# فحش — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AD%D8%B4/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فحش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فحش

الفُحْش: معروف. ابن سيده: الفُحْش والفَحْشاءُ والفاحِشةُ القبيحُ من القول والفعل، وجمعها الفَواحِشُ. وأَفْحَشَ عليه في المَنْطِق أَي قال الفُحْش. والفَحْشاءُ: اسم الفاحشة، وقد فَحَشَ وفَحُشَ وأَفْحَشَ وفَحُشَ علينا وأَفْحَشَ إِفْحاشاً وفُحْشاً؛ عن كراع واللحياني، والصحيح أَن الإِفْحاشَ والفُحْش الاسم. ورجل فاحِشٌ: ذو فُحْش، وفي الحديث: إِن اللَّه يُبْغِضُ الفاحِشَ الـمُتَفَحِّشَ، فالفاحِشُ ذو الفحش والخَنا من قول وفعل، والـمُتَفَحِّشُ الذي يتكلَّفُ سَبَّ الناس ويتعمَّدُه، وقد تكرر ذكر الفُحْش والفاحشة والفاحش في الحديث، وهو كل ما يَشتد قُبْحُه من الذنوب والمعاصي؛ قال ابن الأَثير: وكثيراً ما تَرِدُ الفاحشةُ بمعنى الزنا ويسمى الزنا فاحشةً، وقال اللَّه تعالى: إِلا أَن يَأْتِينَ بفاحشةٍ مُبَيِّنةٍ؛ قيل: الفاحشة المبينة أَن تزني فتُخْرَج لِلْحدّ، وقيل: الفاحشةُ خروجُها من بيتها بغير إِذن زوجها، وقال الشافعي: أَن تَبْذُوَ على أَحْمائِها بِذَرابةِ لسانها فتُؤْذِيَهُم وتَلُوكَ ذلك. في حديث فاطمة بنت قيس: أَن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، لم يَجْعل لها سُكْنى ولا نفقةً وذَكر أَنه نَقَلها إِلى بيت ابن أُم مَكتوم لبَذاءتِها وسَلاطةِ لِسانِها ولم يُبْطِلْ سُكْناها لقوله عز وجل: ولا تُخْرِجوهُنّ من بُيوتِهنّ ولا يَخْرُجْنَ إِلا أَن يأْتِينَ بفاحشةٍ مُبَيِّنةٍ. وكلُّ خَصْلة قبيحةٍ، فهي فاحشةٌ من الأَقوال والأَفعال؛ ومنه الحديث: قال لعائشة لا تقولي ذلك فإِن اللَّه لا يُحبُّ الفُحْشَ ولا التفاحُشَ؛ أَراد بالفُحْش التعدّي في القول والجواب لا الفُحْشَ الذي هو من قَذَعِ الكلام ورديئه، والتَّفاحُشُ تَفاعُلٌ منه؛ وقد يكون الفُحْشُ بمعنى الزيادة والكثرة؛ ومنه حديث بعضهم وقد سُئِل عن دم البراغيث فقال: إِن لم يكن فاحشاً فلا بأْس. وكلُّ شيء جاوز قدرَه وحدَّه، فهو فاحِشٌ. وقد فَحُشَ الأَمر فُحْشاً وتفاحَشَ. وفَحَّشَ بالشيء: شَنَّعَ. وفَحُشَت المرأَةُ: قَبُحت وكبِرَت؛ حكاه ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
وعَلِقْتَ تُجْرِيهِمْ عَجُوزَك، بعدما
فَحُشَتْ محاسِنُها على الخُطَّاب
وأَفْحَشَ الرجل إِذا قال قولاً فاحشاً، وقد فَحُشَ علينا فلانٌ وإِنه لَفَحّاشٌ، وتفَحّشَ في كلامه، ويكون الـمُتَفَحّشُ الذي يأْتي بالفاحشة الـمَنْهيّ عنها. ورجل فَحّاش: كثير الفُحْش، وفَحُشَ قوله فُحْشاً. وكلُّ أَمر لا يكون موافقًا للحقِّ والقَدْر، فهو فاحشةٌ. قال ابن جني: وقالوا فاحِشٌ وفُحَشاء كجاهلٍ وجُهلاء حيث كان الفُحْشُ ضرْباً من ضُروب الجهل ونَقِيضاً للحِلْم؛ وأَنشد الأَصمعي:
وهل عَلِمْت فُحَشاءَ جَهَلَهْ
وأَما قول اللَّه عز وجل: الشيطانُ يَعِدُكم الفقرَ ويأْمرُكم بالفحشاء؛ قال المفسرون: معناه يأْمركم بأَن لا تتصدقوا، وقيل: الفحشاء ههنا البُخْل، والعرب تسمي البَخيلَ فاحشاً؛ وقال طرفة:
أَرى المَوْتَ يَعتامُ الكِرامَ، ويَصْطَفي
عَقِيلةَ مالِ الفاحِشِ الـمُتَشَدِّدِ
يعني الذي جاوز الحدّ في البخل. وقال ابن بري: الفاحِشُ السَّيِّء الخلُق المتشدّد البخيل. يَعْتامُ: يختار. يَصْطفي أَي يأْخذ صَفْوته وهي خِيارُه. وعَقِيلةُ المال: أَكرمُه وأَنفَسُه؛ وتفحَّش عليهم بلسانه.

