# فخز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AE%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فخز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فخز

فخز، كفرح ومنع، فخزا، محركة، والأولى أكثر: تكبر وتعظم، كتفخز. وقال الأصمعي: يقال من الكبر والفخر، فخز الرجل وجمخ وجفخ بمعنى واحد. ويقال: رجل متفخز، أي متعظم متفجس، وهو يتفخز علينا. أو فخز الرجل: إذا جاء بفخزه وفخز غيره حالة كونه كاذبا في مفاخزته، والاسم الفخز، قاله ابن الأعرابي. والفخز: الفضل، وفي بعض النسخ: الأصل. الفخز: الإفضال. والفاخز: التمر الذي لا نوى له، أو هو بالراء، وهو الصحيح، وقد ذكر في موضعه، وذكرنا هناك التعليل. والفيخز، كصيقل: الجردان نفسه، نقله الصاغاني. قال أبو عبيدة: الفيخز الفرس الضخم الجردان، ويروى بالراء وقد ذكر في موضعه. الفيخز: العظيم الذكر من الناس ومن الخيل. قال ابن دريد: رجل فيخز: عظيم الذكر، قال: وقال أبو حاتم: ذكر فيخز - بالزاي - إذا كان عظيما، وكذلك الفرس، قال: وقال غيره بالراء؛ مأخوذ من الضرع الفخور، وهو الغليظ الضيق الأحاليل. وضرع فخوز، كصبور: غليظ ضيق الأحاليل، قلت: هذا الكلام مأخوذ من عبارة ابن دريد التي نقلها الصاغاني، ولكنه اشتبه على المصنف؛ فإنه قيده بالراء فظن المصنف أنه بالزاي، مع أنه سبق له في الراء: والفخور من الضروع: الغليظ الضيق الأحاليل، القليل اللبن، عن ابن الأعرابي، وتقدم الكلام هنالك.

### Türkçe

فخز, **كفرح** ve **منع** gibi; **فخزا**; harekeli; ve birincisi daha çoktur: kibirlendi ve büyüklendi; **كتفخز** gibi. el-Asmaʿî dedi: Kibir ve övünmeden olarak söylenir: adam **فخز** etti, **وجمخ** etti ve **وجفخ** etti; tek bir mânâ ile. Ve denir: **رجل متفخز**; yani büyüklük taslayan, **متفجس**; ve o bize karşı **يتفخز** ediyor. Yahut: adam **فخز** etti: **بفخزه** ile ve başkasının **فخز**’ı ile geldiği zaman; **مفاخزته**sinde yalancı olduğu hâlde; isim **الفخز**’dır; bunu İbnü’l-Aʿrâbî söyledi. Ve **الفخز**: fazlalık; ve bazı nüshalarda: asıl. **الفخز**: ihsanda bulunma. Ve **الفاخز**: çekirdeği olmayan hurma; yahut o **بالراء** iledir ve o doğrudur; yerinde zikredilmiştir ve orada gerekçelendirmeyi zikrettik. Ve **الفيخز**, **كصيقل** gibi: **الجردان**ın kendisi; bunu es-Sâğânî nakletti. Ebû ʿUbeyde dedi: **الفيخز** iri **الجردان** olan attır; ve **بالراء** ile rivayet olunur; yerinde zikredilmiştir. **الفيخز**: insanlardan ve atlardan büyük erkeklik uzvu olan. İbn Düreyd dedi: **رجل فيخز**: büyük erkeklik uzvu olan; dedi ki: Ebû Hâtim dedi: **ذكر فيخز** - **بالزاي** ile - büyük olduğu zaman; ve aynı şekilde at; dedi ki: ve başkası **بالراء** ile (dedi); **الضرع الفخور**dan alınmıştır; o, kalın, kanalcıkları dar olandır. Ve **ضرع فخوز**, **كصبور** gibi: kalın, kanalcıkları dar; dedim: Bu söz, es-Sâğânî’nin naklettiği İbn Düreyd’in ibaresinden alınmıştır; fakat müellife karışmış; çünkü onu **بالراء** ile kaydetti de müellif onun **بالزاي** ile olduğunu sandı; hâlbuki onun için daha önce **الراء**da: memelerden **الفخور**: kalın, kanalcıkları dar, sütü az; İbnü’l-Aʿrâbî’den (diye) geçmişti; ve söz orada geçti.
