# فحش (ف-ح-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AD%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise yayın av tarafı demektir

- Harfler: ف - ح - ش
- Kur'an'da: 24 geçiş · 23 ayet · 10 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (10)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْفَاحِشَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%B4%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | الْفَاعِلَةَ | Hayasızlık | 4 | 4 | [4:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/4:15.md) |
| [بِفَاحِشَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/siga/%D8%A8%D9%90%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%B4%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | بِفَاعِلَةٍ | Hayasızlık | 4 | 4 | [4:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/4:19.md) |
| [فَاحِشَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%B4%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَاعِلَةً | Hayasızlık | 4 | 4 | [3:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/3:135.md) |
| [بِالْفَحْشَاءِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%AD%D9%92%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%90.md) | بِالْفَعْلَاءِ | Hayasızlığı | 3 | 3 | [2:268](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/2:268.md) |
| [الْفَحْشَاءِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%AD%D9%92%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%90.md) | الْفَعْلَاءِ | Hayasızlık | 2 | 2 | [16:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/16:90.md) |
| [الْفَوَاحِشَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%B4%D9%8E.md) | الْفَوَاعِلَ | Hayasızlıklar | 2 | 2 | [6:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/6:151.md) |
| [وَالْفَوَاحِشَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%B4%D9%8E.md) | وَالْفَوَاعِلَ | Ve hayasızlıklar | 2 | 2 | [42:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/42:37.md) |
| [الْفَاحِشَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AD%D9%90%D8%B4%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | الْفَاعِلَةُ | Hayasızlık | 1 | 1 | [24:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/24:19.md) |
| [وَالْفَحْشَاءَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%AD%D9%92%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8E.md) | وَالْفَعْلَاءَ | Ve hayasızlık | 1 | 1 | [12:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/12:24.md) |
| [وَالْفَحْشَاءِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%AD%D9%92%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%90.md) | وَالْفَعْلَاءِ | Ve hayasızlık | 1 | 1 | [2:169](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/2:169.md) |

## Mücavir kökler — 52 mücavir (166 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 24 · Kadınlar
2. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 12 ortak ayet · G² 23 · Dağın sivri noktası demektir
3. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 18 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
4. [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 16 · Batın karın demektir
5. [لوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · “Liyat” sıva harcı demektir
6. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 15 · Murar acı bir ağacın adıdır
7. [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · Tanınmayan
8. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · İsm hurmadan yapılan içkidir
9. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 15 ortak ayet · G² 12 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
10. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
11. [نكح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Nikah
12. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
13. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
14. [وسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Sunv’a” tas demektir
15. [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Yan demektir
16. [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Yarış meydanı demektir
17. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Beyt ev demektir
18. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Nihayet, son demektir
19. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
20. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
21. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Arka demektir
22. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
23. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Yaşlı adamdır
24. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Tilvi toklu demektir
25. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Tanınan ile
26. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Biribirini kesen yoldur
27. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hiram keçe demektir
28. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
29. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
30. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Buğa boğa demektir
31. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
32. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
33. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Bab kapı demektir
34. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
35. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Tasma kayış demektir
36. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
37. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
38. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Su yosunudur
39. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
40. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hayr : At sürüsü demektir
41. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
42. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
43. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
44. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
45. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Şey
46. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
47. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
48. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
49. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Zalimler
50. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
51. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
52. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فحش |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md), [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md), [سوء](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) |
| Zıt Kök | [عفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin meşru, tabii ve makul sınırlarını çirkin biçimde aşması, hadsizlik |
| Çekirdek Özet 2 | Fıtratı ve ilahi hudutları pervasızca çiğneyen ağır hayasızlık, zina ve kaba taşkınlık |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel ve kamusal haya barajlarının yıkılmasıyla ahlaki ve iktisadi nizamın fesada uğraması |
| Kritik Hata Riski | Kökü sadece bedensel-cinsel fuhşa daraltıp dildeki kabalık ve infaktaki aşırı cimrilik boyutunu ıskalamak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فح | Nefes verme, fışkırma, kabarma ve baskın bir güçle dışa taşma; nitekim [فحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D9%84.md) kökünde damızlık erkeğin kabarması ve üstünlüğü, [فحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D9%85.md) kökünde siyahlığın taşarak yoğunlaşması, [فحص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B5.md) kökünde ise toprağın deşilip içinin dışarı çıkarılması anlamı esastır. | ش | Şin harfinin taşıdığı yayılma, saçılma ve keskin parçalama karakteri, kabaran taşkınlığın ahlaki sınırları yırtarak etrafa saçılan çirkin bir taşkınlığa ve ölçüsüzlüğe dönüşmesini sağlamıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | İfadenin, eylemin veya nefsin dış dünyayla buluştuğu açıklık, sınır hattı |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Fıtri ve ahlaki koruma barajı, meşruiyet dairesini belirleyen hudut |
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Sınırı yırtıp parçalayan, dağıtan ve etrafa yayılan keskin müdahale |
| فحش | Ağzın ve sınırın (ف) koruyucu çit ve meşruiyet duvarını (ح) keskin bir cüretle yırtıp parçalayarak (ش) dışarı taşması | Tabii ve ahlaki sınırların çiğnenip etrafa çirkinlik saçacak şekilde aşılması hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin, yaranın, boyun veya herhangi bir durumun kabul edilebilir ölçüyü aşırı derecede aşması, kaba ve göze batacak biçimde irileşip taşması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd muallakasında kökü aşırı cimrilik ve katılık anlamında kullanmıştır: أرَى الموتَ يَعتامُ الكِرامَ ويصطفي / عقيلةَ مالِ الفاحشِ المتشدِّدِ |
| Erken Arapça kullanım | Ebu Züeyb el-Hüzelî'nin bir beytinde kıskançlığın aşırı derecede kabarıp çirkinleşmesini anlatmak üzere تفاحش غارها ifadesinde geçmesi ve erken dönemde kaba, edepsiz konuşan kimseye fâhiş denmesi |

Kaynak: Lisânü'l-Arab, Mekâyîsü'l-Luğa, Esâsü'l-Belâga, Dîvânu Tarafe.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde فحش kökü, üç harfli bütünleşik yapısıyla doğrudan dar bir alanda temsil edilmekle birlikte, Proto-Sami kök katmanındaki fışkırma, kabarma ve haddi aşma bildiren *p-ḥ ve yayılma bildiren *p-š fonetik kümeleriyle yakından ilişkilidir. İbranicede isyan etmek, sınırı çiğnemek, haddi aşarak suç işlemek anlamına gelen p-š-ʿ (פשע) kökü ve Süryanicede yayılma, kabarma anlamları taşıyan p-š-ḥ köküyle semantik bir örtüşme sezilmektedir. Arapçada bu kök, fiziksel boyuttaki "ölçüsüz büyüme ve kaba taşkınlık" matrisinden hareketle, insanın hem sözünde hem de eyleminde ahlaki, fıtri ve toplumsal sınırları pervasızca çiğnemesi anlamına tahsis edilmiştir. Erken Sami katmanındaki sınır ihlali ve denge bozulması mefhumu, Arap dilinde tahammülfersa bir çirkinlik ve açık edepsizlik vasfı kazanmıştır.

Güven: Muhtemel

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisânü'l-Arab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ölçüyü ve haddi kaba biçimde aşma | Somut nesnelerdeki ölçüsüz kabarma ve irileşme, dilde sövgüye, ahlakta zinaya, iktisatta ise aşırı cimriliğe aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice p-š-ʿ (פשع) ve Süryanice p-š-ḥ kökleri | Haddi aşma, buyruğu çiğneme ve meşru sınırın dışına taşma zemininde anlamsal akrabalık mevcuttur. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami kolu ötesinde güvenilir ve düzenli bir Afro-Asyatik eşasıllılık tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Mekâyîsü'l-Luğa.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فحش | Anlamlı | Haddi aşan çirkinlik, edepsizlik | Sözde kabalık, fiilde zina ve ahlaksızlık, malda aşırı cimrilik | Hedef köktür, Kur'an'da geçer |
| [فشح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B4%D8%AD.md) | Anlamlı | Adımlarını aşırı açmak | Yürürken bacakları fazlaca ayırmak, fiziksel olarak genişletip haddinden fazla açmak | Ortak fiziksel aşırılık ve açılma nüansı taşır, Kur'an'da geçmez |
| [حفش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B4.md) | Anlamlı | Küçük, basık çadır veya ev | Bir şeyi toplayıp dar ve basık bir yere tıkmak, darlık | Hedef kökün dışa taşma hareketine zıt bir içe tıkılma anlamı taşır, Kur'an'da geçmez |
| [حشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D9%81.md) | Anlamlı | Büzüşmüş, kalitesiz hurma | Suyunu çekip kurumuş, cılız ve özü bozulmuş meyve | Nitelik kaybı ve kuruluk bildirir, Kur'an'da geçmez |
| [شفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%AD.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [شحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%81.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kayıtlı müstakil bir kullanım alanı tespit edilmemiştir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فحش | Merkez | Haddi aşan çirkinlik | Fıtratı ve ilahi hudutları pervasızca yırtan ağır ve aşırı çirkinlik | Çirkinliği katlanılamaz boyuta ulaşmış, açık ve fütursuz her fiil ve söz |
| [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) | Komşu | Münker, yadırganan kötülük | Selim aklın ve şeriatın tanıyamadığı, fıtrata yabancı kötülük | فحش köküne göre daha geneldir; tanınmayan ve onaylanmayan her fenalığı kapsar |
| [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) | Komşu | Haddi aşarak tecavüz etme | Başkasının hakkına zorbalıkla saldırma ve tahakküm kurma | فحش fıtri ve ahlaki hayasızlığı hedeflerken bağy hak gaspı ve zulmü öne çıkarır |
| [سوء](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) | Komşu | İnsanı kederlendiren fenalık | İnsana veya topluma zarar veren, hoşa gitmeyen her türlü fenalık | فحش kökündeki kaba, açık ve ifrat derecesindeki çirkinlik vurgusu sû' lafzında bu yoğunlukta aranmaz |
| [عفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%81.md) | Zıt | İffet, nefsi tutma | Şehevi ve bayağı arzulara sınır koyarak meşru ve temiz kalma | Haddi çiğneyip saçılmanın tam aksine kendini frenleme, namus ve vakar dairesinde kalma |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فحش | Çirkinlikte haddi aşmak | Söz, eylem ve cimrilikte kabul edilebilir sınırları çiğneyen aşırılık | Kesin |
| Latince | Obscaenitas, turpitudo | Ağır edepsizlik, ahlaki çirkinlik | Obscaenitas toplumsal edep sınırlarını yıkan müstehcenliği, turpitudo ise fıtri alçaklığı karşılar; ekonomik cimrilik boyutunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | Obscenity, abomination, gross indecency | Hayasızlık, iğrençlik, ağır edepsizlik | Cinsel ve ahlaki sınır ihlallerini tam karşılar; ancak kökün fahiş fiyat veya aşırı cimrilik nüansını tek başına kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Schandtat, Schamlosigkeit, Unzucht | Utanç verici suç, utanmazlık, cinsel hadsizlik | Toplumsal haya perdesinin yırtılmasını ve cinsel hadsizliği ifade eder; genel ölçüsüzlük anlamını kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Obscénité, turpitude, infamie | Edepsizlik, ahlaki düşüklük, yüz kızartıcı fiil | Kamusal edep sınırlarının çiğnenmesini ve alçakça eylemleri karşılar; soyut ölçü aşımı alanını eksik bırakır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Zina ve meşru nikâh dışı cinsel had aşımı | Zina suçu | Aile düzenini ve nesil emniyetini yıkan eylemler (Nisâ [4:15](https://lisan.digital/tr/ayet/4:15.md), Nisâ [4:22](https://lisan.digital/tr/ayet/4:22.md), İsrâ [17:32](https://lisan.digital/tr/ayet/17:32.md)) |
| Lût kavminin eşcinsel sapkınlığı | Fıtratı tersyüz eden cinsel hadsizlik | Fıtrata aykırı cinsel fiillerin alenileşmesi ve helak gerekçesi olması (A'râf [7:80](https://lisan.digital/tr/ayet/7:80.md), Neml [27:54](https://lisan.digital/tr/ayet/27:54.md), Ankebût [29:28](https://lisan.digital/tr/ayet/29:28.md)) |
| Şeytanın telkiniyle oluşan aşırı cimrilik | Malı kısmak ve infaktan kaçınmak | İnfak ayetlerinde şeytanın insanı fakirlikle korkutup cimriliğe sevk etmesi (Bakara [2:268](https://lisan.digital/tr/ayet/2:268.md)) |
| Açık edepsizlik, iftira ve aile içi kaba geçimsizlik | Dille sergilenen ağır hayasızlık | Boşanma sürecinde kadının evden çıkarılmasını gerektiren kaba tutum veya iftira (Nûr [24:19](https://lisan.digital/tr/ayet/24:19.md), Talâk [65:1](https://lisan.digital/tr/ayet/65:1.md)) |
| Cahiliye devrinin şirke dayalı çıplaklık ve batıl adetleri | İbadeti ve tevhidi bozan çirkin adetler | Müşriklerin atalarından devraldıkları çirkin adetleri Allah'a isnat etmeleri (A'râf [7:28](https://lisan.digital/tr/ayet/7:28.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hüsün ve kubuh meselesi | Fahşânın aklın doğrudan iğrenç bulduğu zati bir çirkinlik mi yoksa sadece şeriatın bildirmesiyle mi çirkin olduğu | Fıtratı ve selim aklı doğrudan tiksindiren, şeriat gelmese dahi çirkinliği aşikâr olan zati fenalıklar |
| Fıkıh | Had cezaları ve aile hukuku | Zina haddini gerektiren fiiller ile boşanmada kadının evden çıkarılmasını meşru kılan fahişe-i mübeyyinenin mahiyeti | İspatlanmış cinsel suçlar ile aile mahremiyetini ve saygısını yıkan katlanılamaz kaba söz ve itaatsizlik |
| Tefsir | Ahlaki emirler ve şeytanın desiseleri | Nahl [16:90](https://lisan.digital/tr/ayet/16:90.md) ayetindeki fahşâ-münker-bağy sıralaması ile Bakara [2:268](https://lisan.digital/tr/ayet/2:268.md)'deki şeytanın fahşâ emrinin izahı | Gizli ve açık en ağır şehvet taşkınlıkları ile infakı engelleyen aşırı dünya hırsı ve cimrilik |
| Hadis | Ahlak ve dil terbiyesi | Hz. Peygamber'in fâhiş ve mütefahhiş kimseleri yermesi, lanetleşme ve sövgü yasağı | Ağzı bozukluk, kaba ve galiz sözlerle insanları incitme, hayasızlığı tabiat haline getirme |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve ibadet nizamı | Manevi ve ahlaki necaset | Fıtri temizliği ve kalbi arılığı imha etme | Fahşâ namaz ve vahiy nizamıyla arındırılan temel kirliliktir; din fıtri sınırları tahkim eder (Ankebût [29:45](https://lisan.digital/tr/ayet/29:45.md)) | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve usul | Metodolojik hadsizlik ve taşkınlık | Hakikatin sınırlarını keyfi hevalarla çiğneme | Zanna ve nefsi arzulara dayanarak ilmi haddi aşmak zihinsel bir ölçüsüzlüktür | Muhtemel |
| Siyasi | Kamusal hukuk ve asayiş | Kamusal haya perdesinin yırtılması | Toplumsal güven ve aile yapısını çökertme | Açık hayasızlığın yayılması (Nûr [24:19](https://lisan.digital/tr/ayet/24:19.md)) kamu düzenini, nesli ve devletin ahlaki meşruiyetini dinamitler | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve infak ahlakı | Aşırı cimrilik ve fahiş sömürü | Kaynak dolaşımını tıkayarak toplumu fakirleştirme | Şeytan fakirlikle korkutup fahşâyı emreder (Bakara [2:268](https://lisan.digital/tr/ayet/2:268.md)); aşırı kâr hırsı ve malı hapsetme iktisadi fahşâdır | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimptotik taşma ve eşik kırılması (Threshold divergence) | Dinamik bir sistemin denge limitlerini aşırı bir genlikle aşarak düzenli salınımdan kaotik ve tahrip edici bir patlamaya geçmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Radikal anomi ve normatif hadsizlik (Gross deviance) | Sosyolojide toplumsal bir arada yaşamayı temin eden ahlaki barajların ve temel tabuların fütursuzca ihlal edilmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca cinsel alandaki ticarileşmiş fuhşa indirgeyerek dildeki kabalığı, sövgüyü, iftirayı ve aşırı mal hırsını kökün dışına çıkarmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; zinanın yanında Lût kavminin sapkınlığını, şeytanın emrettiği cimriliği, cahiliye şirk adetlerini ve dildeki incitici taşkınlıkları kapsayan genel bir sınır ihlalidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bir kimsenin bedensel zinadan uzak durduğu halde diliyle insanlara galiz küfürler savururken veya aşırı cimrilikle infaktan kaçarken kendini hayasızlıktan beri ve tertemiz zannetmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an ahlakının çiğnenemez kırmızı çizgilerini gösterir; kötülüğün sıradan bir zaaf değil, fıtratı ve ilahi hudutları hiçe sayan fahiş bir başkaldırıya dönüştüğü noktayı işaretler. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Aile ve kamu ahlakını koruyan hüküm ayetlerinde (Nisâ, Nûr, Talâk), helak edilen kavimlerin kıssalarında (A'râf, Neml) ve infak ile şeytanın saptırma stratejisini anlatan ayetlerde (Bakara, Nahl). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahlakı sadece bireysel vicdana hapseden ve fuhşu yalnızca bedensel birleşmeyle sınırlayan anlayışı yıkar; sözel nezaketsizliğin ve iktisadi bencilliğin de aynı ahlaki kökten beslenen birer sınır aşımı olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir varlığın, yaranın veya nesnenin tabii, makul ve estetik sınırlarını aşırı derecede aşarak kaba ve biçimsiz şekilde dışarı taşması.
- Soyut anlam: İlahi şeriatın, aklın ve selim fıtratın tayin ettiği ahlaki hudutların fütursuzca, açıkça ve katlanılamaz bir çirkinlikle çiğnenmesi hali.
- Sistematik karşılık: Hem bireysel terbiyeyi hem de toplumsal ve iktisadi nizamı koruyan barajların yıkılması neticesinde kaotik ifrata (cinsel sapma, sözel şiddet, aşırı cimrilik) savrulma hali.
- LaTeX modeli: $$ \Delta x > \theta_c \implies \Phi(x) = 1 $$
- LaTeX açıklaması: Formülde $x$ insani eylem değişkenini (şehvet, söz, harcama), $\theta_c$ ilahi hudutlar ve fıtrat tarafından belirlenen kritik meşruiyet eşiğini temsil eder. Eylemin meşru sınırdan sapma derecesi $\Delta x$, belirlenmiş kritik eşiği ($\theta_c$) aştığında fonksiyon $\Phi(x) = 1$ değerini alarak durumun fahşâ/ölçüsüz taşkınlık haline dönüştüğünü ve ahlaki dengenin bozulduğunu sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (23 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AD%D8%B4/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:169](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/2:169.md) — وَالْفَحْشَاءِ