### Türkçe

**الفُحْش**: bilinen (maruf). İbn Sîde: **الفُحْش** ve **الفَحْشاءُ** ve **الفاحِشةُ**, söz ve fiilden çirkin olandır; bunun çoğulu **الفَواحِشُ**’tir. Ve **أَفْحَشَ** ona karşı **في المَنْطِق**, yani **الفُحْش** söyledi. Ve **الفَحْشاءُ**: **الفاحشة**’nin ismidir; ve **فَحَشَ** ve **فَحُشَ** ve **أَفْحَشَ** ve **فَحُشَ** bize karşı ve **أَفْحَشَ** **إِفْحاشاً** ve **فُحْشاً**; Kurâ‘ ve el-Lihyânî’den. Ve sahih olan: **الإِفْحاشَ** ve **الفُحْش** ismin kendisidir. Ve **رجل فاحِشٌ**: **فُحْش** sahibi. Ve hadiste: “Şüphesiz Allah **الفاحِشَ الـمُتَفَحِّشَ**’i buğzeder”; artık **الفاحِشُ**, söz ve fiilden **الفحش** ve **الخَنا** sahibidir; ve **الـمُتَفَحِّشُ**, insanlara sövmeyi külfetle yapan ve onu kasten yapan kimsedir. Ve hadiste **الفُحْش** ve **الفاحشة** ve **الفاحش**’in zikri tekrar etmiştir; o, günahlar ve masiyetlerden çirkinliği şiddetli olan her şeydir. İbnü’l-Esîr dedi: ve çoğu kez **الفاحشةُ**, zina manasıyla gelir; ve zina **فاحشةً** diye adlandırılır. Ve Allah Teâlâ dedi: “Ancak apaçık bir **فاحشةٍ مُبَيِّنةٍ** getirmeleri müstesna”; denildi: **الفاحشة المبينة** onun zina etmesi, böylece had için çıkarılmasıdır; ve denildi: **الفاحشةُ**, kocasının izni olmaksızın evinden çıkmasıdır. Ve Şâfiî dedi: diliyle keskinlik göstererek kayın hısımlarına karşı taşkınlık yapması; böylece onlara eziyet etmesi ve bunu çiğneyip durmasıdır.

Fâtıma bint Kays hadîsinde: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, ona ne mesken ne nafaka kıldı; ve onun **بَذاءتِها** ve **سَلاطةِ لِسانِها** sebebiyle onu İbn Ümm Mektûm’un evine naklettiğini zikretti; ve “Onları evlerinden çıkarmayın ve onlar da çıkmasınlar; ancak apaçık bir **فاحشةٍ مُبَيِّنةٍ** getirmeleri müstesna” sözü sebebiyle onun meskenini iptal etmedi.

Ve her çirkin haslet, sözlerden ve fiillerden **فاحشةٌ**’dir; ve ondan hadîs: Âişe’ye dedi: “Bunu söyleme; çünkü Allah **الفُحْشَ**’ı ve **التفاحُشَ**’ı sevmez”; **الفُحْش** ile, sözde ve cevapta haddi aşmayı kastetti; kötü sözün kaba ve düşük olanından olan **الفُحْش**’u değil. Ve **التَّفاحُشُ**, ondan **تَفاعُلٌ**’dür. Ve **الفُحْشُ**, bazen artma ve çokluk manasında olur; ve ondan bazıları hadîsi: pirelerin kanı hakkında sorulmuştu da dedi ki: “Eğer **فاحشاً** değilse, beis yoktur.” Ve her şey ki miktarını ve sınırını aşarsa, o **فاحِشٌ**’tir. Ve iş **فَحُشَ** **فُحْشاً** ve **تفاحَشَ**. Ve **فَحَّشَ** şey ile: çirkin gösterdi (şennaa). Ve kadın **فَحُشَت**: çirkinleşti ve yaşlandı; bunu İbnü’l-A‘râbî nakletti; ve şu beyti okudu:
وعَلِقْتَ تُجْرِيهِمْ عَجُوزَك، بعدما
فَحُشَتْ محاسِنُها على الخُطَّاب

Ve adam **أَفْحَشَ**: çirkin bir söz söylediği zaman; ve falan bize karşı **فَحُشَ**; ve o, elbette **لَفَحّاشٌ**’tır; ve sözünde **تفَحّشَ**. Ve **الـمُتَفَحّشُ**, yasaklanmış **الفاحشة**’yi işleyen kimse de olur. Ve **رجل فَحّاش**: **الفُحْش**’u çok olan; ve onun sözü **فَحُشَ** **فُحْشاً**. Ve her iş ki hakka ve ölçüye uygun olmaz, o **فاحشةٌ**’dir.

İbn Cinnî dedi: ve “**فاحِشٌ** ve **فُحَشاء**” dediler; “câhil ve câhiller” gibi; çünkü **الفُحْشُ**, cehaletin türlerinden bir tür ve **الحِلْم**’ün zıddı idi. Ve el-Asma‘î şu beyti okudu:
وهل عَلِمْت فُحَشاءَ جَهَلَهْ

Ve Allah Azze ve Celle’nin sözüne gelince: “Şeytan size fakirliği vaat eder ve size **بالفحشاء**’yı emreder”; müfessirler dedi: manası, size sadaka vermemenizi emreder; ve denildi: buradaki **الفحشاء** cimriliktir; ve Araplar cimriyi **فاحشاً** diye adlandırır. Ve Tarafe dedi:
أَرى المَوْتَ يَعتامُ الكِرامَ، ويَصْطَفي
عَقِيلةَ مالِ الفاحِشِ الـمُتَشَدِّدِ
yani cimrilikte haddi aşan kimse. Ve İbn Berrî dedi: **الفاحِشُ**, kötü huylu, katı, cimri olandır. **يَعْتامُ**: seçer. **يَصْطفي** yani onun safını alır; o da onun seçkini (hıyârı)dır. Ve **عَقِيلةُ المال**: onun en kerîmi ve en nefîsi; ve diliyle onların üzerine **تفحَّش** etti.
