# فحث (ف-ح-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AD%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ح - ث
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفَحِثُ بكسر الحاء: لغة في حَفِثَ الكَرِشِ، وهي القِبَّة ذات الأطباق.

##### Türkçe

**الفَحِثُ** (حاء’nın kesresiyle): **حَفِثَ الكَرِشِ**’te bir dildir; o, tabakalı olan kubbedir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ث ف
حفث ، فحث ، حثف ، فثح : ( مستعملات ) .
حفث فحث : أبو عُبَيد عن الأحمر : الحَفِثُ والفَحِثُ : الذي يكونُ مع الكَرِشِ وهو يُشْبهها .
وقال الليث : الحفْثَةُ : ذَاتُ الطَّرَائق من الكَرِش كأَنها أَطْبَاقُ الفَرْثِ .
وأَنشد الليثُ :
لاتُكْرِبَنَّ بَعْدَها خُرْسِيّا
إنّا وَجَدْنَا لَحْمَها رَدِيّاً
الكِرْشَ والحِفْثَة والمَرِيّا
( فحث ) : وقال أبو عَمْرُو : الفَحِثُ : ذاتُ الطَّرَائق والقِبَةُ الأخرَى إلى جَنْبه . وليس فيها طرائق قال : وفيها لُغَاتٌ : حَفِثٌ ، وحَثِفٌ ، وحِفْثٌ ، وحِثْفٌ : وقيل : فِثْحٌ ، وثِحْفٌ ، ويُجْمْعُ الأحْثَافَ والأفْثَاحَ والأثحَافَ ، كُلٌّ قد قيلَ .
وقال شَمِر : الحُفَّاثُ : حَيَّةٌ ضخمٌ عظيمُ الرَّأْسِ أَرْقَشُ أحْمَرُ أكْدَرُ ، يُشْبُه الأسْوَد وليس به ، إذا حَرَّبْته انتَفَخَ ورِيدُه .
وقال ابنُ شميل : هو أكبرُ مِنَ الأرْقَمِ ، ورَقَشُه مِثلُ رَقَشِ الأرْقم ، لا يَضُرُّ أحداً ، وجَمْعُه حَفَافِيثُ . وقال جرير :
إنَّ الحفَافيثَ عِنْدِي يا بَنِي لَجَأٍ
يُطرِقْنَ حِينَ يصُولُ الحيَّةُ الذَّكَرُ
وقال الليثُ : الحُفَّاثُ : ضَرْبٌ من الحيَّات يأْكلُ الحشيشَ لا يضُرّ شيئاً .
ويقال للغَضْبان إذا انْتَفختْ أوْدَاجه : قدِ احرَنفَشَ حُفَّاثُه .
وفي ( النَّوَادرِ ) : افتحَثْتُ ما عند فُلاَنٍ وابْتَحَثتُ بمعنى واحدٍ .

##### Türkçe

ح ث ف
**حفث** ، **فحث** ، **حثف** ، **فثح** : (kullanılanlar).

**حفث فحث** : Ebû ʿUbeyd, el-Aḥmer’den: **الحَفِثُ** ve **الفَحِثُ**: işkembe ile birlikte bulunan ve ona benzeyen şeydir.
el-Leys dedi: **الحفْثَةُ**: işkembeden, yolları (çizgileri) olan (kısım); sanki o, dışkının tabaklarıdır.
el-Leys inşâd etti:
Lâ tukribanne baʿdehâ ḫursiyyâ
İnnâ vecednâ laḥmehâ rediyyâ
el-**كِرْشَ** ve el-**حِفْثَة** ve el-**مَرِيّا**

(**فحث**) : Ebû ʿAmr dedi: **الفَحِثُ**: yolları (çizgileri) olan (kısım) ve onun yanındaki öteki kubbedir. Onda yollar (çizgiler) yoktur, dedi. Onda lugatlar vardır: **حَفِثٌ** , **حَثِفٌ** , **حِفْثٌ** , **حِثْفٌ**; ve **فِثْحٌ** , **ثِحْفٌ** denilmiştir. **الأحْثَافَ** ve **الأفْثَاحَ** ve **الأثحَافَ** cem‘ olunur; her biri söylenmiştir.

