# فحص — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B5/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AD%D8%B5/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فحص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B5.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: فحص

باب الحاء والصاد والفاء معهما
ص ح ف، ح ص ف، ف ص ح، ص ف ح، ف ح ص، ح ف ص، كلهن
صحف:
الصُّحُفُ: جمع الصَحيفة، يُخَفَّف ويُثّقَّل، مثل سفينة وسُفْنُ، نادِرتان، وقياسُه صَحائف وسَفائن. وصَحيفة الوَجْه: بَشَرة جِلده، قالك
إذا بَدا من وَجْهِكَ الصَحيفُ
وسُمِّيَ المُصْحَفُ مُصْحَفاً لأنَّه أُصْحِفَ، أي جُعِلَ جامعاً للصُحُف المكتوبة بين الدَّفَّتَيْن. والصَّحْفةُ شبه القَصْعة المُسْلَنْطِحة العَريضة وجمعه صِحاف. والصَّحَفِيُّ: المُصَحِّف، وهو الذي يَروي الخَطَأ عن قِراءة الصُّحُف بأشباه الحُروف.
حصف:
الحَصَفُ: بَئْرٌ صِغارٌ يَقيحُ ولا يعظُم، ورُبَّما خَرَجَ في مَراقِّ البَطْن أيامَ الحَرِّ. حَصِفَ جَلْدُه حَصَفاً. والحَصافَةُ: ثخانة العَقل. رجلٌ حَصيفٌ حَصِفٌ، قال
حَديثُكَ في الشِتاءِ حَديثُ صَيْفٍ		وشَتْويُّ الحديثِ إذا تَصـيفُ
فتَخلِطُ فيه من هـذا بـهـذا		فما أدري أَأَحمَقُ أم حَصيفُ
ويقال: أحصَفَ نَسجَه: أحكمه. وأحصَفَ الفَرَسُ:عَدا عَدْواً شديداً، ويقال: استَحْصَف القوم واستحصدوا إذا اجتمعوا. قال الأعشى:
تَأوي طوائفُها إلى مَحْصُـوفةٍ		مَكرُوهةٍ يَخشىَ الكُماةُ نِزالُها
فصح:
الفُصِحْ: فِطْر النَصارَى، قال الأعشى:
بهم تَقرَّبَ يومَ الفِصْح ضاحيةً
وتَفصيحُ اللَّبَن: ذَهابُ اللِّبأ عنه وكَثرةُ مَحْضة وذَهابُ رَغْوته، فَصَّحَ اللَّبَنَ تَفصيحاً. ورجلٌ فصيحٌ فَصُحَ فَصاحة، وأفصَحَ الرجلُ القَوْلَ. فلما كَثُرَ وعُرِفَ أضمَروا القَولَ واكتَفَوا بالفِعل كقَولهم: أحسَنَ وأسْرَعَ وأبْطَأَ. ويقال في الشِّعْر في وصف العُجْم: أفصَح وإن كان بغَير العربّية كقول أبي النجم:
أعجَمَ في آذانِها فصيحا
يَعني صوتَ الحمارِ. والفصيحُ في كلام العامّة: المُعْرِبُ.
صفح:
الصَّفْحُ: الجَنْبُ من كلِّ شيءٍ. وصَفْحا السَيْف: وَجْههاهُ. وصَفْحةُ الرجلِ: عُرْضُ صَدره وسَيْفٌ مُصَفَّحٌ ومُصْفَح وصَدرٌ مُصْفَحٌ: أي عَريض، قال:
وصَدري مُصْفَحٌ للمَوتِ نَـهْـدٌ		إذا ضاقَت عن المَوتِ الصُدُورُ
وقال الأعشى:
أَلَسْنا نحنُ أكرَمَ إن نُسْبنـا		وأضْرَبَ بالمُهَنَّدة الصِّفاحِ
وقال لبيد:
كأنَّ مُصَفَّحاتٍ في ذُراه		وأنواحاً عَلَيهِنَّ المَآلي
شَبَّهَ السَحَاب وظُلْمَتَه وبَرقَه بسُيُوفٍ مُصَفَّحة ، والمَآلي جمع المِئلاة وهي خِرْقةٌ سَوداء بيَد النَوّاحة. وكل حَجَرٍ عَريضٍ أو خَشَبةٍ أو لَوحٍ أو حَديدة أو سَيْفٍ له طُولٌ وعَرْضٌ فهو صَفيحة، وجمعُه صَفائحُ. والصُفّاحُ من الحِجارة خاصةً: ما عَرُضَ وطالَ، الواحدة صُفّاحة، قال:
ويُوقِدْون بالصُفّاحِ نارَ الحُباحِبِ
وَصَفْحتُ عنه: أي عَفَوتُ عنه. وصَفَحْتُ وَرَقَ المُصْحَف صَفْحاً. وصَفَحْتُ القَومَ: عَرَضْتُهم واحداً واحداً وتَصَفَّحْتُهم: نَظَرتُ في خِلالهم هل أرَى فُلاناً، أو ما حالُهم. وقوله تعالى: "أفَنَضِرْبُ عَنكُم الذِكْرَ صَفْحاً" هو الاِعراض. والصُفّاح من الإبِلِ: التي عَرُضَت أسنامُها، ويُجمَع صُفّاحات وصَفافيح.
والمُصافَحةُ معروفة.
فحص:
الفَحْصُ: شِدَّة الطَلَب خِلالَ كُلِّ شيءٍ تقول: فحَصْتُ عنه وعن أمره لأَعلَمَ كنْهَ حاله. ومَفْحَصُ القَطا: موضِعٌ تُفرِّخ فيه. والدَجاجَةُ تفحَصُ برَجلَيْها وجَناحَيْها في التُراب: تَتَّخِذُ أُفحُوصةً تَبيضُ أو تربضُ فيها.
وفي الحديث: "فَحَصُوا عن أوساط الرؤوُس" أي عَمِلوها مثلَ أَفاحيص القَطا. والمَطَرُ يَفحَص الحصَىَ: يقلِبُه ويُنَحِّي بعضَه عن بعض.
حفص:
أمُّ حَفْصة: تُكْنَى به الدَجاجةُ. ووَلَدُ الأَسَد يُسَمَّى حفصاً.

