# فحم — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D9%85/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AD%D9%85/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D9%85.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: فحم

فَحُمَ
1 فَحُمَ ذ , aor. فَحُمَ , inf. n. فُحُومٌ (K, TA) and فُحُومَةٌ, (K, * TA,) said of anything, (TA,) It was, or became, black [app. like فَحْم i. e. charcoal]. (K, TA.) [See also فَاحِمٌ.] ― -b2- See also فَحْمٌ, last sentence. -A2- فَحَمَ, (Ks, S, Msb, K,) aor. فَحَمَ , (Ks, S, Msb, TA,) accord. to the K فَحُمَ , which is wrong; (TA;) and فَحِمَ; and فُحِمَ; (K;) He (a boy, or child,) wept until his voice became stopped; (Ks, S, Msb;) or until his breath became stopped; as also ↓ أُفْحِمَ. (K.) ― -b2- And, said of a ram, (K,) or thus فَحَمَ and فَحِمَ, like مَنَعَ and عَلِمَ, (TA,) He uttered a cry, or cries. (K, TA.) And (TA) one says of a ram, ثَغَا حَتَّى فَحَمَ He bleated until he became hoarse. (S, TA.) ― -b3- فَحَمَ, aor. فَحَمَ , said of a man, He was unable to answer, (K, TA,) when one had spoken to him. (TA.) ― -b4- And فَحَمَتِ القَلِيبُ, aor. فَحُمَ , inf. n. فُحُومٌ, (tropical:) [The well, or old well,] ceased to have a flow of water. (K, TA.)

فحّمهُ
2 فحّمهُ ذ , (S, A, Msb, K,) inf. n. تَفْحِيمٌ, (S, A, K,) He blackened it, (S, A, Msb, K,) namely, another's face, (S, A, Msb,) with فَحْم [i. e. charcoal]. (Msb.) -A2- See also the next paragraph.

افحم
4 افحم ذ He (a man) entered upon the time called فَحْمَةُ العِشَآءِ [q. v.]: like أَعْتَمَ. (TA.) ― -b2- And one says, أَفْحِمُوا, (S,) or أَفْحِمُوا عَنْكُمْ, (K,) مِنَ اللَّيْلِ, meaning Abstain ye from journeying in the فَحْمَة (i. e. the most intense blackness, S) of the night; (S, K;) as also ↓ فَحِّمْوا, (S, * K,) inf. n. تَفْحِيمٌ. (S.) -A2- افحمهُ is said of weeping [as meaning It stopped his voice, or his breath]: (TA:) see 1. And He silenced him, (S, Msb, TA,) namely, his adversary (Msb) in a dispute or the like, (S, Msb, TA,) by an argument or evidence, (Msb,) or in some other case. (S, TA.) And, said of anxiety, or disquietude of mind, It prevented him, or withheld him, from uttering poetry, or verse. (K.) ― -b2- And He found him to be مُفْحَم, (S, K,) not uttering poetry, or verse. (S.) One says هَاجَاهُ فَأَفْحَمَهُ, meaning [He contended with him in satirizing] and he found him to be مُفْحَم, accord. to the K: (TA:) and هَاجَيْنَاكُمْ فَمَا أَفْحَمْنَاكُمْ (S [in which it is implied that the meaning is We contended with you in satirizing and found you not to be مُفْحَمُون]): or, accord. to IB, this means, and we caused you not to hold the tongue from answering, or replying; because المُهَاجَاةُ is between two persons: but you [may] say هَجَوْتُهُ فَأَفْحَمْتُهُ meaning [I satirized him] and I found him to be مُفْحَم. (TA.)

8 اـِفْتَحَمَ [الاِفْتِحَامُ is expl. in some copies of the K as signifying الاِغْتِبَاقُ; in some, الاِعْتِنَاقُ; and app. in the copy used by Golius, الاِعْتِيَاقُ: the first, which is that followed in the TK, is evidently, I think, the right; meaning The drinking an evening draught; such as is termed a غَبُوق. See also the next paragraph, second and last sentences.]

