# فخت (ف-خ-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AE%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - خ - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والتاء والفاء معهما
خ ف ت، ف خ ت، ف ت خ مستعملات خفت: صَوْتٌ خَفيت، وخَفَتَ خُفُوتاً أي خفض خفوضاً.
ويقال للرجل إذا مات: قد خَفَتَ أي انقطع كلامه.
وزرع خافِتٌ كأنه بقي فلم يبلغ غاية الطول.
ومات خُفاتا أي لم يشعر بموته، وأخْفَتَه الله.
والرجل تخافَتَ بقولته إذا لم يبينها برفع الصوت، وهم يَتَخافَتُونَ إذا تشاوروا سرا.
وامرأة خَفُوتٌ لفوت: وهي التي تأخذها العين ما دامت وحدها أي تستحسنها، فإذا صارت بين النساء غَمَرْنَها، ولَفُوتٌ: فيها التواء وانقباض.
ويقال: اللَّفُوت: الكثيرة الالتِفافِ إلى الرجال، والخَفُوتُ: التي تخفِتُ في جنب من كان أحسن منها.
فخت: إذا مشت المرأة مَجَنِّحةً قيل: تَفَخَّتَتْ، وأظن اشتقاق مشيها من مشي فاختة، وهي طائر.
فتخ: الفَتْخ: فتُوخ الأسد مفاصل مخالبه، وإذا كان عريض الكف قيل له: أفتَخُ.
وسميت العقاب فَتْخاء لعرض جناحها.
والفُتُوخ: خواتيم لا فصوص فيها، كأنها حلق، الواحدة فَتْخَةٌ وكل جلجل لا يجرس فهو فَتْخٌ والفَتَخُ: لين وطول في الجناحَيْن في قَصَبهما، وفي ارجلين طول العظم وقلة اللحم.
وقال بعضهم: لا أعرف الفَتَخَ إلا عرض الكف والقدم، قال:
على فَتْخاءَ تعلم حيث تنجـو		وما إن حيث تنجو من طريق
والفَتْخاءُ أيضا شيء مرتفع يجلس عليه الرجل المشتار فيمد ويجر، وهو شيء من خشب.

##### Türkçe

باب **الخاء** و**التاء** و**الفاء** معهما
**خ ف ت**، **ف خ ت**، **ف ت خ** مستعملات **خفت**: Gizli bir sestir; ve **خَفَتَ** **خُفُوتاً** yani alçaldı, alçalış olarak.
Ve erkeğe öldüğü zaman denir: “**قد خَفَتَ**” yani sözü kesildi.
Ve ekin **خافِتٌ**; sanki kalmış da boyun nihayetine ulaşmamış gibi.
Ve **خُفاتا** öldü; yani ölümünü hissetmedi; ve Allah onu **أخْفَتَه**.
Ve erkek, sözünü yükseltmekle açıklamadığı zaman, sözüyle **تخافَتَ** etti; ve onlar gizlice danıştıkları zaman **يَتَخافَتُونَ**.
Ve kadın **خَفُوتٌ** ( **لفوت** için): o, yalnız kaldığı müddetçe gözü onu alır, yani onu beğenir; kadınların arasına girdiği zaman ise onu bastırırlar; ve **لَفُوتٌ**: onda bir bükülme ve çekilme vardır.
Ve denir: **اللَّفُوت**: erkeklere doğru çokça dolanan; ve **الخَفُوتُ**: kendisinden daha güzel olanın yanında kısılan (geri planda kalan).

**فخت**: Kadın kanatlarını açar gibi yürüdüğü zaman “**تَفَخَّتَتْ**” denir; ve ben onun yürüyüşünün türeyişini **فاختة**’nin yürüyüşünden sanıyorum; o ise bir kuştur.

**فتخ**: **الفَتْخ**: aslanın pençelerinin eklemlerinin gevşekliği; ve avucu geniş olduğu zaman ona **أفتَخُ** denir.
Ve kartal, kanadının genişliğinden dolayı **فَتْخاء** diye adlandırıldı.
Ve **الفُتُوخ**: üzerinde taş bulunmayan yüzüklerdir; sanki halka gibidir; bir tanesi **فَتْخَةٌ**’dir. Ve çınlamayan her çıngırak **فَتْخٌ**’tur. Ve **الفَتَخُ**: iki kanatta, onların kamış kısmında yumuşaklık ve uzunluktur; ve iki bacakta, kemiğin uzunluğu ve etin azlığıdır.
Ve bazısı dedi: Ben **الفَتَخَ**’ı avuç ve ayağın genişliğinden başka bilmem; dedi ki:
على **فَتْخاءَ** تعلم حيث تنجـو		وما إن حيث تنجو من طريق
Ve **الفَتْخاءُ** ayrıca, üzerine “**المشتار**” olan erkeğin oturduğu, uzatıp çektiği yüksekçe bir şeydir; ve o, ağaçtan bir şeydir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفختُ: ضوء القمر. قال أبو عبيد: يقال جلسنا في الفَخْتِ. والفاخِتَةُ: واحدة الفَواخِتِ، من ذوات الأطواق.

