# فجل (ف-ج-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AC%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ج - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم واللام والفاء معهما
ل ف ج، ج ل ف، ل ج ف، ف ل ج، ف ج ل، ج ف ل مستعملات
لفج:
المُلفجُ، قال رؤية:
أحسابُهم في العُسرِ والإلفاجِ
شِيبت بعذبٍ طيِّبِ المِـزاج
جلف:
الجَلفُ أخفى من الجَرف وأشد استئصالاَ، تقول: جَلَفُ ظُفره عن إصبعه.
ورجلٌ جاف في خِلقته وأخلاقه.
ورجلٌ مُجَلَّفٌ: قد جَلَّفه الدَّهر إذا أتى على ماله، ومُجَرَّفٌ أيضاً.
والجَلائفُ: السِّنون القحطة، واحدتها جَليفة.
والجِلفُ من النَّخل: الذكر الذي يلقح بطلعه ويقال له: الفُحالُ.
والجِلفُ: كل ظرفٍ ووعاءٍ.
لجف:
اللَّجفُ: الحفرُ في جنبِ الكناس ونحوه، والاسم: اللَّجَفُ.
واللَّجافُ: ما أشرفَ على الغار من صخرةٍ أو غيره ناتئٍ من الجبل، وربَّما جُعلَ ذلك فوق الباب.
واللَّجفُ أيضاً: مَلجأُ السَّيلِ وهو مَحبِسُه.
فلج:
الفَلَجُ: الماء الجاري من العين ونَحوه، وعين فَلَجٌ، ماء فَلَجٌ، قال العجّاج:
تذكَّرا عَيناً رَواءً فَلَجا
والفَلَجُ في الأسنان: تباعدُ ما بين الثَّنايا والرَّباعيات، وصاحبهُ أفلجُ، فإن تُكُلِّفَ فهو التَّفليجُ.
وأما الفرقُ فسعةٌ ما بين الثَّنيَّتين خاضَّةً.
والفَلَجُ في الرِّجلين: تباعد ما بين القدمين آجِراً.
وفَلاليجُ السَّواد: قُراها الواحدةُ فَلُّوجَةٌ.
والفالِجُ: الحمل ذو السَّنامين الضَّخم، من المكرانيّةِ. والفالِجُ: مِكيال ضخمٌ.
وفَلَجتُ الشَّيءَ: قسمته.
والفالِجُ في القِمار: القامِرُ.
والفالِجُ: رِيحٌ تأخذ الإنسان، يرتعشُ منها، وصاحبهُ مَفلُوجٌ.
والفُلجُ: الظََّّفر بمن تُخاصِمهُ.
وفَلَجَت حُجَّتكَ، وفلجت على صاحبِك.
وأمرٌ مُفلَّجٌ: ليس بمستقيمٍ.
والأفلجُ: الذي في يديه اعوجاجُ، والأفحَجُ: الذي في رجليهِ اعوِجاجُ.
والفَليجةُ: الشُّقَّةُ من بُيُوتِ الأعراب، قال:
تشتَّى غير مُشتمِلٍ بثـوبِ		سوى خَلِّ الفليجةِ بالخِلال
وفلجتُ الجِزيةَ القارئ، يقلح الكتب أي يكتبها، قال ابن مُقبل:
توضَّحنَ في علياء قفرٍ كأنها		صَحائِفُ فَلُّوجٍ تعرضنَ تاليا
فجل:
الفُجلُ: أرومة نباتٍ يكون لآكله جُشاءٌ خبيثٌ، وإياه عنى بقوله: وهو مُجهّز السفينة يهجو رجلاً:
أشبهُ شيءٍ بجُشاءِ الفَجلِ
ثِقلاَ على ثقلٍ وأيُّ ثِقلِ
جفل:
جَفَلتُ اللَّحمَ عن العظم، والشَّحمَ عن الجِلدِ، والطِّينَ عن الأرضِ.
والرِّيحُ تَجفِلُ السَّحاب الخفيف من الجَهام، أي تستخفُّه فتمضي به، واسمٌ ذلك السَّحابِ الجَفلُ.
وقال قائلٌ: إني لآتي البحر فأجده قد جَفلَ سمكاً كثيراً، أي ألقاهُ على السّاحلِ.
والجُفالُ من السَّحابِ ومن الكلاءِ: ما جفَّ وانطرد للرِّيحِ.
والجُفال والجُفُولُ: سرعة عَدوِ، وجَفَل الظَّليمُ، وأجفَلَ أجودُ، قال:
إذا الحرُّ جفَّل صِيرانها
وانجفل اللَّيلُ والظِّلُّ: ذهب، وانجفل القوم انجِفالاً، إذا هربوا بسرعةٍ، وانجفلتِ الشجرةُ إذا هبَّت بها ريحٌ شديدة فقعرتها والجُفالةُ من الناس: جماعةٌ جاءوا أو ذهبوا.
والجُفالُ: الشَّعرُ الكثير، قال ذو الرُمَّة:
على المَتنين مُنسدِلاً جُفالا
والجُفالُ من الصُّوفِ: ما طال وحسن ودقَّ.
يقالُ: عليه جُفالةٌ من الصُّوفِ.
والإجفيلُ: الجَبانُ. وجَفَّلَ الفَزَع الإبل تجفيلاً، فَجَفَلَت جُفُولاً، إذا شَرَدَت نادَّ، وجَفلتِ النَّعامةُ

##### Türkçe

باب **الجيم** ve **اللام** ve **الفاء**’ın onlarla birlikte olduğu bâb
**ل ف ج**، **ج ل ف**، **ل ج ف**، **ف ل ج**، **ف ج ل**، **ج ف ل** kullanımdadırlar.

