# فخذ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B0/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AE%D8%B0/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B0.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فخذ

أن مضالفخذ، ككتف: وصل ما بين الساق والورك، مونث، كالفخذ، بفتح فسكون، ويكسر، أي مع السكون، فهي ثلاث لغات، وهي مشهورة في كل ثلاثي على وزان كتف، وزاد الزركشي في شرح البخاري أن فيه لغة فخذ، بكسرتين، وفي تسهيل ابن مالك: في كل عين حلقية أربع لغات سواء كانت اسما كفخذ، أو فعلا كشهد، الثلاثة وكسر الفاء والعين وصرح بذلك في الكافية وشرحها، وسيأتي لنا أيضا في شهد وغيره، قال شيخنا: فالاتباع بكسرتين هو الذي قيدوه بالحلقي، وأما اللغات الثلاث ففي كل ثلاثي على وزان كتف ولو لم يكن فيه حرف حلق، من المجاز: هذا فخذي، بالتذكير، وهو فخذ من أفخاذ بني تميم، وهو حي الرجل إذا كان من أقرب عشيرته، وهو أقل من البطن، وأولها الشعب، ثم القبيلة، ثم الفصيلة، ثم العمارة، ثم البطن ثم الفخذ. قال ابن الكلبي: الشعب أكبر من القبيلة،ثم القبيلة ثم العمارة، ثم البطن، ثم الفخذ، قال أبو منصور: والفصيلة أقرب من الفخذ، وهي القطعة من أعضاء الجسد، وقال شيخنا نقلا عن بعض أهل التحقيق: هذه اللغات المذكور في الفخذ سواء كان بمعنى العضو او بمعنى الحي القبيلة، إلا أنه إذا كان بمعنى العضو الأفصح فيه الأصل الذي هو فتح الأول وكسر الثاني، وإذا كان بمعنى القبيلة والحي فالأفصح فيه فتح الأول وسكون الثاني، والله أعلم. أي جمع الفخذ بمعنى العضو والحي أفخاذ،قال سيبويه: لم يجاوزوا به هذا البناء. وفخذه، كمنعه، يفخذه: أصاب فخذه، قوله كمنعه، هكذا في النسخ التي بأيدينا، وقد سقط من بعض، ففخذ، بالبناء للمجهول، وفي المحكم:فخذ الرجل فخذا فهو مفخوذ، أي أصيبت فخذه. ورميته ففخذته، أي أصبت فخذه. يقال: فخذهم عن فلان تفخيذا، أي خذلهم، فخذ بينهم تفخيذا: فرقهم: فخذ الرجل تفخيذا: دعا العشيرة فخذا فخذا وهو مأخوذ من الحديث  أن النبي صلى الله عليه وسلم لما أنزل الله عز وجل عليه  وأنذر عشيرتك الأقربين  بات يفخذ عشيرته، أي يدعوهم فخذا فخذا، يقال: فخذ الرجل بني فلان إذا دعاهم فخذا فخذا. والفخذاء: هي التي تضبط الرجل بين فخذيها، لقوتها. وتفخذ الرجل: تأخر عن الأمر. واستفخذ بمعنى استخذى، عن الفراء ومما يستدرك عليه. التفخيذ: المفاخذة. وقال الفراء: حلبت الناقة فخذها، والعنز في ربابها وفي فخذها، وفخذها نصف شهر، نقله الصاغاني.

