# فخذ (ف-خ-ذ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B0
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AE%D8%B0

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - خ - ذ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B0/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والذال والفاء معهما
خ ذ ف، ف خ ذ يستعملان فقط حذف: الخَذْفُ: رميك بحصاة أو نواةٍ تأخذها بين سبابتيك وتَخْذِفُ بها أي ترمي. والمِخْذَفة من خشبٍ ترمي بها بين إبهامك والسبابة.
وناقةٌ خَذوفٌ: سريعة.
والخَذَفان: ضربٌ من السير للإبل.
فخذ: الفَخِذُ: وصل ما بين الورك والساق، ويخفف فيقال: فِخْذٌ في لغة سفلى مضر، وهي مؤنثة، وكسرت الفاء على أعقاب كسرة الخاء حيث اسكنت، ومن فتحها مع سكون الخاء تركها على ما كانت، كما قالوا في العقب عقب فلزموا الفتحة، وفي الكتف كتف فلزموا الكسرة.
وفُخِذَ الرجل فهو مفخوذ أي كسرت فَخِذُه.
وفَخِذُ الرجل، نفره من حيه الذين هم أقرب عشيرته إليه.
وهي أفخاذ العرب يذكر وإذا أفرد قبل: هذا فَخِذٌ أي: هذا حي.

##### Türkçe

باب **الخاء** و**الذال** و**الفاء** معهما
**خ ذ ف**، **ف خ ذ** yalnızca kullanılırlar.

**حذف**: **الخَذْفُ**: senin, iki işaret parmağın arasına aldığın bir çakıl taşıyla veya bir çekirdekle atmandır; onunla **تَخْذِفُ** yani atarsın. **المِخْذَفة** ise, başparmağın ile işaret parmağın arasından onunla attığın, ağaçtan (yapılmış) olandır.
Ve **ناقةٌ خَذوفٌ**: hızlıdır.
Ve **الخَذَفان**: develer için yürüyüşün bir türüdür.

**فخذ**: **الفَخِذُ**: kalça ile bacak arasını birleştiren (kısım)dır; hafifletilir de, aşağı Mudar dilinde **فِخْذٌ** denir; o müennestir. Ve **الفاء** kırıldı; **الخاء**’ın kesresinin ardından, o sükûnlandırıldığı yerde. Onu, **الخاء**’ın sükûnu ile birlikte fetha ile açan kimse ise, onu olduğu hâl üzere bıraktı; nitekim topukta **عقب** dediler de fethaya bağlı kaldılar; ve omuzda **كتف** (dediler) de kesreye bağlı kaldılar.
Ve **فُخِذَ** adam; o hâlde o **مفخوذ**dur; yani onun **فَخِذُه** kırıldı.
Ve adamın **فَخِذُ**’u: mahallesinden, ona en yakın aşireti olan kimselerdir.
Ve o, Arapların **أفخاذ**’ıdır; (çoğul olarak) zikredilir. Tekil kılındığında denir: bu **فَخِذٌ**’dur; yani: bu bir mahalledir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B0/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فَخِذٌ وفَخْذٌ وفِخْذٌ أيضاً. يقال: رميتُه ففَخَذْتُهُ، أي أصبتُ فَخِذَه. والفَخِذُ في العشائر: أقلُّ من البطن، أوَّلُها الشَعْبُ، ثم القبيلة، ثم الفصيلة، ثم العِمارة، ثم البطن، ثم الفَخِذُ. والتَفْخيذُ: المُفاخَذَةُ. وأما الذي في الحديث: "بات يُفَخِّذُ عشيرته"، أي يدعوهم فَخِذاً فَخِذاً.