**لفج**:
**المُلفجُ**; Ru’ye dedi ki:
Ahşapları onların darlıkta ve **الإلفاجِ**’da
Tatlı, hoş **المِـزاج** ile karıştırıldı

**جلف**:
**الجَلفُ**, **الجَرف**’ten daha gizlidir ve daha şiddetli kökünden sökmedir; dersin ki: Tırnağını parmağından **جَلَفُ** etti.
Ve yaratılışında ve ahlâkında kaba olan adam.
Ve **مُجَلَّفٌ** adam: zaman onu **جَلَّفه** ettiğinde, yani malının üzerine geldiğinde; ve **مُجَرَّفٌ** da.
Ve **الجَلائفُ**: kıtlık yıllarıdır; bir tanesi **جَليفة**’dir.
Ve hurmadan **الجِلفُ**: salkımıyla dölleyen erkek; ona **الفُحالُ** denir.
Ve **الجِلفُ**: her kap ve kap-kacak.

**لجف**:
**اللَّجفُ**: **الكناس**’ın yan tarafında ve benzerinde kazmadır; isim: **اللَّجَفُ**.
Ve **اللَّجافُ**: mağaranın üzerine taş yahut dağdan çıkıntı yapan başka bir şey olarak yükselen şey; bazen bu kapının üstüne yapılır.
Ve **اللَّجفُ** ayrıca: selin sığınağıdır; o, onun hapsidir.

**فلج**:
**الفَلَجُ**: pınardan ve benzerinden akan sudur; **فَلَجٌ** göz (pınar), **فَلَجٌ** su; el-‘Accâc dedi ki:
Hatırladılar bol suyu olan bir gözü, **فَلَجا**
Ve dişlerde **الفَلَجُ**: **الثَّنايا** ile **الرَّباعيات** arasının ayrık olmasıdır; sahibi **أفلجُ**’dir; eğer zorlanırsa o **التَّفليجُ**’dir.
Fark ise, özellikle iki **الثَّنيَّتين** arasındaki genişliktir.
Ve iki ayakta **الفَلَجُ**: iki ayak arasının ayrık olmasıdır, **آجِراً**.
Ve **فَلاليجُ السَّواد**: onun köyleridir; bir tanesi **فَلُّوجَةٌ**’dir.
Ve **الفالِجُ**: iki hörgüçlü iri deve yüküdür; **المكرانيّةِ**’dendir. Ve **الفالِجُ**: iri bir ölçek.
Ve **فَلَجتُ** şeyi: onu böldüm.
Ve kumarda **الفالِجُ**: kumarcıdır.
Ve **الفالِجُ**: insana gelen bir rüzgârdır; ondan titrer; sahibi **مَفلُوجٌ**’dur.
Ve **الفُلجُ**: çekiştiğin kimseye karşı zaferdir.
Ve **فَلَجَت** hüccetin; ve arkadaşına karşı **فلجت**.
Ve **مُفلَّجٌ** iş: düzgün değildir.
Ve **الأفلجُ**: ellerinde eğrilik olan; ve **الأفحَجُ**: ayaklarında eğrilik olan.
Ve **الفَليجةُ**: bedevîlerin evlerinden bir bölmedir; dedi ki:
Kışlar, bir elbiseye bürünmeksizin,
Sadece **الفليجةِ**’nin yarığını kazıklarla (tutturmakla)
Ve **فلجتُ** **الجِزيةَ** **القارئ**: kitapları **يقلح** eder, yani onları yazar; İbn Mukbil dedi ki:
Issız bir çölün yüksekliğinde belirginleştiler; sanki onlar
Okuyan birine arz olunan **فَلُّوجٍ** sahifeleridir

**فجل**:
**الفُجلُ**: yiyenine kötü bir geğirti olan bir bitkinin köküdür; onunla şu sözünde onu kastetti: o, gemiyi donatan (kimse) bir adamı hicvediyor:
**الفَجلِ** geğirtisine en çok benzeyen şey
Ağırlık üstüne ağırlık; ne ağırlık!