فَحْمٌ
فَحْمٌ ذ and ↓ فَحَمٌ, (S, Msb, K,) the latter sometimes occurring, (S, Msb,) like نَهْرٌ and نَهَرٌ, (S,) [Charcoal; this is what is meant by its being said to signify] extinct coal; (M, K;) a thing well known; (S, Msb;) as also ↓ فَحِيمٌ; (S, K;) or, accord. to ISd, this may be a pl. of فَحْمٌ, [or a quasi-pl. n.,] like as عَبِيدٌ is of عَبْدٌ, and مَعِيزٌ of مَعْزٌ, &c.: (TA:) the n. un. [meaning a piece of charcoal] is ↓ فَحْمَةٌ, (S, K, TA,) but not فَحَمَةٌ. (TA.) -A2- And فَحْمٌ signifies also The draught that is drunk in [any one of] the times denoted by the word فَحْمَةٌ [q. v.]: (K, TA:) like the غَبُوق and صَبُوح and جَاشِرِيَّة and قَيْل: but it is disapproved by Az. (TA.) ― -b2- [Accord. to the TK, it is an inf. n. of which the verb is ↓ فَحَمَ, aor. فَحَمَ , signifying He (a man) drank in the فَحْمَة of the عِشَآء: but of this I find not any confirmation.]

فَحَمٌ
فَحَمٌ ذ : see the next preceding paragraph.

فَحِمٌ
فَحِمٌ ذ : see فَاحِمٌ.

فَحْمَةٌ
فَحْمَةٌ ذ n. un. of فَحْمٌ, q. v. [Hence] one says of a black woman with a red خِمَار [or muffler], كَأَنَّهَا فَحْمَةٌ فِى رَأْسِهَا نَارٌ [As though she were a piece of charcoal with fire upon its head]. (TA.) ― -b2- [And hence,] فَحْمَةُ اللَّيْلِ The first part of the night: (K:) or the blackness of the night: (Msb:) or the most intense blackness of the night: (K:) or the blackness of the first part of the night: (TA:) or the most intensely black part of the night: (S, TA:) or the part from the setting of the sun to [the time of] the sleeping of mankind: (K:) so called because of its heat [as well as its darkness]; for the first part of the night is hotter than its last part: (TA:) it is peculiarly in the صَيْف [meaning summer]; (K, TA;) not in the winter: (TA:) and فَحْمَةُ العِشَآءِ signifies the darkness of the عشاء [i. e. of the nightfall]: (S:) or the intenseness of the blackness of the night, and its darkness; which is in its first part: or the time next after the عشاء: (TA:) the pl. is فِحَامٌ and فُحُومٌ: (K, TA:) or the latter of these may mean darkness; as though it were an inf. n. of فَحُمَ. (TA.) فَحْمَةُ السَّحَرِ means The time of the سَحَر [or last part of the night]. (K.) And فَحْمَةُ بْنُ جُمَيْرٍ is [a proper name of] The middle of the night. (K.)

فَحُومٌ
فَحُومٌ ذ One who will not utter a reply, or an answer. (TA.)

فَحِيمٌ
فَحِيمٌ ذ : see فَحْمٌ: ― -b2- and see also فَاحِمٌ.

فَحَّامٌ
فَحَّامٌ ذ A seller of فَحْم [i. e. charcoal]. (TA.)

فَاحِمٌ
فَاحِمٌ ذ Black; (S, K, TA;) applied to hair, (S,) and to anything; (TA;) as also ↓ فَحِيمٌ; (K, TA;) applied to hair and to anything. (TA.) And Black that is beautiful or comely. (TA.) ― -b2- And one says أَسْوَدُ فَاحِمٌ meaning Black in an intense degree. (TA.) -A2- Also A ram uttering a cry, or cries; and so ↓ فَحِمٌ. (K. [But see 1.]) ― -b2- And One who does not speak at all. (TA.) ― -b3- And, applied to water, (tropical:) Still; not flowing or running. (K, TA.)