##### Türkçe

**فَخِذٌ** ve **فَخْذٌ** ve **فِخْذٌ** da. Denir: “Onu attım da onu **فَخَذْتُهُ**”; yani onun **فَخِذَه**’ini isabet ettirdim. Ve **الفَخِذُ** aşiretlerde: **البطن**’dan daha azdır; onun ilki **الشَعْبُ**’dır, sonra **القبيلة**, sonra **الفصيلة**, sonra **العِمارة**, sonra **البطن**, sonra **الفَخِذُ**. Ve **التَفْخيذُ**: **المُفاخَذَةُ**’dır. Ve hadiste olan şeye gelince: “Geceledi, aşiretini **يُفَخِّذُ**”; yani onları **فَخِذاً فَخِذاً** çağırır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B0/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ذ ف
خذف ، فخذ ، فذخ
استعمل من وجوهه : خذف ، فخذ ، فذخ .
خذف : قال الليث : الْخَذْفُ : رَمْيُكَ بِحَصاةٍ أو
نَواةٍ تَأْخُذُها بين سَبِّابَتَيْكَ أو تجعَلُ مِخْذَفَةً
من خَشَبَةٍ ترمِي بها بين الإبْهامِ والسَّبَّابة .
ونَهَى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن الْخَذْفِ بالْحَصَى
وقال : ) ( إِنَّهُ لاَ يَنكِي عَدُواً ، وَلاَ يَصِيدُ
صَيْداً ، وَرُبَّما فَقَأ العين ) ( .
والْخَذْفُ رَمْيُك الحَصى بطرفِ إصبعين ،
وتُرْمَى الجِمَارُ بمنىً بمثل حَصَى الْخَذْفِ .
والْمِخْذَفَةُ هي القَذَّافةُ _ تُرْمَى بها
الحِجارةُ .
وقال الليث : الْخَذُوفُ : يوصفُ به
الدَّوَابُّ السريعة .
قالَ : والْخَذَفَانُ ضَربٌ مِنْ سَيْر الإبل .
وقال الأصمعي : أَتَانٌ خَذُوفٌ . . وهي
التي تدنو سُرَّتُها من الأرض من السِّمَنِ .
وقال الرَّاعي يصف عَيْراً وأُتُنَهُ :
نَفَى بِالْعِرَاكِ حَوَالِيَّهَا
فخَفَّتْ له خُذُفٌ ضُمَّرُ
وقال ابن الأعرابي : الْخَذُوفُ : الأَتَانُ
السَّمِينَةُ .
والقولُ في ) ( الْخَذُوفِ ) ( : ما قاله الأصمعيُّ
وابنُ الأعرابيّ .
فخذ : قال الليث : الفَخِذُ : وَصْلُ ما بين
الوَرِكِ والساق _ ويقال : فِخْذٌ . . وهي
مؤنَّثة .
وبعضُهُم يقول : فَخْذٌ .
قال : ويقال فُخِذَ الرَّجُل . . فهوَ مَفْخُوذ
_ إذا أصيب فَخِذَهُ .
قال : وفَخِذُ الرَّجُل : نَفَرُه من حَيِّهِ الذين
هم أقْرَب عَشيرته إليه وهو أقرب إليه من
الْبَطْنِ .
وقال غيرُه : فَخَّذَ الرّجُل بني فلانٍ إذا
دَعَاهُم فَخِذاً .
وفي الحديث : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لما أَنْزَلَ الله
جلّ وعزّ ) وأنذر عشيرتك الأقربين (
[ الشُّعَرَاء : 214 ] ، بَاتَ يُفَخِّذُ عَشِيرَتَهُ .
وروى أبو عبيد _ عن ابن الكلبيِّ _ أنه
قال : الشَّعْبُ أَكْبَرُ من الْقَبِيلَةِ ثمَّ القبيلةُ ،
ثم العِمَارَةُ ، ثم البَطْنُ ، ثم الْفَخِذ .
قلتُ : والفَصِيلَة أقربُ من الْفَخِذِ وهي
القِطْعة من أعضاء الجَسَدِ .
وكان العبَّاسُ فصيلَةَ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) .
ويقال : فَخَذْتُ القومَ عن فُلاَنٍ _ أي :
خَذَّلْتهُم .
وفَخَّذْتُ بينهم _ أي : فَرَّقْتُ وخَذَّلْتُ .

##### Türkçe

خ ذ ف
خذف ، فخذ ، فذخ
Kullanıldı, vecihlerinden: خذف, فخذ, فذخ.

**خذف**: Leys dedi: **الْخَذْفُ**: senin bir çakıl taşıyla yahut bir hurma çekirdeğiyle atmandır; onu iki işaret parmağın arasında alırsın; yahut bir tahta parçasından bir **مِخْذَفَةً** yaparsın; onunla başparmak ile işaret parmağı arasında atarsın.
Ve Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) çakıl taşlarıyla **الْخَذْفِ**’i yasakladı ve dedi ki: “Şüphesiz o, bir düşmanı yaralamaz, bir avı avlamaz; ve belki gözü patlatır.”
Ve **الْخَذْفُ**, senin çakıl taşını iki parmağın ucuyla atmandır; ve Mina’da cemreler, **الْخَذْفِ** çakılı gibi çakıllarla atılır.
Ve **الْمِخْذَفَةُ** o **القَذَّافةُ**’dır; onunla taşlar atılır.
Leys dedi: **الْخَذُوفُ**: onunla hızlı binek hayvanları vasfedilir.
Dedi: ve **الْخَذَفَانُ** develerin yürüyüşünden bir türdür.
Asmaî dedi: **أَتَانٌ خَذُوفٌ**... ve o, semizlikten göbeği yere yaklaşan (dişi eşek)tir.
Râî, bir yaban eşeğini ve dişi eşeklerini vasfederek dedi:
نَفَى بِالْعِرَاكِ حَوَالِيَّهَا
فخَفَّتْ له خُذُفٌ ضُمَّرُ
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الْخَذُوفُ**: semiz dişi eşektir.
Ve **الْخَذُوفِ** hakkında söz: Asmaî’nin ve İbnü’l-A‘râbî’nin söylediğidir.

