# فجل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AC%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فجل

فجل الشيء يفجل كفرح ونصر: إذا استرخى وغلظ، قال ابن عباد: ومنه اشتقاق الفجل. وفجله تفجيلا: عرضه. والأفجل والفنجل، كجندل: المتباعد ما بين القدمين والساقين، قال الراجز:
  لا هجرعا رخوا ولا مثجلا
  ولا أصك أو أفج فنـجـلا قال ابن سيده: وإنما قضيت على نونه بالزيادة لقولهم: فجل: إذا استرخى. والفجل، بالضم، وبضمتين، كلاهما عن أبي حنيفة، والمشهور الكسر على ألسنة العامة: هذه الأرومة الخبيثة الجشاء، معروفة، واحدتها بالهاء، قال مجهز السفينة يهجو رجلا:
  أشبه بشيء بجشاء الفجل
  ثقلا على ثقل وأي ثقـل

  وهو بستاني كثير الوجود وشامي، يقال: إنه مركب من وضع بزر السلجم في الفجل، والعكس، وكله جيد لوجع المفاصل، واليرقان، وعرق النسا، والنقرس، ولوجع الكبد الحاصل من البرد، دخله في تجفيف الاستسقاء عظيم، يمنع من نهش الأفاعي والعقارب خاصة، حتى إن آكله لا يضره لسعها، من المجربات إن وضع قشره أو ماؤه على عقرب ماتت، أو وضع على جحرها لم تستطع الخروج، هو بعد الطعام يهضم ويجشئ ويخرج الرياح ويلين تليينا لطيفا، وقبله يطفئه، وأقوى ما فيه بزره ثم قشره ثم ورقه ثم لحمه، وسف بزره ينعظ ويزيد الباه، ويصلح برد الكبد وفساد الاستمراء شربا، ويزيل البهق طلاء، ومن خواص الفجل أيضا: أنه ينفي وينقي الصدر والمعدة، ويبرئ السعال مصلوقا، وماؤه يفتح السدد، وعصارة أغصانه تفتت الحصى بالسكنجبين. وأكله يحسن اللون وينبت الشعر المتناثر، وكذا طلاؤه في داء الثعلب، وإن قور وطبخ فيه دهن الورد أزال الصمم قطورا، وكذا دهن بزره، وماؤه يجلو البياض كحلا، وجرمه لحل المادة ضمادا، وهو يضر الرأس والحلق، ويصلحه العسل، كذا في التذكرة للحكيم داود الأنطاكي رحمه الله تعالى. وحب الفجل دواء آخر وليس هذا الفجل الذي هو من البقول، قاله أبو حنيفة، وقال الحكيم داود: بل هو نوع من أنواع هذا الفجل بري مستطيل كثير الوجود في صعيد مصر، ومنه يتخذ دهن الفجل من بزره، ويعرف بالسيمعة. والفنجلة والفنجلى وعلى الأولى اقتصر الجوهري، وقال: مشية فيها استرخاء كمشية الشيخ، وقال صخر بن عمير:
  فإن تريني في المشيب والعله
  فصرت أمشي القعولى والفنجله
  وتارة أنبث نبثا نقثله ورواية ابن القطاع في الأبنية، قال الراجز:
  قاربت أمشي الفنجلى والقعوله والفاجل: القامر عن ابن الأعرابي، وفي بعض النسخ: الفاجر، وهو غلط. وافتجل أمرا: اختلقه واخترعه، قاله ابن عباد. ومما يستدرك عليه: الفجال، ككتان: بائع الفجل. وشيخ مشايخنا محمد بن عبد الباقي بن يوسف الزرقاني يعرف بابن فجلة، وقد مرت ترجمته في زرق.

### Türkçe

**فجل** şey’i, **يفجل** ( **فرح** ve **نصر** gibi): gevşediği ve kalınlaştığı zaman; İbn عباد dedi: Bundan **الفجل**’in اشتقاقı türetilmiştir. Ve onu **تفجيلا**: onu arz etti. Ve **الأفجل** ve **الفنجل** ( **جندل** gibi): ayaklar ile ساقlar arasındaki mesafesi uzak olan; râciz dedi ki:
  Ne **هجرعا** gevşek, ne de **مثجلا**
  Ne de **أصك** yahut **أفج** **فنـجـلا** İbn سيده dedi: Ben onun **نون**’u hakkında ziyadelik hükmünü ancak onların “**فجل**: gevşediği zaman” demeleri sebebiyle verdim. Ve **الفجل**, zamme ile, ve iki zamme ile; ikisi de Ebû حنيفة’den; ve meşhur olan, avamın dilleri üzerinde kesradır: bu, kötü, geğirtici köktür; bilinir; onun bir tanesi **هاء** iledir. Bir adamı hicvederek gemiyi donatan dedi ki:
  **بجشاء الفجل**’in geğirtisine bir şeyle benzer
  Ağırlık üstüne ağırlık; ne ağırlık!

