur. (K, TA.) ↓ **فُجَرُ**, mübalağa için **فَاجِرٌ**’den değiştirilmiştir ve [belirli olup] nadiren nida kalıbı dışında kullanılır: dersin ki [bir grup erkeğe hitap ederek] **يَا لَفُجَرَ** [**يَا آلَ فُجَرَ** yerine; tıpkı **يَا لَغُدَرَ** demen gibi **يَا آلَ غُدَرَ** yerine; yani ey pek fâsıklar vb.]; ‘Âişe’den bir rivayette geçer. (TA.) Ve ↓ **فَجَارِ**, (K, TA,) **قَطَامِ** gibi, (TA,) **الفَاجِرَةُ**’den (K, TA) [yahut **فَاجِرَةُ**’den] değiştirilmiş bir isimdir: bir kadına (S, O, K) (S, O) **يَا فَجَارِ** (S, O, K) dersin; yani **يَا فَاجِرَةُ** [ey fâsık kadın vb.]. (S, O.) -A2- Ve **فَاجِرٌ** ayrıca: Çok malı yahut mülkü olan: (K, TA:) bu anlamda, [**فَجَرٌ**’dan] sahiplik sıfatıdır [bk.]. (TA.)

**فَاجُورٌ**
**فَاجُورٌ** ذ: bir önceki paragrafı gör.

**مَفْجَرٌ**
**مَفْجَرٌ** ذ (TA) ve ↓ **مَفْجَرَةٌ** ve ↓ **مُنْفَجَرٌ** (K) ve ↓ **فُجْرَةٌ** (S, K): Suyun aktığı yer (K, TA) bir yalaktan vb.; (TA;) su için açılma yeri: (S, O, TA:) ve ikincisi ayrıca vadilerin sularını döktüğü alçak yer demektir: (M, K, TA:) çoğulu **مَفَاجِرُ**. (TA.) **مَفَاجِرُ الوَادِى**: Selin dağılıp yayıldığı vadinin kısımları demektir: (S, O, TA:) ve **الوَادِى** ↓ **فُجْرَةُ**, (K, TA,) hece işaretleri zikredilerek kayıtlanmadığından **ف**’de fetha ile olması gerekir gibi görünür, [CK’de de böyledir,] fakat doğrusu damme iledir, (TA,) suyun döküldüğü vadinin geniş kısmı. (K, TA.) Ve **مَفَاجِرُ الدِّبَارِ**: **دبار**’ın suyunun akması için açılan yerler demektir; **دبار**, **دَبْرَةٌ**’nin çoğuludur [bk.]. (Mgh.)

**مَفْجَرَةٌ**
**مَفْجَرَةٌ** ذ: bir önceki paragrafı gör.

**مُنْفَجَرٌ**
**مُنْفَجَرٌ** ذ: **مَفْجَرٌ**’e bak. ― -b2- **مُنْفَجَرُ رَمْلٍ** (mecaz:) Kumlarda bir yol. (S, O, TA.)