**فخذ**: Leys dedi: **الفَخِذُ**: kalça ile incik arasındaki şeyin birleşimidir; ve **فِخْذٌ** denir... ve o müennestir.
Ve onların bazısı **فَخْذٌ** der.
Dedi: ve “**فُخِذَ** adam” denir... o hâlde o **مَفْخُوذ**’dur; uyluğu yaralandığı zaman.
Dedi: ve **فَخِذُ** adam: onun mahallesinden olan, ona en yakın aşireti olan kimselerdir; ve o, ona **الْبَطْنِ**’den daha yakındır.
Başkası dedi: Adam, falan oğullarını **فَخَّذَ** etti; onları bir **فَخِذاً** (olarak) çağırdığı zaman.
Hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم )’e Allah جلّ وعزّ “( Ve en yakın akrabanı uyar )” [ الشُّعَرَاء : 214 ] indirdiği vakit, gecelerdi; akrabasını **يُفَخِّذُ** ederdi.
Ebû Ubeyd, İbnü’l-Kelbî’den rivayet etti: o dedi ki: **الشَّعْبُ** **الْقَبِيلَةِ**’den daha büyüktür; sonra kabile, sonra **العِمَارَةُ**, sonra **البَطْنُ**, sonra **الْفَخِذ**.
Dedim: ve **الفَصِيلَة** **الْفَخِذِ**’den daha yakındır; ve o, bedenin uzuvlarından bir parçadır.
Ve Abbâs, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) **فصيلَةَ**’si idi.
Ve “Kavmi falandan **فَخَذْتُ**” denir; yani: onları (ondan) alıkoydum.
Ve “Aralarında **فَخَّذْتُ**” (denir); yani: ayırdım ve alıkoydum.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B0/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والخاء وما يثلثهما)
(فخر) الفاء والخاء والراء أَصلٌ صحيحٌ، وهو يدلُّ على عِظَم وقِدم. من ذلك الفخر. ويقولون في العبارة عن الفَخْر: هو عَدُّ القديم، وهو الفَخَر أيضاً. قال أبو زيد: فَخَرت الرَّجلَ على صاحبه أفْخَرُه فخراً: أي فضَّلتُه عليه. والفَخِير: الذي يفاخرك، بوزن الخصيم. والفِخِّير: الكثير الفَخْر. والفاخر: الشيء الجيِّد. والتفخُّر: التعظُّم. ونخلةٌ فَخُور: عظيمة الجِذْع غليظةُ السَّعَف. والناقة الفَخور: العظيمة الضَّرْع القليلةُ الدَّرِّ. كذا قال ابن دريد(1) . والفاخر من البُسْر: الذي يعظُمُ ولا نَوَى فيه. ويقولون: فرسٌ فَخُور، إذا عظُمَ جُرْدانه.‏
ومما شذَّ عن هذا الأصل الفَخَّار من الجِرَارِ(2) ، معروف.‏
(فخل) الفاء والخاء واللام ليس فيه شيء. غير أنَّ ابنَ دريد(3) زعم أنَّه يقال: تفخّل الرجل، إذا أظهَرَ الوقار والحِلْمَ. وتفخَّل أيضاً. إذا تهيَّأ ولَبِسَ أحسنَ ثيابِه.‏
(فخم) الفاء والخاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على جَزَالةٍ وعِظَم. يقال: منطِقٌ فَخْم: جزل. ويقولون: الفَخْم من الرِّجال: الكثير لحم الوجْنَتين.‏
(فخت) الفاء والخاء والتاء كلمة، وهي الفَخْت، ويقولون: إنَّه ضوء القمرِ أوّلَ ما يبدو منه. ومنه اشتقاق الفاختة، للونها.‏
(فخذ) الفاء والخاء والذال كلمةٌ واحدة، وهي الفَخِذ من الإنسان، معروفة، واستعير* فقيل الفَخْذ بسكون الخاء، دون القَبِيلة وفوق البَطْن، والجمع أفخاذ.‏
--------------ـــ
(1) نص الجمهرة (2: 211) : "ويقال شاة فخور، إذا عظم ضرعها وقل لبنها".‏
(2) في الأصل: "الجراد"، صوابه في المجمل واللسان.‏
(3) في الجمهرة (2: 238) .‏

ـ

##### Türkçe

(فâ ve **الخاء** ve ikisini üçlü yapan şeyler bâbı)

(**فخر**) **الفاء** ve **الخاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; ve o, büyüklüğe ve eskiliğe delâlet eder. Bundan: **الفخر**. Ve **الفَخْر** hakkında ibarede derler: o, eskiyi saymadır; ve o, **الفَخَر** da(dır). Ebû Zeyd dedi: “**فَخَرتُ** adamı arkadaşına karşı, onu **أفْخَرُه** **فخراً**: yani onu ona üstün kıldım.” Ve **الفَخِير**: seninle övüşen kimse; **الخصيم** vezninde. Ve **الفِخِّير**: çok **الفَخْر** sahibi. Ve **الفاخر**: iyi şey. Ve **التفخُّر**: büyüklük taslama. Ve bir hurma ağacı **فَخُور**: gövdesi büyük, yaprak sapı kalın. Ve **الناقة الفَخور**: memesi büyük, sütü az. İbn Düreyd(1) böyle dedi. Ve **الفاخر** (olan) **البُسْر**’den: büyüyen ve içinde çekirdek olmayan. Ve derler: bir at **فَخُور**, eğer **جُرْدانه** büyürse.

Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **الفَخَّار** (olan) **الجِرَارِ**’dan(2); bilinen(dir).

(**فخل**) **الفاء** ve **الخاء** ve **اللام**’da hiçbir şey yoktur. Şu var ki İbn Düreyd(3) zannetmiştir ki denir: adam **تفخّل** etti; eğer vakar ve hilmi ortaya koyduysa. Ve **تفخَّل** de (denir): eğer hazırlandı ve en güzel elbiselerini giydi ise.

(**فخم**) **الفاء** ve **الخاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; ciddiliğe ve büyüklüğe delâlet eder. Denir: **منطِقٌ فَخْم**: ağırbaşlı/iri (söz). Ve derler: erkeklerden **الفَخْم**: iki yanağının eti çok olan.

(**فخت**) **الفاء** ve **الخاء** ve **التاء** bir kelimedir; ve o, **الفَخْت**’tir. Ve derler: o, ay ışığının ondan ilk belirdiği zamanki (ışık)tır. Ve ondan **الفاختة**’nin iştikakı, rengi sebebiyledir.

(**فخذ**) **الفاء** ve **الخاء** ve **الذال** tek bir kelimedir; ve o, insandan **الفَخِذ**’dir; bilinen(dir). Ve ödünç alındı; böylece **الفَخْذ** (denildi), **الخاء**’ın sükûnu ile; kabîleden aşağı, batından yukarı (olan); çoğulu **أفخاذ**’dır.