إِنَّمَا يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَالْفَحْشَاءِ وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): O; size yalnız kötülüğü, hayasızlığı ve Allah’a karşı bilmeyeceğiniz şeyi söylemenizi emreder.

### [Bakara 2:268](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/2:268.md) — بِالْفَحْشَاءِ

الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ وَاللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَفَضْلًا وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Şeytan sizi fakirlik ile korkutarak, çirkin şeyleri emreder. Allah ise size mağfiret ve bolluk vaadeder. Allah, Vasi’dir, Alim’dir.

### [Ali İmran 3:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/3:135.md) — فَاحِشَةً

وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّوا عَلَى مَا فَعَلُوا وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlar ki; fena bir şey yaptıklarında veya kendilerine zulmettiklerinde Allah’ı anarlar. Hemen günahlarının bağışlanmasını dilerler. Günahları, Allah’tan başka kim bağışlar? Hem onlar yaptıklarında bile bile ısrar da etmezler.

### [Nisa 4:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/4:15.md) — الْفَاحِشَةَ

وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا

Meal (IK): Kadınlarınızdan fuhuş yapanlara karşı, içinizden dört şahid getirin. Onlar şehadet ederlerse; ölünceye veya Allah onlara bir yol gösterinceye kadar evlerde tutun.

### [Nisa 4:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/4:19.md) — بِفَاحِشَةٍ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ مَا آتَيْتُمُوهُنَّ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; kadınlara zorla varis olmaya kalkmanız size helal değildir. Apaçık hayasızlık etmedikçe onlara verdiğinizden mehrin bir kısmını alıp götürmeniz için onları sıkıştırmayın, onlarla iyi geçinin. Eğer onlardan boşanmıyorsanız; olabilir ki bir şey, sizin hoşunuza gitmez de Allah onu çok daha hayırlı kılar.

### [Nisa 4:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/4:22.md) — فَاحِشَةً

وَلَا تَنْكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُمْ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَمَقْتًا وَسَاءَ سَبِيلًا

Meal (IK): Babalarınızın nikahladığı kadınları nikahlamayın. Geçmişte olanlar artık geçmiştir. Çünkü o, çok çirkin ve iğrenç bir şeydi. Ve o, fena adetti.

### [Nisa 4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/4:25.md) — بِفَاحِشَةٍ

وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizden; hür, inanmış kadınlarla evlenmeye güç yetiremeyen kimse, inanmış genç kızlarınızdan sağ ellerinizin sahib olduklarından (alsın) . Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Birbirinizdensiniz. Onlarla zinadan kaçınmaları, iffetli yaşamış ve gizli dost tutmamış olmaları halinde, velilerinin izniyle evlenin. Ve ma’ruf şekilde mehirlerini verin. Evlendiklerinde zina edecek olurlarsa; onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu; içinizden, günaha girme korkusu olanlaradır. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [En'am 6:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/6:151.md) — الْفَوَاحِشَ

قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ مِنْ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ وَلَا تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): De ki: Gelin, Rabbınızın size neleri haram kıldığını ben söyleyeyim; O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın, anaya-babaya iyilik edin. Fakirlik korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin. Sizin de onların da rızkını veren Biziz. Kötülüğün gizlisine de, açığına da yaklaşmayın. Hak ile olmadıkça, Allah’ın haram kıldığı bir cana kıymayın. İşte aklınızı başınıza alasınız diye size, bunları emretti.

### [Araf 7:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/7:28.md) — فَاحِشَةً · بِالْفَحْشَاءِ

وَإِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً قَالُوا وَجَدْنَا عَلَيْهَا آبَاءَنَا وَاللَّهُ أَمَرَنَا بِهَا قُلْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlar; bir hayasızlık yaptıkları zaman: Biz atalarımızı da onun üzerinde bulduk. Allah da bize onu emretti, dediler. De ki: Allah; hiçbir zaman hayasızlığı emretmez. Siz, bilmediğiniz şeyi Allah’a karşı mı söylüyorsunuz?

### [Araf 7:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/7:33.md) — الْفَوَاحِشَ

قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): De ki: Rabbım, açığıyla, gizlisiyle tüm hayasızlıkları, günahı, Allah’a şirk koşmanızı ve Allah’a karşı bilmediğiniz şeyleri söylemenizi haram kılmıştır.

### [Araf 7:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/7:80.md) — الْفَاحِشَةَ

وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ مَا سَبَقَكُمْ بِهَا مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Lüt’u da. Hani o, kavmine demişti ki: Sizden önce dünyalarda hiç kimsenin yapmadığı hayasızlığı mı yapıyorsunuz?

### [Yusuf 12:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/12:24.md) — وَالْفَحْشَاءَ

وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَنْ رَأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ كَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ

Meal (IK): Andolsun ki o, istekli idi. Eğer Rabbının burhanını görmemiş olsaydı; o da onu arzu etmiş gitmişti. İşte Biz, böylece ondan fenalığı ve fuhşu bertaraf ettik. Çünkü o, ihlasa erdirilmiş kullarımızdandı.

### [Nahl 16:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/16:90.md) — الْفَحْشَاءِ

إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah; adaleti, ihsanı, yakınlara vermeyi emreder. Hayasızlığı, fenalığı ve taşkınlığı ise yasaklar. Tezekkür edesiniz diye size öğüt verir.

### [İsra 17:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/17:32.md) — فَاحِشَةً

وَلَا تَقْرَبُوا الزِّنَى إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاءَ سَبِيلًا

Meal (IK): Zinaya yaklaşmayın. Muhakkak ki o, azgınlıktır. Ve yol olarak da kötüdür.

### [Nur 24:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/24:19.md) — الْفَاحِشَةُ

إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Mü’minler arasında kötülüğün ve hayasızlığın yayılmasını arzu edenlere, işte onlara, dünya ve ahirette elim bir azab vardır ve Allah bilir, siz bilmezsiniz.

### [Nur 24:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/24:21.md) — بِالْفَحْشَاءِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَدًا وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; şeytanın adımlarına uymayın. Kim, şeytanın adımlarına uyarsa; bilsin ki o, hayasızlığı ve kötülüğü emreder. Şayet Allah’ın sizin üzerinizde lutuf ve rahmeti bulunmasaydı; hiç biriniz ebediyyen temize çıkamazdı. Ancak Allah, dilediğini temize çıkarır ve Allah Semi’ dir, Alim’dir.

### [Neml 27:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/27:54.md) — الْفَاحِشَةَ

وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ وَأَنْتُمْ تُبْصِرُونَ

Meal (IK): Lut’u da. Hani kavmine demişti ki: Göz göre göre bir hayasızlık mı yapıyorsunuz?

### [Ankebut 29:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/29:28.md) — الْفَاحِشَةَ

وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ مَا سَبَقَكُمْ بِهَا مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Lut’u da. Hani o, kavmine demişti ki: Gerçekten siz; dünyalarda hiç kimsenin sizden önce yapmadığı bir hayasızlığı yapıyorsunuz.

### [Ankebut 29:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/29:45.md) — الْفَحْشَاءِ

اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ

Meal (IK): Sana kitabtan vahyolunanı oku, namaz kıl. Muhakkak ki namaz, hayasızlıktan ve kötülükten alıkoyar. Allah’ı zikretmek ise muhakkak ki en büyüktür. Ve Allah; yaptıklarınızı bilir.

### [Ahzab 33:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/33:30.md) — بِفَاحِشَةٍ

يَانِسَاءَ النَّبِيِّ مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا

Meal (IK): Ey peygamber kadınları; sizlerden her kim, apaçık bir hayasızlıkla gelecek olursa, ona azab iki kat katlanır. Bu, Allah’a pek kolaydır.

### [Şura 42:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/42:37.md) — وَالْفَوَاحِشَ

وَالَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ وَإِذَا مَا غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ

Meal (IK): Ve büyük günahlardan, hayasızlıktan çekinenler, öfkelendiklerinde bile bağışlayanlar içindir.

### [Necm 53:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/53:32.md) — وَالْفَوَاحِشَ

الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ إِلَّا اللَّمَمَ إِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِ هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَإِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ فَلَا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَى

Meal (IK): Onlar ki; ufak-tefek kusurları dışında günahın büyüklerinden ve hayasızlıktan kaçınırlar. Muhakkak ki Rabbın; mağfireti geniş olandır. Sizi, daha topraktan yarattığı zaman ve henüz analarınızın karınlarında cenin halinde iken sizi en iyi bilen O’dur. Kendinizi temize çıkarmayın. O; takva sahibi olanları da en iyi bilendir.

### [Talak 65:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/ayet/65:1.md) — بِفَاحِشَةٍ

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ وَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخْرُجْنَ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ لَا تَدْرِي لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِكَ أَمْرًا

Meal (IK): Ey Peygamber; kadınları boşayacağınız zaman, onları iddetleri içinde boşayın. İddeti de sayın. Rabbınız olan Allah’tan korkun. Apaçık bir hayasızlık yapmaları hali bir yana, onları evlerinden çıkarmayın, kendileri de çıkmasınlar. Bunlar Allah’ın hudududur. Kim, Allah’ın hududunu aşarsa; şüphesiz kendine zulmetmiş olur. Bilmezsin belki Allah, bunun ardından bir durum peyda ediverir.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise yayın av tarafı demektir. Baştaki “ve” harfinin “fe”ye dönüşmesi ile “fahş” topluluk içinde yapılan vahşet demektir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفَحْشاءُ: الفاحِشَةُ. وكلُّ شيءٍ جاوز حدَّه فهو فاحِشٌ. وقد فَحُشَ الأمر بالضم فُحْشاً، وتفاحَشَ. ويسمَّى الزِنى فاحِشَةً. وقول طرفة:
أرى الموتَ يعتامُ الكِرامَ ويَصْطَفيعَقيلةَ مالِ الفاحِشِ المُـتَـشَـدِدِّ
يعني الذي جاوزَ الحدَّ في البخل.
وأفْحَشَ عليه في المنطق، أي قال الفُحْشَ، فهو فحَّاشٌ. وتَفَحَّشَ في كلامه.

##### Türkçe

**الفَحْشاءُ**: **الفاحِشَةُ**. Ve her şey ki haddini aşmıştır, o **فاحِشٌ**’tir. Ve iş, damme ile **فَحُشَ**; **فُحْشاً** (olarak) ve **تفاحَشَ**. Ve zina, **فاحِشَةً** diye adlandırılır. Ve Tarafe’nin sözü:
أرى الموتَ يعتامُ الكِرامَ ويَصْطَفيعَقيلةَ مالِ الفاحِشِ المُـتَـشَـدِدِّ
Yani cimrilikte haddi aşmış olan.

