# فخم (ف-خ-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AE%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - خ - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والميم والفاء معهما
ف خ م يستعمل فقط فخم: فَخُمَ يَفْخُم فَخامَةً فهو فَخُمٌ أي: عَبْلٌ.
وفلان يُفَخمِّ فلاناً أي: يبجله ويجله.
وتَفخيمُ الكلام: تعظيمه. والرفع في الكلام تَفخيم.
وأَلِفٌ مُفَخَّم يضارع الواو، وقد فَخُمَ فَخامةً.
وسيدٌ فَخْمٌ أي نبيلٌ، وامرأة فَخْمةٌ أي: نبيلة جميلة، قال:
أحمد مولانا الأعز الأفخَما

##### Türkçe

**باب الخاء والميم والفاء معهما**
**ف خ م** yalnızca kullanılır: **فخم**: **فَخُمَ يَفْخُم فَخامَةً فهو فَخُمٌ**; yani: iri yapılı.

Ve falan, falanı **يُفَخمِّ**; yani: ona saygı gösterir ve onu yüceltir.

Ve sözün **تَفخيمُ**’i: onu büyütmektir. Sözde yükseltme **تَفخيم**’dir.

Ve **أَلِفٌ مُفَخَّم** **الواو**’ya benzer; ve **فَخُمَ فَخامةً**.

Ve bir efendi **فَخْمٌ**; yani soylu. Ve bir kadın **فَخْمةٌ**; yani: soylu, güzel. Dedi ki:
أحمد مولانا الأعز الأفخَما

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فَخُمَ الرجل بالضم فَخامَةً، أي ضَخُمَ. ورجلٌ فَخْمٌ، أي عظيم القدر. والتَفْخيمُ: التعظيمُ. وتَفْخيمُ الحرف: خلاف إمالته. ومنطقٌ فخمٌ، أي جَزْلٌ.

##### Türkçe

**فَخُمَ** adam, **بالضم** ile **فَخامَةً** (olarak); yani **ضَخُمَ**. Ve **رجلٌ فَخْمٌ**: yani büyük değer sahibi. Ve **التَفْخيمُ**: yüceltmedir. Ve **تَفْخيمُ الحرف**: onun **إمالته**’sinin zıddıdır. Ve **منطقٌ فخمٌ**: yani **جَزْلٌ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ف م
فخم
اسْتُعْمِلَ منه : فخم .
فخم : الليث : فَخُمَ يَفْخُمُ فَخَامَةً فهو فَخْمٌ :
عَبْلٌ .
وفي حديث ابن أبي هَالَة وصِفَتِهِ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) :
كانَ فَخْماً مُفَخَّماً _ أَيْ : عَظِيماً مُعَظَّماً في
الصُّدور وَالعُيونِ ، ولمْ تكنْ خِلقتُهُ في
جِسْمِهِ الضَّخَامَةَ .
وأَتيْنَا فلاناً ففخَّمْنَاهُ أَيْ : عظَّمْنَاه وَرَفَعْنَا
من شأنه .
وقال رُؤْبَةُ :
نَحمَدُ مَوْلاَنَا الأجَلَّ الأَفْخَمَا
وقال بعضهُمْ : الْفَيْخَمَانُ : الرَّئيسُ الْمُعَظَّمُ
الذي يُصْدَرُ عن رأيه ، ولا يُقْطَعُ أَمْرٌ
دُونَه .
آخِرُ الثُّلاَثيِّ الصَّحِيح مِنْ حَرْفِ الْخَاء
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
توكلت على الله
كتاب الثلاثي المعتل من حرف الخاء

