# فخخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AE%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فخخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فخخ

الفخ: المصيدة، بكسر الميم، وهب التي يصاد بها، معروف، ج فخاخ وفخوخ، بالكسر والضم، قال. وقيل. هو معرب من كلام العجم. قال أبو منصور: والعرب تسمي بالفخ الطرق قال الفراء، وقد تقدم في الموحدة. وفي حديث بلال:
  ألا ليت شعري هل أبيتن ليلة                      بفخ وحولي إذ خر وجلـيل

  فخ: ع بمكة. وهو فيما قيل: وادي الزاهر، دفن به أورع الصحابة وأشدهم اتباعا للنبي صلى الله عليه وسلم واقتفاء لآثاره عبد الله بن عمر بن الخطاب، رضي الله عنهما، كذا قاله ابن حبان وغيره. وقال مصعب الزبيري: دفن بذي طوى، يعني بمقبرة المهاجرين. وفي تاريخ الأزرقي أنه دفن بالمقبرة العليا عند ثنية أذاخر. وقال قوم: إنه بالمحصب. وأما ما قيل إنه بالجبل الذي بالمعلاة فلا يصح بوجه، كما لا يعتد بقول من قال إنه مات بالمدينة أو في الطريق أو غير ذلك. وترجمة سيدنا عبد الله بن عمر واسعة راجعها في الكتب المطولات. والفخ: استرخاء الرجلين، كالفخخ والفخة، رجل أفخ وامرأة فخاء وفخ النائم يفخ فخا وفخيخا: غط، كافتخ افتخاخا وفخت الرائحة فاحت والفخة والفخ في النوم: دون الغطيط، تقول: سمعت له فخيخا. وفي حديث صلاة الليل: أنه نام حتى سمعت فخيخه، أي غطيطه. والفخيخة والفخ: أن ينام الرجل وينفخ في نومه. وفي حديث علي رضي الله عنه: أفلح من كان له مزخه يزخها ثم ينام الفخه أي ينام نومة بعد الجماع. والفخة: المرأة القذرة، كالفخ. قال جرير:
  وأمكم فخ قذام وخيضف وأنشد الأزهري للمنقري:
  ألست ابن سوداء المحاجر فخة                      لها علبة لخوا ووطب مجزم والفخة أيضا: المرأة الضخمة. والفخة أيضا: النوم على القفا، نقله أبو العباس عن ابن الأعرابي. ويقال: الفخة نوم الغداة، كذا في الأساس. والفخة القوس اللينة. وعن المفضل: فخفخ الرجل، إذا فاخر بالباطل. وقال ابن سيده: فخيخ الأفعى: فحيحها، وبالحاء أعلى. قال أبو منصور: أما الأفعى فإنه يقال في فعله فح يفح فحيحا، بالحاء، قاله الأصمعي وأبو خيرة الأعرابي. وقال شمر: الفحيح لما سوى: الأسود من الحيات بفيه، كأنه نفس شديد، قال: والحفيف من جرس بعضه ببعض. قال أبو منصور: ولم أسمع لأحد في الأفعى وسائر الحيات فخيخا، وهذا غلط اللهم إلا أن يكون لغة لبعض العرب لا أعرفها، فإن اللغات أكثر من أن يحيط بها رجل واحد. وقال الأصمعي: فحت الأفعى تفح، إذا سمعت صوتها من فمها، فأما الكشيش فصوتها من جلدها. ومما يستدرك عليه: فخ: ماء أقطعه النبي صلى الله عليه وسلم عظيم بن الحارث المحاربي. والخفخفة والفخفخة: حركة القرطاس والثوب الجديد. ومن المجاز: وثب فلان من فخ إبليس: تاب:

### Türkçe

**الفخ**: tuzak; **الميم**’in kesriyle; ve onunla avlanılan şey; bilinen; çoğulu **فخاخ** ve **فخوخ**; kesr ve zamm ile. Dedi. Ve denildi: O, Acemlerin sözünden Arapçalaştırılmıştır. Ebû Mansûr dedi: Araplar yollara **الفخ** diye isim verirler, el-Ferrâ dedi; ve bu, **الموحدة**’de daha önce geçti. Bilâl hadîsinde:

  Keşke bilseydim, bir geceyi geçirir miyim
  **بفخ**’ta, çevremde **إذ خر** ve **جلـيل**