##### Türkçe

**الفختُ**: Ay ışığı. Ebû Ubeyd dedi: “**الفَخْتِ** içinde oturduk” denir. **الفاخِتَةُ**: **الفَواخِتِ**’ten bir tanedir; gerdanlıklı olanlardan.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ت ف
ختف ، خفت ، فتخ ، فخت : مستعملة .
خفت : قال ابن المظَفِّر : الْخُفُوتُ : خُفُوض
الصَّوت من الجوع .
تقول : صَوْتٌ خَفِيضٌ ، خَفِيتٌ .
ويقال للرجل _ إذا مات _ : قد خَفَتَ _
أي : انقطع كلامه .
ويقال منه : زَرْعٌ خافتٌ _ أي : كأَنه بقي
فلم يَبْلغ غاية الطُّول .
وفي حديث أبي هريرة : ) ( مَثَل المؤْمِنِ
الضَّعيفِ كمَثَلِ خافِتِ الزَّرْعِ ، يَمِيلُ مَرَّةً
وَيَعْتَدِلُ أُخْرَى ) ( .
قال أبو عبيد : أراد ب ) ( الخَافِتِ ) ( : الزرعَ
الغَضَّ اللَّيِّنَ .
ومِنْ هذا قيل للميِّتِ : قد خَفَتَ _ إذا
انقطع كلامُه .
وأنشد :
حَتّى إذا خَفَتَ الدُّعاءُ وَصُرِّعَتْ
قَتْلى كمُنْجَدِعٍ مِنَ الغُلاَّنِ
والمعنى : أنَّ المؤمن مَُزَّأٌ في ماله ونفسه
وأهله .
وقال الليث : الرّجُلُ يُخافتُ بقراءته _ إذا
لم يُبَيِّنْ قراءَتَه برفع الصَّوْت . قال الله
جلّ وعزّ : ( ولا تجهر بصلاتك ولا تخافت بها ( [ الإسَراء : 110 ] .
وتَخَافَتَ القومُ _ إذا تشاوَرُوا سرّاً . والإبِلُ
تُخَافِتُ المضْغَ _ إذا اجْتَرَّتْ .
قال : وامرأةٌ خَفُوتٌ لَفُوتٌ .
فالْخَفُوتُ : التي تَأْخُذُها العيْنُ ما دامَتْ
وَحدها فتقْبَلُها وتستحسِنُها ، فإِذا صارتْ
بين النساء ، غَمَرْنَها .
واللَّفوتُ : التي فيها الْتِواءٌ وانقباضٌ .
وقال أبو عبيد : قال الكسائيُّ : اللَّفُوتُ :
التي لها زَوْجٌ ، ولها وَلدٌ من غيره فهِيَ
تَلفَّتُ إلى ولَدِها .
وقال شَمِر : بَلَغَنِي أن عبد المَلك بنَ عُمَيْرٍ
قال : اللَّفُوتُ : التي إذا سَمِعَتْ كلامَ
الرِّجَال الْتفتَتْ إليهم .
قلت : ولم أَسْمَعِ ) ( الْخَفُوتَ ) ( _ في نَعْتِ
النساء _ لغير الليث .
ورَوى أبو العباس _ عن ابن الأعرابيِّ _
قال : الخُفْتُ _ بضمِّ الخاء وسكونِ
الفاء _ : السَّذَابُ .
قال : وهو الفَيْجَلُ والْفَيْجَنُ .
وقال الجَعْدِيُّ :
فَلَسْتُ _ وإِنْ عَزُّوا عَلَيَّ _ بهَالِكٍ
خُفَاتاً ولا مُسْتَهْزِمٍ ذَاهِبِ الْعَقْلِ
وقال أبو عمرٍ و :
) ( خُفَاتاً ) ( _ أَيْ : فُجَاءَةً . و ) ( مُسْتَهْزِمٍ ) ( أيْ :
جَزُوعٍ .
ويقال : خَفَتَ من النُّعَاسِ _ أي : سكَنَ .
قلت : ومعنى قوله : ) ( خُفَاتاً ) ( _ أيْ :
ضَعْفا : وتذلُّلاً .
وأنشد أبو عُبيدٍ في ) ( خَفَت ) ( _ بمعنى
سَكَنَ _ :
حَتَّى إذا خَفَتَ الدُّعَاءُ وصُرِّعَتْ
قَتْلَى كَمُنْجَدِعٍ مِنَ الغُلاَّنِ
وزرْعٌ خافتٌ - إذا كان غَضّاً طريّاً ناعماً .
فخت : قال الليث : إذا مشَتِ المرأةُ مُجَنْبَجَةً
قيل : تفَخَّتَتْ تفخُّتاً .
قال : أَظنُّ ذلك مشتقّاً من مَشْي الفَاخِتَةِ
_ الطائرِ _ وجمعها : الفَوَاخِتُ .
أبو عُبَيدٍ _ عن الكسائيِّ _ : الفَخْتُ ضوْءُ
القمر . . يقالُ : جلسْنَا في الفَخْتِ .
وقال شَمِرٌ : لم أَسمَع ) ( الفَخْتَ ) ( إلاَّ ههنا .
قال : ويقال : هو يَتَفَخَّتُ _ أي : يَتعجَّبُ ،
فيقولُ : ما أَحْسَنَهُ .
أبو العبّاس _ عن ابن الأعرابيِّ _ قال :
) ( الفَخْتُ ) ( : نَشْلُ الطّبَّاخِ الفِدْرَةَ من القِدْرِ .
فتخ : في حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) : ) ( أَنَّهُ كَانَ إذَا
سَجَدَ جَافَى عَضُدَيْهِ عَنْ جَنْبَيْهِ ، وفَتَحَ
أَصَابعَ رِجلَيْهِ ) ( .
قال أبو عبيد : قال يحيى بنُ سعيد :
الْفَتْخُ : أَنْ يَصْنَعَ هكذا _ ونصب أصابعَه
ثمَّ غمزَ موضِعَ الْمَفَاصِلِ منها إلى باطن
الرَّاحَةِ .
يعني : أنه كان يفعل ذلك بأَصابع رِجليه
في السُّجود .
قال : وقال الأصمعيُّ : أصْلُ الفَتْخ :
الِّينُ .
ويقال للبراجِم _ إذا كان فيها لِينٌ أو
عِرَضٌ _ : إنها لَفُتْخٌ .
ومنه قيل للعُقَابِ : فَتْخَاءُ . . لأنَّها إذا
انحَطَّتْ كَسَرَتْ جَنَاحَيْها وغمَزَتْهُمَا ، وهذا
لا يَكونُ إلاَّ مِن اللِّين .
وأنشد :
كأنِّي بِفَتخَاء الجَناحَيْنِ لَقُوَّةٍ
دَفُوفٍ مِن الْعُقْبَانِ طَأْطأْتُ شِمْلاَلِي
وقال أبو العباس أحمدُ بن يَحيَى : فتَخَ
أَصابع رِجليْهِ في السجود _ إذا ثنَاهما .
قال : وأصل الفتْخِ : اللِّينُ .
قلت : يَثْنِيهِمَا إلى ظَهْرِ القَدَم لا إلى
باطِنَها .
قال أبو العبَّاس : وقال ابن الأعرابيِّ :
الْفَتْخَةُ : الخاتَمُ ، وجَمْعُهَا فَتَخٌ .
وأنشد :
يَسْقُطُ منه فَتَخِي في كُمِّي
قال : كنَّ النِّسَاءُ يتَختَّمْنَ في أصابع
أَرْجُلِهِنَّ . فتَصِفُ هذه أنه إذا شال بِرجْلَيْهَا
وذاقتِ العُسَيْلَةَ استَرْخَتْ أصابعُ رجليها
فسقَطَتْ خواتمُها في كُمَّيْهَا ، وإنما تَمَنَّتْ
شدَّةَ الجِمَاع .
وقال الليث : الفُتُوخُ خواتيمُ بلا
فُصوص . . . كأَنَّها حَلَقٌ .
قال : وكلُّ جُلْجُلٍ لا يَجْرُسُ فهو فَتَخٌ .
قال : والفَتَخُ _ في الرِّجلين _ طُولُ العَظْم
وقِلَّةُ اللّحم .
وقيل : بَلِ الْفَتَخُ : عِرَضُ الكفِّ والقَدَمِ
وأنشد :
عَلَى فَتْخَاءَ تَعْلَمُ حَيْثُ تَنْجُو
وَمَا إِنْ حَيْثُ تَنْجُو مِنْ طَرِيقِ
قال : عَنَى بالْفَتْخَاءِ شِبْهَ مِلْبَنٍ من خَشَبٍ
يَقْعُدُ عليه المُشْتَار ثم يمُدُّ يده من فوقُ ،
حتى يَبْلغَ موضعَ الْعَسَلِ .
ويقال : أراد بالْفَتْخَاءِ : رِجْلَهُ .
قال : وهذا من صِفةِ مُشْتَارِ الْعَسَل .
قال : والْفَتَخُ عِرَضُ مخالب الأسد ولينُ
مَفاصِلِها .
أبو عبيد _ عن الكسائيِّ _ :
الأَفْتخُ : اللَّيِّن مَفَاصِل الأصابع مع
عِرَض .