**جفل**:
Eti kemikten, yağı deriden, çamuru yerden **جَفَلتُ**.
Ve rüzgâr, hafif bulutu **الجَهام**’dan **تَجفِلُ** eder; yani onu hafif görür de onunla gider; o bulutun adı **الجَفلُ**’dür.
Ve bir söyleyen dedi ki: Ben denize gelirim de onu çok balık **جَفلَ** etmiş bulurum; yani onu sahile atmıştır.
Ve buluttan ve ottan **الجُفالُ**: kuruyup rüzgâra sürüklenen şeydir.
Ve **الجُفال** ve **الجُفُولُ**: koşunun süratidir; devekuşu erkeği **جَفَل** etti; ve **أجفَلَ** daha iyidir; dedi ki:
Sıcak, yavrularını **جفَّل** ettiğinde
Ve gece ve gölge **انجفل** etti: gitti; ve kavim **انجِفالاً** **انجفل** etti, hızlıca kaçtıklarında; ve ağaç, şiddetli bir rüzgâr estiğinde onu **انجفلت** etti de onu kökünden söktüğünde; ve insanlardan **الجُفالةُ**: gelen yahut giden bir topluluktur.
Ve **الجُفالُ**: çok saçtır; Zû’r-Rumme dedi ki:
İki omuz üzerinde salınmış olarak **جُفالا**
Ve yünden **الجُفالُ**: uzayan, güzelleşen ve incelen şeydir.
Denir ki: onun üzerinde yünden bir **جُفالةٌ** vardır.
Ve **الإجفيلُ**: korkaktır. Ve korku develeri **تجفيلاً** **جَفَّلَ** etti; böylece onlar **جُفُولاً** **فَجَفَلَت** ettiler; ürküp kaçtıklarında, ürkekçe kaçtıklarında; ve devekuşu **جَفلتِ** etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والجيم وما يثلثهما)
(فجر) الفاء والجيم والراء أصلٌ واحدٌ، وهو التفتح في الشَّيء. من ذلك الفَجْر: انفِجار الظُّلمة عن الصُّبح. ومنه: انفجَرَ الماء انفجاراً: تفتَّحَ. والفُجْرَة: موضع تفتُّح الماء. ثمَّ كثُر هذا حتَّى صار الانبعاثُ والتفتُّح في المعاصي فُجوراً. ولذلك سمِّي الكَذِب فجوراً. ثم كثُر هذا حتَّى سمِّي كلُّ مائلٍ عن الحقِّ فاجراً. وكلُّ مائلٍ عندَهم. فاجر. قال لبيد:‏
غليظاً وإن أخَّرتَ فالكِفل [فاجرُ(1) ] *** فإنْ تتقدَّمْ تَغْشَ منها مقدَّما‏
ومن الباب الفَجَر، وهو الكرم والتفجُّر بالخير. ومَفَاجِر الوادي: مَرافِضُه، ولعلَّها سمِّيت مفاجرَ لانفجار الماء فيها. قال:‏
* بجَنْبِ العَلَنْدَى حيث نام المَفاجِرُ(2) *‏
ومُنْفجر الرمل(3) : طريق يكون فيه. ويوم الفِجارِ(4) : يومٌ للعرب استُحِلّتْ فيه الحُرمة.‏
(فجس) الفاء والجيم والسين كلمة إنْ صحَّت. يقولون: الفَجْس: التكبُّر والتعظُّم. يقال منه: تَفَجَّسَ.‏
(فجع) الفاء والجيم والعين كلمةٌ واحدة، وهي الفَجِيعة، وهي الرَّزيَّة. ونزلتْ بفلان فاجعةٌ، وتفجَّعَ، إذا توجَّع لها.‏
(فجل) الفاء والجيم واللام كلمةٌ هي نَبْت، وقال قوم: فَجِلَ الشيءُ(5) : غَلُظ واستَرْخَى. وكلُّ شيء عَرَّضته فجَّلْتَه.‏
(فجو(6)) الفاء والجيم والحرف المعتل يدلُّ على اتِّساعٍ في شيء. فالفَجْوة: المتَّسَع بين شَيئين. وقَوْسٌ فَجْواء: بانَ وترُها عن كَبدها. وفَجْوة الدَّار: ساحتُها. والفَجَا: تَباعُدُ ما بين عُرقوبَيِ البعير.‏
وإذا هُمِزَ قلت: فَجِئَني الأمرُ يفجَؤُني(7) .‏
(فجم) الفاء والجيم والميم. زعم ابنُ دريد: تفجَّم الوادِي وانفجم، إذا اتَّسع. وهذه فُجْمَة الوادِي، أي متَّسَعُه(8) .‏
(فجن) الفاء والجيم والنون. يقولون: إنَّ السَّذَاب يقال له الفَيْجَن(9) .‏
--------------ـــــ
(1) التكملة من المجمل واللسان (فجر) وديوان لبيد 5 طبع 1881.‏
(2) للراعي، كما في معجم البلدان (العلندى). وأنشد هذا العجز في المجمل بدون نسبة. وصدره في المعجم:‏  * تحملن حتى قلت لسن بوراحا *‏
وفي الأصل: "رام المفاجر"، صوابه فيهما.‏
(3) في الأصل: "الماء"، صوابه في المجمل واللسان.‏
(4) إنما هي أيام. انظر العمدة (2: 169-170) وكامل ابن الأثير (1: 358) والمبرد 180 والأغاني‏  (9: 12/ 19: 73-81) والخزانة (2: 504).‏
(5) في القاموس: "فجل كفرع ونصر فجلاً ويحرك". وضبط في اللسان بالقلم بكسر الجيم فقط. وضبط في المجمل بتشديد الجيم مفتوحة، ولم يضبط في أصل المقاييس.‏
(6) وكذا ورد ترتيب هذه المادة في المجمل، فآثرت إبقاءها كما هي.‏
(7) ويقال أيضاً فجأه يفجؤه، وفاجأه يفاجئه.‏
(8) الجمهرة (2: 108) مع تصرف هنا. والفجمة، لم ترد في القاموس، ووردت في اللسان بفتح الفاء وضمها، وضبطت في الجمهرة بالضم فقط.‏
(9) قال ابن دريد: "لغة شامية ولا أحسبها عربية صحيحة".‏

ـ

##### Türkçe

(فâ ve **جيم** ve ikisini üçlü yapan şeyler bâbı)

(**فجر**) **الفاء** ve **الجيم** ve **الراء** bir tek asıldır; o da şeyde açılmadır. Bundan: **الفَجْر**: karanlığın sabah hakkında yarılmasıdır. Ve ondan: su yarıldı, yarılma ile: açıldı. Ve **الفُجْرَة**: suyun açılma yeri. Sonra bu çoğaldı; nihayet günahlarda fışkırma ve açılma **فُجوراً** oldu. Bundan dolayı yalan **فجوراً** diye adlandırıldı. Sonra bu çoğaldı; nihayet haktan sapmış her birine **فاجراً** denildi. Ve onların yanında her sapmış: **فاجر**. Lebîd dedi ki:
Kalın; ve eğer geciktirirsen, o hâlde arka kısım [**فاجرُ(1)**] *** çünkü eğer öne geçersen, ondan bir öne geçişe dalarsın
Ve bâbdan **الفَجَر** vardır; o, cömertlik ve hayır ile fışkırmadır. Ve vadinin **مَفَاجِر**’i: onun alçak yerleridir; ve umulur ki orada suyun yarılmasından dolayı **مفاجر** diye adlandırılmıştır. Dedi ki:
* **بجَنْبِ العَلَنْدَى** حيث نام **المَفاجِرُ(2)** *
Ve **مُنْفجر الرمل(3)**: içinde bulunan bir yol. Ve **يوم الفِجارِ(4)**: Araplar için bir gündür; onda dokunulmazlık helâl sayılmıştır.

