# فجع (ف-ج-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AC%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ج - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الجيم والفاء معهما
) ع ج ف، ع ف ج، ج ع ف، ف ج ع مستعملات ف ع ج، ج ف ع مهملان( عجف: عجفتُ نفسي عن الطعام أعْجِفُها عَجْفا وعُجُوفا، أي: حبست وأنا أشتهيه لوثر به جائعاً، ولا يكون العجف إلا على الجوع.
وعَجَفْتُ نفسي على المريض أَعْجِفُها عَجْفاً، أي: صبّرتُ فأقمت عليه أعينه وأمّرضه. قال:
إنّي وإنْ عَيَّرْتَنِي نُحُولي
أو ازدَرَيْتَ عِظَمِي وطولي
لأعْجِفُ النَّفْسَ على خليلي
أَعْرِضُ بالوُدِّ وبالتَّنْويلِ
أي أعرض له بالمودة والنوال. وعجفت له نفسي، أي: حملت عنه، ولم أؤاخذه.
والعجف: ذَهاب السِّمَنِ. ورجلٌ أَعْجَفُ وامرأةٌ عجفاء، وتجمع على عِجافٍ، ولا يجمعِ أَفْعَلُ على فِعالٍ غير هذا، رواية شاذة عن العرب حملوها على لفظ سِمانٍ. والعُجَافُ من أسماء التَّمر. قال:
نَعَافُ وإن كانتْ خِماصا بُطُونُنـا		لُبابَ المُصَفَّى والعُجافَ المجرّدا
عفج: العَفْجَةُ: من أمعاء البطن، وهي لكلّ ما لا يجترَ كالمِمْرَغَةِ من الشاء وهي كالكيس من الإنسان كأنّها حَوْصَلَةُ الطائر فيما يقال. وقد يجمعون الأمعاء بالأعفاج، الواحد: عَفْج وعَفَج. وعفجه بالعصا: ضربه بها.
والعَفَنْجَجُ: كل ضخم اللهازم من الرجال ذي وجنات وألواح أكول فَسْل، بوزن فَعَنْلل، ويقال: هو الأخرق الجافي الذي لا يتّجه لعمل، قال:
مِنْهُم وذا الخِنّابَةِ العَفَنْجَجا
والعفج معروف.
جعف: الجعف: شدّة الصرع. جعفته فانجعف، قال:
إذا دخـلَ الـنـاسُ الـظِّـلال فـإنَّـه		على الحوضِ حتى يصدر الناس مُنْجَعِف
أي قد رمى بنفسه. وجُعْفِيٌّ: حي. والنسبة إليه: جُعْفِيّ على لفظه.
فجع: الفجع: أن يُفْجَعَ الإنسان بشيء يكرم عليه فيعدمه. فجع بماله وولده، ونزلت به فاجعة من فواجع الدهر. قال:
أن تَبْقَ تُفْجَعْ بالأحبَّة كلّها		وفناء نفسك لا أبالك أفجع
ويقال لغُرابِ البينِ: فاجع، لأنه يفجع الناس بالبين. قال:
بشير صدق أعان دعوته		بصعقه مثل فاجع شَجِبِ
وموت فاجع. ودهرٌ فاجع يفجع الناس بالأحداث. والرّجلُ يتفجَّع، وهو تَوَجُّعُهُ للمصيبة.
والفجيعة الاسم كالرّزية. أنشد عرّام:
كأنهـا نـائحة تـفـجّـع
تبكي لميتٍ وسواها الموجع

##### Türkçe

باب **العين** ve **الجيم** ve **الفاء** onlarla beraber

) **ع ج ف**، **ع ف ج**، **ج ع ف**، **ف ج ع** استعمالdadır; **ف ع ج**، **ج ف ع** ihmâl edilmiştir( **عجف**: **عجفتُ نفسي عن الطعام أعْجِفُها عَجْفا وعُجُوفا**; yani: onu arzularken (yemeği) kendimi tuttum; aç iken ona meylettim; ve **العجف** ancak açlık üzerine olur.

Ve **عَجَفْتُ نفسي على المريض أَعْجِفُها عَجْفاً**; yani: sabrettim de onun üzerinde ikamet ettim; ona bakar ve onu tedavi ederim. Dedi ki:
إنّي وإنْ عَيَّرْتَنِي نُحُولي
أو ازدَرَيْتَ عِظَمِي وطولي
لأعْجِفُ النَّفْسَ على خليلي
أَعْرِضُ بالوُدِّ وبالتَّنْويلِ

Yani ona sevgi ve ihsan ile yönelirim. Ve **عجفت له نفسي**; yani: onun yükünü üstlendim ve onu muaheze etmedim.

Ve **العجف**: semizliğin gitmesidir. Ve bir erkek **أَعْجَفُ**, bir kadın **عجفاء**; ve **عِجافٍ** üzere cem‘ olunur; ve **أَفْعَلُ** bunun dışında **فِعالٍ** üzere cem‘ olunmaz; Araplardan şâz bir rivayettir, onu **سِمانٍ** lafzı üzerine hamletmişlerdir. Ve **العُجَافُ** hurmanın isimlerindendir. Dedi ki:
نَعَافُ وإن كانتْ خِماصا بُطُونُنـا		لُبابَ المُصَفَّى والعُجافَ المجرّدا

**عفج**: **العَفْجَةُ**: karın bağırsaklarındandır; ve geviş getirmeyen her şey içindir; koyundan **المِمْرَغَةِ** gibi; ve insandan bir kese gibidir; sanki, denildiğine göre, kuşun kursağıdır. Ve bağırsakları **الأعفاج** ile cem‘ ederler; tekili: **عَفْج** ve **عَفَج**. Ve **عفجه بالعصا**: onu onunla (değnekle) vurdu.

Ve **العَفَنْجَجُ**: erkeklerden çeneleri iri, yanakları ve levhaları olan, çok yiyen, alçak; **فَعَنْلل** vezninde; ve denilir ki: o, bir işe yönelmeyen kaba ahmaktır. Dedi ki:
مِنْهُم وذا الخِنّابَةِ العَفَنْجَجا

Ve **العفج** mâlûmdur.

**جعف**: **الجعف**: sara şiddetidir. **جعفته فانجعف**; dedi ki:
إذا دخـلَ الـنـاسُ الـظِّـلال فـإنَّـه		على الحوضِ حتى يصدر الناس مُنْجَعِف

Yani kendini atmıştır. Ve **جُعْفِيٌّ**: bir kabiledir. Ve ona nisbet: lafzı üzere **جُعْفِيّ**.

**فجع**: **الفجع**: insanın, kendisine değer verdiği bir şeyle **يُفْجَعَ** edilmesi, sonra onu yitirmesidir. **فجع** malı ve evladı ile; ve ona, zamanın musibetlerinden bir musibet indi. Dedi ki:
أن تَبْقَ تُفْجَعْ بالأحبَّة كلّها		وفناء نفسك لا أبالك أفجع

Ve **غُرابِ البينِ** için denilir: **فاجع**; çünkü ayrılıkla insanları **يفجع** eder. Dedi ki:
بشير صدق أعان دعوته		بصعقه مثل فاجع شَجِبِ

Ve **موت فاجع**. Ve **دهرٌ فاجع**: olaylarla insanları **يفجع** eder. Ve adam **يتفجَّع** eder; o, musibete karşı onun sızlanmasıdır.