--------------ـــ
(1) Cümhere’nin nassı (2: 211): “Ve denir: bir koyun **فخور**, eğer memesi büyüdü ve sütü azaldıysa.”
(2) Asılda: “**الجراد**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
(3) **الجمهرة**’de (2: 238).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B0/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف خ ذ
فخذ الرجل‏:‏ كسرت فخذه فهو مفخوذ‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هذا فخذي بالتذكير أي أدنى عشيرتي‏.‏
وفلان من فخذ من أفخاذ بني تميم وفخّذ قبيلته‏:‏ جعلهم فخذاً فخذاً‏.‏
وفخذت بني فلان فلم أرَ عندهم خيراً أي أتيتهم فخذاً فخذاً فسألتهم في حمالة أو غيرها‏.‏
ولما أنزل على رسول الله صلى الله عليه وسلم قوله تعالى‏:‏ ‏"‏ وأنذر عشيرتك الأقربين ‏"‏ بات يفخّذ عشيرته أي يدعوهم فخذاً فخذاً‏.‏

##### Türkçe

ف خ ذ
**فخذ الرجل**: Adamın uyluğunu kırdın; o da **مفخوذ**dur.
Mecazdan: Bu **فخذي**dir (müzekker olarak); yani en yakın hısımlarımdır.
Ve falan, Benî Temîm’in uyluklarından bir uyluktandır; ve kabilesini **فخّذ** etti: onları uyluk uyluk yaptı.
Ve Benî falanı **فخذت**; onların yanında bir hayır görmedim; yani onlara uyluk uyluk geldim de onlara bir **حمالة** hakkında veya başkası hakkında sordum.
Resûlullah صلى الله عليه وسلم üzerine Yüce Allah’ın şu sözü indirildiğinde: "Ve en yakın akrabanı uyar"; gecelerdi, akrabasını **يفخّذ** ederdi; yani onları uyluk uyluk çağırırdı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B0/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَخِذُ: وصل ما بين الساق والورك، أُنثى، والجمع أَفخاذ. قال سيبويه: لم يجاوزوا به هذا البناء، وقيل: فَخْذ وفِخْذ أَيضاً، بكسر الفاء.وفُخِذَ فَخْذاً، فهو مفخوذ: أُصيبت فخذه. ورميته فَفَخَذْتُه أَي أَصيبت فخذه.
وفَخَّذَ الرجلَ: نَفَّرَه من حيه الذين هم أَقرب عشيرته إِليه، والجمع كالجمع وهو أَقل من البطن، وأَولها الشَّعْبُ ثم القبيلة ثم الفَصِيلة ثم العِمَارة ثم البَطْن ثم الفخذ؛ قال ابن الكلبي: الشعب أَبر من القبيلة ثم القبيلة ثم العمارة ثم البطن ثم الفخذ. قال أَبو منصور: والفصيلة أَقرب من الفخذ، وهي القطعة من أَعضاء الجسد. والتفخيذ: المُفاخَذَة. وأَما الذي في الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، لما أَنزل الله عز وجل عليه: وأَنذر عشيرتك الأَقربين؛ بات يُفَخِّذُ عشريته أَي يدعوهم فخذاً فخذاً. يقال: فَخَّذَ الرجلُ بني فلان إِذا دعاهم فخذاً فخذاً. ويقال: فَخَّذْتُ القومَ عن فلان أَي خذلتهم. وفَخَّذْتُ بينهم أَي فرَّقت وخذلت.

##### Türkçe

**الفَخِذُ**: ساق ile kalça arasındaki kısmın birleştiği yer; müennestir; çoğulu **أَفخاذ**’dır. Dedi ki
Sîbeveyh: bu bina ile bunun ötesine geçmediler; ve denildi ki: **فَخْذ** ve **فِخْذ** de (vardır), **الفاء**’nın kesriyle. Ve **فُخِذَ** **فَخْذاً**; o hâlde o **مفخوذ**’dur: onun **فخذه**’si isabet aldı. Ve onu attım da **فَفَخَذْتُه**; yani onun **فخذه**’si isabet aldı.

Ve **فَخَّذَ** adamı: onu, kendisine en yakın aşireti olan mahallesinden ürküttü/kaçırdı; ve cem‘ (topluluk) cem‘ gibidir ve o, **البطن**’dan daha azdır; ve onun ilki **الشَّعْبُ**’dur, sonra **القبيلة** sonra **الفَصِيلة** sonra **العِمَارة** sonra **البَطْن** sonra **الفخذ**; İbnü’l-Kelbî dedi ki: **الشعب** **القبيلة**’den daha üstündür, sonra **القبيلة** sonra **العمارة** sonra **البطن** sonra **الفخذ**. Ebû Mansûr dedi ki: ve **الفصيلة** **الفخذ**’den daha yakındır; ve o, bedenin uzuvlarından bir parçadır. Ve **التفخيذ**: **المُفاخَذَة**’dir. Ve ama hadiste olan: Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, Allah عز وجل ona indirdiği vakit: “Ve en yakın akrabanı uyar”; geceleyin **يُفَخِّذُ** onun aşiretini; yani onları **فخذاً فخذاً** çağırırdı. Denilir: adam **فَخَّذَ** falanın oğullarını; onları **فخذاً فخذاً** çağırdığı zaman. Ve denilir: **فَخَّذْتُ** kavmi falandan; yani onları yüzüstü bıraktım. Ve **فَخَّذْتُ** aralarında; yani ayırdım
ve yüzüstü bıraktım.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B0/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف خ ذ * * فِخَذٌ * مثل كتف و * فَخْذٌ * كفلس و * فِخْذٌ * كعرٌ و * الفَخِذٌ * في العشائر سبق في ش ع ب و * التَّفْخِيذُ * المفاخذة قلت لم أجد المفاخذة فيما عندي من الأصول وأما الذي في الحديث ﴿بات * يُفَخّذُ * عشيرته﴾ أي يدعوهم فخذا فخذا

##### Türkçe

* ف خ ذ * **فِخَذٌ**: **كتف** gibi; ve **فَخْذٌ**: **فلس** gibi; ve **فِخْذٌ**: **كعرٌ** gibi; ve **الفَخِذٌ**: aşiretlerde; **ش ع ب** maddesinde geçti. Ve **التَّفْخِيذُ**: **المفاخذة**; dedim: yanımdaki asıllardan (kaynaklardan) olan şeylerde **المفاخذة**’yi bulmadım. Ama hadiste olan ise: { Geceledi; **يُفَخّذُ** aşiretini } yani onları, uyluk uyluk (kol kol) çağırır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B0/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