(**فجس**) **الفاء** ve **الجيم** ve **السين**—eğer sahih ise—bir kelimedir. Derler: **الفَجْس**: kibirlenme ve büyüklük taslamadır. Ondan denilir: **تَفَجَّسَ**.

(**فجع**) **الفاء** ve **الجيم** ve **العين** bir tek kelimedir; o da **الفَجِيعة**’dır; o da musibettir. Falan kimseye bir **فاجعةٌ** indi; ve **تفجَّعَ**, eğer ona acı duyduysa.

(**فجل**) **الفاء** ve **الجيم** ve **اللام** bir kelimedir; o, bir bitkidir. Bir kavim dedi: **فَجِلَ الشيءُ(5)**: kalınlaştı ve gevşedi. Ve her şeyi enlemesine yaptığında onu **فجَّلْتَه**.

(**فجو(6)**) **الفاء** ve **الجيم** ve illetli harf, bir şeyde genişliğe delâlet eder. O hâlde **الفَجْوة**: iki şey arasındaki genişliktir. Ve **قَوْسٌ فَجْواء**: kirişi göbeğinden ayrıldı. Ve **فَجْوة الدَّار**: onun avlusudur. Ve **الفَجَا**: devenin iki aşil kiri arasındaki uzaklaşmadır.
Ve eğer hemzelenirse, dersin: **فَجِئَني الأمرُ يفجَؤُني(7)**.

(**فجم**) **الفاء** ve **الجيم** ve **الميم**. İbn Düreyd iddia etti: vadi **تفجَّم** etti ve **انفجم** etti; eğer genişlediyse. Ve bu, vadinin **فُجْمَة**’sidir; yani onun genişliğidir(8).

(**فجن**) **الفاء** ve **الجيم** ve **النون**. Derler: **السَّذَاب**’a **الفَيْجَن(9)** denilir.

--------------ـــــ
(1) Tekmile, **المجمل** ve **اللسان** (**فجر**) ve Lebîd divanı 5, 1881 basımı.
(2) Râ‘î’nindir; **معجم البلدان** (**العلندى**)’da olduğu üzere. Ve bu mısraın ikinci yarısını **المجمل**’de nisbesiz okuttu. Ve صدرُهُ (ilk yarısı) **المعجم**’de:
* تحملن حتى قلت لسن بوراحا *
Ve asılda: “رام المفاجر”; doğrusu ikisindedir.
(3) Asılda: “**الماء**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
(4) Ancak o günlerdir. **العمدة** (2: 169-170) ve İbnü’l-Esîr’in **كامل**’i (1: 358) ve **المبرد** 180 ve **الأغاني** (9: 12/ 19: 73-81) ve **الخزانة** (2: 504)’e bak.
(5) **القاموس**’ta: “**فجل** كفرع ونصر فجلاً ويحرك”. **اللسان**’da kalemle yalnız **الجيم**’in kesresiyle ضبط edildi. **المجمل**’de **الجيم**’in şeddeli ve fethalı oluşuyla ضبط edildi; **أصل المقاييس**’te ضبط edilmedi.
(6) **المجمل**’de bu maddenin tertibi böylece vârid oldu; ben de onu olduğu gibi bırakmayı tercih ettim.
(7) Ayrıca **فجأه يفجؤه** ve **فاجأه يفاجئه** de denilir.
(8) Burada bir tasarruf ile **الجمهرة** (2: 108). Ve **الفجمة** **القاموس**’ta vârid olmadı; **اللسان**’da **الفاء**’ın fethası ve zammıyla vârid oldu; **الجمهرة**’de yalnız zam ile ضبط edildi.
(9) İbn Düreyd dedi: “Şâmî bir lugattır; ve onun sahih Arapça olduğunu sanmıyorum.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

فَجَّل الشيءَ: عرّضه. ورجل أَفْجَل: متباعد ما بين الساقين. وفَجِلَ الشيء وفَجَلَ يَفْجُل فَجْلا وفَجَلاً: استرخى وغلُظ. والفُجْل والفُجُل؛ جميعاً عن أَبي حنيفة: أُرومة نبات خبيثة الجُشاء معروف، واحدته فُجْلة وفُجُلة، وهو من ذلك؛ وإِياه عنى بقوله وهو مجهز السفينة يهجو رجلاً:
أَشْبَه شيء بِجُشاء الفُجْلِ
ثِقْلاً على ثِقْل، وأَيّ ثِقْلِ
والفَنْجلة والفَنْجَلى: مِشْية فيها استرخاء يسحَب رجله على الأَرض؛ قال ابن سيده: وإِنما قضيت على نونها بالزيادة لقولهم فَجِل إِذا استرخى. الصحاح: الفَنْجَلة مِشْية فيها استرخاء كمِشية الشيخ؛ وقال صخر بن عمير:فإِنْ تَريني في المَشيب والعِلَهْ،
فصِرْتُ أَمشي القَعْوَلى والفَنْجَلَهْ،
وتارةً أَنْبُثُ نَبْثاً نَقْثَلَهْ
النَّقْثَلة: مِشْية الشيخ يُثِير التراب إِذا مشى. والفَنْجَل: الذي يمشي الفَنْجَلة؛ قال الراجز:
لا هِجْرَعاً رِخْواً ولا مُثَجَّلا،
ولا أَصَكَّ أَو أَفَجَّ فَنْجَلا
والفاجِلُ: القامِرُ.

