# فجم (ف-ج-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AC%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ج - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والجيم وما يثلثهما)
(فجر) الفاء والجيم والراء أصلٌ واحدٌ، وهو التفتح في الشَّيء. من ذلك الفَجْر: انفِجار الظُّلمة عن الصُّبح. ومنه: انفجَرَ الماء انفجاراً: تفتَّحَ. والفُجْرَة: موضع تفتُّح الماء. ثمَّ كثُر هذا حتَّى صار الانبعاثُ والتفتُّح في المعاصي فُجوراً. ولذلك سمِّي الكَذِب فجوراً. ثم كثُر هذا حتَّى سمِّي كلُّ مائلٍ عن الحقِّ فاجراً. وكلُّ مائلٍ عندَهم. فاجر. قال لبيد:‏
غليظاً وإن أخَّرتَ فالكِفل [فاجرُ(1) ] *** فإنْ تتقدَّمْ تَغْشَ منها مقدَّما‏
ومن الباب الفَجَر، وهو الكرم والتفجُّر بالخير. ومَفَاجِر الوادي: مَرافِضُه، ولعلَّها سمِّيت مفاجرَ لانفجار الماء فيها. قال:‏
* بجَنْبِ العَلَنْدَى حيث نام المَفاجِرُ(2) *‏
ومُنْفجر الرمل(3) : طريق يكون فيه. ويوم الفِجارِ(4) : يومٌ للعرب استُحِلّتْ فيه الحُرمة.‏
(فجس) الفاء والجيم والسين كلمة إنْ صحَّت. يقولون: الفَجْس: التكبُّر والتعظُّم. يقال منه: تَفَجَّسَ.‏
(فجع) الفاء والجيم والعين كلمةٌ واحدة، وهي الفَجِيعة، وهي الرَّزيَّة. ونزلتْ بفلان فاجعةٌ، وتفجَّعَ، إذا توجَّع لها.‏
(فجل) الفاء والجيم واللام كلمةٌ هي نَبْت، وقال قوم: فَجِلَ الشيءُ(5) : غَلُظ واستَرْخَى. وكلُّ شيء عَرَّضته فجَّلْتَه.‏
(فجو(6)) الفاء والجيم والحرف المعتل يدلُّ على اتِّساعٍ في شيء. فالفَجْوة: المتَّسَع بين شَيئين. وقَوْسٌ فَجْواء: بانَ وترُها عن كَبدها. وفَجْوة الدَّار: ساحتُها. والفَجَا: تَباعُدُ ما بين عُرقوبَيِ البعير.‏
وإذا هُمِزَ قلت: فَجِئَني الأمرُ يفجَؤُني(7) .‏
(فجم) الفاء والجيم والميم. زعم ابنُ دريد: تفجَّم الوادِي وانفجم، إذا اتَّسع. وهذه فُجْمَة الوادِي، أي متَّسَعُه(8) .‏
(فجن) الفاء والجيم والنون. يقولون: إنَّ السَّذَاب يقال له الفَيْجَن(9) .‏
--------------ـــــ
(1) التكملة من المجمل واللسان (فجر) وديوان لبيد 5 طبع 1881.‏
(2) للراعي، كما في معجم البلدان (العلندى). وأنشد هذا العجز في المجمل بدون نسبة. وصدره في المعجم:‏  * تحملن حتى قلت لسن بوراحا *‏
وفي الأصل: "رام المفاجر"، صوابه فيهما.‏
(3) في الأصل: "الماء"، صوابه في المجمل واللسان.‏
(4) إنما هي أيام. انظر العمدة (2: 169-170) وكامل ابن الأثير (1: 358) والمبرد 180 والأغاني‏  (9: 12/ 19: 73-81) والخزانة (2: 504).‏
(5) في القاموس: "فجل كفرع ونصر فجلاً ويحرك". وضبط في اللسان بالقلم بكسر الجيم فقط. وضبط في المجمل بتشديد الجيم مفتوحة، ولم يضبط في أصل المقاييس.‏
(6) وكذا ورد ترتيب هذه المادة في المجمل، فآثرت إبقاءها كما هي.‏
(7) ويقال أيضاً فجأه يفجؤه، وفاجأه يفاجئه.‏
(8) الجمهرة (2: 108) مع تصرف هنا. والفجمة، لم ترد في القاموس، ووردت في اللسان بفتح الفاء وضمها، وضبطت في الجمهرة بالضم فقط.‏
(9) قال ابن دريد: "لغة شامية ولا أحسبها عربية صحيحة".‏