Şemir dedi: **الحُفَّاثُ**: iri, büyük başlı, benekli, kırmızı, koyu; siyaha benzer, fakat o değildir; onu kızdırdığında şah damarı şişer.
İbn Şümeyl dedi: O, **الأرْقَمِ**’den daha büyüktür; benekleri **الأرْقَم**’in benekleri gibidir; kimseye zarar vermez; cem‘i **حَفَافِيثُ**’tir. Cerîr dedi:
İnne el-**حفَافيثَ** ʿindî yâ benî leceʾin
yuṭriqne ḥîne yeṣûlu el-ḥiyyetu el-ẕekeru
el-Leys dedi: **الحُفَّاثُ**: yılanlardan bir türdür; otu yer; hiçbir şeye zarar vermez.
Öfkeli kimseye, boyun damarları şiştiğinde: **قدِ احرَنفَشَ حُفَّاثُه** denilir.

Ve (**النَّوَادرِ**)’de: **افتحَثْتُ** falânın yanındakini ve **ابْتَحَثتُ** bir tek mânâdadır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والحاء وما يثلثهما)
(فحص) الفاء والحاء والصاد أصلٌ صحيح، وهو كالبحثِ عن الشيء. يقال: فحصت عن الأمر فحصاً. وأُفحوص القَطا: موضِعُها في الأرض، لأنَّها تفحصه. وفي الحديث: "فَحَصُوا عن رؤوسهم"، كأنَّهم تركوها مثلَ أفاحِيص القَطا فلم يَحلِقُوا *عنها([1]) . وفحَصَ المطرُ التُّرَاب، إذا قلَبَه.
(فحس) الفاء والحاء والسين. يقولون: الفَحْس: لَحْسُك([2]) الشيء بلسانك عن يَدِك.
(فحش) الفاء والحاء والشين كلمةٌ تدلُّ على قُبحٍ في شيء وشَناعة. من ذلك الفحْش والفَحْشاء والفاحشة. يقولون: كلُّ شيء جاوَزَ قَدرَه فهو فاحش؛ ولا يكون ذلك إلاّ فيما يُتَكَرَّه. وأفْحَشَ الرّجلُ: قال الفُحْشَ: وفَحَشَ، وهو فَحَّاش. ويقولون: الفاحش: البخيل، وهذا على الاتِّساع، والبخلُ أقبحُ خِصال المرء. قال طرفة:
أرَى الموتَ يَعتامُ الكِرامَ ويصطفي  *** عقيلةَ مالِ الفاحشِ المتشدِّدِ([3])
(فحل) الفاء والحاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على ذَكارةٍ([4]) وقُوَّة. من ذلك الفَحْلُ من كلِّ شيء، وهو الذَّكَرُ الباسل. يقال: أفحلتُه فحلاً، إذا أعطيتَه فحلاّ يَضرِب في إبله. وفَحَلْتُ إبلي، إذا أرسلتَ فيها فحلَها. قال:
* نَفحَلها البِيضَ القليلاتِ الطَّبَعْ([5]) *
وهذا مثَلٌ، أي نُعَرْقِبُهَا بالبِيض. يصف إبلاً عُرْقِبَتْ بالسُّيوف.
وأمَّا الحصير المتَّخَذ من الفُحّال فهو يسمَّى فَحْلاً لأنَّه من ذلك يُتَّخَذ. والفُحّال: فُحَّال النَّخْل، وهو ما كان من ذُكوره فحلاً لإناثه، والجمع فَحاحيل. وفَحْلٌ فَحِيلٌ: كريمٌ. قال:
كانتْ نجائبُ مُنْذِرٍ ومحرِّقٍ  *** أُمَّاتِهِنَّ، وطَرْقُهُنَّ فَحِيلا([6])