Ve konuşmada ona karşı **أفْحَشَ**; yani **الفُحْشَ** söyledi; o hâlde o **فحَّاشٌ**’tır. Ve sözünde **تَفَحَّشَ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ش ف
حشف ، حفش ، فشح ، فحش : مستعملة .
حشف : قال الليث : الحَشَفُ من التَمْر : ما لم يُنْوِ ، فإذا يَبِس صَلُب وفَسَد لا طعم له ولا لحاء ، ولا حلاوة .
ويقال : قد أحشف ضَرْعُ النّاقة إذا انقبض يَسْتَشنّ أي يصير كالشَّنِّ .
قال : والحَشَفَةُ : ما فوق الخِتَان .
ابن السكيت : الحَشِيفُ : الثوب الخَلَق وأنشد :
أُتِيحَ لها أُقَيْدِرُ ذو حَشِيفٍ
إذا سامَت على المَلَقَاتِ سامَا
ويقال لأُذُن الإنسان إذا يَبِس فَتَقبَّض قد استَحْشَفَ وكذلك ضَرْعُ الأُنثى إذا قَلَص وتَقَبَّضَ ، يقال له : حَشَفٌ ، وقال طرفة :
على حَشَفٍ كالشَّنِّ ذَاوٍ مُجَدَّد
ويقال للجزيرة في البحر لا يَعْلُوها الماء حَشَفَةٌ وجمعها حِشافٌ إذا كانت صغيرة مُسْتَديرة ، وجاء في الحديث أنَّ موضِعَ بيتِ الله كانت حَشَفَة فَدَحَا الله الأرض عنها .
ويقال : رأيتُ فلاناً مُتَحشِّفاً إذا رأيته سيِّىء الحال مُتَقَهِّلاً رَثَّ الْهَيئَة .
وقال شمر : الحُسَافَةُ والحُشافَةُ ، بالسين والشين : الماء القليل .
فحش : الليث : الفُحْشُ : معروف ، والفَحْشاءُ : اسم الفاحِشَة ، وكل شيء جاوز حدّه وقدرَه فهو فاحش . وأَفْحشَ الرجلُ إذا قال قولاً فاحِشاً ، وقد فَحُش علينا فلان ، وإنه لفَحَّاش ، وكل أمر لا يكون مُوافِقاً للحق فهو فاحِشَة ، وقال الله جلّ وعزّ : ( إِلاَّ أَن يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ ) ( النِّساء : 19 ) قيل : الفاحِشَة المَبَيِّنَةُ : أن تَزْنِي فَتُخرَجَ للحَدِّ ، وقيل : الفاحِشَةُ : خروجها من بيتها من غير إذْن
زَوْجها .
وقال الشافعي : هو أن تَبْذَأَ على أَحْمائها بذَرَابة لِسانِها فَتُؤْذِيهَم ، وتأوَّل ذلك في حديث فاطمة بنت قَيْس أنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لم يجعل لها سُكْنى ولا نفقة ، وذكر أنه نقلها إلى بيت ابنِ أُمِّ مَكتُوم لِبَذاءتها وسَلاطَة لسانها ، ولم يُبْطِلْ سُكْناها لقولِ الله جلّ وعزّ : ( رَبَّكُمْ لاَ تُخْرِجُوهُنَّ مِن بُيُوتِهِنَّ وَلاَ يَخْرُجْنَ إِلاَّ أَن يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ ) ( الطّلَاق : 1 ) . وأما قول الله جلّ وعزّ : ( الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُم بِالْفَحْشَآءِ ) ( البَقَرَة : 268 ) : قال المفسرون : معناه يأمركم بأن لا تَتَصَدَّقُوا ، وقيل : الفَحْشَاءُ هاهنا البُخْل ، والعرب تسمي البَخِيل فاحِشاً ، وقال طرفة :
أرى الموتَ يَعْتَامُ الكِرامَ ويَصْطفِي
عَقِيلةَ مالِ الفاحِشِ المُتَشَدِّدِ
وفي الحديث : ( إن الله يُبْغِضُ الفَاحِشَ المُتَفَحِّش ، فالفَاحِشُ هو ذُو الفُحْشِ والخَنَا من قول وفِعْل ، والمتفحِّش : الذي يَتكلَّف سَبَّ النّاس ويُفْحِش عليهم بلسانه ، ويكون المُتَفَحِّش : الذي يأتي الفاحِشَة المَنْهِيَّ عنها وجمعها الفواحِش .
حفش : قال الليث : الحِفْش : ما كان من أَسْقاط الأواني التي تكون أوعيةً في البيت للطِّيب ونحوه ، وفي الحديث أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) بَعَثَ رجلاً من أصحابه ساعياً ، فقَدِم بمال وقال : أمَّا كذا فهو من الصدقات ، وأما كذا وكذا فإنّه مما أُهْدِيَ لي ، فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( هَلاَّ جلس في حِفْشِ أُمِّه فينْظُرَ : هل يُهدى له ) .
قال أبو عُبَيد : الحِفْشُ : الدُّرْجُ وجمعه أَحْفَاش ، قال أبو عُبَيد : شَبَّه بيتَ أمه في صِغَره بالدُّرْجِ .
وأخبرني عبد الملك عن الربيع عن الشافعي أنّه قال : الحِفْشُ : البيت الذَّليل القَرِيب السَّمْكِ من الأرض ونحوَ ذلك قال ابن الأعرابي . قلت : وأصل الحِفْش : الدُّرْج ، كما قال أبو عُبَيد ، وشَبَّه البيت الصغير به .
وقال الليث : الحَفْش مصدر قولك : حَفَش السيلُ حَفْشاً إذا جَمَع الماء من كلِّ جانِب إلى مُسْتَنْقَعٍ واحد ، فتلك المسايل التي تَنْصَبُّ إلى المَسيل الأعظم هي الحَوافِشُ ، واحدتها حافِشة ، وأنشد :
عَشِيَّةَ رُحْنَا وَرَاحوا إلينا
كما ملأ الحافِشاتُ المَسِيلا
ويقال للفرس : يَحْفِشُ الجريَ أي يُعقب جَرْياً بعد جَرْي ولا يزدادُ إلا جَوْدة ، وقال الكُمَيْتُ يَصِفُ غَيْثاً :
بكُلِّ مُلِثَ يَحْفِشُ الأُكْمَ وَدْقُه
كأنّ التِّجارَ اسْتَبْضَعَتْه الطيالِسا
قال شمر : يحفش : يَسِيل ، ويقال : يَقْشِر . يقول : اخْضَرَّ ونَضر ، فشبَّهه بالطّيالِسة .
أبو عُبَيد عن الأُمَوي : يقال : هم يَحْفِشون عليك ويَجْلِبُون عليك أي يجتمعون .
وقال الليث : الحَفش : الْجَرْيُ .
ويقال : حَفَشَتِ المرأة لزوجها الوُدَّ إذا اجتهدت فيه .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : حَفَشَت الأوْدِية إذا سالت كلّها .
وتَحَفَّشَتِ المرأة على زوجها إذا أقامت ولَزِمَته وأكَبَّتْ عليه .
أبو زيد : يقال : حَفَشت السماءُ تَحْفِش حَفْشاً ، وحشَكَت تَحْشِك حشْكاً ، وأغْبَت تُغْبي إغْباء فهي مُغْبِيةٌ وهي الغَبْيَةُ والْحَفْشَة والحَشْكَةُ من المطر بمعنى واحِد .
ابن شُميل قال : الحَفَشُ : أن تأخذَ الدَّبَرَة في مُقدَّم السّنام فتأكُلَه حتى يَذهَب مُقدَّمُه في أسفله إلى أعلاه فيبقى مُؤخَّرُه مما يلى عَجُزُه قائماً صحيحاً ، وَيذْهَب مُقَدّمُه مما يلي غارِبَه . يقال : قد حَفِش سنام البعير ، وبعير حَفِشُ السَّنامِ ، وجمل أحفَش وناقة حَفْشاء وحفِشَة ، وقال شُجاعٌ الأعرابي : حَفَزوا علينا الخيل والرِّكابَ وحفَشوها إذا صَبُّوها عليهم .
وتَحَفَّشَت المرأة في بيتها إذا لَزِمته فلم تَبَرحْه .
فشح : أهْمَله الليثُ : وأخْبَرني المُنْذِرِيّ عن ثَعْلَب عن ابن الأعرابي قال : يقال : فَشَجَ وفَشَّج ، وفَشح وفَشَّحَ إذا فَرَّج ما بين رِجْلَيه بالحاء والجيم .

##### Türkçe

ح ش ف
**حشف** , **حفش** , **فشح** , **فحش** : kullanımdadır.

**حشف** : Leys dedi: Hurmanın **الحَشَفُ**’u: çekirdek bağlamamış olanıdır; kuruduğu vakit sertleşir ve bozulur; onda ne tat vardır ne kabuk, ne de tatlılık.
Ve denilir: Devenin memesinin **ضَرْعُ**’ı büzüşüp daraldığı zaman **قد أحشف**; **يَسْتَشنّ** yani **الشَّنِّ** gibi olur.
Dedi: **الحَشَفَةُ**: sünnetin üst tarafında olan şeydir.
İbnü’s-Sikkît: **الحَشِيفُ**: eski elbise; ve şu beyti okudu:
أُتِيحَ لها أُقَيْدِرُ ذو حَشِيفٍ
إذا سامَت على المَلَقَاتِ سامَا

Ve insanın kulağı kuruyup büzüşürse ona **قد استَحْشَفَ** denilir; dişinin memesi de daralıp büzüşürse böyledir; ona **حَشَفٌ** denilir. Tarafe dedi:
على حَشَفٍ كالشَّنِّ ذَاوٍ مُجَدَّد

Ve denizde suyun üstüne çıkmadığı adaya **حَشَفَةٌ** denilir; küçük yuvarlak olursa onun çoğulu **حِشافٌ**’dır. Hadiste geldiğine göre Allah’ın Evi’nin yerinin bir **حَشَفَة** olduğu, sonra Allah’ın yeri ondan yaydığı (genişlettiği) (vardır).
Ve denilir: Falancayı kötü hâlli, perişan, görünüşü yıpranmış gördüğün zaman onu **مُتَحشِّفاً** gördüm.
Şemmer dedi: **الحُسَافَةُ** ve **الحُشافَةُ**; **بالسين والشين**: az sudur.

**فحش** : Leys: **الفُحْشُ**: bilinen (şey)dir; **الفَحْشاءُ**: **الفاحِشَة**’nin adıdır. Her şey haddini ve miktarını aşarsa o **فاحش**’tir. Adam **أَفْحشَ** eder; yani çirkin bir söz söylerse. Ve falanca bize karşı **فَحُش** etti; ve o elbette **فَحَّاش**’tır. Hak ile uygun olmayan her iş **فاحِشَة**’dir. Yüce ve aziz Allah dedi: ( إِلاَّ أَن يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ ) ( النِّساء : 19 ). Denildi: **الفاحِشَة المَبَيِّنَةُ**: zina etmesi, sonra had için çıkarılmasıdır. Ve denildi: **الفاحِشَةُ**: kocasının izni olmaksızın evinden çıkmasıdır.
Şâfiî dedi: O, dilinin keskinliğiyle kayın hısımlarına karşı kaba konuşması, böylece onlara eziyet etmesidir. Bunu, Fâtıma bint Kays hadisi hakkında te’vil etti: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ona ne oturacak yer ne nafaka kıldı; ve onun **بَذاءتها** ve dilinin saldırganlığı sebebiyle onu İbn Ümm Mektûm’un evine naklettiğini zikretti; ve Allah’ın sözü sebebiyle onun oturmasını iptal etmedi: ( رَبَّكُمْ لاَ تُخْرِجُوهُنَّ مِن بُيُوتِهِنَّ وَلاَ يَخْرُجْنَ إِلاَّ أَن يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ ) ( الطّلَاق : 1 ). Yüce ve aziz Allah’ın sözüne gelince: ( الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُم بِالْفَحْشَآءِ ) ( البَقَرَة : 268 ): müfessirler dedi: manası, size sadaka vermemenizi emreder. Ve denildi: Burada **الفَحْشَاءُ** cimriliktir; Araplar cimriyi **فاحِشاً** diye adlandırır. Tarafe dedi:
أرى الموتَ يَعْتَامُ الكِرامَ ويَصْطفِي
عَقِيلةَ مالِ الفاحِشِ المُتَشَدِّدِ

Hadiste: ( إن الله يُبْغِضُ الفَاحِشَ المُتَفَحِّش ) (vardır). **فالفَاحِشُ**: söz ve fiilden **الفُحْشِ** ve **الخَنَا** sahibi olandır. **والمتفحِّش**: insanlara sövmeyi tekellüf eden ve diliyle onlara karşı çirkinleşen kimsedir. Ve **المُتَفَحِّش**: yasaklanmış **الفاحِشَة**’yi işleyen kimsedir; onun çoğulu **الفواحِش**’tir.

**حفش** : Leys dedi: **الحِفْش**: evde güzel koku ve benzeri için kap olan kapların döküntülerinden olan şeydir. Hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ashabından bir adamı tahsildar olarak gönderdi; o da bir malla geldi ve dedi: Şu, sadakalardandır; şu ve şu ise bana hediye edilmiştir. Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: ( هَلاَّ جلس في حِفْشِ أُمِّه فينْظُرَ : هل يُهدى له ).
Ebû Ubeyd dedi: **الحِفْشُ**: çekmecedir; çoğulu **أَحْفَاش**’tır. Ebû Ubeyd dedi: Annesinin evini küçüklüğünde çekmeceye benzetti.
Abdülmelik bana Rebî‘den, o da Şâfiî’den haber verdi: O dedi ki: **الحِفْشُ**: yere yakın, tavanı alçak, zelil ev ve bunun benzeri; İbnü’l-A‘râbî böyle dedi. Dedim: **الحِفْش**’in aslı çekmecedir; Ebû Ubeyd’in dediği gibi; küçük evi ona benzetti.
Leys dedi: **الحَفْش** senin “sel **حَفَش** etti” sözünün masdarıdır; yani her yandan suyu bir tek birikintiye topladığı zaman; işte en büyük akıntıya dökülen o küçük akıntılar **الحَوافِشُ**’tir; tekili **حافِشة**’dir. Ve şu beyti okudu:
عَشِيَّةَ رُحْنَا وَرَاحوا إلينا
كما ملأ الحافِشاتُ المَسِيلا

Ve ata denilir: **يَحْفِشُ الجريَ**; yani koşudan sonra koşu getirir ve ancak kalitece artar. Kumeyt bir yağmuru vasfederek dedi:
بكُلِّ مُلِثَ يَحْفِشُ الأُكْمَ وَدْقُه
كأنّ التِّجارَ اسْتَبْضَعَتْه الطيالِسا

Şemmer dedi: **يحفش**: akar; ve denilir: kabuğunu soyar. Diyor ki: yeşerdi ve tazelendi; onu **الطّيالِسة**’ye benzetti.
Ebû Ubeyd, Ümevî’den: denilir: onlar sana karşı **يَحْفِشون** ve sana karşı **يَجْلِبُون**; yani toplanırlar.
Leys dedi: **الحَفش**: koşudur.
Ve denilir: kadın kocası için sevgiyi **حَفَشَتِ**; yani onda gayret etti.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: vadiler **حَفَشَت**; yani hepsi aktı.
Ve kadın kocasına karşı **تَحَفَّشَت**; yani ikamet etti, ona yapıştı ve ona yönelip durdu.
Ebû Zeyd: denilir: gök **حَفَشت**; **تَحْفِش حَفْشاً**; ve **حشَكَت**; **تَحْشِك حشْكاً**; ve **أغْبَت**; **تُغْبي إغْباء**; o hâlde o **مُغْبِيةٌ**’dir; ve o **الغَبْيَةُ**’dir. **والْحَفْشَة** ve **الحَشْكَةُ** yağmurdan, tek bir mana üzeredir.
İbn Şümeyl dedi: **الحَفَشُ**: **الدَّبَرَة**’nin hörgücün ön tarafında tutması, onu yiyip ön tarafı altından üstüne gidinceye kadar (yok etmesi), böylece arka tarafı, kıçına yakın olan kısmı, ayakta sağlam kalması; ve ön tarafının, **غارِب**’ine yakın olan kısmının gitmesidir. Denilir: devenin hörgücü **قد حَفِش** oldu; ve hörgücü **حَفِشُ السَّنامِ** olan deve; ve **جمل أحفَش** ve **ناقة حَفْشاء** ve **حفِشَة**. Şücâ‘ el-A‘râbî dedi: Atları ve binekleri üzerimize sürdüler ve onları **حفَشوها**; yani onları onların üzerine döktükleri zaman.
Ve kadın evinde **تَحَفَّشَت**; yani ona yapıştı da ondan ayrılmadı.

**فشح** : Leys onu ihmal etti. Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: denilir: **فَشَجَ** ve **فَشَّج**; ve **فَشح** ve **فَشَّحَ**; yani **بالحاء والجيم** bacaklarının arasını açtığı zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والحاء وما يثلثهما)
(فحص) الفاء والحاء والصاد أصلٌ صحيح، وهو كالبحثِ عن الشيء. يقال: فحصت عن الأمر فحصاً. وأُفحوص القَطا: موضِعُها في الأرض، لأنَّها تفحصه. وفي الحديث: "فَحَصُوا عن رؤوسهم"، كأنَّهم تركوها مثلَ أفاحِيص القَطا فلم يَحلِقُوا *عنها([1]) . وفحَصَ المطرُ التُّرَاب، إذا قلَبَه.
(فحس) الفاء والحاء والسين. يقولون: الفَحْس: لَحْسُك([2]) الشيء بلسانك عن يَدِك.
(فحش) الفاء والحاء والشين كلمةٌ تدلُّ على قُبحٍ في شيء وشَناعة. من ذلك الفحْش والفَحْشاء والفاحشة. يقولون: كلُّ شيء جاوَزَ قَدرَه فهو فاحش؛ ولا يكون ذلك إلاّ فيما يُتَكَرَّه. وأفْحَشَ الرّجلُ: قال الفُحْشَ: وفَحَشَ، وهو فَحَّاش. ويقولون: الفاحش: البخيل، وهذا على الاتِّساع، والبخلُ أقبحُ خِصال المرء. قال طرفة:
أرَى الموتَ يَعتامُ الكِرامَ ويصطفي  *** عقيلةَ مالِ الفاحشِ المتشدِّدِ([3])
(فحل) الفاء والحاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على ذَكارةٍ([4]) وقُوَّة. من ذلك الفَحْلُ من كلِّ شيء، وهو الذَّكَرُ الباسل. يقال: أفحلتُه فحلاً، إذا أعطيتَه فحلاّ يَضرِب في إبله. وفَحَلْتُ إبلي، إذا أرسلتَ فيها فحلَها. قال:
* نَفحَلها البِيضَ القليلاتِ الطَّبَعْ([5]) *
وهذا مثَلٌ، أي نُعَرْقِبُهَا بالبِيض. يصف إبلاً عُرْقِبَتْ بالسُّيوف.
وأمَّا الحصير المتَّخَذ من الفُحّال فهو يسمَّى فَحْلاً لأنَّه من ذلك يُتَّخَذ. والفُحّال: فُحَّال النَّخْل، وهو ما كان من ذُكوره فحلاً لإناثه، والجمع فَحاحيل. وفَحْلٌ فَحِيلٌ: كريمٌ. قال:
كانتْ نجائبُ مُنْذِرٍ ومحرِّقٍ  *** أُمَّاتِهِنَّ، وطَرْقُهُنَّ فَحِيلا([6])
والعرب تسمِّي سهيلاً: الفحل، تشبيهاً له بفحل الإبل، لاعتزالِهِ النجوم، وذلك أنَّ الفحلَ إذا قَرَعَ الإبلَ اعتزَلَها. ويقولون على التشبيه: امرأةٌ فَحْلَة، أي سليطة.
(فحم) الفاء والحاء والميم أصلانِ، يدلُّ أحدُهما على سوادٍ والآخر على انقطاع.
فالأوَّل الفحْم ويقال الفَحَم، وهو معروف. قال:
* كالهَِبْرَِقِيِّ تَنَحَّى ينفُخ الفَحَما([7]) *
ويقال: فحَّمَ وجهَه، إذا سوّده. وشعرٌ فاحم: أسود. وفَحمة العِشاء: سَواد الظَّلام.
والأصل الآخر: بكى الصَّبيّ حتَّى فَحُم([8]) ، أي انقطع صوتُه من البُكاء. ويقال: كلَّمتُه حتى أفحمتُه. وشاعرٌ مُفحَم: أي انقطَعَ عن قول الشِّعْر.
 (فحو) الفاء والحاء والحرف المعتلّ كلمةٌ واحدة. منها الفِحَا: أبزارُ القدر. يقال: فحِّ قِدرَك. فأمَّا فَحوَى الكلامِ فهو ما ظَهَرَ للفهم من مَطاوِي الكلام ظهورَ رائحة الفحاء من القدر، كفَهْم الضَّرب من الأفّ.
(فحث) الفاء والحاء والثاء كلمةٌ واحدة. فالفَحث: الجَوْف. يقال: ملأ أفحاثه، أي جوفَه.
(فحج) الفاء والحاء والجيم كلمةٌ واحدة، وهي الفَحَج، وهو تباعُدُ ما بين أوساطِ السّاقَينِ في الإنسانِ والدّابة. والنَّعت أفحجُ وفحجاء، والجمع فُحْج.
--------------ـــــ
([1]) وكذا وردت العبارة في المجمل.
([2]) في الأصل: "فحس يحسبك"، صوابه في المجمل.
([3]) من معلقته المشهورة.
([4]) كذا في الأصل. ومن عجب أن المعاجم المتداولة لم تذكر مصدراً للذكر مقابل الأنثى، فليس فيها "ذكارة" ولا"ذكورة" مع شيوع استعمال الأخيرة. كما أن "الأنوثة" لم تنص عليها المعاجم أيضاً.
([5]) لأبي محمد الفقعسي، كما في اللسان (فحل) وتهذيب إصلاح المنطق. انظر إصلاح المنطق 50، 267.
([6]) للراعي، كما في اللسان (فحل، طرق) والبيان (3: 96) بتحقيقنا . وقصيدته في جمهرة أشعار العرب 172-176  والخزانة (1: 502) .
([7]) للنابغة الذبياني يصف ثوراً، ديوانه 69 واللسان (هبرق) وإصلاح المنطق 110. وصدره في الأولين: * مولى الريح روقيه وجبهته *
([8]) يقال من باب فتح، ويقال فَحِم فَحْماً وفُحاماً وفُحوما، وفُحِم وأُفحِم أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(فاء, حاء ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(فحص) **الفاء** ve **الحاء** ve **الصاد** sahih bir asıldır; ve o, bir şey hakkında araştırmak gibidir. Denir: İş hakkında **فحصت** ettim, **فحصاً**. Ve **أُفحوص** **القَطا**: onun yerdeki mevziidir; çünkü o onu **تفحصه** eder. Ve hadiste: “**فَحَصُوا** عن رؤوسهم”, sanki onlar onları **أفاحِيص** **القَطا** gibi bırakmışlardır da onun üzerinden tıraş olmamışlardır *عنها([1]) . Ve yağmur **فحَصَ** toprağı, onu çevirdiği zaman.