Ve o, bostanîdir, çok bulunur; ve Şâmîdir. Denilir ki: o, **بزر السلجم**’i **الفجل** içine koymaktan ve tersinden mürekkeptir. Ve hepsi, mafsal ağrısı, sarılık, siyatik, nikris ve soğuktan hâsıl olan karaciğer ağrısı için iyidir. İstiskânın kurutulmasına girişi büyüktür. Özellikle yılanların ve akreplerin ısırmasından men eder; hatta onu yiyene onların sokması zarar vermez. Tecrübe edilmişlerdendir: eğer onun kabuğu veya suyu bir akrep üzerine konulsa ölür; yahut onun deliği üzerine konulsa çıkmaya güç yetiremez. O, yemekten sonra hazmeder, geğirtir, rüzgârları çıkarır ve latif bir yumuşatma ile yumuşatır; ondan önce ise onu söndürür. Ondaki en kuvvetli şey onun tohumu, sonra kabuğu, sonra yaprağı, sonra eti. Tohumunu yutmak ereksiyon verir ve cinsel gücü artırır; içmek suretiyle karaciğer soğuğunu ve hazım bozukluğunu düzeltir; sürme olarak **بهق**’ı giderir. **الفجل**’in özelliklerindendir ayrıca: göğsü ve mideyi defeder ve temizler; haşlanmış olarak öksürüğü iyileştirir. Ve onun suyu tıkanıklıkları açar; dallarının özsuyu **سكنجبين** ile taşları parçalar. Onu yemek rengi güzelleştirir ve dağınık saçı bitirir; ve aynı şekilde onun sürmesi **داء الثعلب**’de. Ve eğer oyulup içinde gül yağı pişirilse, damlatma olarak sağırlığı giderir; ve aynı şekilde onun tohumunun yağı. Ve onun suyu beyazlığı sürme olarak cilalar. Ve onun cismi maddeyi çözmek için lapa olarak. Ve o, başa ve boğaza zarar verir; onu bal düzeltir; حكيم داود الأنطاكي رحمه الله تعالى’nin **التذكرة**’sinde böyledir. Ve **حب الفجل** başka bir ilaçtır; bu, bakliyattan olan şu **الفجل** değildir; bunu Ebû حنيفة söyledi. Ve حكيم داود dedi: Bilakis o, bu **الفجل**’in türlerinden bir türdür; yabani, uzun, Mısır’ın Saîd’inde çok bulunur; ve ondan, tohumundan **دهن الفجل** yapılır; ve **السيمعة** ile bilinir. Ve **الفنجلة** ve **الفنجلى**; ve Cevherî birincisiyle yetindi; ve dedi: içinde gevşeklik olan bir yürüyüş, ihtiyarın yürüyüşü gibi. Ve صخر بن عمير dedi ki:
  Eğer beni ihtiyarlıkta ve hastalıkta görürsen,
  **القعولى** ve **الفنجله** yürüyüşüyle yürür oldum
  Ve bazen **أنبث** bir **نبثا**; onu **نقثله**; ve İbn القطاع’ın **الأبنية**’sindeki rivayet: râciz dedi ki:
  Yaklaştım; **الفنجلى** ve **القعوله** yürüyüşüyle yürüyorum **الفاجل**: İbn الأعرابي’den, kumarbaz. Ve bazı nüshalarda: **الفاجر**; ve o yanlıştır. Ve **افتجل** bir işi: onu uydurdu ve icat etti; bunu İbn عباد söyledi. Ve onun üzerine istidrâk edilendir: **الفجال** ( **كتان** gibi): **الفجل** satıcısı. Ve şeyhlerimizin şeyhi Muhammed b. عبد الباقي b. يوسف الزرقاني **ابن فجلة** diye bilinir; onun tercümesi **زرق**’ta geçti.