##### Türkçe

**فَجَّل** şeyi: onu açığa çıkardı. Ve **رجل أَفْجَل**: iki baldır arası uzak olan.

Ve **فَجِلَ** şey ve **فَجَلَ يَفْجُل فَجْلا وفَجَلاً**: gevşedi ve kalınlaştı.

Ve **الفُجْل** ve **الفُجُل**; ikisi de Ebû Hanîfe’den: kötü **الجُشاء**’lı bir bitkinin kökü; bilinen; onun bir tanesi **فُجْلة** ve **فُجُلة**’dir; ve o bundandır; ve gemiyi donatmış iken bir adamı hicvederek söylediği sözünde onu kastetti:
أَشْبَه شيء بِجُشاء **الفُجْلِ**
ثِقْلاً على ثِقْل، وأَيّ ثِقْلِ

Ve **الفَنْجلة** ve **الفَنْجَلى**: içinde gevşeklik bulunan bir yürüyüş; ayağını yerde sürükler; İbn Sîde dedi: ancak onların “**فَجِل**” (gevşedi) dedikleri için, onun **نون**’una ziyadelik ile hükmettim.

**الصحاح**: **الفَنْجَلة** içinde gevşeklik bulunan bir yürüyüştür; ihtiyarın yürüyüşü gibi; ve Sahr b. Umeyr dedi:
فإِنْ تَريني في المَشيب والعِلَهْ،
فصِرْتُ أَمشي القَعْوَلى و**الفَنْجَلَهْ**،
وتارةً أَنْبُثُ نَبْثاً نَقْثَلَهْ

**النَّقْثَلة**: ihtiyarın yürüyüşüdür; yürüdüğü zaman toprağı kaldırır. Ve **الفَنْجَل**: **الفَنْجَلة** yürüyen kimsedir; râciz dedi:
لا هِجْرَعاً رِخْواً ولا مُثَجَّلا،
ولا أَصَكَّ أَو أَفَجَّ **فَنْجَلا**

Ve **الفاجِلُ**: kumarbazdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ج ل * * الفَجْل * بقل معروف الواحدة * فُجْلة

##### Türkçe

* **ف ج ل** * * **الفَجْل** * bilinen bir sebzedir; tekili: * **فُجْلة**

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فجل الشيء يفجل كفرح ونصر: إذا استرخى وغلظ، قال ابن عباد: ومنه اشتقاق الفجل. وفجله تفجيلا: عرضه. والأفجل والفنجل، كجندل: المتباعد ما بين القدمين والساقين، قال الراجز:
  لا هجرعا رخوا ولا مثجلا
  ولا أصك أو أفج فنـجـلا قال ابن سيده: وإنما قضيت على نونه بالزيادة لقولهم: فجل: إذا استرخى. والفجل، بالضم، وبضمتين، كلاهما عن أبي حنيفة، والمشهور الكسر على ألسنة العامة: هذه الأرومة الخبيثة الجشاء، معروفة، واحدتها بالهاء، قال مجهز السفينة يهجو رجلا:
  أشبه بشيء بجشاء الفجل
  ثقلا على ثقل وأي ثقـل

  وهو بستاني كثير الوجود وشامي، يقال: إنه مركب من وضع بزر السلجم في الفجل، والعكس، وكله جيد لوجع المفاصل، واليرقان، وعرق النسا، والنقرس، ولوجع الكبد الحاصل من البرد، دخله في تجفيف الاستسقاء عظيم، يمنع من نهش الأفاعي والعقارب خاصة، حتى إن آكله لا يضره لسعها، من المجربات إن وضع قشره أو ماؤه على عقرب ماتت، أو وضع على جحرها لم تستطع الخروج، هو بعد الطعام يهضم ويجشئ ويخرج الرياح ويلين تليينا لطيفا، وقبله يطفئه، وأقوى ما فيه بزره ثم قشره ثم ورقه ثم لحمه، وسف بزره ينعظ ويزيد الباه، ويصلح برد الكبد وفساد الاستمراء شربا، ويزيل البهق طلاء، ومن خواص الفجل أيضا: أنه ينفي وينقي الصدر والمعدة، ويبرئ السعال مصلوقا، وماؤه يفتح السدد، وعصارة أغصانه تفتت الحصى بالسكنجبين. وأكله يحسن اللون وينبت الشعر المتناثر، وكذا طلاؤه في داء الثعلب، وإن قور وطبخ فيه دهن الورد أزال الصمم قطورا، وكذا دهن بزره، وماؤه يجلو البياض كحلا، وجرمه لحل المادة ضمادا، وهو يضر الرأس والحلق، ويصلحه العسل، كذا في التذكرة للحكيم داود الأنطاكي رحمه الله تعالى. وحب الفجل دواء آخر وليس هذا الفجل الذي هو من البقول، قاله أبو حنيفة، وقال الحكيم داود: بل هو نوع من أنواع هذا الفجل بري مستطيل كثير الوجود في صعيد مصر، ومنه يتخذ دهن الفجل من بزره، ويعرف بالسيمعة. والفنجلة والفنجلى وعلى الأولى اقتصر الجوهري، وقال: مشية فيها استرخاء كمشية الشيخ، وقال صخر بن عمير:
  فإن تريني في المشيب والعله
  فصرت أمشي القعولى والفنجله
  وتارة أنبث نبثا نقثله ورواية ابن القطاع في الأبنية، قال الراجز:
  قاربت أمشي الفنجلى والقعوله والفاجل: القامر عن ابن الأعرابي، وفي بعض النسخ: الفاجر، وهو غلط. وافتجل أمرا: اختلقه واخترعه، قاله ابن عباد. ومما يستدرك عليه: الفجال، ككتان: بائع الفجل. وشيخ مشايخنا محمد بن عبد الباقي بن يوسف الزرقاني يعرف بابن فجلة، وقد مرت ترجمته في زرق.