أن مضالفخذ، ككتف: وصل ما بين الساق والورك، مونث، كالفخذ، بفتح فسكون، ويكسر، أي مع السكون، فهي ثلاث لغات، وهي مشهورة في كل ثلاثي على وزان كتف، وزاد الزركشي في شرح البخاري أن فيه لغة فخذ، بكسرتين، وفي تسهيل ابن مالك: في كل عين حلقية أربع لغات سواء كانت اسما كفخذ، أو فعلا كشهد، الثلاثة وكسر الفاء والعين وصرح بذلك في الكافية وشرحها، وسيأتي لنا أيضا في شهد وغيره، قال شيخنا: فالاتباع بكسرتين هو الذي قيدوه بالحلقي، وأما اللغات الثلاث ففي كل ثلاثي على وزان كتف ولو لم يكن فيه حرف حلق، من المجاز: هذا فخذي، بالتذكير، وهو فخذ من أفخاذ بني تميم، وهو حي الرجل إذا كان من أقرب عشيرته، وهو أقل من البطن، وأولها الشعب، ثم القبيلة، ثم الفصيلة، ثم العمارة، ثم البطن ثم الفخذ. قال ابن الكلبي: الشعب أكبر من القبيلة،ثم القبيلة ثم العمارة، ثم البطن، ثم الفخذ، قال أبو منصور: والفصيلة أقرب من الفخذ، وهي القطعة من أعضاء الجسد، وقال شيخنا نقلا عن بعض أهل التحقيق: هذه اللغات المذكور في الفخذ سواء كان بمعنى العضو او بمعنى الحي القبيلة، إلا أنه إذا كان بمعنى العضو الأفصح فيه الأصل الذي هو فتح الأول وكسر الثاني، وإذا كان بمعنى القبيلة والحي فالأفصح فيه فتح الأول وسكون الثاني، والله أعلم. أي جمع الفخذ بمعنى العضو والحي أفخاذ،قال سيبويه: لم يجاوزوا به هذا البناء. وفخذه، كمنعه، يفخذه: أصاب فخذه، قوله كمنعه، هكذا في النسخ التي بأيدينا، وقد سقط من بعض، ففخذ، بالبناء للمجهول، وفي المحكم:فخذ الرجل فخذا فهو مفخوذ، أي أصيبت فخذه. ورميته ففخذته، أي أصبت فخذه. يقال: فخذهم عن فلان تفخيذا، أي خذلهم، فخذ بينهم تفخيذا: فرقهم: فخذ الرجل تفخيذا: دعا العشيرة فخذا فخذا وهو مأخوذ من الحديث  أن النبي صلى الله عليه وسلم لما أنزل الله عز وجل عليه  وأنذر عشيرتك الأقربين  بات يفخذ عشيرته، أي يدعوهم فخذا فخذا، يقال: فخذ الرجل بني فلان إذا دعاهم فخذا فخذا. والفخذاء: هي التي تضبط الرجل بين فخذيها، لقوتها. وتفخذ الرجل: تأخر عن الأمر. واستفخذ بمعنى استخذى، عن الفراء ومما يستدرك عليه. التفخيذ: المفاخذة. وقال الفراء: حلبت الناقة فخذها، والعنز في ربابها وفي فخذها، وفخذها نصف شهر، نقله الصاغاني.

##### Türkçe

**مضالفخذ**; **كتف** gibi: ساق ile الورك arasındaki birleşme yeridir; müennestir; **الفخذ** gibi; birincisi fetha ile sonra sükûn ile; ve kesrelenir, yani sükûn ile beraber; böylece o üç lugattır; ve o, **كتف** vezni üzere her üçlüde meşhurdur. Zerkeşî, Buhârî şerhinde, onda **فخذ** lugatının da bulunduğunu, iki kesre ile, artırdı. İbn Mâlik’in Teshîl’inde: her حلقية ayn’da dört lugat vardır; ister **فخذ** gibi isim olsun, ister **شهد** gibi fiil olsun; üçü ve fâ ile ayn’ın kesri; ve bunu Kâfiye’de ve onun şerhinde açıkça söyledi; bize de **شهد** ve başkasında gelecektir. Şeyhimiz dedi: iki kesre ile olan ittibâ, onu halkî ile kayıtladıklarıdır; üç lugata gelince, onda حلق harfi olmasa bile **كتف** vezni üzere her üçlüde (vardır).

Mecazdan: “bu benim **فخذي**” (müzekker kılmakla); ve o, Benî Temîm’in **أفخاذ**’ından bir **فخذ**’dir; ve o, erkeğin حي’ıdır, eğer en yakın aşiretinden ise; ve o, **البطن**’dan daha azdır; ve onun ilki **الشعب**’tır; sonra **القبيلة**; sonra **الفصيلة**; sonra **العمارة**; sonra **البطن**; sonra **الفخذ**. İbnü’l-Kelbî dedi: **الشعب** **القبيلة**’den daha büyüktür; sonra **القبيلة**; sonra **العمارة**; sonra **البطن**; sonra **الفخذ**. Ebû Mansûr dedi: **الفصيلة** **الفخذ**’den daha yakındır; ve o, bedenin uzuvlarından bir parçadır. Şeyhimiz, tahkik ehlinin bazısından naklen dedi: **الفخذ**’de zikredilen bu lugatlar, ister uzuv manasında olsun ister حي/قبile manasında olsun (geçerlidir); ancak uzuv manasında olursa onda en fasih olan, asıl olanıdır ki birincinin fethası ve ikincinin kesridir; kabile ve حي manasında olursa onda en fasih olan, birincinin fethası ve ikincinin sükûnudur; Allah daha iyi bilir.