##### Türkçe

خ ت ف
**ختف** ، **خفت** ، **فتخ** ، **فخت** : kullanımdadır.

**خفت** : İbnü’l-Muzaffir dedi: **الْخُفُوتُ** : açlıktan dolayı sesin alçalmasıdır.
Dersin ki: ses alçak, **خَفِيضٌ** , **خَفِيتٌ**.
Ve erkeğe — öldüğü zaman — denilir: “**قد خَفَتَ**”
yani: sözü kesildi.
Ve ondan denilir: **زَرْعٌ خافتٌ** — yani: sanki kalmış da
boyun nihayetine ulaşmamış gibidir.
Ebû Hureyre hadîsinde: “Mü’minin
zayıfının misali, ekinin **خافِتِ** misali gibidir; bir kere eğilir
ve başka bir kere doğrulur.”
Ebû Ubeyd dedi: “**الخَافِتِ**” ile muradı:
taze, yumuşak ekindir.
Ve bundan ölüye denildi: “**قد خَفَتَ**” —
sözü kesildiği zaman.
Ve inşâd etti:
حَتّى إذا خَفَتَ الدُّعاءُ وَصُرِّعَتْ
قَتْلى كمُنْجَدِعٍ مِنَ الغُلاَّنِ
Ve mânâ: mü’min, malında, nefsinde
ve ehlinde parçalanmıştır.

Leys dedi: Adam, kıraatiyle **يُخافتُ** eder —
ses yükseltmekle kıraatini açıklamazsa. Allah
azîz ve celîl dedi: “( ولا تجهر بصلاتك ولا تخافت بها ( [ الإسراء : 110 ].
Ve kavim **تَخَافَتَ** etti — gizlice müşâvere ettikleri zaman. Ve develer
**تُخَافِتُ** çiğnemeyi — geviş getirdikleri zaman.
Dedi: ve kadın **خَفُوتٌ** **لَفُوتٌ**.
Öyleyse **الْخَفُوتُ**: gözün onu, yalnız olduğu müddetçe alıp
kabul ettiği ve güzel bulduğu; fakat
kadınların arasına girdiğinde, onların onu bastırdığı (kadın)dır.
Ve **اللَّفوتُ**: onda bir bükülme ve büzülme olan (kadın)dır.
Ebû Ubeyd dedi: Kisâî dedi: **اللَّفُوتُ**:
kocası olan, ve ondan başkasından çocuğu bulunan; işte o,
çocuğuna dönüp bakar.
Şemir dedi: Bana ulaştı ki Abdülmelik b. Umeyr
dedi: **اللَّفُوتُ**: erkeklerin
sözünü işittiği zaman onlara dönüp bakan (kadın)dır.
Dedim: **الْخَفُوتَ**’u — kadınların vasfında —
Leys’ten başkası için işitmedim.

Ebû’l-Abbâs — İbnü’l-A‘râbî’den — rivayet etti;
dedi: **الخُفْتُ** — **الخاء**’ın dammesi ve
**الفاء**’ın sükûnu ile —: **السَّذَابُ**’dır.
Dedi: ve o, **الفَيْجَلُ** ve **الْفَيْجَنُ**’dür.
Câ‘dî dedi:
فَلَسْتُ _ وإِنْ عَزُّوا عَلَيَّ _ بهَالِكٍ
خُفَاتاً ولا مُسْتَهْزِمٍ ذَاهِبِ الْعَقْلِ
Ebû Amr dedi:
“**خُفَاتاً**” — yani: ansızın. Ve “**مُسْتَهْزِمٍ**” yani:
çok sızlanan.
Ve denilir: **خَفَتَ** uykudan — yani: sakinleşti.
Dedim: sözünün mânâsı: “**خُفَاتاً**” — yani:
zayıflıkça ve zelillikçe.
Ebû Ubeyd, **خَفَت**’te — “sakinleşti” mânâsıyla — inşâd etti:
حَتَّى إذا خَفَتَ الدُّعَاءُ وصُرِّعَتْ
قَتْلَى كَمُنْجَدِعٍ مِنَ الغُلاَّنِ
Ve **زرْعٌ خافتٌ** — taze, yaş, yumuşak olduğu zaman.

**فخت** : Leys dedi: Kadın yan yan yürüyerek yürüdüğü zaman
denilir: **تفَخَّتَتْ** **تفخُّتاً**.
Dedi: zannederim bu, **الفَاخِتَةِ**’nin
— kuşun — yürüyüşünden türemiştir; çoğulu: **الفَوَاخِتُ**.
Ebû Ubeyd — Kisâî’den —: **الفَخْتُ** ayın ışığıdır… denilir:
“**جلسْنَا في الفَخْتِ**”.
Şemir dedi: “**الفَخْتَ**”i ancak burada işittim.
Dedi: ve denilir: o **يَتَفَخَّتُ** — yani: şaşırır,
ve der ki: “Ne güzeldir!”
Ebû’l-Abbâs — İbnü’l-A‘râbî’den — dedi:
“**الفَخْتُ**”: aşçının, tencere içinden **الفِدْرَةَ**’yi çekip almasıdır.

