# فحو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AD%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فحو

: ( و *!الفَحا ) ، بالفَتْح مَقْصورٌ ( ويُكْسَرُ ) ؛ ) قالَ الجَوْهرِي : والفَتْحُ أَكْثَر ؛ ( البِزْرُ ) يُجْعَلُ في الطَّعام ؛ أَنْشَدَ أَبو عليِّ القالي في الممدود والمقصورِ للراجزِ :
كأَنَّما يَسْرِدْنَ بالغبوقِ
كيلَ مدادٍ من *!فَحاً مدقوقِ ( *!كالفَحْواءِ ) ، بالمدِّ ، ( أَو يابِسُه ، ج *!أَفْحاءٌ ) .
( قالَ ابنُ الأَثِيرِ : هي تَوابِلُ القدْرِ كالفُلْفُلِ والكمُّون ونَحْوِها ؛ وقيلَ : الفَحَا : البَصَلُ خاصَّة ؛ ومنه حديثُ مُعاوِيَةَ : قالَ لقَوْمٍ قَدِموا عليه : ( كلُوا مِن *!فِحا أَرْضِنا فقَلَّما أَكَلَ قوْمٌ مِن فِحَا أَرْضٍ فضَرَّهم ماؤُها ) .
( *!وفَحَّى القِدْرَ *!تَفْحِيَةً : كَثَّرَ أَبازِيرَه ) ؛ ) كذا في النُّسخِ والصَّوابُ أَبازِيرَها .
قالَ الزَّمَخْشري : هو مِن ذواتِ الواوِ مَقْلوبٌ من تَرْكيبِ فَوْح .
وقالَ أَبو عليَ القالِي : *!فَحَّى قِدْرَه أَلْقَى فيها الأَبازِيرَ ، وهي التَّوابِلَ .
( و ) فَحَّى ( بكَلامِه إلى كذا )

وكذا : أَي ( ذَهَبَ ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي وضَبَطَه هكذا بالتَّشْديدِ . وهو في نسخِ التهْذيبِ : إنَّه *!ليَفْحِي بكَلامِه ، بالتَّخْفِيفِ ، من حَدِّ رَمَى ، فليُنْظَر .
( *!والفَحْوَةُ : الشَّهْدَةُ ) ؛ ) وكأَنَّه مَقْلُوبُ الفَوْحَة .
( *!وفَحْوَى الكَلامِ وفَحْواؤُهُ ) ، بالقَصْرِ والمدِّ ، ( *!وفُحَوَاؤُه ، كغُلَوائِهِ ) ؛ ) نقلَهُ ابنُ سِيدَه والصَّاغاني عن الفرَّاء ؛ وعلى الأوَّلَيْن اقْتَصَر الجَوْهرِي والأزْهرِي ؛ وقالَ أَبو علي القالِي في المَقْصورِ والممدود : قالَ أَبو زَيْدٍ : سَمِعْتُ مِن العَرَبِ مَن يقولُ : *!فَحَوَى ، بفَتْح الحاءِ مَقْصورَةً ، ولا يَجوزُ مدّها فتأَمَّل ذلك ؛ ( مَعْناهُ ، ومَذْهَبُهُ ) .
( وفي الصِّحاح : مَعْناهُ ولَحْنُهُ .
وقالَ الزَّمَخْشري : عَرَفْته من فَحْوَى كَلامِه ، بالقَصْرِ ، وبالمَدِّ ، أَي فيمَا تَنَسمْتُ مِن مُرادِه فيمَا تَكلَّم به .
وقال المناوي : *!الفَحْوَى هو مَفْهومُ المُوافَقَة بقسْمَيْه الأولى والمساوي ، وقيلَ : هو تَنْبِيهُ اللّفْظِ على المَعْنى من غيرِ نُطْقٍ به كقوْلِه تعالى : ﴿فلا تَقُلْ لَهُما أُفَ﴾ .
( والفَحْيَةُ ) ، بالفَتْح ( كجَرْيَةٍ ، و ) ، بالتَّشْديدِ مِثْل ( رَكِيَّةٍ ) ، الأوْلى عن أَبي عَمْرٍ و ، والثَّانِيَة عن ابنِ الأعْرابي : ( الحَسْوُ ) ، هكذا في النُّسخ بفتحٍ فسكونٍ والصَّوابُ الحَسُوُّ ، ( الرَّقِيقُ ) ، على وَزْنِ فعُولٍ ، وهو ما يُتَحَسَّى به ؛ ( أَو عامٌّ ) في الحَساءِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!فَحَا بكَلامِه إلى كذا *!يَفْحُو *!فَحْواً ، مِن بابِ عَلا : إذا ذَهَبَ إليه ؛ كما في المِصْباح .
*!وفاحَيْتُه *!مُفاحاةً : خاطَبْته

ففَهِمْتُ مُرادَه ؛ كما في الأساسِ .
وبَكَى الصَّبيُّ حتى فَحِيَ ، كرَضِيَ ، وهو المأْقةُ بعْدَ البُكاءِ .
*!والأَفْحَى : الأبَحّ ؛ نقلَهُ الصَّاغاني .