##### Türkçe

خ ف م
**فخم**
Ondan kullanıldı: **فخم**.
**فخم**: el-Leys: **فَخُمَ يَفْخُمُ فَخَامَةً فهو فَخْمٌ**:
iri yapılı.
İbn Ebî Hâle hadîsinde, onunla (sallallahu aleyhi ve sellem) ilgili vasıflandırmada:
**كانَ فَخْماً مُفَخَّماً** — yani: göğüslerde ve gözlerde büyük, yüceltilmiş; ve onun yaratılışı, bedeninde irilik değildi.
Ve falancaya geldik de onu **ففخَّمْنَاهُ**; yani: onu büyüttük ve onun şanından yükselttik.
Rü’be dedi ki:
Mawlamız olan en yüce, en **الأَفْخَمَا**’yı överiz.
Ve onların bazısı dedi ki: **الْفَيْخَمَانُ**: görüşünden çıkılan, onsuz bir iş kesilmeyen, yüceltilmiş reis.
**الْخَاء** harfinden sahih üçlü(nün) sonu.
Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla.
Allah’a tevekkül ettim.
**الْخَاء** harfinden illetli üçlü kitabı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والخاء وما يثلثهما)
(فخر) الفاء والخاء والراء أَصلٌ صحيحٌ، وهو يدلُّ على عِظَم وقِدم. من ذلك الفخر. ويقولون في العبارة عن الفَخْر: هو عَدُّ القديم، وهو الفَخَر أيضاً. قال أبو زيد: فَخَرت الرَّجلَ على صاحبه أفْخَرُه فخراً: أي فضَّلتُه عليه. والفَخِير: الذي يفاخرك، بوزن الخصيم. والفِخِّير: الكثير الفَخْر. والفاخر: الشيء الجيِّد. والتفخُّر: التعظُّم. ونخلةٌ فَخُور: عظيمة الجِذْع غليظةُ السَّعَف. والناقة الفَخور: العظيمة الضَّرْع القليلةُ الدَّرِّ. كذا قال ابن دريد(1) . والفاخر من البُسْر: الذي يعظُمُ ولا نَوَى فيه. ويقولون: فرسٌ فَخُور، إذا عظُمَ جُرْدانه.‏
ومما شذَّ عن هذا الأصل الفَخَّار من الجِرَارِ(2) ، معروف.‏
(فخل) الفاء والخاء واللام ليس فيه شيء. غير أنَّ ابنَ دريد(3) زعم أنَّه يقال: تفخّل الرجل، إذا أظهَرَ الوقار والحِلْمَ. وتفخَّل أيضاً. إذا تهيَّأ ولَبِسَ أحسنَ ثيابِه.‏
(فخم) الفاء والخاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على جَزَالةٍ وعِظَم. يقال: منطِقٌ فَخْم: جزل. ويقولون: الفَخْم من الرِّجال: الكثير لحم الوجْنَتين.‏
(فخت) الفاء والخاء والتاء كلمة، وهي الفَخْت، ويقولون: إنَّه ضوء القمرِ أوّلَ ما يبدو منه. ومنه اشتقاق الفاختة، للونها.‏
(فخذ) الفاء والخاء والذال كلمةٌ واحدة، وهي الفَخِذ من الإنسان، معروفة، واستعير* فقيل الفَخْذ بسكون الخاء، دون القَبِيلة وفوق البَطْن، والجمع أفخاذ.‏
--------------ـــ
(1) نص الجمهرة (2: 211) : "ويقال شاة فخور، إذا عظم ضرعها وقل لبنها".‏
(2) في الأصل: "الجراد"، صوابه في المجمل واللسان.‏
(3) في الجمهرة (2: 238) .‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الفاء** و**الخاء** وما يثلثهما)
(**فخر**) **الفاء** ve**الخاء** ve**الراء** sahih bir asıldır; ve o, büyüklüğe ve eskiliğe delâlet eder. Bundan: **الفخر**. Ve **الفَخْر** hakkında ibarede derler: o, eskiyi saymadır; ve o, **الفَخَر** da(dır). Ebû Zeyd dedi: **فَخَرتُ** adamı arkadaşına karşı **أفْخَرُه** **فخراً**: yani onu ona karşı üstün tuttum. Ve **الفَخِير**: seninle övüşen; **الخصيم** vezninde. Ve **الفِخِّير**: **الفَخْر**ı çok olan. Ve **الفاخر**: iyi şey. Ve **التفخُّر**: büyüklük taslama. Ve **نخلةٌ فَخُور**: gövdesi büyük, yaprak sapı kalın. Ve **الناقة الفَخور**: memesi büyük, sütü az olan. İbn Düreyd(1) böyle dedi. Ve **الفاخر** **البُسْر**den: büyüyen ve içinde çekirdek olmayan. Ve derler: **فرسٌ فَخُور**; eğer onun **جُرْدانه** büyürse.
Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **الفَخَّار** **الجِرَارِ**den(2); bilinen.

(**فخل**) **الفاء** ve**الخاء** ve**اللام**da bir şey yoktur. Ancak İbn Düreyd(3) zannetti ki denilir: **تفخّل** adam; eğer vakar ve hilm(i) ortaya koyarsa. Ve **تفخَّل** de; eğer hazırlandı ve en güzel elbiselerini giydi ise.

(**فخم**) **الفاء** ve**الخاء** ve**الميم** sahih bir asıldır; ciddiliğe ve büyüklüğe delâlet eder. Denilir: **منطِقٌ فَخْم**: ciddi. Ve derler: erkeklerden **الفَخْم**: iki yanağın et(i) çok olan.

(**فخت**) **الفاء** ve**الخاء** ve**التاء** bir kelimedir; ve o, **الفَخْت**tir. Ve derler: o, ondan ilk belirdiği vakit ayın ışığıdır. Ve ondan **الفاختة**nin iştikakı; rengi için.