مُفْحَمٌ
مُفْحَمٌ ذ [pass. part. n. of 4, q. v.]: i. q. عَيِىٌّ [app. as meaning Unable to express what he would say]; (K, TA;) because his face becomes black from anger, like فَحْم [i. e. charcoal]. (TA.) One unable to utter verse, or poetry. (S, * K.) And A poet who will not [or cannot] answer, or reply to, him who contends with him in satirizing. (TA.)

مُفْحِمٌ
مُفْحِمٌ ذ And answer, or a reply, [&c.,] that silences. (TA.)

### Türkçe

فَحُمَ
1 **فَحُمَ** ذ , muzâri‘ **فَحُمَ** , mastar ismi **فُحُومٌ** (K, TA) ve **فُحُومَةٌ**, (K, * TA,) herhangi bir şey hakkında söylenir, (TA,) siyah oldu yahut siyahlaşmış oldu [görünüşe göre **فَحْم** yani kömür gibi]. (K, TA.) [Ayrıca **فَاحِمٌ**’e bak.] ― -b2- Ayrıca **فَحْمٌ**’e, son cümleye bak. -A2- **فَحَمَ**, (Ks, S, Msb, K,) muzâri‘ **فَحَمَ** , (Ks, S, Msb, TA,) K’ye göre **فَحُمَ**; bu yanlıştır; (TA;) ve **فَحِمَ**; ve **فُحِمَ**; (K;) o (bir oğlan yahut çocuk) sesi tıkanıncaya kadar ağladı; (Ks, S, Msb;) yahut nefesi tıkanıncaya kadar; bunun gibi ↓ **أُفْحِمَ**. (K.) ― -b2- Ve, bir koç hakkında söylenir, (K,) yahut böyle **فَحَمَ** ve **فَحِمَ**, **مَنَعَ** ve **عَلِمَ** gibi, (TA,) bir bağırış yahut bağırışlar çıkardı. (K, TA.) Ve (TA) koç hakkında şöyle denir: ثَغَا حَتَّى فَحَمَ “Mele(di) de kısılıncaya kadar **ثَغَا** etti.” (S, TA.) ― -b3- **فَحَمَ**, muzâri‘ **فَحَمَ** , bir adam hakkında söylenir: kendisine konuşulduğunda (TA) cevap vermekten âciz oldu. (K, TA.) ― -b4- Ve **فَحَمَتِ القَلِيبُ**, muzâri‘ **فَحُمَ** , mastar ismi **فُحُومٌ**, (mecaz:) [kuyu yahut eski kuyu] su akışına sahip olmaktan kesildi. (K, TA.)

فحّمهُ
2 **فحّمهُ** ذ , (S, A, Msb, K,) mastar ismi **تَفْحِيمٌ**, (S, A, K,) onu kararttı, (S, A, Msb, K,) yani başkasının yüzünü, (S, A, Msb,) **فَحْم** ile [yani kömürle]. (Msb.) -A2- Ayrıca bir sonraki paragrafa bak.