ـ

##### Türkçe

(فâ ve **جيم** ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**فجر**) **الفاء** ve **الجيم** ve **الراء** tek bir asıldır; o da şeyde açılmadır. Bundan: **الفَجْر**: karanlığın sabah hakkında yarılmasıdır. Ondan: su **انفجَرَ** bir yarılma ile: açıldı. Ve **الفُجْرَة**: suyun açılma yeri. Sonra bu çoğaldı; nihayet günahlarda fışkırma ve açılma **فُجوراً** oldu. Bu sebeple yalan **فجوراً** diye adlandırıldı. Sonra bu çoğaldı; nihayet haktan sapan her birine **فاجراً** denildi. Ve onların yanında sapan her biri **فاجر**dir. Lebîd dedi ki:
غليظاً وإن أخَّرتَ فالكِفل [فاجرُ(1) ] *** فإنْ تتقدَّمْ تَغْشَ منها مقدَّما‏
Ve bâbdan **الفَجَر** vardır; o, cömertlik ve hayır ile fışkırmadır. Ve vadinin **مَفَاجِر**i: onun havuzlarıdır; umulur ki orada suyun yarılmasından dolayı **مفاجر** diye adlandırılmıştır. Dedi ki:
* بجَنْبِ العَلَنْدَى حيث نام المَفاجِرُ(2) *‏
Ve **مُنْفجر الرمل(3)**: içinde yol bulunan (kum). Ve **يوم الفِجارِ(4)**: Araplar için bir gündür; onda dokunulmazlık helâl sayılmıştır.

(**فجس**) **الفاء** ve **الجيم** ve **السين**—eğer sahihse—bir kelimedir. Derler ki: **الفَجْس**: kibirlenme ve büyüklük taslamadır. Ondan: **تَفَجَّسَ** denir.

(**فجع**) **الفاء** ve **الجيم** ve **العين** tek bir kelimedir; o da **الفَجِيعة**dır; o da musibettir. Falan kimseye bir **فاجعة** indi; ve **تفجَّعَ**: ona acı duyduğunda.

(**فجل**) **الفاء** ve **الجيم** ve **اللام** bir kelimedir; o bir bitkidir. Bir kavim dedi ki: **فَجِلَ الشيءُ(5)**: kalınlaştı ve gevşedi. Ve her şeyi enine genişlettiğinde onu **فجَّلْتَه**.

(**فجو(6)**) **الفاء** ve **الجيم** ve illetli harf, bir şeyde genişliğe delâlet eder. Şu hâlde **الفَجْوة**: iki şey arasındaki genişliktir. Ve **قَوْسٌ فَجْواء**: kirişi göbeğinden ayrıldı. Ve **فَجْوة الدَّار**: onun avlusudur. Ve **الفَجَا**: devenin iki aşil kiri arasındaki uzaklaşmadır.
Ve eğer hemzelenirse dersin ki: **فَجِئَني الأمرُ يفجَؤُني(7)**.

(**فجم**) **الفاء** ve **الجيم** ve **الميم**. İbn Düreyd iddia etti: vadi **تفجَّم** oldu ve **انفجم** oldu; genişlediğinde. Ve bu, vadinin **فُجْمَة**sidir; yani onun genişliğidir(8).

(**فجن**) **الفاء** ve **الجيم** ve **النون**. Derler ki: **السَّذَاب**a **الفَيْجَن(9)** denir.