(فحس) **الفاء** ve **الحاء** ve **السين**. Derler: **الفَحْس**: senin bir şeyi dilinle elinden yalaman.

(فحش) **الفاء** ve **الحاء** ve **الشين** bir kelimedir; bir şeyde çirkinliğe ve iğrençliğe delâlet eder. Bundan: **الفحْش** ve **الفَحْشاء** ve **الفاحشة**. Derler: Her şey ki kadrini aştı, o **فاحش**tir; ve bu ancak tiksinilen şeylerde olur. Ve adam **أفْحَشَ**: **الفُحْشَ** söyledi; ve **فَحَشَ**; ve o **فَحَّاش**tır. Ve derler: **الفاحش**: cimri; ve bu genişlik üzere(dir); ve cimrilik kişinin en çirkin huylarıdır. Tarafa dedi:
أرَى الموتَ يَعتامُ الكِرامَ ويصطفي  *** عقيلةَ مالِ الفاحشِ المتشدِّدِ([3])

(فحل) **الفاء** ve **الحاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; **ذَكارةٍ**([4]) ve kuvvete delâlet eder. Bundan: her şeyden **الفَحْل**; ve o, yiğit erkektir. Denir: Ona **أفحلتُه** **فحلاً**, ona develerinde aşan bir erkek verdiğin zaman. Ve **فَحَلْتُ** develerimi, onların içine erkeklerini saldığın zaman. Dedi:
* نَفحَلها البِيضَ القليلاتِ الطَّبَعْ([5]) *
Ve bu bir meseldir; yani onları beyazlarla topallarız. Kılıçlarla topallatılmış develeri vasfeder.
Ve **الفُحّال**dan yapılmış hasıra gelince, ondan yapıldığı için **فَحْلاً** diye adlandırılır. Ve **الفُحّال**: hurmanın **فُحَّال**ı; o, dişilerine erkek olan erkekleridir; cem‘i **فَحاحيل**. Ve **فَحْلٌ فَحِيلٌ**: kerim. Dedi:
كانتْ نجائبُ مُنْذِرٍ ومحرِّقٍ  *** أُمَّاتِهِنَّ، وطَرْقُهُنَّ فَحِيلا([6])
Ve Araplar Süheyl’i **الفحل** diye adlandırır; onu deve erkeğine benzeterek; yıldızlardan ayrılışı sebebiyle; çünkü erkek deve develeri aşınca onlardan ayrılır. Ve benzetme üzere derler: **امرأةٌ فَحْلَة**; yani dili sivri.

(فحم) **الفاء** ve **الحاء** ve **الميم** iki asıldır; ikisi(n)den biri siyahlığa, diğeri kesilmeye delâlet eder.
Birincisi: **الفحْم** ve **الفَحَم** denir; ve o bilinen(dir). Dedi:
* كالهَِبْرَِقِيِّ تَنَحَّى ينفُخ الفَحَما([7]) *
Ve denir: Yüzünü **فحَّمَ**, onu kararttığı zaman. Ve **شعرٌ فاحم**: siyah. Ve **فَحمة العِشاء**: karanlığın siyahlığı.
Diğer asıl: çocuk ağladı, ta ki **فَحُم**([8]) etti; yani ağlamadan sesi kesildi. Ve denir: Onunla konuştum, ta ki onu **أفحمتُه** ettim. Ve **شاعرٌ مُفحَم**: yani şiir söylemekten kesildi.

(فحو) **الفاء** ve **الحاء** ve illetli harf bir tek kelimedir. Ondan: **الفِحَا**: tencerenin baharatları. Denir: Tencereni **فحِّ** et. Amma **فَحوَى** söz, sözün kıvrımlarından anlayışa görünen şeydir; tencereden **الفحاء** kokusunun görünmesi gibi; **الأفّ**ten vurmanın anlaşılması gibi.

(فحث) **الفاء** ve **الحاء** ve **الثاء** bir tek kelimedir. **الفَحث**: iç boşluk. Denir: **أفحاثه**ni doldurdu; yani iç boşluğunu.

(فحج) **الفاء** ve **الحاء** ve **الجيم** bir tek kelimedir; ve o **الفَحَج**dır; insanda ve hayvanda iki baldırın ortaları arasının uzaklaşmasıdır. Sıfat: **أفحج** ve **فحجاء**; cem‘i **فُحْج**.

--------------ـــــ
([1]) İbare **المجمل**’de de böyle vârid olmuştur.
([2]) Asılda: “**فحس يحسبك**”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([3]) Meşhur muallakasındandır.
([4]) Asılda böyle. Şaşılacak şeydir ki tedavüldeki sözlükler dişinin karşılığı olarak erkeğe bir mastar zikretmemiştir; onda ne “**ذكارة**” vardır ne “**ذكورة**”, hâlbuki ikincisinin kullanımı yaygındır. Keza “**الأنوثة**”yi de sözlükler nass etmemiştir.
([5]) Ebû Muhammed el-Fuk‘asî’nindir; **اللسان** (فحل) ve **تهذيب إصلاح المنطق**’ta olduğu gibi. **إصلاح المنطق** 50, 267’ye bak.
([6]) er-Râ‘î’nindir; **اللسان** (فحل، طرق) ve tahkikimizle **البيان** (3: 96)’da olduğu gibi. Kasidesi **جمهرة أشعار العرب** 172-176 ve **الخزانة** (1: 502)’dedir.
([7]) en-Nâbiga ez-Zubyânî’nindir; bir boğayı vasfeder; divanı 69 ve **اللسان** (هبرق) ve **إصلاح المنطق** 110. Ve صدرُهُ ilk ikisinde: * مولى الريح روقيه وجبهته *
([8]) **فتح** babından denir; ve **فَحِم** denir: **فَحْماً** ve **فُحاماً** ve **فُحوما**; ve **فُحِم** ve **أُفحِم** de denir.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الفحش والفحشاء والفاحشة: ما عظم قبحه من الأفعال والأقوال، وقال: ﴿إن الله لا يأمر بالفحشاء﴾ [الأعراف/28]، ﴿وينهى عن الفحشاء والمنكر والبغي يعظكم لعلكم تذكرون﴾ [النحل/90]، ﴿من يأت منكن بفاحشة مبينة﴾ [الأحزاب/30]، ﴿إن الذين يحبون أن تشيع الفاحشة﴾ [النور/19]، ﴿إنما حرم ربي الفواحش﴾ [الأعراف/33]، ﴿إلا أن يأتين بفاحشة مبينة﴾ [النساء/ 19]، كناية عن الزنا، وكذلك قوله: ﴿واللاتي يأتين الفاحشة من نسائكم﴾ [النساء/15]، وفحش فلان: صار فاحشا. ومنه قول الشاعر:
*عقيلة مال الفاحش المتشدد*
(عجز بيت لطرفة، وصدره:
*أرى الموت يعتام الكرام ويصطفي*
وهو في ديوانه ص 34)
يعني به: العظيم القبح في البخل، والمتفحش: الذي يأتي بالفحش.

##### Türkçe

- **الفحش** ve **الفحشاء** ve **الفاحشة**: fiillerden ve sözlerden çirkinliği büyüyen şey; ve dedi: ﴿Şüphesiz Allah **الفحشاء**’yı emretmez﴾ [الأعراف/28]، ﴿ve **الفحشاء**’dan ve **المنكر**’den ve **البغي**’den nehyeder; size öğüt verir, umulur ki siz hatırlarsınız﴾ [النحل/90]، ﴿sizden kim açık bir **فاحشة** getirirse﴾ [الأحزاب/30]، ﴿Şüphesiz **الفاحشة**’nın yayılmasını sevmekte olanlar﴾ [النور/19]، ﴿Rabbim ancak **الفواحش**’i haram kıldı﴾ [الأعراف/33]، ﴿ancak açık bir **فاحشة** getirmeleri müstesna﴾ [النساء/ 19]، zinaya kinaye olarak; ve yine onun sözü: ﴿ve kadınlarınızdan **الفاحشة**’yı getirenler﴾ [النساء/15]؛ ve falan kimse **فحش** etti: **فاحش** oldu. Ve ondan şairin sözü:
*عقيلة مال الفاحش المتشدد*
(طرفة’ye ait bir beytin ikinci mısraı; birinci mısraı:
*أرى الموت يعتام الكرام ويصطفي*
ve onun divanında s. 34’tedir)
Bununla kasteder: cimrilikte çirkinliği büyük olan; ve **المتفحش**: **الفحش**’ı yapan kimsedir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ح ش
أفحش فلان في كلامه وفحش وتفحش وهو فحّاش‏.‏
وتفاحش الأمر‏:‏ تزايد في القبح‏.‏
قال أبو ذؤيب‏:‏ ضرائر حرميٍّ تفاحش غارها أي غيرتها‏.‏
وفلان فاحش أي بخيل ومنه‏:‏ ‏"‏ ويأمركم بالفحشاء ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

ف ح ش
Falanca, sözünde **أفحش** etti; ve **فحش** etti; ve **تفحش** etti; ve o, **فحّاش**tır.‏
Ve **تفاحش الأمر**: çirkinlikte artıp çoğaldı.‏
Ebû Züeyb dedi:
**ضرائر حرميٍّ تفاحش غارها** yani onun kıskançlığı.‏
Ve falanca **فاحش**tir; yani cimridir; ve ondandır: "**ويأمركم بالفحشاء**".‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفُحْش: معروف. ابن سيده: الفُحْش والفَحْشاءُ والفاحِشةُ القبيحُ من القول والفعل، وجمعها الفَواحِشُ. وأَفْحَشَ عليه في المَنْطِق أَي قال الفُحْش. والفَحْشاءُ: اسم الفاحشة، وقد فَحَشَ وفَحُشَ وأَفْحَشَ وفَحُشَ علينا وأَفْحَشَ إِفْحاشاً وفُحْشاً؛ عن كراع واللحياني، والصحيح أَن الإِفْحاشَ والفُحْش الاسم. ورجل فاحِشٌ: ذو فُحْش، وفي الحديث: إِن اللَّه يُبْغِضُ الفاحِشَ الـمُتَفَحِّشَ، فالفاحِشُ ذو الفحش والخَنا من قول وفعل، والـمُتَفَحِّشُ الذي يتكلَّفُ سَبَّ الناس ويتعمَّدُه، وقد تكرر ذكر الفُحْش والفاحشة والفاحش في الحديث، وهو كل ما يَشتد قُبْحُه من الذنوب والمعاصي؛ قال ابن الأَثير: وكثيراً ما تَرِدُ الفاحشةُ بمعنى الزنا ويسمى الزنا فاحشةً، وقال اللَّه تعالى: إِلا أَن يَأْتِينَ بفاحشةٍ مُبَيِّنةٍ؛ قيل: الفاحشة المبينة أَن تزني فتُخْرَج لِلْحدّ، وقيل: الفاحشةُ خروجُها من بيتها بغير إِذن زوجها، وقال الشافعي: أَن تَبْذُوَ على أَحْمائِها بِذَرابةِ لسانها فتُؤْذِيَهُم وتَلُوكَ ذلك. في حديث فاطمة بنت قيس: أَن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، لم يَجْعل لها سُكْنى ولا نفقةً وذَكر أَنه نَقَلها إِلى بيت ابن أُم مَكتوم لبَذاءتِها وسَلاطةِ لِسانِها ولم يُبْطِلْ سُكْناها لقوله عز وجل: ولا تُخْرِجوهُنّ من بُيوتِهنّ ولا يَخْرُجْنَ إِلا أَن يأْتِينَ بفاحشةٍ مُبَيِّنةٍ. وكلُّ خَصْلة قبيحةٍ، فهي فاحشةٌ من الأَقوال والأَفعال؛ ومنه الحديث: قال لعائشة لا تقولي ذلك فإِن اللَّه لا يُحبُّ الفُحْشَ ولا التفاحُشَ؛ أَراد بالفُحْش التعدّي في القول والجواب لا الفُحْشَ الذي هو من قَذَعِ الكلام ورديئه، والتَّفاحُشُ تَفاعُلٌ منه؛ وقد يكون الفُحْشُ بمعنى الزيادة والكثرة؛ ومنه حديث بعضهم وقد سُئِل عن دم البراغيث فقال: إِن لم يكن فاحشاً فلا بأْس. وكلُّ شيء جاوز قدرَه وحدَّه، فهو فاحِشٌ. وقد فَحُشَ الأَمر فُحْشاً وتفاحَشَ. وفَحَّشَ بالشيء: شَنَّعَ. وفَحُشَت المرأَةُ: قَبُحت وكبِرَت؛ حكاه ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
وعَلِقْتَ تُجْرِيهِمْ عَجُوزَك، بعدما
فَحُشَتْ محاسِنُها على الخُطَّاب
وأَفْحَشَ الرجل إِذا قال قولاً فاحشاً، وقد فَحُشَ علينا فلانٌ وإِنه لَفَحّاشٌ، وتفَحّشَ في كلامه، ويكون الـمُتَفَحّشُ الذي يأْتي بالفاحشة الـمَنْهيّ عنها. ورجل فَحّاش: كثير الفُحْش، وفَحُشَ قوله فُحْشاً. وكلُّ أَمر لا يكون موافقًا للحقِّ والقَدْر، فهو فاحشةٌ. قال ابن جني: وقالوا فاحِشٌ وفُحَشاء كجاهلٍ وجُهلاء حيث كان الفُحْشُ ضرْباً من ضُروب الجهل ونَقِيضاً للحِلْم؛ وأَنشد الأَصمعي:
وهل عَلِمْت فُحَشاءَ جَهَلَهْ
وأَما قول اللَّه عز وجل: الشيطانُ يَعِدُكم الفقرَ ويأْمرُكم بالفحشاء؛ قال المفسرون: معناه يأْمركم بأَن لا تتصدقوا، وقيل: الفحشاء ههنا البُخْل، والعرب تسمي البَخيلَ فاحشاً؛ وقال طرفة:
أَرى المَوْتَ يَعتامُ الكِرامَ، ويَصْطَفي
عَقِيلةَ مالِ الفاحِشِ الـمُتَشَدِّدِ
يعني الذي جاوز الحدّ في البخل. وقال ابن بري: الفاحِشُ السَّيِّء الخلُق المتشدّد البخيل. يَعْتامُ: يختار. يَصْطفي أَي يأْخذ صَفْوته وهي خِيارُه. وعَقِيلةُ المال: أَكرمُه وأَنفَسُه؛ وتفحَّش عليهم بلسانه.