Ve **الفجيعة** isimdir; **الرّزية** gibi. **عرّام** inşad etti:
كأنهـا نـائحة تـفـجّـع
تبكي لميتٍ وسواها الموجع

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفجيعَةُ: الرزيّةُ: وقد فَجَعَتْهُ المصيبةُ، أي أوجعتْه، وكذلك التَفْجيعُ، ونزلن بفلان فاجِعَةٌ. وتَفَجَّعْتُ له، أي توجَّعْتُ.

##### Türkçe

**الفجيعَةُ**: musibet: ve musibet onu **فَجَعَتْهُ**; yani onu acıttı; ve bunun gibi **التَفْجيعُ**; ve falana bir **فاجِعَةٌ** indi. Ve onun için **تَفَجَّعْتُ**; yani acı duydum.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والجيم مع الفاء
عجف ، عفج ، جعف ، فجع ، جفع : مستعملات
عجف : أبو زيد : عَجَفْتُ نفسي عن الطعام أعجِفُها ، إذا حبستَ نفسَك عنه وأنت تشتهيه لتُؤْثِر به غيرك . ولا يكون العَجْف إلاّ على الجوع والشَّهوة .
قلت : وهو التَّعجيفُ أيضاً ، وهو قول الراجز :
لم يَغْذُها مُدٌّ ولا نَصيفُ
ولا تُميراتٌ ولا تعجيفُ
وقال ابن الأعرابي : عَجَفَت نفسي على المريض ، إذا أقمتَ على تمريضه . وعَجَفَت نفسي على أذَى الخليل ، إذا لم تخذُلْه . وقال الراجز :
إنّي وإن عَيَّرتِنِي نُحولي
لأَعْجِفُ النفسَ على خليلي
وعجفَت نفسي عنه عَجفاً ، إذا احتملتَ عنه ولم تؤاخذْه . وقيل التعجيف : سوء الغذاء والهزَال . وسيفٌ معجوف ، إذا كان داثراً لم يُصقَل . وقال كعب بن زهير :
وكأنّ موضعَ رَحْلها من صُلبها
سَيفٌ تقادمَ عهدُه معجُوفُ
وقال ابن دريد : العَجَف : غلظ العظام وعَرَاؤها من اللحم .
وتقول العرب : أشدُّ الرجال الأعجَف
الضَّخم : وقال الليث : العَجَف : ذَهاب السِّمَن . والذّكر أعجف والأنْثى عجفاء ، والجميع عِجافٌ في الذُّكران والإناث ، والفعل عَجُف يَعجُف عَجَفاً . قال : وليس في كلام العرب أفعل وفعلاء جمعها على فِعال غير أعجف وعَجْفاء ، وهي شاذّة ، حَمَلوها عى لفظ سِمان فقالوا سِمان وعِجاف وجاء أفعل وفعلاء على فَعُلَ يفعُل في أحرف معدودة ، منها عجُف يعجُف فهو أعجف ، وأدُم يأدُم فهو آدَم ، وسمُر يَسمُر فهو أسمر ، وحَمُق يحمُق فهو أحمق ، وخَرُق يخرُق فهو أخرق .
وقال ابن السكيت : قال الفراء : يقال عَجُف وعَجِف ، وحَمُق وحَمِق ، ورعُن ورعِنَ ، وخَرُق وخرِق . وقال ابن الأعرابيّ في قوله :
ولا تُميراتٌ ولاتعجِيفُ
قال : التَّعجِيف : أن ينقل قُوتَها إلى غيرها قبل أن تشبع من الجدوبة . قال : والعُجوف : مَنع النَّفْس من المقابح . والعُجوف أيضاً : تَرْك الطعام .
وقول الله جلّ وعزّ : ( يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ ) ( يُوسُف : 43 ) هي الهَزْلى التي لا لحم عليها ولا شحم ، ضُربت مثلاً بسبع سنين لا قَطْرَ فيها ولا خِصب .
عفج : أبو عبيد عن أبي زيد : الأعفاج للإنسان واحدها عَفْج . والمصارين لذوات الخفّ والظِّلف والطير . وقال شمر : يقال لواحد الأعفاج عَفْجٌ وعَفَج وعِفْج . وقال الليث : العَفْج من أمعاء البطن لكلِّ ما يجترّ كالمِمْرَغة للشاء . وقال الشاعر :
مَباشيم عن غِبّ الخزيرِ كأنّما
تُنقنِق في أعفاجهنَّ الضفادعُ
وقال أبو زيد : عَفَجه بالعصا عفجاً ، إذا ضربَه بها في ظهره ورأسه . قال : وعفجَ الرجلُ جاريتَه ، إذا نكَحها . وقال ابن الأعرابي : المِعفجة : العصا . وقال : والمِعفَج الأحمق الذي لا يضبط العمل والكلام ، وقد يعالج شيئاً يعيشُ به على ذلك . يقال إنهم ليَعفِجون ويَعثِمون في الناس . والعَثْم : أن يَعثِم بعضَ الأمر ويَعجِز عن بعض .
وقال ابن شميل : العَفَجة : نِهاءٌ إلى جَنْب الحياض ، فإذا قَلَص ماءُ الحياض اغترفوا من ماء العَفَجة يسربون منها .
جعف : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( مَثل الكافر كمثَل الأَرزة المُجْذِيَة حتَّى يكون انجعافُها مرّة واحدة ) . قال أبو عمرو : الانجعاف : الانقلاع . ومنه قيل جعفتُ الرجلَ ، إذا صَرعتَه فضربتَ به الأرض . ونحو ذلك قال أبو عبيدة .
أبو عبيد عن الأصمعي : يقال ضربه فجعبَه وجَعَفَه وجأفه ، وجَعفله وجفَله ، إذا صَرَعَه .
وقال الليث : جُعف : حيّ من اليمن . والجَعْف : شِدّةُ الصرع .
فجع : الفجيعة : الرزيئة الموجعة ، وجمعها فجائع . والتفجُّع : التوجّع والتضوُّر للمرزِئة . والفواجع : المصائب المؤلمة التي تفجع الإنسان بما يعزُّ عليه من مالٍ أو حميم ، والواحدة فاجعة ودَهر فاجعٌ وموت فاجع . وقد فجِع فلانٌ فهو
مفجوع . وفجعني الموتُ بفلانٍ ، إذا أصيبَ له حميم . وقال لبيد :
فجَّعني الرعد والصواعقُ بالفا
رس يومَ الكريهةِ النَّجُدِ
جفع : قال بعضهم : جَعفَه وجَفَعه ، إذا صَرَعَه . وهذا مقلوب ، كما قالوا : جذب وجَبَذ . وروى بعضهُم بيت جرير :
وضيفُ بني عِقالٍ يُجْفَعُ
الجيم ، أي يُصرع من الجوع . ورواه بعضهم : ( يُخفَع ) بالخاء .
وقد أهمل الليث جفع ، ولم يصحَّ لي فيه شيء .