##### Türkçe

**فجل** şey’i, **يفجل** ( **فرح** ve **نصر** gibi): gevşediği ve kalınlaştığı zaman; İbn عباد dedi: Bundan **الفجل**’in اشتقاقı türetilmiştir. Ve onu **تفجيلا**: onu arz etti. Ve **الأفجل** ve **الفنجل** ( **جندل** gibi): ayaklar ile ساقlar arasındaki mesafesi uzak olan; râciz dedi ki:
  Ne **هجرعا** gevşek, ne de **مثجلا**
  Ne de **أصك** yahut **أفج** **فنـجـلا** İbn سيده dedi: Ben onun **نون**’u hakkında ziyadelik hükmünü ancak onların “**فجل**: gevşediği zaman” demeleri sebebiyle verdim. Ve **الفجل**, zamme ile, ve iki zamme ile; ikisi de Ebû حنيفة’den; ve meşhur olan, avamın dilleri üzerinde kesradır: bu, kötü, geğirtici köktür; bilinir; onun bir tanesi **هاء** iledir. Bir adamı hicvederek gemiyi donatan dedi ki:
  **بجشاء الفجل**’in geğirtisine bir şeyle benzer
  Ağırlık üstüne ağırlık; ne ağırlık!

Ve o, bostanîdir, çok bulunur; ve Şâmîdir. Denilir ki: o, **بزر السلجم**’i **الفجل** içine koymaktan ve tersinden mürekkeptir. Ve hepsi, mafsal ağrısı, sarılık, siyatik, nikris ve soğuktan hâsıl olan karaciğer ağrısı için iyidir. İstiskânın kurutulmasına girişi büyüktür. Özellikle yılanların ve akreplerin ısırmasından men eder; hatta onu yiyene onların sokması zarar vermez. Tecrübe edilmişlerdendir: eğer onun kabuğu veya suyu bir akrep üzerine konulsa ölür; yahut onun deliği üzerine konulsa çıkmaya güç yetiremez. O, yemekten sonra hazmeder, geğirtir, rüzgârları çıkarır ve latif bir yumuşatma ile yumuşatır; ondan önce ise onu söndürür. Ondaki en kuvvetli şey onun tohumu, sonra kabuğu, sonra yaprağı, sonra eti. Tohumunu yutmak ereksiyon verir ve cinsel gücü artırır; içmek suretiyle karaciğer soğuğunu ve hazım bozukluğunu düzeltir; sürme olarak **بهق**’ı giderir. **الفجل**’in özelliklerindendir ayrıca: göğsü ve mideyi defeder ve temizler; haşlanmış olarak öksürüğü iyileştirir. Ve onun suyu tıkanıklıkları açar; dallarının özsuyu **سكنجبين** ile taşları parçalar. Onu yemek rengi güzelleştirir ve dağınık saçı bitirir; ve aynı şekilde onun sürmesi **داء الثعلب**’de. Ve eğer oyulup içinde gül yağı pişirilse, damlatma olarak sağırlığı giderir; ve aynı şekilde onun tohumunun yağı. Ve onun suyu beyazlığı sürme olarak cilalar. Ve onun cismi maddeyi çözmek için lapa olarak. Ve o, başa ve boğaza zarar verir; onu bal düzeltir; حكيم داود الأنطاكي رحمه الله تعالى’nin **التذكرة**’sinde böyledir. Ve **حب الفجل** başka bir ilaçtır; bu, bakliyattan olan şu **الفجل** değildir; bunu Ebû حنيفة söyledi. Ve حكيم داود dedi: Bilakis o, bu **الفجل**’in türlerinden bir türdür; yabani, uzun, Mısır’ın Saîd’inde çok bulunur; ve ondan, tohumundan **دهن الفجل** yapılır; ve **السيمعة** ile bilinir. Ve **الفنجلة** ve **الفنجلى**; ve Cevherî birincisiyle yetindi; ve dedi: içinde gevşeklik olan bir yürüyüş, ihtiyarın yürüyüşü gibi. Ve صخر بن عمير dedi ki:
  Eğer beni ihtiyarlıkta ve hastalıkta görürsen,
  **القعولى** ve **الفنجله** yürüyüşüyle yürür oldum
  Ve bazen **أنبث** bir **نبثا**; onu **نقثله**; ve İbn القطاع’ın **الأبنية**’sindeki rivayet: râciz dedi ki:
  Yaklaştım; **الفنجلى** ve **القعوله** yürüyüşüyle yürüyorum **الفاجل**: İbn الأعرابي’den, kumarbaz. Ve bazı nüshalarda: **الفاجر**; ve o yanlıştır. Ve **افتجل** bir işi: onu uydurdu ve icat etti; bunu İbn عباد söyledi. Ve onun üzerine istidrâk edilendir: **الفجال** ( **كتان** gibi): **الفجل** satıcısı. Ve şeyhlerimizin şeyhi Muhammed b. عبد الباقي b. يوسف الزرقاني **ابن فجلة** diye bilinir; onun tercümesi **زرق**’ta geçti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَجِلَ
1 فَجِلَ ذ , aor. فَجَلَ , inf. n. فَجَلٌ; (Msb, K;) and فَجُلَ, (O,) or فَجَلَ, (K,) aor. فَجُلَ , (O, K,) inf. n. فَجْلٌ; (K;) He, or it, was, or became, thick, and soft, or flaccid: (O, Msb, K:) so says Ibn- 'Abbád. (O.)