##### Türkçe

**الفُحْش**: bilinen (maruf). İbn Sîde: **الفُحْش** ve **الفَحْشاءُ** ve **الفاحِشةُ**, söz ve fiilden çirkin olandır; bunun çoğulu **الفَواحِشُ**’tir. Ve **أَفْحَشَ** ona karşı **في المَنْطِق**, yani **الفُحْش** söyledi. Ve **الفَحْشاءُ**: **الفاحشة**’nin ismidir; ve **فَحَشَ** ve **فَحُشَ** ve **أَفْحَشَ** ve **فَحُشَ** bize karşı ve **أَفْحَشَ** **إِفْحاشاً** ve **فُحْشاً**; Kurâ‘ ve el-Lihyânî’den. Ve sahih olan: **الإِفْحاشَ** ve **الفُحْش** ismin kendisidir. Ve **رجل فاحِشٌ**: **فُحْش** sahibi. Ve hadiste: “Şüphesiz Allah **الفاحِشَ الـمُتَفَحِّشَ**’i buğzeder”; artık **الفاحِشُ**, söz ve fiilden **الفحش** ve **الخَنا** sahibidir; ve **الـمُتَفَحِّشُ**, insanlara sövmeyi külfetle yapan ve onu kasten yapan kimsedir. Ve hadiste **الفُحْش** ve **الفاحشة** ve **الفاحش**’in zikri tekrar etmiştir; o, günahlar ve masiyetlerden çirkinliği şiddetli olan her şeydir. İbnü’l-Esîr dedi: ve çoğu kez **الفاحشةُ**, zina manasıyla gelir; ve zina **فاحشةً** diye adlandırılır. Ve Allah Teâlâ dedi: “Ancak apaçık bir **فاحشةٍ مُبَيِّنةٍ** getirmeleri müstesna”; denildi: **الفاحشة المبينة** onun zina etmesi, böylece had için çıkarılmasıdır; ve denildi: **الفاحشةُ**, kocasının izni olmaksızın evinden çıkmasıdır. Ve Şâfiî dedi: diliyle keskinlik göstererek kayın hısımlarına karşı taşkınlık yapması; böylece onlara eziyet etmesi ve bunu çiğneyip durmasıdır.

Fâtıma bint Kays hadîsinde: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, ona ne mesken ne nafaka kıldı; ve onun **بَذاءتِها** ve **سَلاطةِ لِسانِها** sebebiyle onu İbn Ümm Mektûm’un evine naklettiğini zikretti; ve “Onları evlerinden çıkarmayın ve onlar da çıkmasınlar; ancak apaçık bir **فاحشةٍ مُبَيِّنةٍ** getirmeleri müstesna” sözü sebebiyle onun meskenini iptal etmedi.

Ve her çirkin haslet, sözlerden ve fiillerden **فاحشةٌ**’dir; ve ondan hadîs: Âişe’ye dedi: “Bunu söyleme; çünkü Allah **الفُحْشَ**’ı ve **التفاحُشَ**’ı sevmez”; **الفُحْش** ile, sözde ve cevapta haddi aşmayı kastetti; kötü sözün kaba ve düşük olanından olan **الفُحْش**’u değil. Ve **التَّفاحُشُ**, ondan **تَفاعُلٌ**’dür. Ve **الفُحْشُ**, bazen artma ve çokluk manasında olur; ve ondan bazıları hadîsi: pirelerin kanı hakkında sorulmuştu da dedi ki: “Eğer **فاحشاً** değilse, beis yoktur.” Ve her şey ki miktarını ve sınırını aşarsa, o **فاحِشٌ**’tir. Ve iş **فَحُشَ** **فُحْشاً** ve **تفاحَشَ**. Ve **فَحَّشَ** şey ile: çirkin gösterdi (şennaa). Ve kadın **فَحُشَت**: çirkinleşti ve yaşlandı; bunu İbnü’l-A‘râbî nakletti; ve şu beyti okudu:
وعَلِقْتَ تُجْرِيهِمْ عَجُوزَك، بعدما
فَحُشَتْ محاسِنُها على الخُطَّاب

Ve adam **أَفْحَشَ**: çirkin bir söz söylediği zaman; ve falan bize karşı **فَحُشَ**; ve o, elbette **لَفَحّاشٌ**’tır; ve sözünde **تفَحّشَ**. Ve **الـمُتَفَحّشُ**, yasaklanmış **الفاحشة**’yi işleyen kimse de olur. Ve **رجل فَحّاش**: **الفُحْش**’u çok olan; ve onun sözü **فَحُشَ** **فُحْشاً**. Ve her iş ki hakka ve ölçüye uygun olmaz, o **فاحشةٌ**’dir.

İbn Cinnî dedi: ve “**فاحِشٌ** ve **فُحَشاء**” dediler; “câhil ve câhiller” gibi; çünkü **الفُحْشُ**, cehaletin türlerinden bir tür ve **الحِلْم**’ün zıddı idi. Ve el-Asma‘î şu beyti okudu:
وهل عَلِمْت فُحَشاءَ جَهَلَهْ

Ve Allah Azze ve Celle’nin sözüne gelince: “Şeytan size fakirliği vaat eder ve size **بالفحشاء**’yı emreder”; müfessirler dedi: manası, size sadaka vermemenizi emreder; ve denildi: buradaki **الفحشاء** cimriliktir; ve Araplar cimriyi **فاحشاً** diye adlandırır. Ve Tarafe dedi:
أَرى المَوْتَ يَعتامُ الكِرامَ، ويَصْطَفي
عَقِيلةَ مالِ الفاحِشِ الـمُتَشَدِّدِ
yani cimrilikte haddi aşan kimse. Ve İbn Berrî dedi: **الفاحِشُ**, kötü huylu, katı, cimri olandır. **يَعْتامُ**: seçer. **يَصْطفي** yani onun safını alır; o da onun seçkini (hıyârı)dır. Ve **عَقِيلةُ المال**: onun en kerîmi ve en nefîsi; ve diliyle onların üzerine **تفحَّش** etti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ح ش * كل شيء جاوز حده فهو * فَاحِشٌ * وقد * فَحُشَ * الأمر بالضم * فُحْشاً * و * تَفَاحَشَ * و * أفْحَشَ * عليه في المنطق أي قال * الفُحْشَ * فهو * فَحَّاشٌ * و * تَفَحَّشَ * في كلامه

##### Türkçe

* ف ح ش * Her şey haddini aşarsa o **فَاحِشٌ**’tir. Ve iş, (ف ile ح’nin) ötrelenmesiyle **فَحُشَ** olur; **فُحْشاً** (olarak). Ve **تَفَاحَشَ**. Ve konuşmada ona karşı **أفْحَشَ**; yani **الفُحْشَ** söyledi; o hâlde o **فَحَّاشٌ**’tır. Ve sözünde **تَفَحَّشَ**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَحُشَ
1 فَحُشَ ذ , aor. فَحُشَ , inf. n. فُحْشٌ (S, O, Msb, K) and فَحَاشَةٌ, (TA,) It (a thing, or an affair, or anything, TA, or any evil thing, S) was, or became, excessive, immoderate, enormous, exorbitant, beyond measure, (S, O, TA,) or overmuch; (O, K, TA;) as also ↓ تفاحش: (S, TA:) it (a thing) was or became, foul, evil, bad, abominable, or unseemly; [gross, immodest, lewd, or obscene;] as also فَحَشَ, aor. فَحُشَ : (Msb:) [or excessively, or beyond measure, foul, &c.: (see فَاحِشَةٌ:)] and ↓ تفاحش it (a thing, or an affair,) increased by degrees (تَزَايَدَ) in foulness, evilness, badness, &c. (A.) And فَحُشَتِ المَرْأَةُ The woman became foul, or ugly, and old. (IAar.) ― -b2- See also 4, in two places.

2 فَحَّشَ see 4, in two places.

فاحشهُ
3 فاحشهُ ذ , (T in art. بذأ,) inf. n. مُفَاحَشَهٌ, (T and K in that art.,) [He vied with him, or strove to surpass him, in foul, unseemly, gross, or obscene, speech or language: and he held such discourse with him:] the inf. n. is syn. with مُبَاذَأَةٌ. (T and K in that art.)

افحش
4 افحش ذ , (Msb, K,) or افحش فِى المَنْطِقِ, (S,) or فِى الكَلَامِ, (Mgh,) or فِى كَلَامِهِ, (A,) inf. n. اـِفْحَاشٌ and ↓ فُحْشٌ, accord. to Lh and Kr, but the latter is correctly a simple subst. [used as an inf. n. of this verb], (TA,) He uttered فُحْش, (S, A, Mgh, Msb, K,) i. e., foul, evil, bad, abominable, unseemly, [gross, immodest, lewd, or obscene,] speech or language; (Mgh, Msb;) as also ↓ فَحَشَ فى المنطق, (TA,) and فى الكلام ↓ فحّش, (Mgh,) or فى كلامه, (A,) and فى كلامه ↓ تفحّش: (S, A:) and ↓ تَفَاحَشَ also signifies the same; and he manifested, discovered, or revealed, or he made a show of, such speech or language. (O, * K, * TA.) You say, افحش عَلَيْهِ فِى المَنْطِقِ [He uttered such speech or language against him]; (S;) and in like manner, ↓ فَحَشَ, (TA,) and ↓ فحّش; (Mgh;) and عَلَيْهِ بِلِسَانِهِ ↓ تفحّش. (TA.) ― -b2- Also افحش He was, or became, niggardly, tenacious, or avaricious. (Msb.)

5 تَفَحَّشَ see 4, in two places: ― -b2- and see 10.

6 تَفَاْحَشَ see 1, in two places: ― -b2- and see 4.

استفحشهُ
10 استفحشهُ ذ [He deemed it foul, evil, bad, abominable, unseemly, immodest, lewd, or obscene: or excessively, or beyond measure, foul, &c.]. (Mgh in art. قذر.) And بِالشَّىْءِ ↓ تفحّش He deemed the thing foul, evil, &c.: or excessively, or beyond measure, foul, &c. (TA.)

فُحْشٌ
فُحْشٌ ذ inf. n. of فَحُشَ [q. v.]. (S, O, &c.) ― -b2- See also 4. ― -b3- Excess, exorbitance, or transgression of the proper bounds or limits; (O, TA;) [in anything; (see 1;) and particularly] in speech or language; (TA;) and in reply: (A, * O, K, * TA:) foul, evil, bad, abominable, or unseemly; [gross, immodest, lewd, or obscene;] speech or language; (Mgh, Msb, TA;) as also ↓ فَحْشَآءُ. (Msb.)

فَحْشَآءُ
فَحْشَآءُ ذ : see فَاحِشَةٌ, in three places: ― -b2- and see also فُحْشٌ.

فَحَّاشٌ
فَحَّاشٌ ذ : see the next paragraph.

فَاحِشٌ
فَاحِشٌ ذ Anything, (Msb, TA,) or any evil thing, (S,) excessive, immoderate, enormous, exorbitant, beyond measure, exceeding the proper bounds or limits, (S, O, Msb, TA,) or overmuch: (O, K, TA:) anything not agreeable with truth, and with rule or measure: (TA:) foul, evil, bad, abominable, or unseemly; [gross, immodest, lewd, or obscene;] applied to a thing or an affair, (Mgh, Msb,) and to speech or language. (TA.) It is said in a trad., He was asked respecting the blood of fleas, [whether it rendered a garment impure,] and said اـِنْ لَمْ يَكُنْ فَاحِشًا فَلَا بَأْسَ بِهِ If it is not excessive, or beyond measure, there is no harm in it. (TA.) ― -b2- A man who transgresses the proper bounds or limits [in anything: and particularly] in speech or language, (TA,) and in reply: (K, * TA:) who is foul, evil, bad, abominable, or unseemly; [gross, immodest, lewd, or obscene;] in speech or language, (Mgh, TA,) and in action: (TA:) and ↓ فَحَّاشٌ signifies the same; (S, * A, * Mgh;) or has an intensive signification: (TA:) pl. of the former فُحَشَآءُ, like as جُهَلَآءُ is pl. of جَاهِلٌ, since فُحْش is a sort of جَهْل, and contr. of حِلْم. (IJ.) It is said in a trad., لَا تَكُونِى فَاحِشَةً, meaning Be not thou a trangressor of the proper bounds or limits in reply: which words were addressed to 'Áïsheh: (K, TA:) but accord. to one relation, the words were لَا تَقُولِى فَاحِشَةً. (TA.) [See فَاحِشَةٌ, below.] ― -b3- A man evil in disposition. (IB.) ― -b4- A man niggardly, tenacious, or avaricious: (A, TA:) or very niggardly: (K, TA:) or excessively, or inordinately, so. (S.)

فَاحِشَةٌ
فَاحِشَةٌ ذ [An excess; an enormity; anything exceeding the bounds of rectitude:] a thing excessively, enormously, or beyond measure, foul, evil, bad, abominable, or unseemly; [gross, immodest, lewd, or obscene:] (Mgh:) or anything not agreeable with truth: (Lth, Mgh:) or a sin, or crime, that is very foul, evil, bad, &c.: or anything forbidden by God: (K:) or any saying, or action, that is foul, evil, bad, &c.: (TA:) and ↓ فَحْشَآءُ signifies the same as فَاحِشَةٌ; (S;) or an enormity, or excessive sin, beyond measure foul, evil, bad, &c.; or a thing that reason disapproves, and the law regards as foul, evil, bad, &c.: (Bd in ii. 164:) the pl. of فَاحِشَةٌ is فَوَاحِشُ. (Msb, TA.) Also, particularly, Adultery, or fornication; (S, Mgh, Msb, K;) and so ↓ فَحْشَآءُ: (Bd in xii. 24; &c.:) so in the Kur iv. 23 and lxv. 1 [as well as in numerous other instances]: or the فاحشة [or excess] there mentioned is the women's going out without permission: (Mgh, Msb:) or their using foul language against their husband's relations, by reason of the sharpness of their tongues. (Esh-Sháfi'ee.) And ↓ فَحْشَآءُ particularly signifies Niggardliness, tenaciousness, or avarice, (A, K,) in the payment of the poor-rate: or the abstaining [altogether] from paying it. (TA.) So in the Kur ii. 271. (A, TA.)

أَفْحَشُ
أَفْحَشُ ذ [More, and most, excessive, &c.].

مُتَفَحِّشٌ
مُتَفَحِّشٌ ذ One who affects, or takes upon himself, the reviling of others. (TA.) ― -b2- One who commits excess (فَاحِشَة) which is forbidden. (TA.)

##### Türkçe

فَحُشَ
1 **فَحُشَ** ذ , muzâri‘ **فَحُشَ** , mastar ismi **فُحْشٌ** (S, O, Msb, K) ve **فَحَاشَةٌ**, (TA,) O (bir şey, yahut bir iş, yahut herhangi bir şey, TA, yahut herhangi bir kötü şey, S) aşırı, ölçüsüz, pek büyük, fahiş, ölçünün ötesinde, (S, O, TA,) yahut pek fazla idi veya oldu; (O, K, TA;) **تفاحش** ↓ da böyledir: (S, TA:) o (bir şey) çirkin, kötü, fena, iğrenç, yahut yakışıksız idi veya oldu; [kaba, edepsiz, şehvetli, yahut müstehcen;] **فَحَشَ** da böyledir, muzâri‘i **فَحُشَ** : (Msb:) [yahut aşırı, yahut ölçünün ötesinde, çirkin, vb.: (bk. **فَاحِشَةٌ**:)] ve **تفاحش** ↓ o (bir şey, yahut bir iş,) çirkinlikte, kötülükte, fenalıkta, vb. derece derece arttı (تَزَايَدَ). (A.) Ve **فَحُشَتِ المَرْأَةُ** Kadın çirkin, yahut kötü görünüşlü, ve yaşlı oldu. (IAar.) ― -b2- 4’e de bak, iki yerde.

2 **فَحَّشَ** 4’e bak, iki yerde.

فاحشهُ
3 **فاحشهُ** ذ , (T, **بذأ** maddesinde,) mastar ismi **مُفَاحَشَهٌ**, (T ve K o maddede,) [o, onunla çirkin, yakışıksız, kaba, yahut müstehcen söz veya dilde yarıştı, yahut onu geçmeye çalıştı: ve onunla böyle bir konuşma yaptı:] mastar ismi **مُبَاذَأَةٌ** ile eşanlamlıdır. (T ve K o maddede.)