##### Türkçe

باب العين والجيم مع الفاء
**عجف** ، **عفج** ، **جعف** ، **فجع** ، **جفع** : kullanımdadırlar.

**عجف** : Ebû Zeyd: “**عَجَفْتُ** nefsimi yemekten, **أعجِفُها**; onu arzuladığın hâlde, onu başkasına tercih etmek için nefsini ondan alıkoyduğun zaman.” Ve **العَجْف** ancak açlık ve şehvet üzerine olur.

Dedim: Bu, **التَّعجيفُ** de olur; ve bu, recez söyleyenin sözüdür:
لم يَغْذُها مُدٌّ ولا نَصيفُ
ولا تُميراتٌ ولا تعجيفُ

İbnü’l-A‘râbî dedi: “**عَجَفَت** nefsim hasta üzerine; onu tedavi etmeye devam ettiğin zaman.” Ve “**عَجَفَت** nefsim dostun eziyeti üzerine; onu yüzüstü bırakmadığın zaman.” Ve recez söyleyen dedi:
إنّي وإن عَيَّرتِنِي نُحولي
لأَعْجِفُ النفسَ على خليلي

Ve “**عجفَت** nefsim ondan **عَجفاً**; onu yüklenip de onu muaheze etmediğin zaman.” Ve denildi: **التعجيف**: kötü gıda ve zayıflıktır. Ve **سيفٌ معجوف**: eskiyip de parlatılmamış olduğu zaman. Ka‘b b. Zuheyr dedi:
وكأنّ موضعَ رَحْلها من صُلبها
سَيفٌ تقادمَ عهدُه معجُوفُ

İbn Düreyd dedi: **العَجَف**: kemiklerin kalınlığı ve etten çıplak oluşudur.

Araplar der ki: “Erkeklerin en şiddetlisi **الأعجَف الضَّخم**.” Lays dedi: **العَجَف**: semizliğin gitmesidir. Erkek **أعجف**tir, dişi **عجفاء**dır; erkekler ve dişilerde hepsi **عِجافٌ**tur. Fiil **عَجُف** **يَعجُف** **عَجَفاً**dır. Dedi: Arapların sözünde, cem‘i **فِعال** üzere gelen **أفعل** ve **فعلاء** yoktur; yalnız **أعجف** ve **عَجْفاء** müstesna; o şâzdır; onu **سِمان** lafzı üzerine حمل ettiler de “**سِمان** ve **عِجاف**” dediler. Ve **أفعل** ve **فعلاء** **فَعُلَ يفعُل** üzere sayılı harflerde geldi; onlardan: **عجُف يعجُف فهو أعجف**; ve **أدُم يأدُم فهو آدَم**; ve **سمُر يَسمُر فهو أسمر**; ve **حمُق يحمُق فهو أحمق**; ve **خرُق يخرُق فهو أخرق**.

İbnü’s-Sikkît dedi: Ferrâ dedi: “**عَجُف** ve **عَجِف** denir; ve **حَمُق** ve **حَمِق**; ve **رعُن** ve **رعِنَ**; ve **خَرُق** ve **خرِق**.” İbnü’l-A‘râbî, şu sözünde:
ولا تُميراتٌ ولاتعجِيفُ
dedi ki: **التَّعجِيف**: kuraklıktan dolayı doymadan önce onun azığını başkasına nakletmektir. Dedi: **العُجوف**: nefsin çirkinliklerden men‘idir. Ve **العُجوف** da: yemeği terk etmektir.

Allah جلّ وعزّ’ün sözü: (**يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ**) (**يُوسُف : 43**) — bunlar, üzerinde et ve yağ olmayan zayıflardır; içinde damla (yağmur) ve bereket olmayan yedi yıla misal olarak vurulmuştur.

**عفج** : Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: İnsanda **الأعفاج** vardır; onun teki **عَفْج**tir. Ve iç bağırsaklar, deve/at gibi toynaklı ve çift tırnaklılara ve kuşa aittir. Şemmer dedi: **الأعفاج**ın birine **عَفْجٌ** ve **عَفَج** ve **عِفْج** denir. Lays dedi: **العَفْج** karın bağırsaklarındandır; geviş getiren her şey için; koyun için **المِمْرَغة** gibi. Şair dedi:
مَباشيم عن غِبّ الخزيرِ كأنّما
تُنقنِق في أعفاجهنَّ الضفادعُ

Ebû Zeyd dedi: “Onu sopayla **عَفَجه** **عفجاً**; onunla sırtına ve başına vurduğun zaman.” Dedi: “Adam, cariyesini **عفجَ**; onunla cinsel ilişkiye girdiği zaman.” İbnü’l-A‘râbî dedi: **المِعفجة**: sopadır. Dedi: ve **المِعفَج**: işi ve sözü ضبط etmeyen ahmaktır; bununla beraber, onunla geçineceği bir şeyi de tedavi eder (uğraşır). “Onlar insanlara karşı mutlaka **يَعفِجون** ve **يَعثِمون** ederler” denir. Ve **العَثْم**: işin bir kısmını **يَعثِم** etmek ve bir kısmından aciz kalmaktır.

İbn Şümeyl dedi: **العَفَجة**: havuzların yanına (konulan) bir **نِهاءٌ**dır; havuzların suyu çekilince **العَفَجة** suyundan alırlar; ondan sızdırırlar.

**جعف** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki dedi: “(**مَثل الكافر كمثَل الأَرزة المُجْذِيَة حتَّى يكون انجعافُها مرّة واحدة**)”. Ebû ‘Amr dedi: **الانجعاف**: sökülüp çıkmadır. Ondandır ki: “Adamı **جعفتُ**; onu yere çalıp da onunla yere vurdum, dediğin zaman.” Ebû ‘Ubeyde de buna benzerini söyledi.

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: “Onu vurdu da **فجعبَه** ve **جَعَفَه** ve **جأفه**; ve **جَعفله** ve **جفَله**; onu yere serdiği zaman” denir.

Lays dedi: **جُعف**: Yemen’den bir kabiledir. Ve **الجَعْف**: yere sermenin şiddetidir.

**فجع** : **الفجيعة**: acı veren musibettir; cem‘i **فجائع**tir. **التفجُّع**: musibete acı duyma ve kıvranmadır. **الفواجع**: insanı, maldan veya yakın dosttan kendisine aziz olan şeyle vuran acı verici musibetlerdir; teki **فاجعة**dır; ve **دَهر فاجعٌ** ve **موت فاجع**. “Falan **فجِع** etti; o **مفجوع**dur.” Ve “Ölüm beni falanla **فجعني**; ona bir yakın (kaybı) isabet ettiği zaman.” Lebîd dedi:
فجَّعني الرعد والصواعقُ بالفا
رس يومَ الكريهةِ النَّجُدِ

**جفع** : Bazıları dedi: “Onu **جَعفَه** ve **جَفَعه**; onu yere serdiği zaman.” Bu, kalb edilmiştir; “**جذب** ve **جَبَذ**” dedikleri gibi. Bazıları Cerîr’in beytini şöyle rivayet etti:
وضيفُ بني عِقالٍ يُجْفَعُ
**الجيم** ile; yani açlıktan yere serilir. Bazıları onu “(**يُخفَع**)” **الخاء** ile rivayet etti.