والعرب تسمِّي سهيلاً: الفحل، تشبيهاً له بفحل الإبل، لاعتزالِهِ النجوم، وذلك أنَّ الفحلَ إذا قَرَعَ الإبلَ اعتزَلَها. ويقولون على التشبيه: امرأةٌ فَحْلَة، أي سليطة.
(فحم) الفاء والحاء والميم أصلانِ، يدلُّ أحدُهما على سوادٍ والآخر على انقطاع.
فالأوَّل الفحْم ويقال الفَحَم، وهو معروف. قال:
* كالهَِبْرَِقِيِّ تَنَحَّى ينفُخ الفَحَما([7]) *
ويقال: فحَّمَ وجهَه، إذا سوّده. وشعرٌ فاحم: أسود. وفَحمة العِشاء: سَواد الظَّلام.
والأصل الآخر: بكى الصَّبيّ حتَّى فَحُم([8]) ، أي انقطع صوتُه من البُكاء. ويقال: كلَّمتُه حتى أفحمتُه. وشاعرٌ مُفحَم: أي انقطَعَ عن قول الشِّعْر.
 (فحو) الفاء والحاء والحرف المعتلّ كلمةٌ واحدة. منها الفِحَا: أبزارُ القدر. يقال: فحِّ قِدرَك. فأمَّا فَحوَى الكلامِ فهو ما ظَهَرَ للفهم من مَطاوِي الكلام ظهورَ رائحة الفحاء من القدر، كفَهْم الضَّرب من الأفّ.
(فحث) الفاء والحاء والثاء كلمةٌ واحدة. فالفَحث: الجَوْف. يقال: ملأ أفحاثه، أي جوفَه.
(فحج) الفاء والحاء والجيم كلمةٌ واحدة، وهي الفَحَج، وهو تباعُدُ ما بين أوساطِ السّاقَينِ في الإنسانِ والدّابة. والنَّعت أفحجُ وفحجاء، والجمع فُحْج.
--------------ـــــ
([1]) وكذا وردت العبارة في المجمل.
([2]) في الأصل: "فحس يحسبك"، صوابه في المجمل.
([3]) من معلقته المشهورة.
([4]) كذا في الأصل. ومن عجب أن المعاجم المتداولة لم تذكر مصدراً للذكر مقابل الأنثى، فليس فيها "ذكارة" ولا"ذكورة" مع شيوع استعمال الأخيرة. كما أن "الأنوثة" لم تنص عليها المعاجم أيضاً.
([5]) لأبي محمد الفقعسي، كما في اللسان (فحل) وتهذيب إصلاح المنطق. انظر إصلاح المنطق 50، 267.
([6]) للراعي، كما في اللسان (فحل، طرق) والبيان (3: 96) بتحقيقنا . وقصيدته في جمهرة أشعار العرب 172-176  والخزانة (1: 502) .
([7]) للنابغة الذبياني يصف ثوراً، ديوانه 69 واللسان (هبرق) وإصلاح المنطق 110. وصدره في الأولين: * مولى الريح روقيه وجبهته *
([8]) يقال من باب فتح، ويقال فَحِم فَحْماً وفُحاماً وفُحوما، وفُحِم وأُفحِم أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(باب الفاء والحاء وما يثلثهما)
(**فحص**) **الفاء** ve **الحاء** ve **الصاد** sahih bir asıldır; ve o, bir şey hakkında araştırmak gibidir. Denir: iş hakkında **فحصت**; **فحصاً** (olarak). Ve **أُفحوص** **القَطا**: onun yerdeki yeri; çünkü onu **تفحصه**. Ve hadiste: “**فَحَصُوا عن رؤوسهم**”, sanki onları **أفاحِيص القَطا** gibi bırakmışlardır da onun üzerinden tıraş etmemişlerdir. Ve **فحَصَ** yağmur toprağı; onu çevirdiği zaman.