Yani **الفخذ**’in, uzuv ve حي manasında cem‘i **أفخاذ**’dır. Sîbeveyh dedi: bununla bu binayı aşmadılar.

Ve **فخذه**; **منعه** gibi; **يفخذه**: onun **فخذ**’ine isabet etti. “**منعه** gibi” sözü: elimizdeki nüshalarda böyledir; bazısından düşmüştür. O halde **فخذ** (meçhul bina ile). **المحكم**’de: “adamın **فخذ**’i **فخذا** (oldu); o halde o **مفخوذ**’dur”; yani onun **فخذ**’i isabet aldı. “Onu attım da onu **ففخذته**”; yani onun **فخذ**’ine isabet ettim.

Denir: “onları falandan **تفخيذا** **فخذ** etti”; yani onları yüzüstü bıraktı. “Aralarında **تفخيذا** **فخذ** etti”: onları ayırdı. “Adamı **تفخيذا** **فخذ** etti”: aşireti **فخذ** **فخذ** çağırdı; ve bu, hadisten alınmıştır: Nebî صلى الله عليه وسلم’e Allah عز وجل “**وأنذر عشيرتك الأقربين**”i indirdiği vakit, gecelerdi, aşiretini **يفخذ** ederdi; yani onları **فخذ** **فخذ** çağırırdı. Denir: “adam, Benî falanı **فخذ** etti” — onları **فخذ** **فخذ** çağırdığı zaman.

**الفخذاء**: o, kuvvetinden dolayı erkeği iki **فخذ**’i arasında zapt eden (kadın)dır.

“Adam **تفخذ** etti”: işten geri kaldı.

**استفخذ**: **استخذى** manasındadır; Ferrâ’dan. Ve ona istidrâk olunanlardandır.

**التفخيذ**: **المفاخذة**’dir.

Ferrâ dedi: “deveyi sağdım; onun **فخذ**’i (süresi)”; ve keçi, **رباب**’ında ve **فخذ**’inde (sağılır); ve onun **فخذ**’i yarım aydır. Bunu Sâgânî nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B0/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَخَذَهُ
1 فَخَذَهُ ذ , (S, O, L, K,) aor. فَخَذَ , (TA, and so accord. to some copies of the K, in which the verb is said to be like مَنَعَهُ,) or فَخِذَ , (so in other copies of the K,) inf. n. فَخْذٌ, (L,) He hit, or hurt, his (another's) thigh: (S, L, K:) or he broke his thigh: like as one says رَأَسَهُ and رَجَلَهُ. (O.) And فُخِذَ He was hit, or hurt, in his thigh: (M, L, K:) or his thigh was broken. (A.)

2 فَخَّذَ see 5, in two places. ― -b2- فخّذ عَشِيرَتَهُ (assumed tropical:) He called his عشيرة [or kinsfolk] فَخِذ by فَخِذ [i. e. one small body of families after another], (S, Mgh, * O, L, K, *) inf. n. تَفْخِيذٌ: (TA:) from a trad. (S, O, L.) ― -b3- And فَخَّذَهُمْ, inf. n. as above; (K;) or فخّذ بَيْنَهُمْ; (L;) (assumed tropical:) He dispersed them, and abstained from aiding them; syn. فَرَّقَهُمْ وَخَذَلَهُمْ: (L, K: [but see what follows:]) and (L) فخّذهم (O, L, Msb) عَنْ فُلَانٍ, (O, L,) inf. n. as above, (O, L, Msb,) signifies خذلهم, (L, Msb, [in both written without any of the syll. signs,]) or خذّلهم عَنْهُ [which is evidently the right reading (i. e. he induced them to abstain from aiding such a one), and I believe it to be the right reading also in the explanation given immediately before from the L and K]: (O:) and فخّذ بَيْنَهُمْ he dispersed them. (O, Msb.)

3 فَاْخَذَ see the next paragraph, in two places.

تفخّذ المَرْأَةَ
5 تفخّذ المَرْأَةَ ذ He (a man, Msb) sat between the thighs of the woman (Mgh, Msb) as he sits who performs [or is about to perform] the act of coïtus; as also ↓ فاخذها, [inf. n. مُفَاخَذَةٌ;] and ↓ فخّذها, inf. n. تَفْخِيذٌ: (Msb:) or he sat above the thighs of the woman: (Mgh:) ↓ التَّفْخِيذُ signifies the same as ↓ المُفَاخَذَةُ [app. agreeably with the former or the latter of the explanations above]. (S, O, L.) -A2- And تفخّذ He retired, or held back, (O, K,) عَنِ الأَمْرِ from the affair. (O.)

استفخذ
10 استفخذ ذ i. q. اِسْتَخْذَى, (Fr, O, K, TA,) i. e. He was, or became, lowly, humble, or submissive; and so اِسْتَخْذَأَ. (TA in arts. خذى and خذأ.)