Lays, **جفع**’ı ihmal etti; onda bana sahih bir şey ulaşmadı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والجيم وما يثلثهما)
(فجر) الفاء والجيم والراء أصلٌ واحدٌ، وهو التفتح في الشَّيء. من ذلك الفَجْر: انفِجار الظُّلمة عن الصُّبح. ومنه: انفجَرَ الماء انفجاراً: تفتَّحَ. والفُجْرَة: موضع تفتُّح الماء. ثمَّ كثُر هذا حتَّى صار الانبعاثُ والتفتُّح في المعاصي فُجوراً. ولذلك سمِّي الكَذِب فجوراً. ثم كثُر هذا حتَّى سمِّي كلُّ مائلٍ عن الحقِّ فاجراً. وكلُّ مائلٍ عندَهم. فاجر. قال لبيد:‏
غليظاً وإن أخَّرتَ فالكِفل [فاجرُ(1) ] *** فإنْ تتقدَّمْ تَغْشَ منها مقدَّما‏
ومن الباب الفَجَر، وهو الكرم والتفجُّر بالخير. ومَفَاجِر الوادي: مَرافِضُه، ولعلَّها سمِّيت مفاجرَ لانفجار الماء فيها. قال:‏
* بجَنْبِ العَلَنْدَى حيث نام المَفاجِرُ(2) *‏
ومُنْفجر الرمل(3) : طريق يكون فيه. ويوم الفِجارِ(4) : يومٌ للعرب استُحِلّتْ فيه الحُرمة.‏
(فجس) الفاء والجيم والسين كلمة إنْ صحَّت. يقولون: الفَجْس: التكبُّر والتعظُّم. يقال منه: تَفَجَّسَ.‏
(فجع) الفاء والجيم والعين كلمةٌ واحدة، وهي الفَجِيعة، وهي الرَّزيَّة. ونزلتْ بفلان فاجعةٌ، وتفجَّعَ، إذا توجَّع لها.‏
(فجل) الفاء والجيم واللام كلمةٌ هي نَبْت، وقال قوم: فَجِلَ الشيءُ(5) : غَلُظ واستَرْخَى. وكلُّ شيء عَرَّضته فجَّلْتَه.‏
(فجو(6)) الفاء والجيم والحرف المعتل يدلُّ على اتِّساعٍ في شيء. فالفَجْوة: المتَّسَع بين شَيئين. وقَوْسٌ فَجْواء: بانَ وترُها عن كَبدها. وفَجْوة الدَّار: ساحتُها. والفَجَا: تَباعُدُ ما بين عُرقوبَيِ البعير.‏
وإذا هُمِزَ قلت: فَجِئَني الأمرُ يفجَؤُني(7) .‏
(فجم) الفاء والجيم والميم. زعم ابنُ دريد: تفجَّم الوادِي وانفجم، إذا اتَّسع. وهذه فُجْمَة الوادِي، أي متَّسَعُه(8) .‏
(فجن) الفاء والجيم والنون. يقولون: إنَّ السَّذَاب يقال له الفَيْجَن(9) .‏
--------------ـــــ
(1) التكملة من المجمل واللسان (فجر) وديوان لبيد 5 طبع 1881.‏
(2) للراعي، كما في معجم البلدان (العلندى). وأنشد هذا العجز في المجمل بدون نسبة. وصدره في المعجم:‏  * تحملن حتى قلت لسن بوراحا *‏
وفي الأصل: "رام المفاجر"، صوابه فيهما.‏
(3) في الأصل: "الماء"، صوابه في المجمل واللسان.‏
(4) إنما هي أيام. انظر العمدة (2: 169-170) وكامل ابن الأثير (1: 358) والمبرد 180 والأغاني‏  (9: 12/ 19: 73-81) والخزانة (2: 504).‏
(5) في القاموس: "فجل كفرع ونصر فجلاً ويحرك". وضبط في اللسان بالقلم بكسر الجيم فقط. وضبط في المجمل بتشديد الجيم مفتوحة، ولم يضبط في أصل المقاييس.‏
(6) وكذا ورد ترتيب هذه المادة في المجمل، فآثرت إبقاءها كما هي.‏
(7) ويقال أيضاً فجأه يفجؤه، وفاجأه يفاجئه.‏
(8) الجمهرة (2: 108) مع تصرف هنا. والفجمة، لم ترد في القاموس، ووردت في اللسان بفتح الفاء وضمها، وضبطت في الجمهرة بالضم فقط.‏
(9) قال ابن دريد: "لغة شامية ولا أحسبها عربية صحيحة".‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الفاء** و**الجيم** وما يثلثهما)
(**فجر**) **الفاء** ve**الجيم** ve**الراء** tek bir asıldır; o da şeyde açılmadır. Bundan: **الفَجْر**: karanlığın sabah hakkında yarılmasıdır. Ve ondan: su yarıldı, yarılma olarak: açıldı. Ve **الفُجْرَة**: suyun açılma yeri. Sonra bu çoğaldı; nihayet günahlarda yayılma ve açılma **فُجوراً** oldu. Bu sebeple yalan **فجوراً** diye adlandırıldı. Sonra bu çoğaldı; nihayet haktan sapmış her bir kimse **فاجراً** diye adlandırıldı. Ve onların yanında her sapmış: **فاجر**. Lebîd dedi ki:‏
Kalın; ve eğer geciktirirsen, o hâlde arka [**فاجرُ(1)** ] *** Şayet öne geçersen, ondan bir öne geçişe uğrarsın‏
Ve babdan **الفَجَر** vardır; o, cömertlik ve hayır ile taşma/yarılmadır. Ve **مَفَاجِر** vadinin: onun alçak yerleridir; ve belki de orada suyun yarılmasından dolayı **مفاجر** diye adlandırılmıştır. Dedi ki:‏
* **بجَنْبِ العَلَنْدَى** حيث نام **المَفاجِرُ(2)** *‏
Ve **مُنْفجر الرمل(3)**: içinde bulunan bir yoldur. Ve **يوم الفِجارِ(4)**: Araplar için bir gündür; onda dokunulmazlık helâl sayılmıştır.‏
(**فجس**) **الفاء** ve**الجيم** ve**السين**—eğer sahihse—bir kelimedir. Derler ki: **الفَجْس**: kibirlenme ve büyüklük taslamadır. Ondan denir: **تَفَجَّسَ**.‏
(**فجع**) **الفاء** ve**الجيم** ve**العين** tek bir kelimedir; o da **الفَجِيعة**dır; o da musibettir. Falan kimseye bir **فاجعةٌ** indi; ve **تفجَّعَ**, eğer ona acı duyduysa.‏
(**فجل**) **الفاء** ve**الجيم** ve**اللام** bir kelimedir; o bir bitkidir. Bir topluluk dedi ki: **فَجِلَ الشيءُ(5)**: kalınlaştı ve gevşedi. Ve her şeyi enine genişlettiğinde onu **فجَّلْتَه**.‏
(**فجو(6)**) **الفاء** ve**الجيم** ve illetli harf, bir şeyde genişliğe delâlet eder. Öyleyse **الفَجْوة**: iki şey arasındaki genişliktir. Ve **قَوْسٌ فَجْواء**: onun kirişi göbeğinden ayrıldı. Ve **فَجْوة الدَّار**: onun avlusudur. Ve **الفَجَا**: devenin iki aşil kirişi arasının uzaklaşmasıdır.‏
Ve eğer hemzelenirse, dersin ki: **فَجِئَني الأمرُ** beni **يفجَؤُني(7)**.‏
(**فجم**) **الفاء** ve**الجيم** ve**الميم**. İbn Düreyd iddia etti: **تفجَّم الوادِي** ve **انفجم**, eğer genişlediyse. Ve bu, vadinin **فُجْمَة**sidir; yani onun genişliğidir(8).‏
(**فجن**) **الفاء** ve**الجيم** ve**النون**. Derler ki: **السَّذَاب**a **الفَيْجَن(9)** denir.‏
--------------ـــــ
(1) Tekmile, **المجمل** ve **اللسان** (**فجر**) ve Lebîd divanı 5, 1881 basımı.‏
(2) Râî’nindir; **معجم البلدان** (**العلندى**)da olduğu üzere. Ve bu mısraın ikinci yarısını **المجمل**de nisbesiz okuttu. Ve صدرُه (ilk yarısı) mu‘cemde:‏  * تحملن حتى قلت لسن بوراحا *‏
Ve asılda: "رام المفاجر"; doğrusu ikisindedir.‏
(3) Asılda: "الماء"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**dadır.‏
(4) Ancak onlar günlerdir. **العمدة** (2: 169-170) ve İbnü’l-Esîr’in **كامل**i (1: 358) ve **المبرد** 180 ve **الأغاني**‏  (9: 12/ 19: 73-81) ve **الخزانة** (2: 504)’e bak.‏
(5) **القاموس**ta: "فجل كفرع ونصر فجلاً ويحرك". **اللسان**da kalemle yalnız **الجيم**in kesresiyle ضبط edildi. **المجمل**de **الجيم**in şeddeli ve fethalı oluşuyla ضبط edildi; **أصل المقاييس**te ضبط edilmedi.‏
(6) **المجمل**de bu maddenin tertibi böylece vârid oldu; ben de onu olduğu gibi bırakmayı tercih ettim.‏
(7) Ayrıca **فجأه يفجؤه** ve **فاجأه يفاجئه** de denir.‏
(8) Burada bir tasarrufla **الجمهرة** (2: 108). Ve **الفجمة**, **القاموس**ta vârid olmadı; **اللسان**da **الفاء**ın fethası ve zammıyla vârid oldu; **الجمهرة**de yalnız zam ile ضبط edildi.‏
(9) İbn Düreyd dedi ki: "Şâmî bir lugattır ve ben onu sahih Arapça saymıyorum".‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ج ع
فجعه ما أصابه وفجعه وهو مفجوع به ومفجّع وفجع بماله وولده ونزلت بهم فجيعة وفاجعة ونزلت بهم فجائع وفواجع‏.‏
وأنا على فلان متفجّع‏.‏
وتقول‏:‏ الدهر فاجيء بالشر فاجع واهب في هبته راجع‏.‏