(**فحس**) **الفاء** ve **الحاء** ve **السين**. Derler: **الفَحْس**: senin bir şeyi dilinle elinden yalaman.

(**فحش**) **الفاء** ve **الحاء** ve **الشين**; bir şeyde çirkinliğe ve iğrençliğe delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **الفحْش** ve **الفَحْشاء** ve **الفاحشة**. Derler: her şey ki kendi ölçüsünü aşmıştır, o **فاحش**tir; ve bu ancak tiksinilen şeylerde olur. Ve **أفْحَشَ** adam: **الفُحْشَ** söyledi; ve **فَحَشَ**; ve o **فَحَّاش**tır. Ve derler: **الفاحش**: cimri; ve bu, genişlik üzere (mecazen); ve cimrilik, kişinin en çirkin huyudur. Tarafa dedi:
أرَى الموتَ يَعتامُ الكِرامَ ويصطفي  *** عقيلةَ مالِ الفاحشِ المتشدِّدِ

(**فحل**) **الفاء** ve **الحاء** ve **اللام**; sahih bir asıldır; **ذَكارةٍ** ve kuvvete delâlet eder. Bundan: her şeyden **الفَحْل**; ve o, yiğit erkektir. Denir: ona **أفحلتُه فحلاً**; ona develerinin içinde aşan bir erkek verdiğin zaman. Ve “develerimi **فَحَلْتُ**” (denir); onun erkeklerini içine saldığın zaman. Dedi:
نَفحَلها البِيضَ القليلاتِ الطَّبَعْ
Ve bu bir meseldir; yani onları beyazlarla topallatırız. Kılıçlarla topallatılmış develeri vasfeder.
Ve **الفُحّال**dan yapılmış hasıra gelince, ondan yapıldığı için ona **فَحْل** denir. Ve **الفُحّال**: hurmanın **فُحَّال**ı; o, erkeklerinden dişilerine erkek olan şeydir; çoğulu **فَحاحيل**. Ve **فَحْلٌ فَحِيلٌ**: kerim. Dedi:
كانتْ نجائبُ مُنْذِرٍ ومحرِّقٍ  *** أُمَّاتِهِنَّ، وطَرْقُهُنَّ فَحِيلا
Ve Araplar **سهيلاً**a **الفحل** adını verir; onu deve erkeğine benzeterek; yıldızlardan ayrılışı sebebiyle; çünkü erkek deve, develeri aşınca onlardan ayrılır. Ve benzetme üzere derler: **امرأةٌ فَحْلَة**; yani dili sivri.

(**فحم**) **الفاء** ve **الحاء** ve **الميم** iki asıldır; ikisi de, birisi siyahlığa, diğeri kesilmeye delâlet eder.
Birincisi: **الفحْم** ve **الفَحَم** denir; ve o bilinir. Dedi:
كالهَِبْرَِقِيِّ تَنَحَّى ينفُخ الفَحَما
Ve denir: yüzünü **فحَّمَ**; onu kararttığı zaman. Ve **شعرٌ فاحم**: siyah. Ve **فَحمة العِشاء**: karanlığın siyahlığı.
Diğer asıl: çocuk ağladı, ta ki **فَحُم**; yani ağlamadan sesi kesildi. Ve denir: onunla konuştum, ta ki onu **أفحمتُه**. Ve **شاعرٌ مُفحَم**: yani şiir söylemekten kesildi.

(**فحو**) **الفاء** ve **الحاء** ve illetli harf; tek bir kelimedir. Ondan: **الفِحَا**: tencerenin baharatları. Denir: tencereni **فحِّ**. Ama **فَحوَى الكلامِ** ise, sözün kıvrımlarından anlayışa, tencerenin **الفحاء** kokusunun ortaya çıkışı gibi, ortaya çıkan şeydir; **الأفّ**ten darbenin anlaşılması gibi.