فجّلهُ
2 فجّلهُ ذ , inf. n. تَفْجِيلٌ, He made it broad, or wide. (K.)

افتجل أَمْرًا
8 افتجل أَمْرًا ذ , (K,) or أَمْرَهُ, (Ibn-'Abbád, O,) He forged [a case or matter &c., or his case &c.]; syn. اِخْتَلَقَهُ; (Ibn-'Abbád, O, K;) and invented it, or excogitated it; syn. اِخْتَرَعَهُ. (Ibn-'Abbád, O.)

فُجْلٌ
فُجْلٌ ذ (S, O, K) and ↓ فُجُلٌ, (O, K,) both mentioned by AHn, (O, TA,) or ↓ فِجْلٌ, (Msb,) thus, with kesr, commonly pronounced by the vulgar, (TA,) [The radish, raphanus sativus; (Forskål's Flora Ægypt. Arab., lxix. no. 327; and Delile's Floræ Ægypt. Illustr., no. 608;)] a certain أَرُومَة [or root of the kind termed rhizoma], (K, TA,) that occasions abominable eructation; (TA;) a herb, (Msb,) well known: (S, Msb:) said by IDrd to be not a genuine Arabic word; and thought by him to be derived from فَجِلَ signifying as expl. above: (Msb:) n. un. with ة, (K,) i. e. فُجْلَةٌ (S, O) and فُجُلَةٌ (O) [and فِجْلَةٌ]: it is a gardenplant, found in abundance; and there is a Syrian sort, said to be produced by putting together the seeds of the colza and [those of] the فجل: (TA:) it (i. e. each sort, TA) is good for pain of the joints, and jaundice, (K, TA,) and sciatica, and the نِقْرِس [i. e. gout, or specially in the foot or feet], (TA,) and pain of the liver (K, TA) arising from cold, (TA,) and the biting and stinging of vipers and scorpions: (K, TA: [several other supposed properties thereof mentioned in the K, and many more mentioned in the TA, I omit as unimportant:]) what is most potent thereof is its seed; then, its peel; then, its leaf; then, its flesh. (K, TA.) What is called حَبُّ الفُجْلِ is Another remedial thing: (K:) this فجل is not of the species of herb mentioned above: (O, Msb, TA:) so says AHn: the hakeem Dáwood says, it is one of the species of this فجل, a wild species, elongated, abounding in the Sa'eed of Egypt: (TA:) [it is the raphanus oleifer, mentioned by Delile (Floræ Ægypt. Illustr., no. 609,) as cultivated in Nubia and in Egypt, and called in Arabic “ symâgah: ”] from it (or from its seed, TA) is made the oil of the فجل (دُهْنُ الفُِجْلِ); (Msb, K, TA;) and it is known by the appellation of السَّيْمَعَةُ [correctly السَّيْمَغَةُ]. (TA.) [Delile, ubi suprà, no. 571, mentions فِجْل الجَمَل, as a name of The cakile maritima of Tournefort; the bunias cakile of Linn.: and in the same, no. 396, he mentions فِجْل الجَبَل as the Arabic name of The rumex spinosus of Linn.; as does also Forskål, in his work cited above, p. lxv., no. 213, and again in p. 76.]

فِجْلٌ
فِجْلٌ ذ : see the next preceding paragraph.

فُجُلٌ
فُجُلٌ ذ : see the next preceding paragraph.

فَجَّالٌ
فَجَّالٌ ذ A seller of فُجْل [or radishes]. (TA.)

فَاجِلٌ
فَاجِلٌ ذ i. q. قَامِرٌ [Playing, or a player, at a game of hazard]: (O, K, TA:) so says IAar: (O, TA:) accord. to some copies of the K, i. q. فَاجِرٌ, which is a mistake. (TA.)

فَنْجَلٌ
فَنْجَلٌ ذ : see أَفْجَلُ.

فَنْجَلَةٌ
فَنْجَلَةٌ ذ (S, K) and ↓ فَنْجَلَى (K) A manner of walking in which is a laxness, or slackness, (S, K,) like that of the old man. (S.)

فَنْجَلَى
فَنْجَلَى ذ : see what next precedes.

فَيْجَلٌ
فَيْجَلٌ ذ : see فَيْجَنٌ, in art. فجن.

أَفْجَلُ
أَفْجَلُ ذ and ↓ فَنْجَلٌ [A man] having a wide space between the feet (K, TA) and the shanks. (TA.)

##### Türkçe

**فَجِلَ**
1 **فَجِلَ** ذ , muzâri‘ **فَجَلَ** , mastar ismi **فَجَلٌ**; (Msb, K;) ve **فَجُلَ**, (O,) yahut **فَجَلَ**, (K,) muzâri‘ **فَجُلَ** , (O, K,) mastar ismi **فَجْلٌ**; (K;) O, yahut o (şey), kalın ve yumuşak, yahut gevşek oldu, yahut oldu: (O, Msb, K:) İbn-‘Abbád böyle der. (O.)

**فجّلهُ**
2 **فجّلهُ** ذ , mastar ismi **تَفْجِيلٌ**, onu geniş, yahut enli yaptı. (K.)

**افتجل أَمْرًا**
8 **افتجل أَمْرًا** ذ , (K,) yahut **أَمْرَهُ**, (İbn-‘Abbád, O,) bir dava yahut iş vb. uydurdu [yahut onun davasını vb.]; eş anlamlısı **اِخْتَلَقَهُ**; (İbn-‘Abbád, O, K;) ve onu icat etti, yahut zihnen kurdu; eş anlamlısı **اِخْتَرَعَهُ**. (İbn-‘Abbád, O.)