**فتخ** : Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) hadîsinde: “O, secde ettiği zaman
kollarını yanlarından uzaklaştırırdı, ve
ayaklarının parmaklarını **فَتَحَ** ederdi.”
Ebû Ubeyd dedi: Yahyâ b. Saîd dedi:
**الْفَتْخُ**: böyle yapmaktır — parmaklarını diker
sonra onlardan eklem yerini avucun iç tarafına doğru
bastırır.
Yani: secdede bunu ayak parmaklarıyla yapardı.
Dedi: ve Asma‘î dedi: **الفَتْخ**’ın aslı:
yumuşaklıktır.
Ve **البراجِم** için — onda yumuşaklık veya
genişlik olduğu zaman — denilir: o, **لَفُتْخٌ**’tur.
Ve ondan dolayı **العُقَابِ**’a denildi: **فَتْخَاءُ**… çünkü o,
indiği zaman kanatlarını kırar ve ikisini bastırır; bu ise
ancak yumuşaklıktan olur.
Ve inşâd etti:
كأنِّي بِفَتخَاء الجَناحَيْنِ لَقُوَّةٍ
دَفُوفٍ مِن الْعُقْبَانِ طَأْطأْتُ شِمْلاَلِي
Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ dedi: Secdede ayak parmaklarını **فتَخَ** etti —
ikisini büktüğü zaman.
Dedi: ve **الفتْخ**’ın aslı: yumuşaklıktır.
Dedim: ikisini ayağın üstüne doğru büker,
iç tarafına doğru değil.
Ebû’l-Abbâs dedi: ve İbnü’l-A‘râbî dedi:
**الْفَتْخَةُ**: yüzüktür; çoğulu **فَتَخٌ**.
Ve inşâd etti:
يَسْقُطُ منه فَتَخِي في كُمِّي
Dedi: kadınlar ayaklarının parmaklarında
yüzük takarlardı. Bu, onu vasfeder ki o, iki ayağıyla kaldırıp
**العُسَيْلَةَ**’yi tattığı zaman ayak parmakları gevşedi de
yüzükleri iki yenine düştü; o ise ancak
cimânın şiddetini temenni etti.
Leys dedi: **الفُتُوخُ**: taşsız
yüzüklerdir… sanki onlar halkalardır.
Dedi: ve her çıngırak ki ses çıkarmaz, o **فَتَخٌ**’tur.
Dedi: ve **الفَتَخُ** — ayaklarda — kemiğin uzunluğu
ve etin azlığıdır.
Ve denildi: bilakis **الْفَتَخُ**: avuç ve ayağın genişliğidir.
Ve inşâd etti:
عَلَى فَتْخَاءَ تَعْلَمُ حَيْثُ تَنْجُو
وَمَا إِنْ حَيْثُ تَنْجُو مِنْ طَرِيقِ
Dedi: **الْفَتْخَاءِ** ile muradı, tahtadan bir süt sağma teknesine benzer bir şeydir;
bal toplayan onun üzerine oturur, sonra elini üst taraftan uzatır,
ta ki balın yerine ulaşsın.
Ve denilir: **الْفَتْخَاءِ** ile muradı: ayağıdır.
Dedi: ve bu, bal toplayanın sıfatındandır.
Dedi: ve **الْفَتَخُ**: aslanın pençelerinin genişliği ve
eklemlerinin yumuşaklığıdır.
Ebû Ubeyd — Kisâî’den —:
**الأَفْتخُ**: parmak eklemleri yumuşak,
genişlik ile beraber (olan).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والخاء وما يثلثهما)
(فخر) الفاء والخاء والراء أَصلٌ صحيحٌ، وهو يدلُّ على عِظَم وقِدم. من ذلك الفخر. ويقولون في العبارة عن الفَخْر: هو عَدُّ القديم، وهو الفَخَر أيضاً. قال أبو زيد: فَخَرت الرَّجلَ على صاحبه أفْخَرُه فخراً: أي فضَّلتُه عليه. والفَخِير: الذي يفاخرك، بوزن الخصيم. والفِخِّير: الكثير الفَخْر. والفاخر: الشيء الجيِّد. والتفخُّر: التعظُّم. ونخلةٌ فَخُور: عظيمة الجِذْع غليظةُ السَّعَف. والناقة الفَخور: العظيمة الضَّرْع القليلةُ الدَّرِّ. كذا قال ابن دريد(1) . والفاخر من البُسْر: الذي يعظُمُ ولا نَوَى فيه. ويقولون: فرسٌ فَخُور، إذا عظُمَ جُرْدانه.‏
ومما شذَّ عن هذا الأصل الفَخَّار من الجِرَارِ(2) ، معروف.‏
(فخل) الفاء والخاء واللام ليس فيه شيء. غير أنَّ ابنَ دريد(3) زعم أنَّه يقال: تفخّل الرجل، إذا أظهَرَ الوقار والحِلْمَ. وتفخَّل أيضاً. إذا تهيَّأ ولَبِسَ أحسنَ ثيابِه.‏
(فخم) الفاء والخاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على جَزَالةٍ وعِظَم. يقال: منطِقٌ فَخْم: جزل. ويقولون: الفَخْم من الرِّجال: الكثير لحم الوجْنَتين.‏
(فخت) الفاء والخاء والتاء كلمة، وهي الفَخْت، ويقولون: إنَّه ضوء القمرِ أوّلَ ما يبدو منه. ومنه اشتقاق الفاختة، للونها.‏
(فخذ) الفاء والخاء والذال كلمةٌ واحدة، وهي الفَخِذ من الإنسان، معروفة، واستعير* فقيل الفَخْذ بسكون الخاء، دون القَبِيلة وفوق البَطْن، والجمع أفخاذ.‏
--------------ـــ
(1) نص الجمهرة (2: 211) : "ويقال شاة فخور، إذا عظم ضرعها وقل لبنها".‏
(2) في الأصل: "الجراد"، صوابه في المجمل واللسان.‏
(3) في الجمهرة (2: 238) .‏

ـ

##### Türkçe

(فâ ve **الخاء** ve onları üçleyen şeyin bâbı)

(**فخر**) **الفاء** ve **الخاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; ve o, büyüklüğe ve eskiliğe delâlet eder. Bundan: **الفخر**. Ve **الفَخْر** hakkında ibarede derler: o, eskiyi saymadır; ve o, **الفَخَر** da(dır). Ebû Zeyd dedi: “**فَخَرتُ** adamı, arkadaşına karşı, onu **أفْخَرُه** **فخراً**: yani onu ona üstün kıldım.” Ve **الفَخِير**: seninle övüşen kimse; **الخصيم** vezninde. Ve **الفِخِّير**: **الفَخْر**ı çok olan. Ve **الفاخر**: iyi şey. Ve **التفخُّر**: büyüklük taslama. Ve **نخلةٌ فَخُور**: gövdesi büyük, yaprak sapı kalın. Ve **الناقة الفَخور**: memesi büyük, sütü az olan. İbn Düreyd(1) böyle dedi. Ve **الفاخر** (olan) **البُسْر**dan: büyüyen ve içinde çekirdek olmayan. Ve derler: **فرسٌ فَخُور**; eğer **جُرْدانه** büyürse.

Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **الفَخَّار** (olan) **الجِرَارِ**den(2); bilinen.

(**فخل**) **الفاء** ve **الخاء** ve **اللام**da bir şey yoktur. Şu var ki İbn Düreyd(3) zannetti ki denir: **تفخّل** adam; eğer vakar ve hilmi ortaya koyarsa. Ve **تفخَّل** de; eğer hazırlanır ve en güzel elbiselerini giyerse.

(**فخم**) **الفاء** ve **الخاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; ciddiliğe ve büyüklüğe delâlet eder. Denir: **منطِقٌ فَخْم**: ağırbaşlı. Ve derler: erkeklerden **الفَخْم**: iki yanağın etini çok olan.

(**فخت**) **الفاء** ve **الخاء** ve **التاء** bir kelimedir; ve o, **الفَخْت**tir. Ve derler: o, ondan ilk beliren hâliyle ay ışığıdır. Ve ondan **الفاختة**nin iştikakı; rengi için.

(**فخذ**) **الفاء** ve **الخاء** ve **الذال** tek bir kelimedir; ve o, insandan **الفَخِذ**dir; bilinen. Ve ödünç alındı; böylece denildi: **الفَخْذ** ( **الخاء**’ın sükûnu ile), **القَبِيلة**nin altında ve **البَطْن**ın üstünde; ve cem‘i **أفخاذ**dır.

--------------ـــ
(1) **الجمهرة** metni (2: 211): “Ve denir: **شاة فخور**; eğer memesi büyür ve sütü azalırsa.”
(2) Asılda: “**الجراد**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**dadır.
(3) **الجمهرة**de (2: 238).‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف خ ت
‏"‏ أكذب من فاختة ‏"‏‏.‏
وتقول‏:‏ له حديث كرياض القطا لولا أن الفواخت عنده قطا‏.‏
وهو يتفخّت أي يتكذّب‏.‏
وتفختت المرأة‏:‏ مشت مشية الفاختة‏.‏
وجلسنا في الفخت أي في ضوء القمر‏.‏
وتقول‏:‏ للسمر بأخبار أهل البخت جلوس الفقراء في الفخت‏.‏

##### Türkçe

ف خ ت
“**أكذب من فاختة**”.
Ve dersin: Onun, **رياض القطا** gibi bir hadisi vardır; eğer **الفواخت** onun yanında **قطا** olmasaydı.
Ve o, **يتفخّت**; yani **يتكذّب**.
Ve **تفختت المرأة**: **الفاختة** yürüyüşü gibi yürüdü.
Ve **الفخت** içinde oturduk; yani ay ışığında.
Ve dersin: **أهل البخت** haberleriyle gece sohbeti için, yoksulların **الفخت** içinde oturuşu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفاخِتةُ: واحدة الفَواخِتِ، وهي ضَرْبٌ من الحَمام المُطَوَّق. قال ابن بري: ذكر ابن الجَوالِيقيِّ أَن الفاختة مشتقة من الفَخْتِ الذي هو ظِلُّ القَمَر. وفَخَّتَتِ الفاختةُ: صَوَّتَتْ.
وتَفَخَّتَت المرأَةُ: مَشَتْ مِشْية الفاختة. الليث: إِذا مشَت المرأَة مُجْنِحةً، قيل: تَفَخَّتَتْ تَفَخُّتاً؛ قال: أَظنُّ ذلك مُشْتَقّاً من مَشْي الفاختة، وجمع الفاخِتةِ فَواخِتُ. قوله مُجْنِحةً إِذا تَوَسَّعَتْ في مَشْيِها، وفرَّجَتْ يَدَيْها من إِبْطَيْها. والفَخْتُ: ضَوْءُ القمر أَوَّلَ ما يَبْدُو، وعَمَّ به بعضُهم؛ يقال: جَلَسْنا في الفَخْت؛ وقال شمر: لم أَسمع الفَخْتَ إِلاّ ههنا. قال أَبو إِسحق: قال بعض أَهل اللغة: الفَخْتُ، لا أَدْرِي اسْمُ ضَوْئه، أَم اسمُ ظُلْمته. واسمُ ظُلْمة ظِلِّه على الحقيقة: السَّمَر؛ ولهذا قيل للمتحدّثين ليلاً: سُمَّار؛ قال أَبو العباس: الصواب فيه ظِلُّ القمر. قال بعضهم: الصواب ما قاله، لأَن الفاخِتَةَ بلَوْنِ الظِّلِّ، أَشْبَهُ منها بلَوْنِ الضَّوْء.
وفَخَتَ رأْسَه بالسيف فَخْتاً: قَطَعَه. وفَخَتَ الإِناءَ فَخْتاً: كَشَفَه.
والفَخْتُ: نَشْلُ الطَّبَّاخ الفِدْرة من القِدْر.
ويقال: هو يَتَفَخَّتُ أَي يَتَعَجَّبُ، فيقول: ما أَحْسَنَه.

##### Türkçe

**الفاخِتةُ**: **الفَواخِتِ**’in bir tanesi; o, boyunlu güvercinden bir türdür.

İbn Berrî dedi: İbnü’l-Cevâlîkî, **الفاختة**’nin, ayın gölgesi olan **الفَخْتِ**’ten türemiş olduğunu zikretti. Ve **فَخَّتَتِ الفاختةُ**: ses çıkardı.

Ve **تَفَخَّتَت** kadın: **الفاختة**’nin yürüyüşü gibi yürüdü. el-Leys: Kadın kanatlarını açmış olarak yürüdüğü zaman, “**تَفَخَّتَتْ تَفَخُّتاً**” denir; dedi: Zannederim bu, **الفاختة**’nin yürüyüşünden türemiştir; **الفاخِتةِ**’nin çoğulu **فَواخِتُ**’tur. Onun “**مُجْنِحةً**” sözü: yürüyüşünde genişlediği, ve ellerini koltuk altlarından ayırdığı zaman (demektir).

Ve **الفَخْتُ**: ayın ışığı, ilk belirdiği zaman; bazıları onu genelleştirdi; denir ki: “**جَلَسْنا في الفَخْت**”. Şemmer dedi: **الفَخْتَ**’i ancak burada işittim. Ebû İshâk dedi: Dil ehlinin bazısı dedi ki: **الفَخْتُ**; bilmiyorum, onun ışığının adı mıdır, yoksa onun karanlığının adı mıdır. Ve onun gölgesinin karanlığının adı, hakikatte: **السَّمَر**’dir; bunun için geceleyin konuşanlara: **سُمَّار** denildi. Ebû’l-Abbâs dedi: Bunun doğrusu, ayın gölgesidir. Bazıları dedi ki: Onun dediği doğrudur; çünkü **الفاخِتَةَ**, gölgenin rengindedir; ondan, ışığın rengine daha çok benzer.