افحم
4 **افحم** ذ O (bir adam) **فَحْمَةُ العِشَآءِ** denilen vakte girdi [bk.]; **أَعْتَمَ** gibi. (TA.) ― -b2- Ve şöyle denir: **أَفْحِمُوا**, (S,) yahut **أَفْحِمُوا عَنْكُمْ**, (K,) **مِنَ اللَّيْلِ**, yani gecenin **فَحْمَة**’sinde (yani en şiddetli siyahlığında, S) yolculuktan sakının; (S, K;) bunun gibi ↓ **فَحِّمْوا**, (S, * K,) mastar ismi **تَفْحِيمٌ**. (S.) -A2- **افحمهُ** ağlama hakkında söylenir [yani onun sesini yahut nefesini kesti]: (TA:) 1’e bak. Ve onu susturdu, (S, Msb, TA,) yani bir çekişmede yahut benzerinde (S, Msb, TA) hasmını, (Msb,) bir delil yahut kanıt ile, (Msb,) yahut başka bir durumda. (S, TA.) Ve, kaygı yahut gönül huzursuzluğu hakkında söylenir: onu şiir yahut beyit söylemekten alıkoydu yahut menetti. (K.) ― -b2- Ve onu **مُفْحَم** buldu, (S, K,) şiir yahut beyit söylemeyen. (S.) Şöyle denir: هَاجَاهُ فَأَفْحَمَهُ, yani [onu hicivleşmede çekişti] ve onu **مُفْحَم** buldu; K’ye göre: (TA:) ve هَاجَيْنَاكُمْ فَمَا أَفْحَمْنَاكُمْ (S [burada mananın “Sizinle hicivleşmede çekiştik ve sizi **مُفْحَمُون** bulmadık” olduğu ima edilir]): yahut IB’ye göre bu, “ve sizi cevap vermekten yahut karşılık vermekten dili tutar kılmadık” demektir; çünkü **المُهَاجَاةُ** iki kişi arasındadır: fakat sen **هَجَوْتُهُ فَأَفْحَمْتُهُ** dersin; yani [onu hicvettim] ve onu **مُفْحَم** buldum. (TA.)

8 اـِفْتَحَمَ [**الاِفْتِحَامُ** bazı K nüshalarında **الاِغْتِبَاقُ** anlamında açıklanır; bazılarında, **الاِعْتِنَاقُ**; ve görünüşe göre Golius’un kullandığı nüshada, **الاِعْتِيَاقُ**: birincisi ki TK’de izlenen odur, açıkça sanırım doğrudur; manası: akşam bir yudum içmek; buna **غَبُوق** denir. Ayrıca bir sonraki paragrafa, ikinci ve son cümlelere bak.]

فَحْمٌ
**فَحْمٌ** ذ ve ↓ **فَحَمٌ**, (S, Msb, K,) ikincisi bazen vâki olur, (S, Msb,) **نَهْرٌ** ve **نَهَرٌ** gibi, (S,) [kömür; bunun “şunu ifade eder” diye söylenmesiyle kastedilen] sönmüş kömürdür; (M, K;) bilinen bir şey; (S, Msb;) bunun gibi ↓ **فَحِيمٌ**; (S, K;) yahut ISd’ye göre bu, **فَحْمٌ**’ün bir çoğulu olabilir, [yahut çoğul benzeri bir isim,] tıpkı **عَبِيدٌ**’ün **عَبْدٌ**’dan ve **مَعِيزٌ**’in **مَعْزٌ**’dan olması gibi, vb.: (TA:) tekil birimi [bir parça kömür anlamında] ↓ **فَحْمَةٌ**’dir, (S, K, TA,) fakat **فَحَمَةٌ** değildir. (TA.) -A2- Ve **فَحْمٌ** ayrıca **فَحْمَةٌ** kelimesinin delâlet ettiği vakitlerin [herhangi birinde] içilen içimi de ifade eder [bk.]; (K, TA:) **غَبُوق** ve **صَبُوح** ve **جَاشِرِيَّة** ve **قَيْل** gibi; fakat Az. tarafından hoş görülmez. (TA.) ― -b2- [TK’ye göre bu, fiili ↓ **فَحَمَ**, muzâri‘ **فَحَمَ** olan bir mastardır; manası: o (bir adam) **عِشَآء**’ın **فَحْمَة**’sinde içti: fakat bunun için herhangi bir teyit bulmuyorum.]

فَحَمٌ
**فَحَمٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

فَحِمٌ
**فَحِمٌ** ذ : **فَاحِمٌ**’e bak.