##### Türkçe

ف ج ع
**فجعه**: ona isabet eden şey. Ve **فجعه**: o, onunla **مفجوع**dur; ve **مفجّع**dır. Ve **فجع**: malı ve çocuğu ile (musibete uğradı). Ve onlara bir **فجيعة** ve bir **فاجعة** indi. Ve onlara **فجائع** ve **فواجع** indi.
Ve ben falana karşı **متفجّع**ım.
Ve dersin ki: Dehr, şer ile **فاجيء**dir; **فاجع**dır. Ve (o) bağışında **واهب**tir; (sonra) geri alan olarak **راجع**tır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفجيعة: الرَّزِيّةُ المُوجِعةُ بما يَكْرُمُ فَجَعَه يَفْجَعُه فَجْعاً، فهو مَفْجُوعٌ وفَجِيعٌ، وفَجَّعَه، وهي الفَجِيعةُ، وكذلك التفْجِيعُ. وفَجَعَتْه المُصِيبةُ أَي أَوْجَعَتْه. والفَواجِعُ: المَصائِبُ المُؤْلِمَةُ التي تَفْجَعُ الإِنسان بما يَعِزُّ عليه من مال أَو حَمِيم، الواحدة فاجِعةٌ؛ وفي التهذيب: ودَهْرٌ فاجعٌ له حَمِيمٌ (* كذا
بالأصل)؛ قال لبيد:
فَجَّعَني الرَّعْدُ والصَّواعِقُ بالـ
ـفارِسِ، يَوْمَ الكَريهةِ، النُّجُدِ
ونزلت بفلان فاجِعةٌ. والتَّفَجُّعُ: التَّوَجُّعُ والتَّضَوُّر للرزيّةِ. وتَفَجَّعَتْ له أَي تَوَجَّعَت. والفاجِعُ: الغُرابُ، صفة غالبة لأَنه يَفْجَعُ لنَعْيِه بالبين، ورجل فاجِعٌ ومُتَفَجِّعٌ: لَهْفانُ مُتَأَسِّفٌ. وميّت فاجِعٌ ومُفْجِعٌ: جاء على أَفْجَع، ولم يتكلم به.

##### Türkçe

**الفجيعة**: **الرَّزِيّةُ**; **المُوجِعةُ** (acı veren) şey ile, **بما يَكْرُمُ** (kıymetli olan şey ile). **فَجَعَه يَفْجَعُه فَجْعاً**: onu (bir musibetle) acıttı; o hâlde o **مَفْجُوعٌ** ve **فَجِيعٌ**dur. Ve **فَجَّعَه**; ve o, **الفَجِيعةُ**dır; aynı şekilde **التفْجِيعُ** da (böyledir). Ve **وفَجَعَتْه المُصِيبةُ**: yani onu acıttı. Ve **الفَواجِعُ**: insanı, maldan yahut **حَمِيم**den (yakın/mahrem kimseden) kendisine aziz olan şey ile acıtan, acı verici musibetlerdir; tekili **فاجِعةٌ**dır. Ve **التهذيب**’de: “Ve **دَهْرٌ فاجعٌ**; onun için **حَمِيمٌ** vardır” (*aslında böyle). **لبيد** dedi:

فَجَّعَني الرَّعْدُ والصَّواعِقُ بالـ
ـفارِسِ، يَوْمَ الكَريهةِ، النُّجُدِ

Ve falana bir **فاجِعةٌ** indi. Ve **التَّفَجُّعُ**: **الرزيّةِ** için **التَّوَجُّعُ** (acı duyma) ve **التَّضَوُّر** (kıvranma). Ve **تَفَجَّعَتْ له**: yani acı duydu. Ve **الفاجِعُ**: kargadır; baskın bir sıfattır; çünkü o, ayrılık ile (ölüm) haberini duyurması sebebiyle acı verir. Ve **رجل فاجِعٌ** ve **مُتَفَجِّعٌ**: **لَهْفانُ** (hasret/yanık) **مُتَأَسِّفٌ** (teessüf eden). Ve **ميّت فاجِعٌ** ve **مُفْجِعٌ**: **أَفْجَع** vezni üzere geldi; onunla konuşmadı (kullanmadı).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ج ع * * الفَجِيعةُ * الرزيئة وقد * فَجَعَتْهُ * المصيبة أي أوجعته وبابه قطع و * فَجَّعتْهُ * أيضا * تَفْجِيعا * و * تَفَجَّع * له أي توجع