افحش
4 **افحش** ذ , (Msb, K,) yahut **افحش فِى المَنْطِقِ**, (S,) yahut **فِى الكَلَامِ**, (Mgh,) yahut **فِى كَلَامِهِ**, (A,) mastar ismi **اـِفْحَاشٌ** ve ↓ **فُحْشٌ**, Lh ve Kr’ye göre; fakat ikincisi doğru olarak basit bir isimdir [bu fiilin mastarı olarak kullanılan], (TA,) O **فُحْش** söyledi, (S, A, Mgh, Msb, K,) yani çirkin, kötü, fena, iğrenç, yakışıksız, [kaba, edepsiz, şehvetli, yahut müstehcen,] söz veya dil; (Mgh, Msb;) **فَحَشَ فى المنطق** ↓ da böyledir, (TA,) ve **فحّش** ↓ **فى الكلام** da, (Mgh,) yahut **فى كلامه** da, (A,) ve **تفحّش** ↓ **فى كلامه** da: (S, A:) ve **تَفَاحَشَ** ↓ da aynı manaya gelir; ve o, böyle söz veya dili açığa vurdu, ortaya çıkardı, yahut ifşa etti, yahut onu gösterişle sergiledi. (O, * K, * TA.) Sen dersin ki, **افحش عَلَيْهِ فِى المَنْطِقِ** [ona karşı böyle söz veya dil söyledi]; (S;) ve aynı şekilde, **فَحَشَ** ↓, (TA,) ve **فحّش** ↓; (Mgh;) ve **تفحّش** ↓ **عَلَيْهِ بِلِسَانِهِ**. (TA.) ― -b2- Ayrıca **افحش** O cimri, eli sıkı, yahut tamahkâr idi veya oldu. (Msb.)

5 **تَفَحَّشَ** 4’e bak, iki yerde: ― -b2- ve 10’a da bak.

6 **تَفَاْحَشَ** 1’e bak, iki yerde: ― -b2- ve 4’e de bak.

استفحشهُ
10 **استفحشهُ** ذ [O, onu çirkin, kötü, fena, iğrenç, yakışıksız, edepsiz, şehvetli, yahut müstehcen saydı: yahut aşırı, yahut ölçünün ötesinde, çirkin, vb. saydı]. (Mgh, **قذر** maddesinde.) Ve **تفحّش** ↓ **بِالشَّىْءِ** O, şeyi çirkin, kötü, vb. saydı: yahut aşırı, yahut ölçünün ötesinde, çirkin, vb. saydı. (TA.)

فُحْشٌ
**فُحْشٌ** ذ **فَحُشَ**’ın mastar ismidir [bk.]. (S, O, vb.) ― -b2- 4’e de bak. ― -b3- Aşırılık, fahişlik, yahut uygun sınırların yahut hudutların aşılması; (O, TA;) [herhangi bir şeyde; (bk. 1;) ve özellikle] sözde veya dilde; (TA;) ve cevapta: (A, * O, K, * TA:) çirkin, kötü, fena, iğrenç, yahut yakışıksız; [kaba, edepsiz, şehvetli, yahut müstehcen;] söz veya dil; (Mgh, Msb, TA;) **فَحْشَآءُ** ↓ da böyledir. (Msb.)

فَحْشَآءُ
**فَحْشَآءُ** ذ : **فَاحِشَةٌ**’ye bak, üç yerde: ― -b2- ve **فُحْشٌ**’e de bak.

فَحَّاشٌ
**فَحَّاشٌ** ذ : sonraki paragrafa bak.

فَاحِشٌ
**فَاحِشٌ** ذ Herhangi bir şey, (Msb, TA,) yahut herhangi bir kötü şey, (S,) aşırı, ölçüsüz, pek büyük, fahiş, ölçünün ötesinde, uygun sınırları yahut hudutları aşan, (S, O, Msb, TA,) yahut pek fazla: (O, K, TA:) hakikatle ve kaide yahut ölçü ile uyuşmayan herhangi bir şey: (TA:) çirkin, kötü, fena, iğrenç, yahut yakışıksız; [kaba, edepsiz, şehvetli, yahut müstehcen;] bir şeye yahut bir işe, (Mgh, Msb,) ve söz yahut dile uygulanır. (TA.) Bir hadiste şöyle denmiştir: O, pirelerin kanı hakkında soruldu, [elbise(yi) necis kılıp kılmadığı], ve dedi ki **اـِنْ لَمْ يَكُنْ فَاحِشًا فَلَا بَأْسَ بِهِ** Eğer aşırı, yahut ölçünün ötesinde değilse, onda bir sakınca yoktur. (TA.) ― -b2- Uygun sınırları yahut hudutları aşan bir adam [herhangi bir şeyde: ve özellikle] sözde yahut dilde, (TA,) ve cevapta: (K, * TA:) sözde yahut dilde, (Mgh, TA,) ve fiilde çirkin, kötü, fena, iğrenç, yahut yakışıksız olan; [kaba, edepsiz, şehvetli, yahut müstehcen;] ve **فَحَّاشٌ** ↓ da aynı manaya gelir; (S, * A, * Mgh;) yahut şiddetli bir manaya sahiptir: (TA:) ilkinin çoğulu **فُحَشَآءُ**’dur; tıpkı **جُهَلَآءُ**’un **جَاهِلٌ**’in çoğulu olması gibi; çünkü **فُحْش** bir tür **جَهْل**’dir ve **حِلْم**’in zıddıdır. (IJ.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **لَا تَكُونِى فَاحِشَةً**, manası: Cevapta uygun sınırları yahut hudutları aşan olma: bu sözler ‘Âişe’ye yöneltilmiştir: (K, TA:) fakat bir rivayete göre sözler **لَا تَقُولِى فَاحِشَةً** idi. (TA.) [Aşağıda **فَاحِشَةٌ**’ye bak.] ― -b3- Huyca kötü bir adam. (IB.) ― -b4- Cimri, eli sıkı, yahut tamahkâr bir adam: (A, TA:) yahut pek cimri: (K, TA:) yahut aşırı, yahut ölçüsüz şekilde öyle. (S.)

فَاحِشَةٌ
**فَاحِشَةٌ** ذ [Bir aşırılık; bir büyük kötülük; doğruluğun sınırlarını aşan herhangi bir şey:] aşırı, pek büyük, yahut ölçünün ötesinde, çirkin, kötü, fena, iğrenç, yahut yakışıksız olan bir şey; [kaba, edepsiz, şehvetli, yahut müstehcen:] (Mgh:) yahut hakikatle uyuşmayan herhangi bir şey: (Lth, Mgh:) yahut çok çirkin, kötü, fena, vb. olan bir günah, yahut suç: yahut Allah’ın yasakladığı herhangi bir şey: (K:) yahut çirkin, kötü, fena, vb. olan herhangi bir söz, yahut fiil: (TA:) ve **فَحْشَآءُ** ↓ **فَاحِشَةٌ** ile aynı manaya gelir; (S;) yahut bir büyük kötülük, yahut ölçünün ötesinde çirkin, kötü, fena, vb. olan aşırı bir günah; yahut aklın hoş görmediği ve şeriatın çirkin, kötü, fena, vb. saydığı bir şey: (Bd, ii. 164’te:) **فَاحِشَةٌ**’nin çoğulu **فَوَاحِشُ**’tur. (Msb, TA.) Ayrıca, özellikle, zina; (S, Mgh, Msb, K;) ve **فَحْشَآءُ** ↓ da böyledir: (Bd, xii. 24’te; vb.:) Kur’ân’da iv. 23 ve lxv. 1’de [başka birçok yerde olduğu gibi] böyledir: yahut orada zikredilen **فاحشة** [yahut aşırılık] kadınların izinsiz dışarı çıkmasıdır: (Mgh, Msb:) yahut dillerinin keskinliği sebebiyle kocalarının akrabalarına karşı çirkin dil kullanmalarıdır. (Esh-Sháfi‘ee.) Ve **فَحْشَآءُ** ↓ özellikle, zekâtın ödenmesinde cimrilik, eli sıkılık, yahut tamahkârlık, (A, K,) manasına gelir: yahut onu ödemekten [tamamen] kaçınma. (TA.) Kur’ân’da ii. 271’de böyledir. (A, TA.)

أَفْحَشُ
**أَفْحَشُ** ذ [Daha fazla, ve en fazla, aşırı, vb.].

مُتَفَحِّشٌ
**مُتَفَحِّشٌ** ذ Başkalarına sövmeyi yapmacıkla yapan, yahut üstlenen kimse. (TA.) ― -b2- Yasaklanmış olan aşırılığı (**فَاحِشَة**) işleyen kimse. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَحَشَ
فَحَشَ U ( n. ac. فَحْش 1 ),
a.  see ( فَحُشَ ) & IV ( a ). _ast;

فَحُشَ
فَحُشَ U ( n. ac. فُحْش 3 ),
a.  Was immoderate, excessive.

b.  Was abominable, foul; was gross, obscene.

فَحَّشَ
فَحَّشَ II
a.  [ Fī ],  see IV (a) .

أَفْحَشَ
أَفْحَشَ IV
a.  [ Bi or Fī ], Was unseemly, lewd, obscene ( in language ).

b.  Committed obscene actions.

c.  Was niggardly.

تَفَحَّشَ
تَفَحَّشَ V
a.  [ Fī ],  see IV (a) .

تَفَاْحَشَ
تَفَاْحَشَ VI ,
a.  see ( فَحُشَ ) ( a ) & IV ( a ).

اِسْتَفْحَشَ
اِسْتَفْحَشَ X ,
a.  Deemed abominable.

فُحْش
فُحْش 3 ,
a.  Vileness; shamelessness, obsceneness; ribaldry.

b.  Excess, exorbitance.

فَاْحِش
فَاْحِش 21 ,
a.  Immoral, obscene, shameless, indecent.

b.  Excessive, exorbitant, overmuch.

c.  Niggardly.

فَاْحِشَة
فَاْحِشَة 21t , ( pl. فَوَاْحِشُ 41 ),
a.  fem. of فَاْحِش 21 .

b.  Immorality; wickedness; grossness; enormity; iniquity.

فَحَّاْش
فَحَّاْش 28 ,
a.  Immoral, wicked, iniquitous.

فَحْشَآءُ
فَحْشَآءُ 42 ,
a.  see 3 (a) &  فَاْحِشَة 21t ( b ).

أَفْحَشَ
N. Ag. أَفْحَشَ IV ,
a.  see 21 (a) .

##### Türkçe

**فَحَشَ**
**فَحَشَ** U ( n. ac. **فَحْش** 1 ),
a.  bkz. ( **فَحُشَ** ) ve IV ( a ). _ast;

**فَحُشَ**
**فَحُشَ** U ( n. ac. **فُحْش** 3 ),
a.  Ölçüsüz, aşırı oldu.

b.  İğrenç, pis oldu; kaba, müstehcen oldu.

**فَحَّشَ**
**فَحَّشَ** II
a.  [ Fī ], bkz. IV (a) .

**أَفْحَشَ**
**أَفْحَشَ** IV
a.  [ Bi veya Fī ], (dilde) yakışıksız, edepsiz, müstehcen oldu.

b.  Müstehcen fiiller işledi.

c.  Cimri oldu.

**تَفَحَّشَ**
**تَفَحَّشَ** V
a.  [ Fī ], bkz. IV (a) .

**تَفَاْحَشَ**
**تَفَاْحَشَ** VI ,
a.  bkz. ( **فَحُشَ** ) ( a ) ve IV ( a ).

**اِسْتَفْحَشَ**
**اِسْتَفْحَشَ** X ,
a.  İğrenç saydı.

**فُحْش**
**فُحْش** 3 ,
a.  Alçaklık; utanmazlık, müstehcenlik; müstehcen şakalaşma.

b.  Aşırılık, fahişlik.

**فَاْحِش**
**فَاْحِش** 21 ,
a.  Ahlâksız, müstehcen, utanmaz, edepsiz.

b.  Aşırı, fahiş, pek çok.

c.  Cimri.

**فَاْحِشَة**
**فَاْحِشَة** 21t , ( pl. **فَوَاْحِشُ** 41 ),
a.  **فَاْحِش** 21’in müennesi.

b.  Ahlâksızlık; kötülük; kabalık; büyüklük (aşırılık); zulüm.