فَخِذٌ
فَخِذٌ ذ and فَخْذٌ (S, O, L, Msb, K) and فِخْذٌ (S, O, L, K) and فِخِذٌ, (L, TA,) as Ez-Zarkashee says in his Expos. of El-Bukhلree, (TA,) for in the case of every faucial medial radical of a word of the measure فَعِل, whether a noun like فَخِذٌ or a verb like شَهِدَ, there are four dial. vars., namely, فَعِل and فَعْل and فِعْل and فِعِل; (Seer, O, TA;) thus it is said in the Tes-heel of Ibn-Mلlik; and MF says that the first three forms are common to every word of the measure of كَتِف though without a faucial letter; (TA;) The thigh; i. e. the limb (وصل [i. e. وُِصْل, but in the O written وَصْل,]) between the سَاق and the وَرِك; (Mgh, * O, L, K; *) so says Lth; (O;) and in this sense, the first of the forms above mentioned is the most chaste: (MF:) it is of the fem. gender: (Mgh, O, L, Msb, K:) pl. أَفْخَاذٌ, (Sb, L, Msb, K,) the only pl. form. (Sb, L.) ― -b2- Also (tropical:) A small sub-tribe, or portion of the tribe, consisting of the nearest of the kinsfolk of a man; (Kh, A, * O, L, K; *) less than a بَطْن; the first [i. e. largest] body being the شَعْب, then the قَبِيلَة, then the فَصِيلَة, then the عِمَارَة, then the بَطْن, and then the فَخِْذ: (S, O, L:) or it is below the قَبِيلَة but above the بَطْن; and is pronounced with the خ quiescent: (IDrd, O:) or below the فَصِيلَة but above the بَطْن: (Msb:) or below the بَطْن and above the فَصِيلَة: (Mgh, Msb:) this last, accord. to IB and Aboo-Usلmeh, is the true order; (TA voce شعب, q. v.;) and AM says that the فَصِيلَة is nearer than the فخذ: (L:) in this sense, the second of the forms above mentioned is the most chaste: (MF:) and in this sense it is of the masc. gender; (A, Mgh, O, Msb;) because meaning نَفَرٌ; (Msb;) wherefore you say, هٰذَا فَخْذِى: (A:) pl. as above. (A, O, L, K.) ― -b3- حُلِبَتِ النَّاقَةُ فِى فَخِذِهَا is a phrase mentioned by Fr, meaning (assumed tropical:) [The she-camel was milked] in her half-month [app. at the period commencing half a month after her parturition]. (O.)

فَخْذَآءُ
فَخْذَآءُ ذ A woman that holds a man firmly between her thighs, (Msb, K, TA,) by reason of her strength. (TA.)

مَفْخُوذٌ
مَفْخُوذٌ ذ A man hit, or hurt, in his thigh: (M, L:) or whose thigh is broken. (A.)

##### Türkçe

فَخَذَهُ
1 **فَخَذَهُ** ذ , (S, O, L, K,) muzâri‘i **فَخَذَ** , (TA, ve K’nın bazı nüshalarına göre de böyledir; o nüshalarda fiilin **مَنَعَهُ** gibi olduğu söylenir,) yahut **فَخِذَ** , (K’nın diğer nüshalarında böyledir,) mastarı **فَخْذٌ**, (L,) onun (başkasının) uyluğuna vurdu yahut onu uyluğundan incitti: (S, L, K:) yahut onun uyluğunu kırdı: tıpkı **رَأَسَهُ** ve **رَجَلَهُ** denildiği gibi. (O.) Ve **فُخِذَ** uyluğundan vuruldu yahut uyluğundan incitildi: (M, L, K:) yahut uyluğu kırıldı. (A.)

2 **فَخَّذَ** 5’e bak, iki yerde. ― -b2- **فخّذ عَشِيرَتَهُ** (mecaz kabul edilmiştir:) **عشيرة**sini [yahut akrabasını] **فَخِذ** diye **فَخِذ** diye [yani ailelerin küçük bir topluluğunu diğerinin ardından] çağırdı, (S, Mgh, * O, L, K, *) mastarı **تَفْخِيذٌ**: (TA:) bir rivayetten. (S, O, L.) ― -b3- Ve **فَخَّذَهُمْ**, mastarı yukarıdaki gibi; (K;) yahut **فخّذ بَيْنَهُمْ**; (L;) (mecaz kabul edilmiştir:) onları dağıttı ve onlara yardım etmekten geri durdu; eş anlamlısı **فَرَّقَهُمْ وَخَذَلَهُمْ**: (L, K: [fakat aşağıda gelen şeye bak:]) ve (L) **فخّذهم** (O, L, Msb) **عَنْ فُلَانٍ**, (O, L,) mastarı yukarıdaki gibi, (O, L, Msb,) **خذلهم**, (L, Msb, [ikisinde de hareke işaretlerinden hiçbiri olmaksızın yazılmıştır,]) yahut **خذّلهم عَنْهُ** [ki bu açıkça doğru kıraattir (yani onları böyle birine yardım etmekten geri durmaya sevk etti), ve hemen önce L ve K’dan verilen açıklamada da bunun doğru kıraat olduğuna inanıyorum]: (O:) ve **فخّذ بَيْنَهُمْ** onları dağıttı. (O, Msb.)

3 **فَاْخَذَ** bir sonraki paragrafa bak, iki yerde.

تفخّذ المَرْأَةَ
5 **تفخّذ المَرْأَةَ** ذ O (bir erkek, Msb) kadının uylukları arasına, cinsel birleşme fiilini yapan [yahut yapacak olan] kimsenin oturduğu gibi oturdu; (Mgh, Msb) bunun gibi ↓ **فاخذها**, [mastarı **مُفَاخَذَةٌ**;] ve ↓ **فخّذها**, mastarı **تَفْخِيذٌ**: (Msb:) yahut kadının uyluklarının üstüne oturdu: (Mgh:) ↓ **التَّفْخِيذُ** yukarıdaki açıklamalardan ilkinin yahut ikincisinin gereğince, ↓ **المُفَاخَذَةُ** ile aynı manaya gelir. (S, O, L.) -A2- Ve **تفخّذ** (O, K,) **عَنِ الأَمْرِ** işten geri çekildi yahut geri durdu. (O.)

استفخذ
10 **استفخذ** ذ **اِسْتَخْذَى** ile aynı manadadır, (Fr, O, K, TA,) yani: alçak, mütevazı yahut boyun eğici oldu yahut öyle hâle geldi; ve bunun gibi **اِسْتَخْذَأَ**. (TA, **خذى** ve **خذأ** maddelerinde.)