Ve **فَخَتَ** başını kılıçla **فَخْتاً**: onu kesti. Ve **فَخَتَ** kabı **فَخْتاً**: onu açığa çıkardı.

Ve **الفَخْتُ**: aşçının, tencereden **الفِدْرة**’yi çekip çıkarmasıdır.

Ve denir ki: O **يَتَفَخَّتُ**, yani şaşırır; şöyle der: “Ne güzel!”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفخت: ضوء القمر  أول ما يبدو، وعم به بعضهم، قال أبو عبيد: يقال: جلسنا في الفخت، وقال شمر: لم أسمع الفخت إلا ها هنا قال أبو إسحاق: قال بعض أهل اللغة الفخت: لا أدري، اسم ضوئه أم اسم ظلمته، واسم ظلمة ظله على الحقيقة: السمر، ولذا قيل للمتحدثين ليلا: سمار، قال أبو العباس: الصواب فيه ظل القمر، وقال بعضهم: الصواب ما قاله: لأن الفاختة بلون الظل أشبه منها بلون الضوء، كذا في لسان العرب. الفخت:  نشل الطباخ الفدرة  بكسر الفاء، وهي القطعة من اللحم  من القدرة  ، هكذا بالهاء في النسخ التي عندنا، وهو لحن، والصواب -كما في لسان العرب وغيره- بغير هاء. الفخت: قريب الشبه من  الفخ  للصائد. الفخت:  ثقوب مستديرة تكون في السقف  وقد انفخت.  والفاختة  واحدة الفواخت  : طائر  ، وهو ضرب من الحمام المطوق، قال ابن برى: ذكر ابن الجواليقى أن الفاختة مشتقة من الفخت الذي هو ضوء القمر. وتفخت الرجل  مشى مشيتها  ، وفي غالب الأمهات: تفختت، أي المرأة، وقال الليث: إذا مشت المرأة مجنبخة قيل: تفختت تفختا قال: أظن ذلك مشتقا من مشى الفاختة الطائر، وقوله: مجنبخة، إذا توسعت في مشيها، وفرجت يديها من إبطيها. تفخت الرجل، إذا  تعجب  في مشتيه. ويقال: هو يتفخت، أي يتعجب فيقول ما أحسنه:  وفخته  بالسيف  كمنعه  : قطعه. فخت  الإناء  فختا  : كشفه  ، نقله ابن القطاع فخت  رأسه بالسيف: ضربه  به، وقطعه، نقله ابن القطاع. فختت  الفاختة: صوتت  وفاختة  : هي أم هانئ  بنت أبي طالب  ، أخت على، رضى الله عنهما، وقد قيل: اسمها عاتكة، وقيل غير ذلك. فاختة  بنت عمرو  الزاهرية فاختة  بنت الوليد  بن المغيرة المخزومية،  صحابيات  .
 وفاته: فاختة بنت الأسود بن المطلب القرشية الأسدية، زوجة أمية بن خلف، فإنها صحابية أيضا.  وانفخت السقف: انثقب  ، نقله الصاغاني. وزاد في الأساس: فخت: كذب وهو  أكذب من فاختة  وهو يتفخت: يتكذب.

##### Türkçe

**الفخت**: Ay ışığının, ilk göründüğü zaman, ışığıdır; bazıları bunu genelleştirdi. Ebû Ubeyd dedi: “**الفخت** içinde oturduk” denir. Şemr dedi: “**الفخت**’i ancak burada işittim.” Ebû İshâk dedi: Dil ehlinden bazıları dedi ki: **الفخت**: Bilmiyorum; onun ışığının adı mı, yoksa onun karanlığının adı mı? Onun gölgesinin karanlığının adı hakikatte: **السمر**’dir; bu yüzden gece konuşanlara: **سمار** denildi. Ebû’l-‘Abbâs dedi: Bunun doğrusu, ayın gölgesidir. Bazıları dedi: Onun dediği doğrudur; çünkü **الفاختة** gölgenin rengine, ışığın renginden daha çok benzer. Böylece **لسان العرب**’da.

**الفخت**: Aşçı **الفدرة**’yi çekip çıkardı; **الفاء**’nın kesresiyle; o, tencereden olan et parçasıdır. Böylece, bizdeki nüshalarda **الهاء** ile; bu bir lahn’dır; doğrusu —**لسان العرب** ve başkasında olduğu gibi— **هاء**sızdır.

**الفخت**: Avcı için olan **الفخ**’a yakın benzerlikte olan.

**الفخت**: Tavanda bulunan yuvarlak deliklerdir; ve o şişmiştir.

Ve **الفاختة** **الفواخت**’in biridir: bir kuştur; o, boyunlu güvercinden bir türdür. İbn Berrî dedi: İbnü’l-Cevâlîkî’nin, **الفاختة**’nin, ay ışığı olan **الفخت**’ten türemiş olduğunu zikrettiğini anlattı.

Ve **تفخت الرجل**: onun yürüyüşü gibi yürüdü. Ve ana kaynakların çoğunda: **تفختت**; yani kadın. Leys dedi: Kadın yan yan yürüyerek yürüdüğünde: **تفختت تفختا** denir. Dedi: Zannederim bu, kuş olan **الفاختة**’nin yürüyüşünden türemiştir. Ve onun sözü: **مجنبخة**; yürüyüşünde genişlediği ve ellerini koltuk altlarından ayırdığı zaman.

**تفخت الرجل**: yürüyüşünde **تعجب** ettiği zaman.

Ve denir: O **يتفخت**; yani **يتعجب** eder de “Ne güzel!” der.

Ve **وفخته** kılıçla, **كمنعه**: onu kesti.

**فخت الإناء فختا**: onu açtı; İbnü’l-Kattâ‘ nakletti.

**فخت رأسه بالسيف**: onu onunla vurdu ve kesti; İbnü’l-Kattâ‘ nakletti.

**فختت الفاختة**: ses çıkardı.

Ve **فاختة**: o, Ebû Tâlib’in kızı **أم هانئ**’dir; Ali’nin kız kardeşi; Allah ikisinden de razı olsun. Ve denilmiştir: onun adı **عاتكة**’dir; ve bundan başka da denilmiştir.

**فاختة بنت عمرو الزاهرية**; **فاختة بنت الوليد بن المغيرة المخزومية**: sahâbî kadınlardır.

Ve vefatı: **فاختة بنت الأسود بن المطلب القرشية الأسدية**; Ümeyye b. Halef’in eşidir; çünkü o da sahâbîdir.