--------------ـــــ
(1) Tekmile, el-Mücmel ve el-Lisân’dan (**فجر**) ve Lebîd Dîvânı 5, 1881 baskısı.
(2) er-Râ‘î’nindir; Mu‘cemu’l-Büldân’da (**العلندى**) olduğu üzere. Bu mısraın ikinci yarısını el-Mücmel’de nisbesiz okuttu. Sadrı Mu‘cem’de:
* تحملن حتى قلت لسن بوراحا *
Asılda: “رام المفاجر”; doğrusu ikisindedir.
(3) Asılda: “الماء”; doğrusu el-Mücmel ve el-Lisân’dadır.
(4) Ancak onlar günlerdir. el-‘Umde (2: 169-170) ve İbnü’l-Esîr’in el-Kâmil’i (1: 358) ve el-Müberred 180 ve el-Eğânî (9: 12/ 19: 73-81) ve el-Hizâne (2: 504)’e bak.
(5) el-Kâmûs’ta: “فجل كفرع ونصر فجلاً ويحرك”. el-Lisân’da kalemle yalnız **الجيم**in kesriyle ضبط edildi. el-Mücmel’de **الجيم**in şeddeli ve fethalı oluşuyla ضبط edildi; Makâyîs’in aslında ضبط edilmedi.
(6) El-Mücmel’de bu maddenin tertibi böylece vârid olmuştur; ben onu olduğu gibi bırakmayı tercih ettim.
(7) Ayrıca **فجأه يفجؤه** ve **فاجأه يفاجئه** de denir.
(8) el-Cemhere (2: 108), burada bir tasarruf ile. Ve **الفجمة** el-Kâmûs’ta vârid olmadı; el-Lisân’da **الفاء**ın fethası ve zammıyla vârid oldu; el-Cemhere’de yalnız zam ile ضبط edildi.
(9) İbn Düreyd dedi ki: “Şâmî bir lugattır ve onu sahih Arapça sanmıyorum.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَجَم: غِلَظ في الشدق. رجل أفْجم، يمانية. وفَجْمة الوادي وفُجْمَته: مُتَّسَعه، وقد انْفَجَم وتَفَجَّم.
وفُجُومة: حيّ من العرب. وضُبَيْعةُ أفْجَم: قبيلة.

##### Türkçe

**الفَجَم**: yanakta kalınlık. **رجل أفْجم**: **يمانية**. Ve **فَجْمة الوادي** ve **فُجْمَته**: onun geniş yeri; ve (o) **انْفَجَم** ve **تَفَجَّم**.

**وفُجُومة**: Araplardan bir hay. Ve **وضُبَيْعةُ أفْجَم**: bir kabile.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الأَفْجَمُ ) أَهملَه الجَوْهَرِيُّ ، وقال ابنُ | دُرَيْدٍ : هو ( الَّذِي في شِدْقِهِ غِلَظٌ ) يَمَانِيَّة ، | وقد فَجِم كَفَرِحَ فَجَمًا . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | فُجْمَهُ الوَادِي ، بِالضَّمِّ ، والفَتْحِ : | مُتَّسَعُه ، وقد انْفَجَمَ وتَفَجَّمَ . | | وفُجُومَةُ : حَيٌّ من العَرَب . | | وضُبَيْعَةُ أَفْجَم : قَبِيلَة ، هَكَذَا في اللِّسانِ ، | والصَّوابُ : أَضْجَم بِالضَّادِ كما تَقَدَّم . |

| [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : |

##### Türkçe

| | ( **الأَفْجَمُ** ) onu el-Cevherî ihmal etti; İbn Düreyd dedi ki: o, ( **الَّذِي في شِدْقِهِ غِلَظٌ** )dur; Yemânîcedir; | ve **فَجِم** ( **فَرِحَ** gibi) **فَجَمًا** (olarak) oldu. | [ ] Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: | | **فُجْمَهُ الوَادِي**; damme ile ve fetha ile: | onun genişliği; ve **انْفَجَمَ** ve **تَفَجَّمَ**. | | Ve **فُجُومَةُ**: Araplardan bir hayy (kabile kolu). | | Ve **ضُبَيْعَةُ أَفْجَم**: bir kabile; lisânda böyle (geçmiştir); | ve doğru olan: daha önce geçtiği üzere **أَضْجَم**dır, **الضَّاد** ile. |

| [ ] Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: |

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَجَمَ
فَجَمَ U ( n. ac. فَجْم 1 )
a.  [ coll. ], Blunted, jagged.

فَجَّمَ
فَجَّمَ II ,
a.  see I .

فَجْم
فَجْم 1
a.  [ coll. ], Jag, notch.

فَيْجَن
فَيْجَن G. ,
a.  Rue ( plant ).

##### Türkçe

**فَجَمَ**
**فَجَمَ** U (mastar ismi: **فَجْم** 1)
a. [topluluk ismi], körelmiş, çentikli.

**فَجَّمَ**
**فَجَّمَ** II,
a. I’e bak.

**فَجْم**
**فَجْم** 1
a. [topluluk ismi], çentik, kertik.

**فَيْجَن**
**فَيْجَن** G.,
a. sedefotu (bitki).