فَحْمَةٌ
**فَحْمَةٌ** ذ **فَحْمٌ**’ün tekil birimi, bk. [Bundan dolayı] kırmızı bir **خِمَار**’lı [yahut örtülü] siyah bir kadın hakkında şöyle denir: كَأَنَّهَا فَحْمَةٌ فِى رَأْسِهَا نَارٌ [Sanki o, başında ateş bulunan bir parça kömür gibidir]. (TA.) ― -b2- [Ve bundan dolayı,] **فَحْمَةُ اللَّيْلِ** gecenin ilk kısmı: (K:) yahut gecenin siyahlığı: (Msb:) yahut gecenin en şiddetli siyahlığı: (K:) yahut gecenin ilk kısmının siyahlığı: (TA:) yahut gecenin en şiddetle siyah olan kısmı: (S, TA:) yahut güneşin batışından insanların uyuması [vaktine] kadar olan kısım: (K:) hem sıcaklığı [hem de karanlığı] sebebiyle böyle adlandırılmıştır; zira gecenin ilk kısmı son kısmından daha sıcaktır: (TA:) özellikle **صَيْف**’tedir [yani yazda]; (K, TA;) kışta değildir: (TA:) ve **فَحْمَةُ العِشَآءِ** **عشاء**’ın [yani gecenin kararmasının] karanlığını ifade eder: (S:) yahut gecenin siyahlığının şiddetini ve onun karanlığını; ki bu, onun ilk kısmındadır: yahut **عشاء**’dan hemen sonraki vakit: (TA:) çoğulu **فِحَامٌ** ve **فُحُومٌ**’dur: (K, TA:) yahut bunlardan ikincisi karanlık anlamına gelebilir; sanki o, **فَحُمَ**’nın bir mastarıymış gibi. (TA.) **فَحْمَةُ السَّحَرِ** **سَحَر**’ın [yahut gecenin son kısmının] vaktini ifade eder. (K.) Ve **فَحْمَةُ بْنُ جُمَيْرٍ** [özel ad olarak] gecenin ortasıdır. (K.)

فَحُومٌ
**فَحُومٌ** ذ Cevap yahut karşılık söylemeyecek olan kimse. (TA.)

فَحِيمٌ
**فَحِيمٌ** ذ : **فَحْمٌ**’e bak: ― -b2- ve ayrıca **فَاحِمٌ**’e de bak.

فَحَّامٌ
**فَحَّامٌ** ذ **فَحْم** [yani kömür] satıcısı. (TA.)

فَاحِمٌ
**فَاحِمٌ** ذ Siyah; (S, K, TA;) saça uygulanır, (S,) ve herhangi bir şeye; (TA;) bunun gibi ↓ **فَحِيمٌ**; (K, TA;) saça ve herhangi bir şeye uygulanır. (TA.) Ve güzel yahut hoş olan siyah. (TA.) ― -b2- Ve **أَسْوَدُ فَاحِمٌ** denir; yani şiddetli derecede siyah. (TA.) -A2- Ayrıca bağırış yahut bağırışlar çıkaran bir koç; ve bunun gibi ↓ **فَحِمٌ**. (K. [Fakat 1’e bak.]) ― -b2- Ve hiç konuşmayan kimse. (TA.) ― -b3- Ve suya uygulanınca, (mecaz:) durgun; akmayan yahut koşmayan. (K, TA.)

مُفْحَمٌ
**مُفْحَمٌ** ذ [4’ün edilgen ism-i mef‘ûlü, bk.]: **عَيِىٌّ** ile aynı (K, TA;) çünkü yüzü öfkeden **فَحْم** [yani kömür] gibi siyahlaşır. (TA.) Beyit yahut şiir söylemeye âciz olan kimse. (S, * K.) Ve kendisiyle hicivleşmede çekişen kimseye cevap yahut karşılık vermeyecek [yahut veremeyecek] şair. (TA.)

مُفْحِمٌ
**مُفْحِمٌ** ذ Ve susturan cevap yahut karşılık, [vb.]. (TA.)
