# فخت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AE%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فخت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فخت

الفاخِتةُ: واحدة الفَواخِتِ، وهي ضَرْبٌ من الحَمام المُطَوَّق. قال ابن بري: ذكر ابن الجَوالِيقيِّ أَن الفاختة مشتقة من الفَخْتِ الذي هو ظِلُّ القَمَر. وفَخَّتَتِ الفاختةُ: صَوَّتَتْ.
وتَفَخَّتَت المرأَةُ: مَشَتْ مِشْية الفاختة. الليث: إِذا مشَت المرأَة مُجْنِحةً، قيل: تَفَخَّتَتْ تَفَخُّتاً؛ قال: أَظنُّ ذلك مُشْتَقّاً من مَشْي الفاختة، وجمع الفاخِتةِ فَواخِتُ. قوله مُجْنِحةً إِذا تَوَسَّعَتْ في مَشْيِها، وفرَّجَتْ يَدَيْها من إِبْطَيْها. والفَخْتُ: ضَوْءُ القمر أَوَّلَ ما يَبْدُو، وعَمَّ به بعضُهم؛ يقال: جَلَسْنا في الفَخْت؛ وقال شمر: لم أَسمع الفَخْتَ إِلاّ ههنا. قال أَبو إِسحق: قال بعض أَهل اللغة: الفَخْتُ، لا أَدْرِي اسْمُ ضَوْئه، أَم اسمُ ظُلْمته. واسمُ ظُلْمة ظِلِّه على الحقيقة: السَّمَر؛ ولهذا قيل للمتحدّثين ليلاً: سُمَّار؛ قال أَبو العباس: الصواب فيه ظِلُّ القمر. قال بعضهم: الصواب ما قاله، لأَن الفاخِتَةَ بلَوْنِ الظِّلِّ، أَشْبَهُ منها بلَوْنِ الضَّوْء.
وفَخَتَ رأْسَه بالسيف فَخْتاً: قَطَعَه. وفَخَتَ الإِناءَ فَخْتاً: كَشَفَه.
والفَخْتُ: نَشْلُ الطَّبَّاخ الفِدْرة من القِدْر.
ويقال: هو يَتَفَخَّتُ أَي يَتَعَجَّبُ، فيقول: ما أَحْسَنَه.

### Türkçe

**الفاخِتةُ**: **الفَواخِتِ**’in bir tanesi; o, boyunlu güvercinden bir türdür.

İbn Berrî dedi: İbnü’l-Cevâlîkî, **الفاختة**’nin, ayın gölgesi olan **الفَخْتِ**’ten türemiş olduğunu zikretti. Ve **فَخَّتَتِ الفاختةُ**: ses çıkardı.

Ve **تَفَخَّتَت** kadın: **الفاختة**’nin yürüyüşü gibi yürüdü. el-Leys: Kadın kanatlarını açmış olarak yürüdüğü zaman, “**تَفَخَّتَتْ تَفَخُّتاً**” denir; dedi: Zannederim bu, **الفاختة**’nin yürüyüşünden türemiştir; **الفاخِتةِ**’nin çoğulu **فَواخِتُ**’tur. Onun “**مُجْنِحةً**” sözü: yürüyüşünde genişlediği, ve ellerini koltuk altlarından ayırdığı zaman (demektir).

Ve **الفَخْتُ**: ayın ışığı, ilk belirdiği zaman; bazıları onu genelleştirdi; denir ki: “**جَلَسْنا في الفَخْت**”. Şemmer dedi: **الفَخْتَ**’i ancak burada işittim. Ebû İshâk dedi: Dil ehlinin bazısı dedi ki: **الفَخْتُ**; bilmiyorum, onun ışığının adı mıdır, yoksa onun karanlığının adı mıdır. Ve onun gölgesinin karanlığının adı, hakikatte: **السَّمَر**’dir; bunun için geceleyin konuşanlara: **سُمَّار** denildi. Ebû’l-Abbâs dedi: Bunun doğrusu, ayın gölgesidir. Bazıları dedi ki: Onun dediği doğrudur; çünkü **الفاخِتَةَ**, gölgenin rengindedir; ondan, ışığın rengine daha çok benzer.

Ve **فَخَتَ** başını kılıçla **فَخْتاً**: onu kesti. Ve **فَخَتَ** kabı **فَخْتاً**: onu açığa çıkardı.

Ve **الفَخْتُ**: aşçının, tencereden **الفِدْرة**’yi çekip çıkarmasıdır.

Ve denir ki: O **يَتَفَخَّتُ**, yani şaşırır; şöyle der: “Ne güzel!”