### Türkçe

**مضالفخذ**; **كتف** gibi: ساق ile الورك arasındaki birleşme yeridir; müennestir; **الفخذ** gibi; birincisi fetha ile sonra sükûn ile; ve kesrelenir, yani sükûn ile beraber; böylece o üç lugattır; ve o, **كتف** vezni üzere her üçlüde meşhurdur. Zerkeşî, Buhârî şerhinde, onda **فخذ** lugatının da bulunduğunu, iki kesre ile, artırdı. İbn Mâlik’in Teshîl’inde: her حلقية ayn’da dört lugat vardır; ister **فخذ** gibi isim olsun, ister **شهد** gibi fiil olsun; üçü ve fâ ile ayn’ın kesri; ve bunu Kâfiye’de ve onun şerhinde açıkça söyledi; bize de **شهد** ve başkasında gelecektir. Şeyhimiz dedi: iki kesre ile olan ittibâ, onu halkî ile kayıtladıklarıdır; üç lugata gelince, onda حلق harfi olmasa bile **كتف** vezni üzere her üçlüde (vardır).

Mecazdan: “bu benim **فخذي**” (müzekker kılmakla); ve o, Benî Temîm’in **أفخاذ**’ından bir **فخذ**’dir; ve o, erkeğin حي’ıdır, eğer en yakın aşiretinden ise; ve o, **البطن**’dan daha azdır; ve onun ilki **الشعب**’tır; sonra **القبيلة**; sonra **الفصيلة**; sonra **العمارة**; sonra **البطن**; sonra **الفخذ**. İbnü’l-Kelbî dedi: **الشعب** **القبيلة**’den daha büyüktür; sonra **القبيلة**; sonra **العمارة**; sonra **البطن**; sonra **الفخذ**. Ebû Mansûr dedi: **الفصيلة** **الفخذ**’den daha yakındır; ve o, bedenin uzuvlarından bir parçadır. Şeyhimiz, tahkik ehlinin bazısından naklen dedi: **الفخذ**’de zikredilen bu lugatlar, ister uzuv manasında olsun ister حي/قبile manasında olsun (geçerlidir); ancak uzuv manasında olursa onda en fasih olan, asıl olanıdır ki birincinin fethası ve ikincinin kesridir; kabile ve حي manasında olursa onda en fasih olan, birincinin fethası ve ikincinin sükûnudur; Allah daha iyi bilir.

Yani **الفخذ**’in, uzuv ve حي manasında cem‘i **أفخاذ**’dır. Sîbeveyh dedi: bununla bu binayı aşmadılar.

Ve **فخذه**; **منعه** gibi; **يفخذه**: onun **فخذ**’ine isabet etti. “**منعه** gibi” sözü: elimizdeki nüshalarda böyledir; bazısından düşmüştür. O halde **فخذ** (meçhul bina ile). **المحكم**’de: “adamın **فخذ**’i **فخذا** (oldu); o halde o **مفخوذ**’dur”; yani onun **فخذ**’i isabet aldı. “Onu attım da onu **ففخذته**”; yani onun **فخذ**’ine isabet ettim.

Denir: “onları falandan **تفخيذا** **فخذ** etti”; yani onları yüzüstü bıraktı. “Aralarında **تفخيذا** **فخذ** etti”: onları ayırdı. “Adamı **تفخيذا** **فخذ** etti”: aşireti **فخذ** **فخذ** çağırdı; ve bu, hadisten alınmıştır: Nebî صلى الله عليه وسلم’e Allah عز وجل “**وأنذر عشيرتك الأقربين**”i indirdiği vakit, gecelerdi, aşiretini **يفخذ** ederdi; yani onları **فخذ** **فخذ** çağırırdı. Denir: “adam, Benî falanı **فخذ** etti” — onları **فخذ** **فخذ** çağırdığı zaman.

**الفخذاء**: o, kuvvetinden dolayı erkeği iki **فخذ**’i arasında zapt eden (kadın)dır.

“Adam **تفخذ** etti”: işten geri kaldı.

**استفخذ**: **استخذى** manasındadır; Ferrâ’dan. Ve ona istidrâk olunanlardandır.

**التفخيذ**: **المفاخذة**’dir.

Ferrâ dedi: “deveyi sağdım; onun **فخذ**’i (süresi)”; ve keçi, **رباب**’ında ve **فخذ**’inde (sağılır); ve onun **فخذ**’i yarım aydır. Bunu Sâgânî nakletti.