**فُجْلٌ**
**فُجْلٌ** ذ (S, O, K) ve ↓ **فُجُلٌ**, (O, K,) ikisi de AHn tarafından zikredilmiştir, (O, TA,) yahut ↓ **فِجْلٌ**, (Msb,) böylece, kesre ile, avam tarafından yaygınca telaffuz olunur, (TA,) [Turp, raphanus sativus;] belirli bir **أَرُومَة** [yahut rhizoma denilen türden bir kök], (K, TA,) iğrenç geğirmeye sebep olur; (TA;) bir ottur, (Msb,) iyi bilinen: (S, Msb:) IDrd tarafından sahih bir Arapça kelime olmadığı söylenmiştir; ve onun tarafından, yukarıda açıklandığı üzere “**فَجِلَ**” anlamından türemiş olduğu düşünülmüştür: (Msb:) tekil isim (n. un.) ة ile, (K,) yani **فُجْلَةٌ** (S, O) ve **فُجُلَةٌ** (O) [ve **فِجْلَةٌ**]: o, bir bahçe bitkisidir, bol bulunur; ve Şamî bir türü vardır; kolza tohumları ile [**فجل**’in] tohumlarını bir araya koymakla üretildiği söylenir: (TA:) o (yani her tür, TA) eklem ağrısına ve sarılığa, (K, TA,) ve siyatiğe, ve **نِقْرِس**’e [yani gut, yahut özellikle ayakta yahut ayaklarda], (TA,) ve soğuktan kaynaklanan karaciğer ağrısına, (K, TA) (TA,) ve engereklerin ve akreplerin ısırması ve sokmasına (K, TA) iyidir: (K, TA:) bunun en etkili olanı tohumu; sonra kabuğu; sonra yaprağı; sonra eti. (K, TA.) **حَبُّ الفُجْلِ** denilen şey başka bir tedavi edici şeydir: (K:) bu **فجل**, yukarıda zikredilen ot türünden değildir: (O, Msb, TA:) AHn böyle der: hakîm Dâwood der ki, o, bu **فجل**’in türlerinden biridir; yabani bir türdür; uzundur; Mısır’ın Sa‘eîd’inde bol bulunur: (TA:) ondan (yahut onun tohumundan, TA) **فجل** yağı (**دُهْنُ الفُِجْلِ**) yapılır; (Msb, K, TA;) ve **السَّيْمَعَةُ** [doğrusu **السَّيْمَغَةُ**] adıyla bilinir. (TA.)

**فِجْلٌ**
**فِجْلٌ** ذ : bir önceki paragrafı gör.

**فُجُلٌ**
**فُجُلٌ** ذ : bir önceki paragrafı gör.

**فَجَّالٌ**
**فَجَّالٌ** ذ **فُجْل** [yahut turp] satıcısı. (TA.)

**فَاجِلٌ**
**فَاجِلٌ** ذ **قَامِرٌ** ile aynı (i. q.) [kumar oyunu oynayan, yahut kumar oyuncusu]: (O, K, TA:) IAar böyle der: (O, TA:) K’nin bazı nüshalarına göre **فَاجِرٌ** ile aynı (i. q.)dır; bu bir hatadır. (TA.)

**فَنْجَلٌ**
**فَنْجَلٌ** ذ : **أَفْجَلُ**’u gör.

**فَنْجَلَةٌ**
**فَنْجَلَةٌ** ذ (S, K) ve ↓ **فَنْجَلَى** (K) içinde gevşeklik, yahut salıklık bulunan bir yürüyüş tarzı, (S, K,) yaşlı adamınki gibi. (S.)

**فَنْجَلَى**
**فَنْجَلَى** ذ : bir önceki maddeyi gör.

**فَيْجَلٌ**
**فَيْجَلٌ** ذ : فجن maddesinde **فَيْجَنٌ**’i gör.

**أَفْجَلُ**
**أَفْجَلُ** ذ ve ↓ **فَنْجَلٌ** [Bir adam] ayaklar ile (K, TA) incikler arasında geniş aralığı olan. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَجَلَ
فَجَلَ U ( n. ac. فَجْل 1 ) فَجِلَ A ( n. ac. فَجَل 4 )
a.  Was flaccid, soft; was thick.

فَجَّلَ
فَجَّلَ II ,
a.  Widened, broadened.

اِفْتَجَلَ
اِفْتَجَلَ VIII ,
a.  Invented; excogitated.

فِجْل
فِجْل 2 ,
a.  see 3 .

فُجْل
فُجْل 3 ,  فُجْلَة 3t ,
a.  Radish.

فُجُل
فُجُل 10 ,
a.  see 3 .

أَفْجَلُ
أَفْجَلُ 14 ,
a.  Splay-footed.

فَاْجِل
فَاْجِل 21 ,
a.  Gambler.

فَيْجَل
فَيْجَل G. ,
a.  Rue ( plant ).

##### Türkçe

**فَجَلَ**
**فَجَلَ** U (n. ac. **فَجْل** 1) **فَجِلَ** A (n. ac. **فَجَل** 4)
a. Gevşek, yumuşak oldu; kalın oldu.

**فَجَّلَ**
**فَجَّلَ** II,
a. Genişletti, enletti.

**اِفْتَجَلَ**
**اِفْتَجَلَ** VIII,
a. İcat etti; zihnen kurdu.

**فِجْل**
**فِجْل** 2,
a. 3’e bak.

**فُجْل**
**فُجْل** 3, **فُجْلَة** 3t,
a. Turp.

**فُجُل**
**فُجُل** 10,
a. 3’e bak.

**أَفْجَلُ**
**أَفْجَلُ** 14,
a. Ayakları dışa basan.

**فَاْجِل**
**فَاْجِل** 21,
a. Kumarbaz.

**فَيْجَل**
**فَيْجَل** G.,
a. Sedefotu (bitki).