(**فحث**) **الفاء** ve **الحاء** ve **الثاء** tek bir kelimedir. **الفَحث**: iç boşluk. Denir: onun **أفحاثه**ni doldurdu; yani iç boşluğunu.

(**فحج**) **الفاء** ve **الحاء** ve **الجيم** tek bir kelimedir; ve o **الفَحَج**dır; insanda ve binek hayvanda iki baldırın orta kısımları arasının uzaklaşmasıdır. Sıfatı **أفحج** ve **فحجاء**dır; çoğulu **فُحْج**.

--------------ـــــ
([1]) İbare **المجمل**’de de böyle varid olmuştur.
([2]) Asılda: “**فحس يحسبك**”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([3]) Meşhur muallakasındandır.
([4]) Asılda böyle. Şaşılacak şeydir ki tedavüldeki sözlükler, dişinin karşısında erkeğe kaynak (mastarı) zikretmemiştir; onda ne “**ذكارة**” vardır ne “**ذكورة**”; sonuncusunun kullanımı yaygın olduğu hâlde. Nitekim “**الأنوثة**”yi de sözlükler açıkça belirtmemiştir.
([5]) Ebû Muhammed el-Faq‘asî’nindir; **اللسان** (**فحل**) ve **تهذيب إصلاح المنطق**’ta olduğu üzere. **إصلاح المنطق** 50, 267’ye bak.
([6]) er-Râ‘î’nindir; **اللسان** (**فحل**، **طرق**) ve tahkikimizle **البيان** (3: 96)’da olduğu üzere. Kasidesi **جمهرة أشعار العرب** 172-176 ve **الخزانة** (1: 502)’dedir.
([7]) en-Nâbiga ez-Zubyânî’nindir; bir boğayı vasfeder; divanı 69 ve **اللسان** (**هبرق**) ve **إصلاح المنطق** 110. Ve onun صدر’ı iki birincide: “**مولى الريح روقيه وجبهته**”.
([8]) **فتح** babından denir; ve **فَحِم**; **فَحْماً** ve **فُحاماً** ve **فُحوما**; ve **فُحِم** ve **أُفحِم** de denir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ح ث
يقال للأكول إذا شبع‏:‏ ملأ أفحاثه‏.‏

##### Türkçe

ف ح ث
Obur için doyduğu zaman şöyle denir: **ملأ أفحاثه** (onun **أفحاث**’larını doldurdu).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَحِثةُ، والفَحِثُ، بكسر الحاء: ذاتُ الأَطباقِ، والجمع أَفْحاث. الجوهري: الفَحِثُ لغة في الحَفِثِ، وهو القِبَةُ ذاتُ الأَطباق من الكَرِش. وفَحَثَ عن الخبر: فَحَصَ، في بعض اللغات.

##### Türkçe

**الفَحِثةُ** ve **الفَحِثُ**, **الحاء**’ın kesriyle: tabakalı olan (şey); çoğulu **أَفْحاث**.

el-Cevherî: **الفَحِثُ**, **الحَفِثِ** hakkında bir lehçedir; o, işkembeden tabakalı olan **القِبَةُ**’dir. Ve “haber hakkında **فَحَثَ**”: bazı lehçelerde “araştırdı, yokladı” yani **فَحَصَ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فحث عنه  ، أي عن الخبر  كمنع  يفحث: فحثا:  فحص  ، في بعض اللغات،  كافتحث  ، يقال: افتحثت ما عند فلان: ابتحثت.  والفحث، ككتف  ، والفحثة: ذات الأطباق، والجمع أفحاث. وفي الصحاح: الفحث: لغة في  الحفث  ، وهو القبة ذات الأطباق من الكرش، وقد تقدم، ويقال: ملأ أفحاثه، أي جوفه.