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الصاد** ve **الفاء** onlarla birlikte
**ص ح ف**، **ح ص ف**، **ف ص ح**، **ص ف ح**، **ف ح ص**، **ح ف ص**، hepsi

**صحف**:
**الصُّحُفُ**: **الصَحيفة**’nin çoğuludur; hafifletilir ve ağırlaştırılır; **سفينة** ve **سُفْنُ** gibi; ikisi de nâdirdir; bunun kıyası **صَحائف** ve **سَفائن**’dir. Ve **صَحيفة الوَجْه**: derisinin derisi (yüz derisinin dış tabakasıdır); şöyle dedi:
Eğer yüzünden **الصَحيفُ** görünürse
Ve **المُصْحَفُ**’a **مُصْحَفاً** adı verildi; çünkü o **أُصْحِفَ** kılındı; yani iki kapak arasında yazılı sahifeleri toplayıcı kılındı. Ve **الصَّحْفةُ**: geniş, yayvan, genişçe bir çanağa benzer; çoğulu **صِحاف**’dır. Ve **الصَّحَفِيُّ**: **المُصَحِّف**; o, harflerin benzerleriyle sahifeleri okuma yüzünden hatayı rivayet eden kimsedir.

**حصف**:
**الحَصَفُ**: küçük bir çıbandır; irinlenir ve büyümez; bazen sıcak günlerinde karnın ince derilerinde çıkar. **حَصِفَ** derisi **حَصَفاً** (çıbanlandı). Ve **الحَصافَةُ**: aklın kalınlığı (sağlamlığı). **رجلٌ حَصيفٌ حَصِفٌ**; şöyle dedi:
Senin sözün kışta yaz sözüdür		ve sözün kışlığı, yazlaşınca
Onda bundan şundan karıştırırsın		bilmiyorum, ahmak mıyım yoksa **حَصيفُ** mi?
Ve denir: **أحصَفَ** dokumasını: onu sağlam yaptı. Ve **أحصَفَ** at: şiddetli bir koşuşla koştu. Ve denir: **استَحْصَف** kavim ve **استحصدوا**: toplandıkları zaman. A‘şâ dedi:
Onların bölükleri bir **مَحْصُوفةٍ**’ye sığınır		hoşlanılmayan; yiğitler onun çarpışmasından korkar