فَخِذٌ
**فَخِذٌ** ذ ve **فَخْذٌ** (S, O, L, Msb, K) ve **فِخْذٌ** (S, O, L, K) ve **فِخِذٌ**, (L, TA,) Ez-Zarkaşî’nin El-Buhلrî’nin Şerhi’nde söylediği üzere, (TA,) zira ölçüsü **فَعِل** olan bir kelimenin boğazî orta kök harfi bulunan her birinde, ister **فَخِذٌ** gibi bir isim olsun ister **شَهِدَ** gibi bir fiil olsun, dört lehçe varyantı vardır; yani **فَعِل** ve **فَعْل** ve **فِعْل** ve **فِعِل**; (Seer, O, TA;) böylece İbn-Mلlik’in Tes-hîl’inde söylenmiştir; ve MF, boğaz harfi bulunmasa da **كَتِف** ölçüsündeki her kelime için ilk üç şeklin müşterek olduğunu söyler; (TA;) Uyluk; yani **سَاق** ile **وَرِك** arasındaki uzuv (وصل [yani **وُِصْل**, fakat O’da **وَصْل** yazılmıştır,]): (Mgh, * O, L, K; *) Lth böyle söyler; (O;) ve bu manada, yukarıda zikredilen şekillerin ilki en fasih olandır: (MF:) müennestir: (Mgh, O, L, Msb, K:) çoğulu **أَفْخَاذٌ**, (Sb, L, Msb, K,) tek çoğul şeklidir. (Sb, L.) ― -b2- Yine (mecaz:) bir erkeğin en yakın akrabasından oluşan, kabileden küçük bir alt-oymak yahut kabile parçası; (Kh, A, * O, L, K; *) **بَطْن**’dan küçüktür; ilk [yani en büyük] topluluk **شَعْب**, sonra **قَبِيلَة**, sonra **فَصِيلَة**, sonra **عِمَارَة**, sonra **بَطْن**, sonra **فَخِذ** gelir: (S, O, L:) yahut **قَبِيلَة**’nin altında fakat **بَطْن**’un üstündedir; ve **خ** sâkin olarak telaffuz edilir: (IDrd, O:) yahut **فَصِيلَة**’nin altında fakat **بَطْن**’un üstündedir: (Msb:) yahut **بَطْن**’un altında ve **فَصِيلَة**’nin üstündedir: (Mgh, Msb:) bu sonuncusu, IB ve Aboo-Usلmeh’e göre, doğru sıralamadır; (TA, **شعب** maddesinde, bkz.;) ve AM, **فَصِيلَة**’nin **فخذ**’den daha yakın olduğunu söyler: (L:) bu manada, yukarıda zikredilen şekillerin ikincisi en fasih olandır: (MF:) ve bu manada müzekkerdir; (A, Mgh, O, Msb;) çünkü **نَفَرٌ** manasındadır; (Msb;) bundan dolayı şöyle dersin: **هٰذَا فَخْذِى**: (A:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (A, O, L, K.) ― -b3- **حُلِبَتِ النَّاقَةُ فِى فَخِذِهَا** Fr tarafından zikredilen bir ibaredir; manası (mecaz kabul edilmiştir:) [dişi deve sağılmıştır] onun yarım ayında [görünüşe göre doğumundan yarım ay sonra başlayan dönemde]. (O.)

فَخْذَآءُ
**فَخْذَآءُ** ذ Gücünden dolayı bir erkeği uylukları arasında sıkıca tutan kadın. (Msb, K, TA,) (TA.)

مَفْخُوذٌ
**مَفْخُوذٌ** ذ Uyluğundan vurulmuş yahut uyluğundan incitilmiş erkek: (M, L:) yahut uyluğu kırık olan. (A.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B0/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَخَذَ
فَخَذَ A ( n. ac. فَخْذ 1 ),
a.  Hit on the thigh.

فَخَّذَ
فَخَّذَ II ,
a.  Dispersed.

b.  Called separately.

c.  Sat between the thighs of.

فَاْخَذَ
فَاْخَذَ III ,
a.  see II (c) .

تَفَخَّذَ
تَفَخَّذَ V ,
a.  see II (c) .

اِسْتَفْخَذَ
اِسْتَفْخَذَ X ,
a.  Was lowly.

فَخْذ
فَخْذ 1 , ( pl. أَفْخَاْذ 38 ),
a.  Thigh.

فِخْذ
فِخْذ 2 .
a.  see 1 .

فَخِذ
فَخِذ 5 ,
a.  see 1 .

b.  Tribe; subtribe.

فِخِذ
فِخِذ 8 ,
a.  see 1 .

##### Türkçe

**فَخَذَ**
**فَخَذَ** A ( n. ac. **فَخْذ** 1 ),
a. Uyluğa vurdu.

**فَخَّذَ**
**فَخَّذَ** II ,
a. Dağıttı.

b. Ayrı ayrı çağırdı.

c. Uylukların arasında oturdu.

**فَاْخَذَ**
**فَاْخَذَ** III ,
a. II (c)’ye bak.

**تَفَخَّذَ**
**تَفَخَّذَ** V ,
a. II (c)’ye bak.

**اِسْتَفْخَذَ**
**اِسْتَفْخَذَ** X ,
a. Alçak oldu.

**فَخْذ**
**فَخْذ** 1 , ( pl. **أَفْخَاْذ** 38 ),
a. Uyluk.

**فِخْذ**
**فِخْذ** 2 .
a. 1’e bak.

**فَخِذ**
**فَخِذ** 5 ,
a. 1’e bak.

b. Kabile; alt kabile.

**فِخِذ**
**فِخِذ** 8 ,
a. 1’e bak.