##### Türkçe

**فحث** ondan, yani haberden, **كمنع** (vezninde) **يفحث**: **فحثا**: araştırdı; bazı lehçelerde **فحص** (demektir); **كافتحث** gibi. Denilir ki: **افتحثت ما عند فلان**: falancanın yanındakini araştırdım; **ابتحثت** (demektir). Ve **الفحث** (lafzı) **ككتف** (vezninde), ve **الفحثة**: tabakaları olan (şey); çoğulu **أفحاث**. Ve **الصحاح**’ta: **الفحث**: **الحفث** hakkında bir lehçedir; o, işkembeden tabakaları olan kubbedir; ve daha önce geçti. Ve denilir ki: **ملأ أفحاثه**, yani içini doldurdu.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَحَثَ عَنْهُ
1 فَحَثَ عَنْهُ ذ , (O, K,) aor. فَحَثَ , (TA,) inf. n. فَحْثٌ, (O, TA,) i. q. فَحَصَ [He searched, or sought, for, or after, it; inquired, or sought information, respecting it; searched into, inquired into, investigated, scrutinized, or examined, it; &c.]; (IDrd, O, K, TA;) namely, a thing; (IDrd, O;) or news, or a story; (TA;) as also ↓ افتحث. (O, K.)

8 اـِفْتَحَثَ see what immediately precedes.

فَحِثٌ
فَحِثٌ ذ (S, O, K) and ↓ فَحِثَةٌ (TA) The [portion, or appertenance, called] حَفِث (S, O, K) of the stomach of a ruminant animal, also termed the قِبَّة, which has أَطْبَاق: (S, O: [see more in art. حفث:]) pl. of the former أَفْحَاثٌ. (O, TA.) ― -b2- And one says, مَلَا أَفْحَاثَهُ meaning He filled his جَوْف [i. e. belly]. (IF, O.)

فَحِثَةٌ
فَحِثَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

##### Türkçe

**فَحَثَ عَنْهُ**
1 **فَحَثَ عَنْهُ** ذ , (O, K,) muzâri‘ı **فَحَثَ** , (TA,) mastar ismi **فَحْثٌ**, (O, TA,) **فَحَصَ** ile aynı mânâdadır [Onu aradı yahut peşine düştü; onun hakkında soruşturdu yahut ona dair bilgi aradı; onu araştırdı, soruşturdu, tahkik etti, didikledi yahut inceledi; vb.]; (IDrd, O, K, TA;) yani bir şey; (IDrd, O;) yahut haber, yahut bir hikâye; (TA;) ve bunun gibi ↓ **افتحث**. (O, K.)

8 **اـِفْتَحَثَ**: hemen önce gelen şeye bak.

**فَحِثٌ**
**فَحِثٌ** ذ (S, O, K) ve ↓ **فَحِثَةٌ** (TA): geviş getiren bir hayvanın midesinin, **قِبَّة** diye de adlandırılan ve **أَطْبَاق**’ı bulunan, **حَفِث** denilen [kısmı yahut eklentisi]: (S, O: [daha fazlası için **حفث** maddesine bak:]) ilkinin çoğulu **أَفْحَاثٌ**. (O, TA.) ― -b2- Ve şöyle denir: **مَلَا أَفْحَاثَهُ**; mânâsı: onun **جَوْف**’unu [yani karnını] doldurdu. (IF, O.)

**فَحِثَةٌ**
**فَحِثَةٌ** ذ : bir sonraki önceki paragrafa bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَحَثَ
فَحَثَ A ( n. ac. فَحْث 1 )
a.  [ 'An ], Searched, sought, inquired after.

اِفْتَحَثَ
اِفْتَحَثَ VIII ,
a.  see I .

##### Türkçe

فَحَثَ
فَحَثَ A (n. ac. **فَحْث** 1)
a. [‘An], Aradı, talep etti, hakkında soruşturdu.

اِفْتَحَثَ
اِفْتَحَثَ VIII,
a. I’e bak.