**فَحَّاْش**
**فَحَّاْش** 28 ,
a.  Ahlâksız, kötü, zalim.

**فَحْشَآءُ**
**فَحْشَآءُ** 42 ,
a.  bkz. 3 (a) ve **فَاْحِشَة** 21t ( b ).

**أَفْحَشَ**
N. Ag. **أَفْحَشَ** IV ,
a.  bkz. 21 (a) .

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

فحش
فَحُشَ - يَفْحُشُ - فَاحِش - فاحِشَة - فَواحِش - فَحْشاء
فَحُشَ - يَفْحُشُ + الكائن أو الفعلُ: يتجاوز في أفعاله الحد المسموح به وفق الشرع أو العرف والمعروف، وخاصة المتعلقة بالنكاح
فَاحِش: اسم فاعل صفة مشبهة من " فَحُشَ - يَفْحُشُ ": شيء أو فعل " فاحش "
فَاحِشَة: مؤنث " فاحش "، وهي كذلك فاعل مرة : نوع وفعل مراد وخاص من الفحش: فعل فاحش أو فعلة  فاحشة مخصوصة: وهي في الاصطلاح الشرعي: النكاح غير السوي والمخالف لسنة الله: نكاح ما نكح الآباء من النساء ، وإتيان الذكور، والزنى
فَواحِش: جمع فاحشة: أيٌّ من أنواع الفاحشة: نكاح ما نكح الآباء من النساء، والزنى، وإتيان الذكور
فَحْشاء:على وزن" فـَعلاء ": اسم فاعل مبالغة من  " فَحُشَ - يَفْحُشُ ": شيء أو فعل فاحش بشدة: القيام بالنكاح غير السوي والمخالف لسنة الله، أو ما شابه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " المبالغة والشطط والغلو في إنفاذ الفعل أو الاهتمام بأمر" وهي:
طَغَى - يَطْغَى، فَحَشَ - يَفْحُشُ، سَرِفَ- يَسْرَفُ، وَبَلَ - يَبِلُ، غَلَا - يَغْلُوْ، شَطَّ - يَشِطُّ (شَطَّ - يَشُطُّ)
فاحشة
ما هي الفاحشة ؟
ينكح ما نكح أباؤه الزنى	﴿ولا تنكحوا ما نكح آباؤكم من النساء إلا ما قد سلف إنه كان فاحشة ومقتا وساء سبيلا(22)﴾ النساء ﴿ولا تقربوا الزنى إنه كان فاحشة وساء سبيلا(32)﴾ الإسراء
فعل قوم لوط	﴿ولوطا إذ قال لقومه أتأتون الفاحشة ما سبقكم بها من أحد من العالمين(80)﴾ الأعراف ﴿ولوطا إذ قال لقومه إنكم لتأتون الفاحشة ما سبقكم بها من أحد من العالمين(28)﴾ العنكبوت
أتأتون الذكران من العالمين وتذرون ما خلق لكم ربكم من أزواجكم	﴿ولوطا إذ قال لقومه أتأتون الفاحشة وأنتم تبصرون(54)﴾ النمل ﴿أتأتون الذكران من العالمين(165)وتذرون ما خلق لكم ربكم من أزواجكم بل أنتم قوم عادون(166)﴾ الشعراء
	﴿إن الذين يحبون أن تشيع الفاحشة في الذين آمنوا لهم عذاب أليم في الدنيا والآخرة والله يعلم وأنتم لا تعلمون(19)﴾ النور
يأتي بفاحشة مبينة	﴿يانساء النبي من يأت منكن بفاحشة مبينة يضاعف لها العذاب ضعفين وكان ذلك على الله يسيرا(30)﴾ الأحزاب ﴿ياأيها النبي إذا طلقتم النساء فطلقوهن لعدتهن وأحصوا العدة واتقوا الله ربكم لا تخرجوهن من بيوتهن ولا يخرجن إلا أن يأتين بفاحشة مبينة وتلك حدود الله ومن يتعد حدود الله فقد ظلم نفسه لا تدري لعل الله يحدث بعد ذلك أمرا(1)﴾ الطلاق
	﴿واللاتي يأتين الفاحشة من نسائكم فاستشهدوا عليهن أربعة منكم فإن شهدوا فأمسكوهن في البيوت حتى يتوفاهن الموت أو يجعل الله لهن سبيلا(15)﴾ النساء
	﴿ياأيها الذين آمنوا لا يحل لكم أن ترثوا النساء كرها ولا تعضلوهن لتذهبوا ببعض ما آتيتموهن إلا أن يأتين بفاحشة مبينة وعاشروهن بالمعروف فإن كرهتموهن فعسى أن تكرهوا شيئا ويجعل الله فيه خيرا كثيرا(19)﴾ النساء ﴿ياأيها النبي إذا طلقتم النساء فطلقوهن لعدتهن وأحصوا العدة واتقوا الله ربكم لا تخرجوهن من بيوتهن ولا يخرجن إلا أن يأتين بفاحشة مبينة وتلك حدود الله ومن يتعد حدود الله فقد ظلم نفسه لا تدري لعل الله يحدث بعد ذلك أمرا(1)﴾ الطلاق
	﴿ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)﴾ النساء
يفعل فاحشة	﴿والذين إذا فعلوا فاحشة أو ظلموا أنفسهم ذكروا الله فاستغفروا لذنوبهم ومن يغفر الذنوب إلا الله ولم يصروا على ما فعلوا وهم يعلمون(135)﴾ آل عمران ﴿وإذا فعلوا فاحشة قالوا وجدنا عليها آباءنا والله أمرنا بها قل إن الله لا يأمر بالفحشاء أتقولون على الله ما لا تعلمون(28)﴾ الأعراف
	﴿إنما يأمركم بالسوء والفحشاء وأن تقولوا على الله ما لا تعلمون(169)﴾ البقرة ﴿وإذا فعلوا فاحشة قالوا وجدنا عليها آباءنا والله أمرنا بها قل إن الله لا يأمر بالفحشاء أتقولون على الله ما لا تعلمون(28)﴾ الأعراف
الفواحش
﴿قل تعالوا أتل ما حرم ربكم عليكم ألا تشركوا به شيئا وبالوالدين إحسانا ولا تقتلوا أولادكم من إملاق نحن نرزقكم وإياهمولا تقربوا الفواحش ما ظهر منها وما بطن ولا تقتلوا النفس التي حرم الله إلا بالحق ذلكم وصاكم به لعلكم تعقلون(151)﴾ الأنعام ﴿قل إنما حرم ربي الفواحش ما ظهر منها وما بطن والإثم والبغي بغير الحق وأن تشركوا بالله ما لم ينزل به سلطانا وأن تقولوا على الله ما لا تعلمون(33)﴾ الأعراف
	﴿والذين يجتنبون كبائر الإثم والفواحش وإذا ما غضبوا هم يغفرون(37)﴾ الشورى ﴿الذين يجتنبون كبائر الإثم والفواحش إلا اللمم إن ربك واسع المغفرة هو أعلم بكم إذ أنشأكم من الأرض وإذ أنتم أجنة في بطون أمهاتكم فلا تزكوا أنفسكم هو أعلم بمن اتقى(32)﴾ النجم
الفحشاء
﴿إنما يأمركم بالسوء والفحشاء وأن تقولوا على الله ما لا تعلمون(169)﴾ البقرة ﴿الشيطان يعدكم الفقر ويأمركم بالفحشاء والله يعدكم مغفرة منه وفضلا والله واسع عليم(268)﴾ البقرة
	﴿إن الله يأمر بالعدل والإحسان وإيتاء ذي القربى وينهى عن الفحشاء والمنكر والبغي يعظكم لعلكم تذكرون(90)﴾ النحل ﴿اتل ما أوحي إليك من الكتاب وأقم الصلاة إن الصلاة تنهى عن الفحشاء والمنكر ولذكر الله أكبر والله يعلم ما تصنعون(45)﴾ العنكبوت ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتبعوا خطوات الشيطان ومن يتبع خطوات الشيطان فإنه يأمر بالفحشاء والمنكر ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكا منكم من أحد أبدا ولكن الله يزكي من يشاء والله سميع عليم(21)﴾ النور
	﴿ولقد همت به وهم بها لولا أن رأى برهان ربه كذلك لنصرف عنه السوء والفحشاء إنه من عبادنا المخلصين(24)﴾ يوسف
	﴿وإذا فعلوا فاحشة قالوا وجدنا عليها آباءنا والله أمرنا بها قل إن الله لا يأمر بالفحشاء أتقولون على الله ما لا تعلمون(28)﴾ الأعراف
مختار الصحاح
● [فحش] ف ح ش: كل شيء جاوز حده فهو فَاحِشٌ وقد فَحُشَ الأمر بالضم فُحْشاً و تَفَاحَشَ و أفْحَشَ عليه في المنطق أي قال الفُحْشَ فهو فَحَّاشٌ و تَفَحَّشَ في كلامه
الراغب
فحش
- الفحش والفحشاء والفاحشة: ما عظم قبحه من الأفعال والأقوال، وقال: }إن الله لا يأمر بالفحشاء﴿[الأعراف/28]،﴾وينهى عن الفحشاء والمنكر والبغي يعظكم لعلكم تذكرون﴿[النحل/90]،﴾من يأت منكن بفاحشة مبينة﴿[الأحزاب/30]،﴾إن الذين يحبون أن تشيع الفاحشة﴿[النور/19]،﴾إنما حرم ربي الفواحش﴿[الأعراف/33]،﴾إلا أن يأتين بفاحشة مبينة﴿[النساء/ 19]، كناية عن الزنا، وكذلك قوله:﴾واللاتي يأتين الفاحشة من نسائكم{ [النساء/15]، وفحش فلان: صار فاحشا. ومنه قول الشاعر:
- 348 - عقيلة مال الفاحش المتشدد
(عجز بيت لطرفة، وصدره:
أرى الموت يعتام الكرام ويصطفي
وهو في ديوانه ص 34)
يعني به: العظيم القبح في البخل، والمتفحش: الذي يأتي بالفحش.
ملخص اللسان:
1.     فَحَشَ وفَحُشَ وأَفْحَشَ  وفَحُشَ علينا وأَفْحَشَ إِفْحاشاً وفُحْشاً؛ الفُحْش والفَحْشاءُ والفاحِشةُ القبيحُ  من القول والفعل، وجمعها الفَواحِشُ
2.     وقد يكون الفُحْشُ بمعنى الزيادة والكثرة وكلُّ  شيء جاوز قدرَه وحدَّه، فهو فاحِشٌ
3.     وهو كل ما يَشتد قُبْحُه من  الذنوب والمعاصي
4.     وكلُّ  أَمر لا يكون موافقًا للحقِّ والقَدْر، فهو فاحشةٌ
لسان العرب
● - فحش: الفُحْش: معروف. ابن سيده: الفُحْش والفَحْشاءُ والفاحِشةُ القبيحُ  من القول والفعل، وجمعها الفَواحِشُ. وأَفْحَشَ عليه في المَنْطِق أَي  قال الفُحْش. والفَحْشاءُ: اسم الفاحشة، وقد فَحَشَ وفَحُشَ وأَفْحَشَ  وفَحُشَ علينا وأَفْحَشَ إِفْحاشاً وفُحْشاً؛ عن كراع واللحياني، والصحيح  أَن الإِفْحاشَ والفُحْش الاسم. ورجل فاحِشٌ: ذو فُحْش، وفي الحديث: إِن  اللَّه يُبْغِضُ الفاحِشَ المُتَفَحِّشَ، فالفاحِشُ ذو الفحش والخَنا من  قول وفعل، والمُتَفَحِّشُ الذي يتكلَّفُ سَبَّ الناس ويتعمَّدُه، وقد تكرر  ذكر الفُحْش والفاحشة والفاحش في الحديث، وهو كل ما يَشتد قُبْحُه من  الذنوب والمعاصي؛ قال ابن الأَثير: وكثيراً ما تَرِدُ الفاحشةُ بمعنى الزنا  ويسمى الزنا فاحشةً، وقال اللَّه تعالى: إِلا أَن يَأْتِينَ بفاحشةٍ  مُبَيِّنةٍ؛ قيل: الفاحشة المبينة أَن تزني فتُخْرَج لِلْحدّ، وقيل: الفاحشةُ  خروجُها من بيتها بغير إِذن زوجها، وقال الشافعي: أَن تَبْذُوَ على  أَحْمائِها بِذَرابةِ لسانها فتُؤْذِيَهُم وتَلُوكَ ذلك. في حديث فاطمة بنت  قيس: أَن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، لم يَجْعل لها سُكْنى ولا نفقةً  وذَكر أَنه نَقَلها إِلى بيت ابن أُم مَكتوم لبَذاءتِها وسَلاطةِ لِسانِها  ولم يُبْطِلْ سُكْناها لقوله عز وجل: ولا تُخْرِجوهُنّ من بُيوتِهنّ ولا  يَخْرُجْنَ إِلا أَن يأْتِينَ بفاحشةٍ مُبَيِّنةٍ. وكلُّ خَصْلة قبيحةٍ،  فهي فاحشةٌ من الأَقوال والأَفعال؛ ومنه الحديث: قال لعائشة لا تقولي ذلك  فإِن اللَّه لا يُحبُّ الفُحْشَ ولا التفاحُشَ؛ أَراد بالفُحْش التعدّي  في القول والجواب لا الفُحْشَ الذي هو من قَذَعِ الكلام ورديئه،  والتَّفاحُشُ تَفاعُلٌ منه؛ وقد يكون الفُحْشُ بمعنى الزيادة والكثرة؛ ومنه حديث  بعضهم وقد سُئِل عن دم البراغيث فقال: إِن لم يكن فاحشاً فلا بأْس. وكلُّ  شيء جاوز قدرَه وحدَّه، فهو فاحِشٌ. وقد فَحُشَ الأَمر فُحْشاً  وتفاحَشَ. وفَحَّشَ بالشيء: شَنَّعَ. وفَحُشَت المرأَةُ: قَبُحت وكبِرَت؛ حكاه  ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:  وعَلِقْتَ تُجْرِيهِمْ عَجُوزَك، بعدما  فَحُشَتْ محاسِنُها على الخُطَّاب  وأَفْحَشَ الرجل إِذا قال قولاً فاحشاً، وقد فَحُشَ علينا فلانٌ وإِنه  لَفَحّاشٌ، وتفَحّشَ في كلامه، ويكون المُتَفَحّشُ الذي يأْتي بالفاحشة  المَنْهيّ عنها. ورجل فَحّاش: كثير الفُحْش، وفَحُشَ قوله فُحْشاً. وكلُّ  أَمر لا يكون موافقًا للحقِّ والقَدْر، فهو فاحشةٌ. قال ابن جني: وقالوا  فاحِشٌ وفُحَشاء كجاهلٍ وجُهلاء حيث كان الفُحْشُ ضرْباً من ضُروب الجهل  ونَقِيضاً للحِلْم؛ وأَنشد الأَصمعي:  وهل عَلِمْت فُحَشاءَ جَهَلَهْ  وأَما قول اللَّه عز وجل: الشيطانُ يَعِدُكم الفقرَ ويأْمرُكم بالفحشاء؛  قال المفسرون: معناه يأْمركم بأَن لا تتصدقوا، وقيل: الفحشاء ههنا  البُخْل، والعرب تسمي البَخيلَ فاحشاً؛ وقال طرفة:  أَرى المَوْتَ يَعتامُ الكِرامَ، ويَصْطَفي  عَقِيلةَ مالِ الفاحِشِ المُتَشَدِّدِ  يعني الذي جاوز الحدّ في البخل. وقال ابن بري: الفاحِشُ السَّيِّء  الخلُق المتشدّد البخيل. يَعْتامُ: يختار. يَصْطفي أَي يأْخذ صَفْوته وهي  خِيارُه. وعَقِيلةُ المال: أَكرمُه وأَنفَسُه؛ وتفحَّش عليهم بلسانه.
مقاييس اللغة:
(فحش) الفاء والحاء والشين كلمةٌ تدلُّ على قُبحٍ في شيء وشَناعة. من ذلك الفحْش والفَحْشاء والفاحشة. يقولون: كلُّ شيء جاوَزَ قَدرَه فهو فاحش؛ ولا يكون ذلك إلاّ فيما يُتَكَرَّه. وأفْحَشَ الرّجلُ: قال الفُحْشَ: وفَحَشَ، وهو فَحَّاش. ويقولون: الفاحش: البخيل، وهذا على الاتِّساع، والبخلُ أقبحُ خِصال المرء. قال طرفة:
أرَى الموتَ يَعتامُ الكِرامَ ويصطفي  *** عقيلةَ مالِ الفاحشِ المتشدِّدِ([3])
القاموس المحيط:
الفاحِشَةُ الزِّنَى، وما يَشْتَدُّ قُبْحُهُ من الذُّنُوبِ، وكلُّ ما نَهَى اللّهُ عَزَّ وَجَلَّ عنه. والفَحْشاء البُخْلُ في أداء الزَّكاةِ. والفاحِشُ البخيلُ جِدّاً، والكثيرُ الغالِبُ، وقد فَحُشَ، ككَرُمَ، فُحْشاً.
والفُحْشُ: عُدْوَانُ الجَوابِ، ومنه: لا تكونِي فاحِشَةً لِعائِشةَ، رضي الله عنها. ورَجُلٌ فاحِشٌ وفَحَّاشٌ. وأفْحَشَ: قال الفُحْشَ. وتَفَاحَشَ: أتَى به، وأظْهَرَهُ.
تاج العروس:
غير مدوَّن

##### Türkçe

**فحش**
**فَحُشَ - يَفْحُشُ - فَاحِش - فاحِشَة - فَواحِش - فَحْشاء**
**فَحُشَ - يَفْحُشُ** + varlık yahut fiil: fiillerinde, şeriat yahut örf ve bilinene göre izin verilen sınırı aşar; özellikle nikâhla ilgili olanlarda.
**فَاحِش**: “**فَحُشَ - يَفْحُشُ**”tan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: “**فاحش**” olan bir şey yahut fiil.
**فَاحِشَة**: “**فاحش**”ın müennesi; o da ayrıca ism-i merre fâilidir: **الفحش**tan murad ve özel bir tür ve fiil: **فاحش** bir fiil yahut özel bir **فاحشة** fiil; ve o, şer‘î ıstılahta: düzgün olmayan ve Allah’ın sünnetine aykırı nikâh: babaların kadınlardan nikâhladıklarını nikâhlamak, erkeklere varmak ve zina.
**فَواحِش**: **فاحشة**’nin çoğulu: **الفاحشة** türlerinden herhangi biri: babaların kadınlardan nikâhladıklarını nikâhlamak, zina ve erkeklere varmak.
**فَحْشاء**: “**فـَعلاء**” vezninde: “**فَحُشَ - يَفْحُشُ**”tan mübalağa ism-i fâili: şiddetle **فاحش** olan bir şey yahut fiil: düzgün olmayan ve Allah’ın sünnetine aykırı nikâhı yapmak yahut benzeri.
Ve lafız, “fiili icrada yahut bir işe ihtimamda mübalağa, aşırılık ve taşkınlık” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**طَغَى - يَطْغَى**، **فَحَشَ - يَفْحُشُ**، **سَرِفَ- يَسْرَفُ**، **وَبَلَ - يَبِلُ**، **غَلَا - يَغْلُوْ**، **شَطَّ - يَشِطُّ (شَطَّ - يَشُطُّ)**

**فاحشة**
**ما هي الفاحشة ؟**
Babalarının nikâhladığını nikâhlar; zina	﴿Ve babalarınızın kadınlardan nikâhladıklarını nikâhlamayın; ancak geçmiş olan müstesna. Şüphesiz o, **فاحشة** ve nefret ve kötü bir yol idi (22)﴾ **النساء** ﴿Zinaya yaklaşmayın; şüphesiz o, **فاحشة** idi ve kötü bir yol idi (32)﴾ **الإسراء**

Lût kavminin fiili	﴿Ve Lût’u; kavmine dediği vakit: Âlemlerden hiç kimsenin sizden önce yapmadığı **الفاحشة**’yi mi yapıyorsunuz? (80)﴾ **الأعراف** ﴿Ve Lût’u; kavmine dediği vakit: Şüphesiz siz, âlemlerden hiç kimsenin sizden önce yapmadığı **الفاحشة**’yi elbette yapıyorsunuz (28)﴾ **العنكبوت**

Âlemlerden erkeklere mi geliyorsunuz ve Rabbinizin size eşlerinizden yarattığını bırakıyorsunuz	﴿Ve Lût’u; kavmine dediği vakit: Siz göre göre **الفاحشة**’yi mi yapıyorsunuz? (54)﴾ **النمل** ﴿Âlemlerden erkeklere mi geliyorsunuz (165) ve Rabbinizin size eşlerinizden yarattığını bırakıyorsunuz; bilakis siz, haddi aşan bir kavimsiniz (166)﴾ **الشعراء**

	﴿Şüphesiz iman edenler içinde **الفاحشة**’nin yayılmasını sevenler için dünyada ve âhirette elem verici azap vardır; Allah bilir, siz bilmezsiniz (19)﴾ **النور**

Açık bir **فاحشة** getirir	﴿Ey Peygamberin kadınları! Sizden kim açık bir **فاحشة** getirirse, ona azap iki kat katlanır; bu, Allah’a kolaydır (30)﴾ **الأحزاب** ﴿Ey Peygamber! Kadınları boşadığınızda, onları iddetleri için boşayın; iddeti sayın; Rabbiniz Allah’tan sakının; onları evlerinden çıkarmayın, onlar da çıkmasınlar; ancak açık bir **فاحشة** getirmeleri müstesna. Bunlar Allah’ın sınırlarıdır; kim Allah’ın sınırlarını aşarsa, nefsine zulmetmiştir. Bilmezsin; belki Allah bundan sonra bir iş meydana getirir (1)﴾ **الطلاق**

	﴿Kadınlarınızdan **الفاحشة**’yi getirenler hakkında, sizden dört kişiyi onlara şahit tutun; şahitlik ederlerse, ölüm onları alıp götürünceye yahut Allah onlar için bir yol kılıncaya kadar onları evlerde tutun (15)﴾ **النساء**