##### Türkçe

* ف ج ع * * **الفَجِيعةُ** * musibet; ve **فَجَعَتْهُ** musibet, yani onu acıttı; babı **قطع**’dır. Ve **فَجَّعتْهُ** de; ayrıca **تَفْجِيعا** (olarak). Ve **تَفَجَّع** onun için, yani acı duydu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فجعه، كمنعه: أوجعه، كفجعه تفجيعا، شدد للمبالغة، قال لبيد - رضي الله عنه - يرثي أخاه أربد:
  فجعني الرعد والصواعق بال                      فارس يوم الكريهة النـجـد أو الفجع: أن يوجع الإنسان بشيء يكرم عليه من المال والولد والحميم، فيعدمه. وقد فجع بماله وولده، كعني، قاله الليث، قال كعب بن زهير رضي الله عنه:
  لكنها خلة قد سيط من دمها                      فجع وولع وإخلاف وتبديل وقال غيره:
  إن تبق تفجع بالأحبة كلهاوفناء نفسك لا أبالك أفجع و نزلت به فاجعة من فواجع الدهر وتقول: موت فاجع وفجوع، كصبور وكذا دهر فاجع وفجوع، أي يفجع الناس بالدواهي قال لبيد - رضي الله عنه - يرثي أخاه أربد:
  فلا جزع إن فرق الدهر بيننا                      وكل فتى يوما به الدهر فاجع وقال المرار بن سعيد:
  وأبكي نسوة لبني عـلـيم                      وكان لمثل نسوتهم فجوعا والفاجع: غراب البين، صفة غالبة؛ لأنه يفجع الناس لنعيبه بالبين، قال الشاعر:
  بشير صدق أغان دعوته                      بصفقة مثل فاجع شجب

  يعني الغراب إذا نعق بالبين، والشجب: الهالك. قال ابن دريد: يقال: امرأة فاجع ولم يذكر لها معنى، كأنه أخرجها مخرج لابن، وتامر. أي ذات فجيعة. وهي أي الفجيعة: الرزية، نقله الجوهري، وزاد ابن سيده: الموجعة بما يكره. وتفجع الرجل: توجع للمصيبة وتضور لها. والفجاع، كغراب: جد سملقة بن مري، وسملقة أول من جز النواصي، وسيأتي في القاف إن شاء الله تعالى. ومما يستدرك عليه: رجل مفجوع وفجيع: مفجع أصابته الرزية. والفواجع: المصائب المؤلمة التي تفجع الإنسان بما يعز عليه من مال أو حميم. والفجائع: جمع فجيعة. ورجل فاجع، ومتفجع: لهفان متأسف. وميت فاجع ومفجع: جاء على أفجع ولم يتكلم به، كما في اللسان. وقد سموا مفجعا، كمحدث.

##### Türkçe

**فجعه**، **كمنعه**: Ona acı verdi; **كفجعه تفجيعا** (gibi): mübalağa için şeddeli kıldı. Lebîd - رضي الله عنه - kardeşi Erbed’i mersiye ederken dedi:
  “Beni gök gürültüsü ve yıldırımlar ile **بال**                      **فارس** (ile) acıttı; şiddet gününün yiğidi **النـجـد**”

Veya **الفجع**: İnsanın, maldan, evlattan ve yakın (dost)tan kendisine değerli gelen bir şeyle acıtılmasıdır; sonra onu yok eder. Ve malı ve evladı ile **فجع** olundu; **كعني** (gibi). Bunu Leys söyledi. Ka‘b b. Züheyr رضي الله عنه dedi:
  “Fakat o, kanından yoğrulmuş bir huydur:                      **فجع** ve **ولع** ve **إخلاف** ve **تبديل**”

Ve başkası dedi:
  “Eğer kalırsan, sevgililerin hepsiyle **تفجع** olursun; ve nefsinin yok oluşu—babası olmayasın—daha **أفجع**dır”

Ve ona, dehrin musibetlerinden bir musibet olan **فاجعة** indi. Ve dersin: **موت فاجع وفجوع**; **كصبور** (gibi). Ve yine **دهر فاجع وفجوع**; yani insanları belalarla **يفجع** eder. Lebîd - رضي الله عنه - kardeşi Erbed’i mersiye ederken dedi:
  “Dehr aramızı ayırırsa feryat yok;                      her delikanlıya bir gün dehr ile **فاجع** vardır”

Ve el-Merâr b. Sa‘îd dedi:
  “Benî ‘Alîm için kadınlar ağlarım;                      ve onların kadınları gibisine **فجوعا** idi”

Ve **الفاجع**: Ayrılık kargasıdır; galip bir sıfattır; çünkü ayrılıkla ötüşüyle insanları **يفجع** eder. Şair dedi:
  “Doğru bir müjdeci; çağrısını zengin kıldı                      **بصفقة** (ile), **فاجع** **شجب** gibi”

  Yani ayrılıkla öttüğü zaman karga; ve **الشجب**: helâk olan. İbn Düreyd dedi: “**امرأة فاجع** denir” ve ona bir mânâ zikretmedi; sanki onu **لابن** ve **تامر** çıkışı gibi çıkardı; yani **ذات فجيعة**. Ve o—yani **الفجيعة**—musibettir; Cevherî onu nakletti. Ve İbn Sîde artırdı: Hoşlanılmayan şeyle acı veren. Ve adam **تفجع** etti: musibete acı duydu ve onunla sızlandı. Ve **الفجاع**، **كغراب**: Semelka b. Merî’nin dedesidir; ve Semelka, perçemleri ilk kırpan kimsedir; ve inşallah تعالى **القاف**’ta gelecektir.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **رجل مفجوع وفجيع**: musibet ona isabet etmiş **مفجع**. Ve **الفواجع**: insanı, maldan veya yakın (dost)tan kendisine aziz gelen şeyle **تفجع** eden acı verici musibetlerdir. Ve **الفجائع**: **فجيعة**’nin cem‘idir. Ve **رجل فاجع** ve **متفجع**: yanık, esefli. Ve **ميت فاجع ومفجع**: **أفجع** üzerine geldi; onunla konuşmadı; **اللسان**’da olduğu gibi. Ve **مفجعا** diye adlandırdılar; **كمحدث** (gibi).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَجَعَهُ
1 فَجَعَهُ ذ , (S, MA, O, K,) aor. فَجَعَ , (O, K,) inf. n. فَجْعٌ (MA, O) and فَجِيعَةٌ; (MA; [or this is a simple subst.;]) and ↓ فجّعهُ, inf. n. تَفْجِيعٌ, (S, K,) or the latter verb has an intensive meaning; (O, TA;) It pained him; (S, MA, O, K;) afflicted, or distressed, him; disordered him, or rendered him diseased: (MA:) one says, فَجَعَتْهُ المُصِيبَةُ The affliction, calamity, or misfortune, pained him: (S, O:) or فَجْعٌ [expl. as the inf. n. of the pass. verb] signifies a man's being pained by the loss of a thing that is highly esteemed by him (يَكْرُمُ عَلَيْهِ); (Lth, O, K, TA;) such as property or cattle, and offspring, and a relation, or person beloved: (TA:) you say, فُجِعَ بِمَالِهِ (Lth, O, K) and بِوَلَدِهِ (Lth, O) [He was pained by the loss of his property or cattle, and his offspring]: and فَجَعْتُهُ فِى مَالِهِ and أَهْلِهِ [I pained, afflicted, or distressed, him, in, or in respect of, his property or cattle, and his family], aor. فَجَعَ , inf. n. فَجْعٌ. (Msb.)