Ve **انفخت السقف**: delindi; Sâgânî nakletti. Ve **الأساس**’ta artırdı: **فخت**: yalan söyledi; ve o, **أكذب من فاختة**’dir. Ve o **يتفخت**: yalan söyler.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَخَتَتْ
1 فَخَتَتْ ذ , said of a woman, She walked with an elegant and a proud and self-conceited gait, with an affected inclining of the body from side to side. (Msb.) [See also 5.] ― -b2- And, said of the bird called فَاخِتَة, It [cooed, or] uttered a cry or sound. (K.) ― -b3- And فَخَتَ He lied, or uttered a falsehood. (A, TA. [See فَاخِتَةٌ.]) -A2- فَخَتَهُ, aor. فَخَتَ , He cut it off (K, TA) with a sword. (TA.) ― -b2- فَخَتَ رَأْسَهُ He smote his head with a sword, (O, K, TA,) and cut it off. (TA.) ― -b3- فَخَتَ الاـِنَآءَ, (K, TA,) inf. n. فَخْتٌ, (TA,) He uncovered the vessel. (K, TA.) ― -b4- And الفَخْتُ signifies also The cook's taking out with the hand a piece of flesh-meat from the cooking-pot: (K, TA:) مِنَ القِدْرَةِ, the reading found in copies of the K, [in the CK من الفِدْرَةِ,] is a mistake: it should be من القِدْرِ, as in the L [and O] &c. (TA.)

تفخّت
5 تفخّت ذ He walked in the manner of the bird called فَاخِتَة: thus in the K: but in most of the lexicons تَفَخَّتَتْ: (TA:) i. e. she (a woman) walked as walks the فَاخِتَة: (A:) [or,] accord. to Lth, [in the 'Eyn,] signifying مشت مجنبحة: (TA: in the O, مَشَتْ مجنحه; and in the margin thereof, مُجَنْبِخَةً: [the right reading is مَشَتْ مُجْتَنِحَةً; thus in the JK, a lexicon founded upon the 'Eyn:] thought by him to be from the walking of the bird called فَاخِتَة: (O, * TA:) he means, she strode in her walking, and held out her arms apart from [her sides beneath] her armpits. (TA.) ― -b2- And He wondered, syn. تَعَجَّبَ, (O, K, TA,) and said, How good, or goodly, is he, or it! (O, TA.) And it is said of a man as signifying تعجّب فِى مِشْيَتِهِ [app. meaning He showed عُجْب, i. e. self-admiration, &c., in his gait: but I do not find this signification assigned to تعجّب]. (TA.) ― -b3- And He affected lying; or lied purposely; syn. تَكَذَّبَ. (A, TA.)

انفخت
7 انفخت ذ , said of a roof, It became perforated. (O, K.)

فَخْتٌ
فَخْتٌ ذ The light of the moon; moonlight: (S, A, O, K:) or the light of the moon when it first appears: and hence [as some say] the derivation of فَاخِتَةٌ [as the name of a certain bird], because of its colour: (Msb: [see, however, what follows:]) you say, جَلَسْنَا فِى الفَخْتِ [as though meaning We sat in the moonlight]: (A 'Obeyd, S, O:) but Sh says, I have not heard الفِخْت except in this instance; and Aboo-Is-hلk states that some one of the lexicologists says, I know not whether it be a name of the light of the moon or of its darkness: Abu-l-'Abbلs says that the meaning [in the saying above mentioned] is, in the shade of the moon [i. e. in the shade of a moonlight-night; and to this the colour of the فَاخِتَة may be likened]. (TA.) -A2- Also The [snare, or trap, &c., called] فَخّ, (K, TA,) of the sportsman: (TA:) or [a thing] nearly resembling the فَخّ. (O.) -A3- And Holes, or perforations, of a round form, in a roof. (O, K.)

فَاخِتَةٌ
فَاخِتَةٌ ذ A certain well-known bird; (K;) of those having neck-rings [or collars]; (S, O;) a species of pigeon, marked with a neck-ring: (TA:) accord. to Ibn-El-Jawلleekee, (IB, TA,) the name is derived from الفَخْتُ, (IB, Msb, TA,) meaning “ the light of the moon, ” (IB, TA,) or “ the light of the moon when it first appears; ” because of its colour: (Msb:) [hence, and from what will be found stated voce قُمْرِىٌّ, it seems to be a species of collared turtle-dove, of a dull white colour, marked with a black neck-ring:] or, as some say, the word is a part. n. from فَخَتَتْ signifying as expl. in the first sentence of this art.: (Msb:) the pl. is فَوَاخِتُ. (S, O, Msb.) أَكْذَبُ مِنْ فَاخِتَةٍ [More lying than a fلkhiteh] is a prov.; because the cry of the فاختة resembles هٰذَا أَوَانُ الرُّطَبِ [This is the season of the fresh ripe dates]; and this it utters when the spadix of the palmtree has not yet come forth. (Meyd. [See also Freytag's Arab. Prov. ii. 383.])

##### Türkçe

فَخَتَتْ
1 **فَخَتَتْ** ذ, bir kadın hakkında söylenir: O, zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle, bedenin iki yandan yana doğru yapmacık bir meyliyle yürüdü. (Msb.) [Bkz. ayrıca 5.] ― -b2- Ve **فَاخِتَة** denilen kuş hakkında söylenir: O, [gugukladı, yahut] bir çığlık veya ses çıkardı. (K.) ― -b3- Ve **فَخَتَ**: O, yalan söyledi, yahut bir yalan (asılsız söz) söyledi. (A, TA. [Bkz. **فَاخِتَةٌ**.]) -A2- **فَخَتَهُ**, muzârîsi **فَخَتَ**: O, onu (K, TA) bir kılıçla kesti (kopardı). (TA.) ― -b2- **فَخَتَ رَأْسَهُ**: O, onun başına bir kılıçla vurdu, (O, K, TA,) ve onu kesti (kopardı). (TA.) ― -b3- **فَخَتَ الاـِنَآءَ**, (K, TA,) mastarı **فَخْتٌ**, (TA,) O, kabı açtı (üstünü örten şeyi kaldırdı). (K, TA.) ― -b4- Ve **الفَخْتُ** ayrıca şu manaya gelir: aşçının, pişirme kabından el ile bir parça et çıkarması: (K, TA:) **مِنَ القِدْرَةِ**, K nüshalarında bulunan okunuş, [CK’de **من الفِدْرَةِ**,] bir hatadır: L’de [ve O’da] vb. olduğu üzere **من القِدْرِ** olmalıdır. (TA.)