	﴿Ey iman edenler! Kadınlara zorla mirasçı olmanız size helâl değildir; onlara verdiklerinizin bir kısmını götürmek için onları sıkıştırmayın; ancak açık bir **فاحشة** getirmeleri müstesna. Onlarla ma‘ruf üzere geçinin; eğer onlardan hoşlanmazsanız, belki bir şeyi hoşlanmazsınız da Allah onda çok hayır kılar (19)﴾ **النساء** ﴿Ey Peygamber! Kadınları boşadığınızda, onları iddetleri için boşayın; iddeti sayın; Rabbiniz Allah’tan sakının; onları evlerinden çıkarmayın, onlar da çıkmasınlar; ancak açık bir **فاحشة** getirmeleri müstesna. Bunlar Allah’ın sınırlarıdır; kim Allah’ın sınırlarını aşarsa, nefsine zulmetmiştir. Bilmezsin; belki Allah bundan sonra bir iş meydana getirir (1)﴾ **الطلاق**

	﴿Sizden kim, mümin hür kadınları nikâhlamaya güç yetiremezse, sağ ellerinizin malik olduğu mümin cariyelerinizden (nikâhlasın). Allah imanınızı daha iyi bilir; siz birbirinizdensiniz. Öyleyse onları, ehlinin izniyle nikâhlayın; ücretlerini ma‘ruf üzere verin; iffetli olarak, fuhuş yapanlar ve gizli dostlar edinenler olmayarak. İffetli kılındıklarında, eğer bir **فاحشة** getirirlerse, onlara hür iffetlilere olan azabın yarısı vardır. Bu, sizden sıkıntıya düşmekten korkan kimse içindir; sabretmeniz sizin için daha hayırlıdır; Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (25)﴾ **النساء**

Bir **فاحشة** yapar	﴿Onlar ki, bir **فاحشة** yaptıklarında yahut nefislerine zulmettiklerinde Allah’ı hatırlarlar da günahları için bağışlanma dilerler; günahları Allah’tan başka kim bağışlar? Ve onlar, bildikleri hâlde yaptıkları üzerinde ısrar etmezler (135)﴾ **آل عمران** ﴿Bir **فاحشة** yaptıklarında dediler ki: Babalarımızı bunun üzerinde bulduk ve Allah bize bunu emretti. De ki: Şüphesiz Allah **بالفحشاء**’yı emretmez. Allah’a bilmediğiniz şeyi mi söylüyorsunuz? (28)﴾ **الأعراف**

	﴿O ancak size kötülüğü ve **الفحشاء**’yı ve Allah hakkında bilmediğiniz şeyi söylemenizi emreder (169)﴾ **البقرة** ﴿Bir **فاحشة** yaptıklarında dediler ki: Babalarımızı bunun üzerinde bulduk ve Allah bize bunu emretti. De ki: Şüphesiz Allah **بالفحشاء**’yı emretmez. Allah’a bilmediğiniz şeyi mi söylüyorsunuz? (28)﴾ **الأعراف**

**الفواحش**
﴿De ki: Gelin; Rabbinizin size haram kıldığını okuyayım: O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın; ana-babaya ihsan edin; fakirlikten çocuklarınızı öldürmeyin; sizi de onları da biz rızıklandırırız; **الفواحش**’e yaklaşmayın, ondan açığı da gizlisi de; Allah’ın haram kıldığı canı, hak ile olmaksızın öldürmeyin. İşte bunları size vasiyet etti; umulur ki akledersiniz (151)﴾ **الأنعام** ﴿De ki: Rabbim ancak **الفواحش**’i haram kıldı; ondan açığı da gizlisi de; günahı ve haksız yere azgınlığı; Allah’a, hakkında bir sultan indirmediği şeyi ortak koşmanızı; Allah hakkında bilmediğiniz şeyi söylemenizi (33)﴾ **الأعراف**

	﴿Onlar ki, günahın büyüklerinden ve **الفواحش**’ten kaçınırlar; öfkelendiklerinde de onlar bağışlarlar (37)﴾ **الشورى** ﴿Onlar ki, günahın büyüklerinden ve **الفواحش**’ten kaçınırlar; küçük sürçmeler müstesna. Şüphesiz Rabbin geniş mağfiret sahibidir; sizi yerden inşa ettiği vakit de, siz annelerinizin karınlarında ceninler iken de, sizi en iyi bilendir. Öyleyse nefislerinizi temize çıkarmayın; sakınanı en iyi bilen O’dur (32)﴾ **النجم**

**الفحشاء**
﴿O ancak size kötülüğü ve **الفحشاء**’yı ve Allah hakkında bilmediğiniz şeyi söylemenizi emreder (169)﴾ **البقرة** ﴿Şeytan size fakirliği vaat eder ve size **بالفحشاء**’yı emreder; Allah ise size kendinden mağfiret ve fazl vaat eder; Allah vâsi‘dir, bilendir (268)﴾ **البقرة**

	﴿Şüphesiz Allah adaleti, ihsanı ve yakın akrabaya vermeyi emreder; **الفحشاء**’dan, münkerden ve azgınlıktan nehyeder; size öğüt verir; umulur ki hatırlarsınız (90)﴾ **النحل** ﴿Sana kitaptan vahyedileni oku ve namazı ikame et; şüphesiz namaz **الفحشاء**’dan ve münkerden nehyeder; Allah’ı anmak elbette daha büyüktür; Allah yaptıklarınızı bilir (45)﴾ **العنكبوت** ﴿Ey iman edenler! Şeytanın adımlarına uymayın; kim şeytanın adımlarına uyarsa, şüphesiz o, **بالفحشاء**’yı ve münkeri emreder. Eğer Allah’ın üzerinizde fazlı ve rahmeti olmasaydı, sizden hiçbir kimse ebediyen temizlenmezdi; fakat Allah dilediğini temizler; Allah işitendir, bilendir (21)﴾ **النور**

	﴿Andolsun o, onu kastetti; o da onu kastedecekti; eğer Rabbinin burhanını görmeseydi. Böylece ondan kötülüğü ve **الفحشاء**’yı çevirelim diye; şüphesiz o, bizim ihlâslı kullarımızdandır (24)﴾ **يوسف**

	﴿Bir **فاحشة** yaptıklarında dediler ki: Babalarımızı bunun üzerinde bulduk ve Allah bize bunu emretti. De ki: Şüphesiz Allah **بالفحشاء**’yı emretmez. Allah’a bilmediğiniz şeyi mi söylüyorsunuz? (28)﴾ **الأعراف**

**مختار الصحاح**
● [**فحش**] ف ح ش: Her şey ki haddini aşarsa o **فَاحِشٌ**’tir; ve iş, damme ile **فَحُشَ**; **فُحْشاً** (oldu). Ve **تَفَاحَشَ** ve **أفْحَشَ** ona, mantıkta; yani **الفُحْشَ** söyledi; o hâlde o **فَحَّاشٌ**’tır. Ve **تَفَحَّشَ** sözünde.

**الراغب**
**فحش**
- **الفحش** ve **الفحشاء** ve **الفاحشة**: fiillerden ve sözlerden çirkinliği büyüyen şey. Ve dedi ki: ﴿Şüphesiz Allah **بالفحشاء**’yı emretmez﴾ [**الأعراف**/28], ﴿ve **الفحشاء**’dan, münkerden ve azgınlıktan nehyeder; size öğüt verir; umulur ki hatırlarsınız﴾ [**النحل**/90], ﴿sizden kim açık bir **فاحشة** getirirse﴾ [**الأحزاب**/30], ﴿şüphesiz **الفاحشة**’nin yayılmasını sevenler﴾ [**النور**/19], ﴿Rabbim ancak **الفواحش**’i haram kıldı﴾ [**الأعراف**/33], ﴿ancak açık bir **فاحشة** getirmeleri müstesna﴾ [**النساء**/ 19], zinaya kinaye olarak; ve yine onun sözü: ﴿Kadınlarınızdan **الفاحشة**’yi getirenler﴾ [**النساء**/15]. Ve **فحش** falan: **فاحشا** oldu. Ve ondan şairin sözü:
- 348 -  **عقيلة مال الفاحش المتشدد**
(Tarafe’nin bir beytinin ikinci yarısıdır; birinci yarısı:
**أرى الموت يعتام الكرام ويصطفي**
ve divanında s. 34’tedir)
Bununla murad: cimrilikte çirkinliği büyük olan; ve **المتفحش**: **بالفحش**’i getiren kimsedir.

**ملخص اللسان:**
1.     **فَحَشَ** ve **فَحُشَ** ve **أَفْحَشَ** ve **فَحُشَ** bize karşı ve **أَفْحَشَ** **إِفْحاشاً** ve **فُحْشاً**; **الفُحْش** ve **الفَحْشاءُ** ve **الفاحِشةُ**: söz ve fiilden çirkin olan; çoğulu **الفَواحِشُ**’tir.
2.     Ve **الفُحْشُ**, artma ve çokluk manasında da olabilir; ve her şey ki miktarını ve haddini aşarsa, o **فاحِشٌ**’tir.
3.     Ve o, günahlardan ve masiyetlerden çirkinliği şiddetli olan her şeydir.
4.     Ve her iş ki hakka ve kadere uygun olmazsa, o **فاحشةٌ**’dir.

**لسان العرب**
● - **فحش**: **الفُحْش**: bilinen (şey). İbn Sîde: **الفُحْش** ve **الفَحْشاءُ** ve **الفاحِشةُ**: söz ve fiilden çirkin olan; çoğulu **الفَواحِشُ**’tir. Ve **أَفْحَشَ** ona, mantıkta; yani **الفُحْش** söyledi. Ve **الفَحْشاءُ**: **الفاحشة**’nin ismidir. Ve **فَحَشَ** ve **فَحُشَ** ve **أَفْحَشَ** ve **فَحُشَ** bize karşı ve **أَفْحَشَ** **إِفْحاشاً** ve **فُحْشاً**; Kurâ‘ ve el-Lihyânî’den; ve sahih olan: **الإِفْحاشَ** ve **الفُحْش** ismin (kendisi) olduğudur. Ve **فاحِشٌ** adam: **فُحْش** sahibi. Ve hadiste: “Şüphesiz Allah, **الفاحِشَ المُتَفَحِّشَ**’e buğzeder”; **الفاحِشُ**, söz ve fiilden **الفحش** ve **الخَنا** sahibi olandır; **المُتَفَحِّشُ** ise insanlara sövmeyi külfetle yapan ve onu kasdeden kimsedir. Ve hadiste **الفُحْش** ve **الفاحشة** ve **الفاحش** zikri tekrar etmiştir; ve o, günahlardan ve masiyetlerden çirkinliği şiddetli olan her şeydir. İbnü’l-Esîr dedi ki: ve çoğu kez **الفاحشةُ**, zina manasında gelir; zina **فاحشةً** diye adlandırılır. Ve Allah Teâlâ dedi: ﴿ancak açık bir **فاحشةٍ** getirmeleri müstesna﴾; denildi ki: açık **الفاحشة**, zina etmesi ve had için çıkarılmasıdır; ve denildi ki: **الفاحشةُ**, kocasının izni olmaksızın evinden çıkmasıdır. Ve Şâfiî dedi ki: kayın hısımlarına diliyle sivrilik ile dil uzatması; onlara eziyet etmesi ve bunu gevelemesidir. Fâtıma bint Kays hadîsinde: Peygamberin, sallallahu aleyhi ve sellem, ona ne mesken ne nafaka kılmadığı; ve onun, dili bozukluğu ve dilinin keskinliği sebebiyle onu İbn Ümm Mektûm’un evine naklettiğini zikrettiği; ve “Onları evlerinden çıkarmayın; onlar da çıkmasınlar; ancak açık bir **فاحشةٍ** getirmeleri müstesna” aziz ve celil olanın sözü sebebiyle onun meskenini iptal etmediği. Ve her çirkin haslet, sözlerden ve fiillerden **فاحشةٌ**’dir. Ve ondan hadis: Âişe’ye dedi: “Bunu söyleme; çünkü Allah **الفُحْشَ**’u ve **التفاحُشَ**’u sevmez”; **الفُحْش** ile muradı, sözde ve cevapta aşırı gitmektir; kötü sözün kaba ve düşük olanı diye olan **الفُحْش** değil. Ve **التَّفاحُشُ**, ondan **تَفاعُلٌ**’dür. Ve **الفُحْشُ**, artma ve çokluk manasında da olabilir; ve ondan, bazılarının hadisi: pirelerin kanı hakkında sorulduğunda dedi ki: eğer **فاحشاً** değilse, beis yoktur. Ve her şey ki miktarını ve haddini aşarsa, o **فاحِشٌ**’tir. Ve iş **فَحُشَ** **فُحْشاً** oldu ve **تفاحَشَ**. Ve **فَحَّشَ** bir şey ile: çirkin gösterdi. Ve kadın **فَحُشَت**: çirkinleşti ve büyüdü; İbnü’l-A‘râbî rivayet etti. Ve inşad etti:
**وعَلِقْتَ تُجْرِيهِمْ عَجُوزَك، بعدما  فَحُشَتْ محاسِنُها على الخُطَّاب**
Ve adam **أَفْحَشَ**: **فاحش** bir söz söylediği zaman; ve falan bize karşı **فَحُشَ**; ve şüphesiz o **لَفَحّاشٌ**’tır. Ve sözünde **تفَحّشَ**. Ve **المُتَفَحّشُ**, nehyedilmiş **الفاحشة**’yi getiren kimse de olur. Ve **فَحّاش** adam: **الفُحْش**’u çok olan. Ve onun sözü **فَحُشَ** **فُحْشاً** oldu. Ve her iş ki hakka ve kadere uygun olmazsa, o **فاحشةٌ**’dir. İbn Cinnî dedi ki: ve dediler: **فاحِشٌ** ve **فُحَشاء**; **جاهلٍ** ve **جُهلاء** gibi; çünkü **الفُحْشُ**, cehaletin türlerinden bir tür ve hilm’in zıddı idi. Ve el-Asma‘î inşad etti:
**وهل عَلِمْت فُحَشاءَ جَهَلَهْ**
Ve Allah Teâlâ’nın sözüne gelince: ﴿Şeytan size fakirliği vaat eder ve size **بالفحشاء**’yı emreder﴾; müfessirler dedi ki: manası, size sadaka vermemenizi emreder; ve denildi ki: buradaki **الفحشاء**, cimriliktir; Araplar cimriye **فاحشاً** derler. Ve Tarafe dedi ki:
**أَرى المَوْتَ يَعتامُ الكِرامَ، ويَصْطَفي  عَقِيلةَ مالِ الفاحِشِ المُتَشَدِّدِ**
Yani cimrilikte haddi aşan. Ve İbn Berrî dedi ki: **الفاحِشُ**, kötü huylu, katı, cimri olandır. **يَعْتامُ**: seçer. **يَصْطفي** yani safını alır; o da onun seçkini ve hayırlısıdır. Ve **عَقِيلةُ المال**: onun en kerimi ve en nefisidir. Ve onlara diliyle **تفحَّش** etti.

**مقاييس اللغة:**
(**فحش**) **الفاء** ve **الحاء** ve **الشين**: bir şeyde çirkinliğe ve iğrençliğe delalet eden bir kelimedir. Bundan: **الفحْش** ve **الفَحْشاء** ve **الفاحشة**. Derler ki: her şey ki miktarını aşarsa o **فاحش**’tir; ve bu, ancak tiksinilen şeylerde olur. Ve adam **أفْحَشَ**: **الفُحْشَ** söyledi. Ve **فَحَشَ**; ve o **فَحَّاش**’tır. Ve derler ki: **الفاحش**: cimridir; bu, genişletme üzerinedir; ve cimrilik, kişinin en çirkin hasletlerindendir. Tarafe dedi ki:
**أرَى الموتَ يَعتامُ الكِرامَ ويصطفي  *** عقيلةَ مالِ الفاحشِ المتشدِّدِ**([3])

**القاموس المحيط:**
**الفاحِشَةُ**: zina; ve günahlardan çirkinliği şiddetli olan; ve Allah azze ve celle’nin nehyettiği her şey. Ve **الفَحْشاء**: zekâtı edada cimriliktir. Ve **الفاحِشُ**: pek çok cimri; ve çok, galip olan; ve **فَحُشَ**, **ككَرُمَ**, **فُحْشاً** (oldu).
Ve **الفُحْشُ**: cevabın saldırganlığı; ve ondan: Âişe’ye, Allah ondan razı olsun, **فاحِشَةً** olma. Ve **فاحِشٌ** ve **فَحَّاشٌ** adam. Ve **أفْحَشَ**: **الفُحْشَ** söyledi. Ve **تَفَاحَشَ**: onu yaptı ve onu ortaya çıkardı.

**تاج العروس:**
Kaydedilmemiş.