2 فَجَّعَ see the preceding paragraph.

تفجّع
5 تفجّع ذ He (a man, S, O) expressed, or manifested, pain, affliction, or distress; or uttered lamentation, or complaint; syn. تَوَجَّعَ; (S, O, K, TA;) لَهُ [by reason of it]; (S;) or لِلْمُصِيبَةِ [by reason of the calamity, or misfortune; (O, K, TA;) and writhed, or cried out and writhed; by reason of it. (TA.)

فَجُوعٌ
فَجُوعٌ ذ : see فَاجِعٌ, in two places.

فَجِيعٌ
فَجِيعٌ ذ : see مَفْجُوعٌ.

فَجِيعَةٌ
فَجِيعَةٌ ذ , (S, O, Msb, K, TA,) of which the pl. is فَجَائِعُ, (Msb, TA,) i. q. رَزِيَّةٌ [i. e. An affliction, a calamity, or a misfortune; or such as is occasioned by the loss of things dear to one: or a great affliction or calamity or misfortune]: (S, O, Msb, K, TA:) accord. to ISd, such as pains by [the loss of] what is highly esteemed: (TA:) and ↓ فَاجِعَةٌ signifies the same; (S, * O, * Msb, K; *) pl. فَوَاجِعُ. (O, Msb.)

مَوْتٌ فَاجِعٌ
مَوْتٌ فَاجِعٌ ذ and ↓ فَجُوعٌ Death that pains [or afflicts or distresses] men by [attendant] calamities: (O, K, TA:) and in like manner, دَهْرٌ فَاجِعٌ (O, TA) and ↓ فَجُوعٌ [time, or fortune, that pains &c.]. (TA.) And مَيِّتٌ فَاجِعٌ [A person dead, or dying, that causes pain or affliction or distress], and [likewise] ↓ مفجع [app. مُفْجِعٌ], as being from أَفْجَعَ, though this [is a verb which] has not been used: thus in the L. (TA.) ― -b2- [Hence,] الفَاجِعُ The raven of separation or disunion (غُرَابُ البَيْنِ); (O, K, TA;) so called because [they assert that] it pains [or afflicts] men by separation or disunion: (O, TA:) an epithet in which the quality of a subst. predominates. (TA.) ― -b3- And one says اِمْرَأَةٌ فَاجِعٌ, (O, K,) mentioned, but not expl., by IDrd, as though he regarded it [i. e. the latter word] as [a possessive epithet, i. e.] of the same class as لَابِنٌ and تَامِرٌ, (O,) meaning A woman having [or suffering] a فَجِيعَة [q. v.], (O, K,) i. e. a رَزِيَّة. (K.) And رَجُلٌ فَاجِعٌ and ↓ مُتَفَجِّعٌ A man grieving, or lamenting, [and] doing so most intensely. (TA.)

فَاجِعَةٌ
فَاجِعَةٌ ذ [as a subst.]: see فَجِيعَةٌ.

أَفْجَعُ
أَفْجَعُ ذ [More, and most, pain-giving or afflicting or distressing]. (O, TA.)

مفجع
مفجع ذ [app. مُفْجِعٌ]: see فَاجِعٌ.

مُفَجَّعٌ
مُفَجَّعٌ ذ : see what next follows.

مَفْجُوعٌ
مَفْجُوعٌ ذ A man [pained, afflicted, or distressed; or] smitten by an affliction such as is termed رَزِيَّة [and فَجِيعَة, q. v.]; as also ↓ فَجِيعٌ, and [in an intensive sense] ↓ مُفَجَّعٌ. (TA.) You say, هُوَ مَفْجُوعٌ فِى مَالِهِ and أَهْلِهِ [He is pained, &c., in, or in respect of, his property, or cattle, and his family]. (Msb.)

مُتَفَجِّعٌ
مُتَفَجِّعٌ ذ : see فَاجِعٌ, last sentence.

##### Türkçe

**فَجَعَهُ**
1 **فَجَعَهُ** ذ , (S, MA, O, K,) muzâri‘i **فَجَعَ** , (O, K,) mastarı **فَجْعٌ** (MA, O) ve **فَجِيعَةٌ**; (MA; [yahut bu basit bir isimdir;]) ve ↓ **فجّعهُ**, mastarı **تَفْجِيعٌ**, (S, K,) yahut ikinci fiil şiddet (mübalağa) mânâsınadır; (O, TA;) Ona acı verdi; (S, MA, O, K;) ona musibet verdi, yahut onu kedere düşürdü; onu bozdu, yahut onu hasta kıldı: (MA:) şöyle denir, **فَجَعَتْهُ المُصِيبَةُ** Musibet, belâ, yahut felâket ona acı verdi: (S, O:) yahut **فَجْعٌ** [meçhul fiilin mastarı olarak açıklanmıştır] bir kimsenin, kendisine pek kıymetli olan (يَكْرُمُ عَلَيْهِ) bir şeyin kaybıyla acı duyması mânâsına gelir; (Lth, O, K, TA;) mal yahut davar, ve evlât, ve bir akraba, yahut sevilen bir kimse gibi: (TA:) şöyle dersin, **فُجِعَ بِمَالِهِ** (Lth, O, K) ve **بِوَلَدِهِ** (Lth, O) [malının yahut davarının, ve evlâdının kaybıyla acı duydu]: ve **فَجَعْتُهُ فِى مَالِهِ** ve **أَهْلِهِ** [onu, malı yahut davarı ve ailesi hususunda acıttım, musibete uğrattım, yahut kedere düşürdüm], muzâri‘i **فَجَعَ** , mastarı **فَجْعٌ**. (Msb.)

2 **فَجَّعَ**: önceki paragrafa bak.

**تفجّع**
5 **تفجّع** ذ O (bir adam, S, O) acıyı, musibeti, yahut kederi açığa vurdu, yahut gösterdi; yahut ağıt, yahut şikâyet söyledi; eş anlamlısı **تَوَجَّعَ**; (S, O, K, TA;) **لَهُ** [onun sebebiyle]; (S;) yahut **لِلْمُصِيبَةِ** [musibet yahut felâket sebebiyle; (O, K, TA;) ve onun sebebiyle kıvrandı, yahut bağırdı ve kıvrandı. (TA.)

