# فخذ — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B0/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AE%D8%B0/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B0.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: فخذ

خ ذ ف
خذف ، فخذ ، فذخ
استعمل من وجوهه : خذف ، فخذ ، فذخ .
خذف : قال الليث : الْخَذْفُ : رَمْيُكَ بِحَصاةٍ أو
نَواةٍ تَأْخُذُها بين سَبِّابَتَيْكَ أو تجعَلُ مِخْذَفَةً
من خَشَبَةٍ ترمِي بها بين الإبْهامِ والسَّبَّابة .
ونَهَى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن الْخَذْفِ بالْحَصَى
وقال : ) ( إِنَّهُ لاَ يَنكِي عَدُواً ، وَلاَ يَصِيدُ
صَيْداً ، وَرُبَّما فَقَأ العين ) ( .
والْخَذْفُ رَمْيُك الحَصى بطرفِ إصبعين ،
وتُرْمَى الجِمَارُ بمنىً بمثل حَصَى الْخَذْفِ .
والْمِخْذَفَةُ هي القَذَّافةُ _ تُرْمَى بها
الحِجارةُ .
وقال الليث : الْخَذُوفُ : يوصفُ به
الدَّوَابُّ السريعة .
قالَ : والْخَذَفَانُ ضَربٌ مِنْ سَيْر الإبل .
وقال الأصمعي : أَتَانٌ خَذُوفٌ . . وهي
التي تدنو سُرَّتُها من الأرض من السِّمَنِ .
وقال الرَّاعي يصف عَيْراً وأُتُنَهُ :
نَفَى بِالْعِرَاكِ حَوَالِيَّهَا
فخَفَّتْ له خُذُفٌ ضُمَّرُ
وقال ابن الأعرابي : الْخَذُوفُ : الأَتَانُ
السَّمِينَةُ .
والقولُ في ) ( الْخَذُوفِ ) ( : ما قاله الأصمعيُّ
وابنُ الأعرابيّ .
فخذ : قال الليث : الفَخِذُ : وَصْلُ ما بين
الوَرِكِ والساق _ ويقال : فِخْذٌ . . وهي
مؤنَّثة .
وبعضُهُم يقول : فَخْذٌ .
قال : ويقال فُخِذَ الرَّجُل . . فهوَ مَفْخُوذ
_ إذا أصيب فَخِذَهُ .
قال : وفَخِذُ الرَّجُل : نَفَرُه من حَيِّهِ الذين
هم أقْرَب عَشيرته إليه وهو أقرب إليه من
الْبَطْنِ .
وقال غيرُه : فَخَّذَ الرّجُل بني فلانٍ إذا
دَعَاهُم فَخِذاً .
وفي الحديث : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لما أَنْزَلَ الله
جلّ وعزّ ) وأنذر عشيرتك الأقربين (
[ الشُّعَرَاء : 214 ] ، بَاتَ يُفَخِّذُ عَشِيرَتَهُ .
وروى أبو عبيد _ عن ابن الكلبيِّ _ أنه
قال : الشَّعْبُ أَكْبَرُ من الْقَبِيلَةِ ثمَّ القبيلةُ ،
ثم العِمَارَةُ ، ثم البَطْنُ ، ثم الْفَخِذ .
قلتُ : والفَصِيلَة أقربُ من الْفَخِذِ وهي
القِطْعة من أعضاء الجَسَدِ .
وكان العبَّاسُ فصيلَةَ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) .
ويقال : فَخَذْتُ القومَ عن فُلاَنٍ _ أي :
خَذَّلْتهُم .
وفَخَّذْتُ بينهم _ أي : فَرَّقْتُ وخَذَّلْتُ .

### Türkçe

خ ذ ف
خذف ، فخذ ، فذخ
Kullanıldı, vecihlerinden: خذف, فخذ, فذخ.

**خذف**: Leys dedi: **الْخَذْفُ**: senin bir çakıl taşıyla yahut bir hurma çekirdeğiyle atmandır; onu iki işaret parmağın arasında alırsın; yahut bir tahta parçasından bir **مِخْذَفَةً** yaparsın; onunla başparmak ile işaret parmağı arasında atarsın.
Ve Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) çakıl taşlarıyla **الْخَذْفِ**’i yasakladı ve dedi ki: “Şüphesiz o, bir düşmanı yaralamaz, bir avı avlamaz; ve belki gözü patlatır.”
Ve **الْخَذْفُ**, senin çakıl taşını iki parmağın ucuyla atmandır; ve Mina’da cemreler, **الْخَذْفِ** çakılı gibi çakıllarla atılır.
Ve **الْمِخْذَفَةُ** o **القَذَّافةُ**’dır; onunla taşlar atılır.
Leys dedi: **الْخَذُوفُ**: onunla hızlı binek hayvanları vasfedilir.
Dedi: ve **الْخَذَفَانُ** develerin yürüyüşünden bir türdür.
Asmaî dedi: **أَتَانٌ خَذُوفٌ**... ve o, semizlikten göbeği yere yaklaşan (dişi eşek)tir.
Râî, bir yaban eşeğini ve dişi eşeklerini vasfederek dedi:
نَفَى بِالْعِرَاكِ حَوَالِيَّهَا
فخَفَّتْ له خُذُفٌ ضُمَّرُ
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الْخَذُوفُ**: semiz dişi eşektir.
Ve **الْخَذُوفِ** hakkında söz: Asmaî’nin ve İbnü’l-A‘râbî’nin söylediğidir.

**فخذ**: Leys dedi: **الفَخِذُ**: kalça ile incik arasındaki şeyin birleşimidir; ve **فِخْذٌ** denir... ve o müennestir.
Ve onların bazısı **فَخْذٌ** der.
Dedi: ve “**فُخِذَ** adam” denir... o hâlde o **مَفْخُوذ**’dur; uyluğu yaralandığı zaman.
Dedi: ve **فَخِذُ** adam: onun mahallesinden olan, ona en yakın aşireti olan kimselerdir; ve o, ona **الْبَطْنِ**’den daha yakındır.
Başkası dedi: Adam, falan oğullarını **فَخَّذَ** etti; onları bir **فَخِذاً** (olarak) çağırdığı zaman.
Hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم )’e Allah جلّ وعزّ “( Ve en yakın akrabanı uyar )” [ الشُّعَرَاء : 214 ] indirdiği vakit, gecelerdi; akrabasını **يُفَخِّذُ** ederdi.
Ebû Ubeyd, İbnü’l-Kelbî’den rivayet etti: o dedi ki: **الشَّعْبُ** **الْقَبِيلَةِ**’den daha büyüktür; sonra kabile, sonra **العِمَارَةُ**, sonra **البَطْنُ**, sonra **الْفَخِذ**.
Dedim: ve **الفَصِيلَة** **الْفَخِذِ**’den daha yakındır; ve o, bedenin uzuvlarından bir parçadır.
Ve Abbâs, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) **فصيلَةَ**’si idi.
Ve “Kavmi falandan **فَخَذْتُ**” denir; yani: onları (ondan) alıkoydum.
Ve “Aralarında **فَخَّذْتُ**” (denir); yani: ayırdım ve alıkoydum.