**فصح**:
**الفُصِحْ**: Hristiyanların bayramı. A‘şâ dedi:
Onlarla, **الفِصْح** günü kuşluk vaktinde yakınlık kurarsın
Ve **تَفصيحُ اللَّبَن**: ondan **اللِّبأ**’nın gitmesi ve saf sütün çoğalması ve köpüğünün gitmesi; **فَصَّحَ** sütü **تَفصيحاً** (sütün kaymağını/yoğunluğunu giderdi). Ve **رجلٌ فصيحٌ**: **فَصُحَ** **فَصاحة** (fasih oldu, fesahatle). Ve **أفصَحَ** adam sözü. Artınca ve bilinir olunca, sözü gizlediler ve fiille yetindiler; onların sözü gibi: **أحسَنَ** ve **أسْرَعَ** ve **أبْطَأَ**. Ve şiirde, Acemleri vasfetmede denir: **أفصَح**; Arapça olmayanla olsa bile; Ebû’n-Necm’in sözü gibi:
Onun kulaklarında fasihçe acemleştirdi
Yani eşeğin sesini. Ve avamın كلام’ında **الفصيحُ**: **المُعْرِبُ**’dir.

**صفح**:
**الصَّفْحُ**: her şeyin yanı (kenarı). Ve **صَفْحا السَيْف**: onun iki yüzü. Ve **صَفْحةُ الرجلِ**: göğsünün eni. Ve **سَيْفٌ مُصَفَّحٌ** ve **مُصْفَح** ve **صَدرٌ مُصْفَحٌ**: yani geniş; şöyle dedi:
Ve göğsüm ölüme karşı geniştir, çıkıntılıdır		ölümden göğüsler daralınca
A‘şâ dedi:
Biz, nisbet edildiğimizde daha kerim değil miyiz		ve **المُهَنَّدة** ile **الصِّفاحِ**’a daha vurucu
Lebîd dedi:
Sanki onun tepesinde **مُصَفَّحاتٍ**		ve onların üzerinde ağıtçı kadınların siyah bezleri
Bulutu, onun karanlığını ve şimşeğini **مُصَفَّحة** kılınmış kılıçlara benzetti; ve **المَآلي**: **المِئلاة**’nın çoğuludur; o, ağıtçı kadının elinde siyah bir bez parçasıdır. Ve uzunluğu ve eni olan her geniş taş veya tahta veya levha veya demir veya kılıç **صَفيحة**’dir; çoğulu **صَفائحُ**’dir. Ve taşlardan özellikle **الصُفّاحُ**: eni genişleyip uzayan şeydir; bir tanesi **صُفّاحة**; şöyle dedi:
Ve **الصُفّاحِ** ile **الحُباحِبِ** ateşini yakarlar
Ve **وَصَفْحتُ عنه**: yani onu affettim. Ve **صَفَحْتُ** **وَرَقَ المُصْحَف**’ı **صَفْحاً** (sayfalarını çevirdim). Ve **صَفَحْتُ** kavmi: onları birer birer arz ettim (gösterip geçirdim). Ve **تَصَفَّحْتُهم**: aralarında baktım; falanı görüyor muyum, yahut halleri nedir. Ve Yüce Allah’ın sözü: "**أفَنَضِرْبُ عَنكُم الذِكْرَ صَفْحاً**" yüz çevirmedir. Ve develerden **الصُفّاح**: hörgüçleri enli olanlardır; **صُفّاحات** ve **صَفافيح** diye toplanır.
Ve **المُصافَحةُ** bilinen şeydir.

**فحص**:
**الفَحْصُ**: her şeyin arasından şiddetli arayıştır; dersin ki: **فحَصْتُ** ondan ve onun işinden, halinin künhünü bileyim diye. Ve **مَفْحَصُ القَطا**: onun yavruladığı yerdir. Ve tavuk, iki ayağı ve iki kanadıyla toprakta **تفحَصُ** eder: içinde yumurtlayacağı veya kuluçkaya yatacağı bir **أُفحُوصةً** edinir.
Ve hadiste: "**فَحَصُوا عن أوساط الرؤوُس**" yani onları **أَفاحيص القَطا** gibi yaptılar. Ve yağmur, çakılı **يَفحَص** eder: onu çevirir ve bir kısmını bir kısmından uzaklaştırır.

**حفص**:
**أمُّ حَفْصة**: tavuk onunla künyelenir. Ve aslanın yavrusu **حفصاً** diye adlandırılır.