**فَجُوعٌ**
**فَجُوعٌ** ذ : iki yerde **فَاجِعٌ**’e bak.

**فَجِيعٌ**
**فَجِيعٌ** ذ : **مَفْجُوعٌ**’a bak.

**فَجِيعَةٌ**
**فَجِيعَةٌ** ذ , (S, O, Msb, K, TA,) bunun çoğulu **فَجَائِعُ**’dir, (Msb, TA,) **رَزِيَّةٌ** ile aynı mânâdadır [yani: bir musibet, bir belâ, yahut bir felâket; yahut kişiye sevgili olan şeylerin kaybından doğan türden; yahut büyük bir musibet yahut belâ yahut felâket]: (S, O, Msb, K, TA:) ISd’ye göre, pek kıymetli olanın [kaybıyla] acı veren türden: (TA:) ve ↓ **فَاجِعَةٌ** aynı mânâyı ifade eder; (S, * O, * Msb, K; *) çoğulu **فَوَاجِعُ**. (O, Msb.)

**مَوْتٌ فَاجِعٌ**
**مَوْتٌ فَاجِعٌ** ذ ve ↓ **فَجُوعٌ**: beraberindeki musibetlerle insanlara acı veren [yahut musibet veren yahut kedere düşüren] ölüm: (O, K, TA:) ve aynı şekilde, **دَهْرٌ فَاجِعٌ** (O, TA) ve ↓ **فَجُوعٌ** [acı veren vb. zaman, yahut talih]. (TA.) Ve **مَيِّتٌ فَاجِعٌ** [acı, musibet yahut keder veren ölü, yahut ölmekte olan kimse], ve [aynı şekilde] ↓ **مفجع** [görünüşe göre **مُفْجِعٌ**], **أَفْجَعَ**’dan olması itibarıyla; gerçi bu [bir fiildir ki] kullanılmamıştır: L’de böyledir. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **الفَاجِعُ** ayrılık yahut dağılmanın kargası (**غُرَابُ البَيْنِ**); (O, K, TA;) ayrılık yahut dağılma ile insanlara acı verdiğini [iddia ettikleri] için böyle adlandırılmıştır: (O, TA:) isim niteliğinin baskın olduğu bir sıfattır. (TA.) ― -b3- Ve şöyle denir: **اِمْرَأَةٌ فَاجِعٌ**, (O, K,) IDrd tarafından zikredilmiş, fakat açıklanmamıştır; sanki onu [yani son kelimeyi] **لَابِنٌ** ve **تَامِرٌ** sınıfından [yani izafet (sahiplik) sıfatı olarak] görmüştür, (O,) mânâsı: **فَجِيعَةٌ**’si olan [yahut **فَجِيعَةٌ**’ye uğramış] kadın, (O, K,) yani bir **رَزِيَّة**. (K.) Ve **رَجُلٌ فَاجِعٌ** ve ↓ **مُتَفَجِّعٌ**: kederlenen, yahut ağıt yakan, [ve] bunu en şiddetli şekilde yapan adam. (TA.)

**فَاجِعَةٌ**
**فَاجِعَةٌ** ذ [isim olarak]: **فَجِيعَةٌ**’ye bak.

**أَفْجَعُ**
**أَفْجَعُ** ذ [daha çok, ve en çok, acı veren yahut musibet veren yahut kedere düşüren]. (O, TA.)

**مفجع**
**مفجع** ذ [görünüşe göre **مُفْجِعٌ**]: **فَاجِعٌ**’e bak.

**مُفَجَّعٌ**
**مُفَجَّعٌ** ذ : aşağıda gelen şeye bak.

**مَفْجُوعٌ**
**مَفْجُوعٌ** ذ: **رَزِيَّة** diye adlandırılan türden bir musibetle [ve **فَجِيعَةٌ**, ona bak] acı duyan, musibete uğramış, yahut kedere düşmüş adam; bunun gibi ↓ **فَجِيعٌ**, ve [şiddet mânâsında] ↓ **مُفَجَّعٌ**. (TA.) Şöyle dersin: **هُوَ مَفْجُوعٌ فِى مَالِهِ** ve **أَهْلِهِ** [o, malı yahut davarı ve ailesi hususunda acı duymuştur vb.]. (Msb.)

**مُتَفَجِّعٌ**
**مُتَفَجِّعٌ** ذ : **فَاجِعٌ**’e, son cümleye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَجَع
فَجَع A (
a.  n. ac., فَجْع 1 ), Pained; distressed; afflicted.

فَجَّعَ
فَجَّعَ II ,
a.  see I .

تَفَجَّعَ
تَفَجَّعَ V ,
a.  Was distressed, pained, afflicted.

b.  [ La ], Sympathized with.

اِنْفَجَعَ
اِنْفَجَعَ VII
a.  [ coll. ], Was greedy, gluttonous.

فَجْعَة
فَجْعَة 1t
a.  [ coll. ], Greediness, gluttony.

فَاْجِع
فَاْجِع 21 ,
a.  Painful, distressing.

b.  Violent ( death ).

فَاْجِعَة
فَاْجِعَة 21t , ( pl. فَوَاْجِعُ 41 ),
a.  Misfortune, trouble, affliction.

فَجِيْع
فَجِيْع 25 ,
a.  see N. P. I .

فَجِيْعَة
فَجِيْعَة 25t , ( pl. فَجَاْئِعُ 46 ),
a.  see 21t .

فَجُوْع
فَجُوْع 26 ,
a.  see 21 (b) .

فَجڤعَ
N. P. فَجڤعَ I ,
a.  Afflicted, distressed.

##### Türkçe

**فَجَع**
**فَجَع** I (
a.  n. ac., **فَجْع** 1 ), Acı çekmiş; sıkıntıya düşmüş; musibete uğramış.

**فَجَّعَ**
**فَجَّعَ** II ,
a.  I’e bak.

**تَفَجَّعَ**
**تَفَجَّعَ** V ,
a.  Sıkıntıya düşmüş, acı çekmiş, musibete uğramış.

b.  [ La ], Onunla hemhâl olmuş.

**اِنْفَجَعَ**
**اِنْفَجَعَ** VII
a.  [ coll. ], Açgözlü olmuş, obur olmuş.

**فَجْعَة**
**فَجْعَة** 1t
a.  [ coll. ], Açgözlülük, oburluk.

**فَاْجِع**
**فَاْجِع** 21 ,
a.  Acı verici, sıkıntı verici.

b.  Şiddetli (ölüm).

**فَاْجِعَة**
**فَاْجِعَة** 21t , ( pl. **فَوَاْجِعُ** 41 ),
a.  Musibet, sıkıntı, belâ.

**فَجِيْع**
**فَجِيْع** 25 ,
a.  N. P. I’e bak.

**فَجِيْعَة**
**فَجِيْعَة** 25t , ( pl. **فَجَاْئِعُ** 46 ),
a.  21t’ye bak.

**فَجُوْع**
**فَجُوْع** 26 ,
a.  21 (b)’ye bak.

**فَجڤعَ**
N. P. **فَجڤعَ** I ,
a.  Musibete uğratmış, sıkıntıya düşürmüş.