### Türkçe

: ( ve **الفَحا** ) , fetha ile maksûrdur (ve kesrelenir); el-Cevherî dedi: ve fetha daha çoktur; ( **البِزْرُ** ) yemeğe konulur; Ebû Ali el-Kālî, recez söyleyenin memdûd ve maksûr bahsinde inşâd etti:
كأَنَّما يَسْرِدْنَ بالغبوقِ
كيلَ مدادٍ من **فَحاً** مدقوقِ ( **كالفَحْواءِ** ) , med ile, ( yahut onun kurusu, cemi **أَفْحاءٌ** ) .

( İbnü’l-Esîr dedi: o, tencerenin baharatlarıdır; biber, kimyon ve benzerleri gibi; ve denildi ki: **الفَحَا**: özellikle soğandır; ve ondan Muâviye hadisi: üzerine gelen bir kavme dedi: ( “Bizim toprağımızın **فِحا**sından yiyin; zira bir kavim bir toprağın **فِحَا**sından yiyip de onun suyu onlara zarar vermesi pek azdır” ) .

( **وفَحَّى القِدْرَ** **تَفْحِيَةً** : onun baharatlarını çoğalttı ) ; nüshalarda böyle; doğrusu: أَبازِيرَها’dır.
ez-Zemahşerî dedi: o, vâvlılardan olup فَوْح terkibinden kalb edilmiştir.
Ebû Ali el-Kālî dedi: **فَحَّى** tenceresini: içine baharatları attı; o, baharatlardır.
( ve ) **فَحَّى** (sözüyle şuna doğru)

ve böyle: yani ( gitti ); el-Cevherî onu nakletti ve böyle şeddeli ضبط etti. Tehzîb nüshalarında: “onun sözüyle **ليَفْحِي**”, tahfîf ile, رَمَى haddinden; bakılsın.
( **والفَحْوَةُ** : **الشَّهْدَةُ** ) ; sanki **الفَوْحَة**’nin kalb edilmişidir.
( **وفَحْوَى الكَلامِ وفَحْواؤُهُ** ) , kasr ve med ile, ( **وفُحَوَاؤُه** , **كغُلَوائِهِ** ) ; bunu İbn Sîde ve es-Sâğânî, el-Ferrâ’dan nakletti; ilk ikisiyle el-Cevherî ve el-Ezherî yetindi; Ebû Ali el-Kālî maksûr ve memdûdda dedi: Ebû Zeyd dedi: Araplardan, hâ’sı fethalı maksûr olarak **فَحَوَى** diyen kimseyi işittim; onu med etmek câiz olmaz; bunu düşün; ( manası, ve mezhebi ) .
( Sıhâh’ta: manası ve lahnı.
ez-Zemahşerî dedi: onu, kasr ile ve med ile, **فَحْوَى** sözünden bildim; yani onun muradından, onun söylediği şeyde kokladığım şeyde.
el-Menâvî dedi: **الفَحْوَى** iki kısmıyla (evlâ ve müsâvî) muvâfakat mefhumudur; ve denildi ki: o, lafzın, onunla nutuk olmaksızın manaya tenbihidir; Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿فلا تَقُلْ لَهُما أُفَ﴾ .
( **والفَحْيَةُ** ) , fetha ile ( **كجَرْيَةٍ** , ve ) şedde ile ( **رَكِيَّةٍ** ) gibi; birincisi Ebû Amr’dan, ikincisi İbnü’l-A‘râbî’den: ( **الحَسْوُ** ) , nüshalarda böyle fetha sonra sükûn ile; doğrusu **الحَسُوُّ**’dur; ( **الرَّقِيقُ** ) , فعُول vezni üzere; o, onunla içilendir; ( yahut umumîdir ) çorbada.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**فَحَا** sözüyle şuna doğru **يَفْحُو** **فَحْواً** , عَلا babından: ona gittiği zaman; Miṣbâḥ’ta olduğu gibi.
**وفاحَيْتُه** **مُفاحاةً** : onunla konuştu(m)

böylece onun muradını anladım; Esâs’ta olduğu gibi.
Çocuk ağladı, ta ki **فَحِيَ** oluncaya kadar; رَضِيَ gibi; o, ağlamadan sonra olan **المأْقة**’dır.
**والأَفْحَى** : boğuk sesli; es-Sâğânî onu nakletti.