تفخّت
5 **تفخّت** ذ: **فَاخِتَة** denilen kuşun yürüyüş tarzında yürüdü: K’da böyledir: fakat sözlüklerin çoğunda **تَفَخَّتَتْ**: (TA:) yani o (bir kadın) **فَاخِتَة**’nin yürüdüğü gibi yürüdü: (A:) [yahut,] Lth’ye göre, ['Eyn’de,] **مشت مجنبحة** manasına gelir: (TA: O’da, **مَشَتْ مجنحه**; ve onun kenarında, **مُجَنْبِخَةً**: [doğru okunuş **مَشَتْ مُجْتَنِحَةً**’dır; JK’da böyledir; o da 'Eyn üzerine kurulmuş bir sözlüktür:] onun tarafından, **فَاخِتَة** denilen kuşun yürüyüşünden olduğu sanılmıştır: (O, * TA:) onun kastı şudur: o, yürüyüşünde uzun adım attı ve kollarını [koltuk altlarının altında yanlarından] ayrı tutarak dışarı uzattı. (TA.) ― -b2- Ve: O, hayret etti; eş anlamlısı **تَعَجَّبَ**, (O, K, TA,) ve dedi ki: Ne kadar iyi, yahut ne kadar güzel, o (kimse) yahut o (şey)! (O, TA.) Ve bir adam hakkında, **تعجّب فِى مِشْيَتِهِ** manasında olduğu söylenir. (TA.) ― -b3- Ve: O, yalan söylemeyi yapmacık yaptı; yahut kasten yalan söyledi; eş anlamlısı **تَكَذَّبَ**. (A, TA.)

انفخت
7 **انفخت** ذ, bir çatı hakkında söylenir: O, delindi (delikli hâle geldi). (O, K.)

فَخْتٌ
**فَخْتٌ** ذ: Ayın ışığı; ay ışığı: (S, A, O, K:) yahut ay ilk göründüğünde ayın ışığı: ve bundan dolayı [bazılarının dediğine göre] **فَاخِتَةٌ**’nin [belli bir kuşun adı olarak] türetilmesi; renginden dolayı: (Msb: [ancak, aşağıda gelecek olana bak:]) sen dersin ki, **جَلَسْنَا فِى الفَخْتِ** [sanki “Ay ışığında oturduk” manasında]: (A 'Obeyd, S, O:) fakat Sh der ki: ben **الفِخْت**’i ancak bu örnekte işittim; ve Aboo-Is-hلk, sözlükçülerden birinin şöyle dediğini nakleder: ben bilmem, o ayın ışığının mı yoksa onun karanlığının mı adıdır: Abu-l-'Abbلs der ki: [yukarıda zikredilen sözde] mana, ayın gölgesinde [yani ay ışıklı bir gecenin gölgesinde; ve buna **فَاخِتَة**’nin rengi benzetilebilir]dir. (TA.) -A2- Ayrıca: avcının **فَخّ**’ı (K, TA): (TA:) yahut **فَخّ**’a yakın benzerlikte [bir şey]. (O.) -A3- Ve: bir çatıda yuvarlak biçimli delikler yahut delikçikler. (O, K.)

فَاخِتَةٌ
**فَاخِتَةٌ** ذ: belli, iyi bilinen bir kuş; (K;) boyun halkalı [yahut yakalı] olanlardan; (S, O;) boyun halkasıyla işaretli bir güvercin türü: (TA:) Ibn-El-Jawلleekee’ye göre, (IB, TA,) ad **الفَخْتُ**’ten türetilmiştir, (IB, Msb, TA,) “ayın ışığı” manasında, (IB, TA,) yahut “ay ilk göründüğünde ayın ışığı” manasında; renginden dolayı: (Msb:) [buradan, ve **قُمْرِىٌّ** maddesinde zikredilecek olandan, sanki siyah bir boyun halkasıyla işaretli, donuk beyaz renkli, boyun halkalı bir üveyik türü olduğu anlaşılır:] yahut bazılarının dediğine göre, kelime, bu sanatın ilk cümlesinde açıklandığı üzere manaya gelen **فَخَتَتْ**’ten bir ism-i fâildir: (Msb:) çoğulu **فَوَاخِتُ**’tur. (S, O, Msb.) **أَكْذَبُ مِنْ فَاخِتَةٍ** [**فَاخِتَة**’den daha yalancı] bir darb-ı meseldir; çünkü **فاختة**’nin sesi **هٰذَا أَوَانُ الرُّطَبِ** [Bu, taze olgun hurmaların mevsimidir] sözüne benzer; ve o bunu, hurma ağacının salkımı henüz çıkmamışken söyler. (Meyd. [Bkz. ayrıca Freytag's Arab. Prov. ii. 383.])

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَخَتَ
فَخَتَ A ( n. ac. فَخْت 1 ),
a.  Bored, perforated.

b.  Cut, severed.

c.  Uncovered.

d.  [ acc. &  Bi ], Struck with...on ( the head ).

e.  Cooed.

f.  Walked with a swinging, coquettish gait.

g.  Lied.

فَخَّتَ
فَخَّتَ II
a.  [ Fī ] [ coll. ], Slandered.

تَفَخَّتَ
تَفَخَّتَ V ,
a.  see I (f) , ( g ).

c.  Wondered.

اِنْفَخَتَ
اِنْفَخَتَ VII ,
a.  Was bored, perforated.

فَخْت
فَخْت 1 ,
a.  Bore, hole, perforation.

b.  Moonlight.

c.  Snare, trap.

فَاْخِتَة
فَاْخِتَة 21t , ( pl. فَوَاْخِتُ 41 ),
a.  Pigeon, ringdove.

##### Türkçe

فَخَتَ
فَخَتَ A ( n. ac. **فَخْت** 1 ),
a. Deldi, delik açtı.

b. Kesti, kopardı.

c. Açığa çıkardı.

d. [ acc. & Bi ], (başın) üzerine ... ile vurdu.

e. Gugukladı.

f. Salınarak, cilveli bir yürüyüşle yürüdü.

g. Yalan söyledi.

فَخَّتَ
فَخَّتَ II
a. [ Fī ] [ coll. ], İftira etti.

تَفَخَّتَ
تَفَخَّتَ V ,
a. I (f), (g)’ye bak.

c. Hayret etti.

اِنْفَخَتَ
اِنْفَخَتَ VII ,
a. Delindi, delik açıldı.

فَخْت
**فَخْت** 1 ,
a. Delik, oyuk, delme.

b. Ay ışığı.

c. Tuzak, kapan.

فَاْخِتَة
**فَاْخِتَة** 21t , ( pl. **فَوَاْخِتُ** 41 ),
a. Güvercin, üveyik.