**فخ**: Mekke’de bir yer. Ve denildiğine göre: **وادي الزاهر**’dir; oraya, sahâbenin en vera‘lısı ve Peygamber’e صلى الله عليه وسلم en şiddetli tâbi olanı ve onun آثار’ını en çok izleyeni Abdullah b. Ömer b. el-Hattâb, رضي الله عنهما, defnedildi; İbn Hibbân ve başkaları bunu böyle söyledi. Mus‘ab ez-Zübeyrî dedi: **بذي طوى**’ya defnedildi; yani muhâcirlerin kabristanına. el-Ezrakî’nin Târîh’inde: **بالمقبرة العليا**’da, **ثنية أذاخر** yanında defnedildiği vardır. Bir kavim dedi: O, **بالمحصب**’dedir. Ama onun **بالجبل الذي بالمعلاة**’da olduğu söylenen şey hiçbir vech ile sahih değildir; aynı şekilde onun Medine’de yahut yolda yahut bunun dışında öldüğünü söyleyenin sözüne de itibar edilmez. Efendimiz Abdullah b. Ömer’in tercemesi geniştir; onu uzun kitaplarda gözden geçir.

Ve **الفخ**: iki bacağın gevşekliği; **الفخخ** ve **الفخة** gibi. **أفخ** bir erkek ve **فخاء** bir kadın. Ve uyuyan **فخ** eder, **يفخ** **فخا** ve **فخيخا**: horladı; **كافتخ** **افتخاخا**. Ve koku **فخت**: yayıldı. Ve uykuda **الفخة** ve **الفخ**: horultudan aşağıdır; dersin ki: “Onun için bir **فخيخا** işittim.” Gece namazı hadîsinde: “Uyudu, ta ki onun **فخيخه**’sini işittim”; yani onun horultusu. Ve **الفخيخة** ve **الفخ**: erkeğin uyuması ve uykusunda üflemesidir. Ali رضي الله عنه hadîsinde: “Felâh buldu, kendisine bir **مزخه** olup onu **يزخها** sonra **الفخه**’yi uyuyan”; yani cima‘dan sonra bir uyku uyuyan.

Ve **الفخة**: pis kadın; **الفخ** gibi. Cerîr dedi:

  Ve anneniz **فخ**; **قذام** ve **خيضف**

Ve el-Ezherî, el-Munkarî’den şu beyti rivayet etti:

  Kara göz çukurlu bir siyahın oğlu değil miyim, **فخة**
  Onun bir **علبة**’si vardır: **لخوا** ve **وطب** **مجزم**

Ve **الفخة** ayrıca: iri kadın. Ve **الفخة** ayrıca: sırtüstü uyumak; Ebû’l-Abbâs bunu İbnü’l-A‘râbî’den nakletti. Ve denilir: **الفخة** sabah uykusudur; **الأساس**’ta böyledir. Ve **الفخة**: yumuşak yay. el-Mufaddal’dan: Adam **فخفخ** etti; bâtıl ile övündüğü zaman. İbn Sîde dedi: Yılanın **فخيخ**’i: onun tıslamasıdır; **الحاء** ile olan daha üstündür. Ebû Mansûr dedi: Yılana gelince, onun fiilinde **فح** denilir: **يفح** **فحيحا**, **الحاء** ile; bunu el-Asma‘î ve Ebû Hayra el-A‘râbî söyledi. Şemmer dedi: **الفحيح**, yılanlardan başkası için: ağzında olan, yılanların siyahı içindir; sanki şiddetli bir nefestir. Dedi: **الحفيف** ise, bazısının bazısına sürtünmesinden çıkan sestir. Ebû Mansûr dedi: Yılan ve diğer yılanlar hakkında hiç kimseden **فخيخا** işitmedim; bu bir yanlıştır; ancak tanımadığım bazı Arapların bir dili olması müstesna; zira diller, bir tek adamın kuşatamayacağı kadar çoktur. el-Asma‘î dedi: Yılan **فحت** eder, **تفح**; ağzından sesini işittiğin zaman; ama **الكشيش** onun derisinden olan sesidir.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **فخ**: Peygamber صلى الله عليه وسلم’in el-Muhâribî, el-Hâris’in oğlu Azîm’e iktâ ettiği bir su. Ve **الخفخفة** ve **الفخفخة**: kâğıdın ve yeni elbisenin hareketi. Ve mecazdandır: Falan, İblîs’in **فخ**’undan sıçradı: tevbe etti.