(**فخذ**) **الفاء** ve**الخاء** ve**الذال** tek bir kelimedir; ve o, insandan **الفَخِذ**dir; bilinen. Ve ödünç alındı, böylece denildi: **الفَخْذ** ( **الخاء**’ın sükûnu ile), kabileden aşağı ve batından yukarı; ve cem‘i: **أفخاذ**.

--------------ـــ
(1) Cümhere metni (2: 211): “Ve denilir: **شاة فخور**; eğer memesi büyür ve sütü azalırsa.”
(2) Asılda: “**الجراد**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**dadır.
(3) **الجمهرة**de (2: 238).‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف خ م
فلان معظّم في قومه مفخّم وهذا مما يزيدك فخامة وإن فعلت كذا فخمت في عيون الناس وما أفخم شأنه وكلام فخمٌ‏:‏ جزل‏.‏
وبنو تميم يميلون وأما أهل الحجاز فلغتهم التفخيم‏.‏

##### Türkçe

ف خ م
Falanca, kavminde yüceltilmiş, **مفخّم**’dir; ve bu, sana **فخامة** bakımından artış sağlayan şeylerdendir. Ve eğer şöyle şöyle yaparsan, insanların gözlerinde **فخمت** olursun. Onun işi ne kadar da **أفخم**’dir. Ve **كلام فخمٌ**: iri (sağlam)dır.

Benû Temîm meylederler; ama Hicaz ehline gelince, onların dili **التفخيم**’dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

فَخُم الشيءُ يَفْخُم فَخامة وهو فَخْم: عَبُلَ، والأُنثى فَخْمة. وفَخُم الرجل، بالضم، فَخامة أي ضَخُم. ورجل فَخْم أي عظيم القدر. وفَخَّمه وتَفَخَّمه: أجَلَّه وعظَّمه؛ قال كثير عزة:
فأنْتَ، إذا عُدَّ المَكارم، بَيْنَه
وبَينَ ابنِ حَرْبٍ ذِي النُّهى المُتَفَخِّم
والتَّفْخِيم: التعظيم. وفَخَّم الكلام: عظَّمه. ومنطق فَخْم: جَزَل، على المثل، وكذلك حسَبٌ فَخْم؛ قال:
دَعْ ذا وبَهِّجْ حَسَباً مُبَهَّجَا
فَخْماً، وسَنِّنْ مَنْطِقاً مُزَوَّجا
وروي في حديث أبي هالة: أن النبي، صلى الله عليه وسلم، كان فَخْماً مُفَخَّماً أَي عظيماً مُعَظَّماً في الصدور والعيون، ولم تكن خِلْقته في جسمه الضخامة، وقيل: الفَخامة في وجهه نُبْلُه وامْتِلاؤه مع الجمال والمهابة. وأتيْنا فلاناً فَفَخَّمْناه أي عَظَّمْناه ورفعنا من شأْنه؛ قال رؤبة:نَحْمَدُ مَوْلانا الأجَلَّ الأفْخَما
والفَيْخَمانُ: الرئيس المُعظَّم الذي يُصدَر عن رأْيه ولا يُقطع أمرٌ دونه. أبو عبيد: الفَخامة في الوجه نُبله وامْتِلاؤه. ورجل فَخْم: كثير لحم الوَجْنَتين. والتفخيم في الحروف ضد الإمالة. وألف التفخيم: هي التي تجدها بين الألف والواو كقولك سلام عليكم وقامَ زيد، وعلى هذا كتبوا الصلوة والزكوة والحيوة، كل ذلك بالواو لأن الألف مالت نحو الواو، وهذا كما كتبوا إحديهما وسويهن بالياء لمكان إمالة الفتحة قبل الألف إلى الكسرة.

##### Türkçe

**فَخُم** şey **يَفْخُم** **فَخامة** olur ve o **فَخْم**dur: irileşti; dişisi **فَخْمة**dir.

Ve adam **فَخُم** oldu, (zammesiyle), **فَخامة** yani irileşti. Ve **فَخْم** adam yani büyük değer sahibi.

Ve onu **فَخَّمه** ve **تَفَخَّمه**: onu yüceltti ve büyüttü; Kesîr ‘Azze dedi:
فأنْتَ، إذا عُدَّ المَكارم، بَيْنَه
وبَينَ ابنِ حَرْبٍ ذِي النُّهى المُتَفَخِّم

Ve **التَّفْخِيم**: büyütmedir. Ve sözü **فَخَّم** etti: onu büyüttü. Ve **فَخْم** mantık: gür/sağlam, mesel üzere; ve yine **فَخْم** soy-sop; dedi:
دَعْ ذا وبَهِّجْ حَسَباً مُبَهَّجَا
فَخْماً، وسَنِّنْ مَنْطِقاً مُزَوَّجا

Ve Ebû Hâle hadîsinde rivayet olundu: Peygamberin, sallallahu aleyhi ve sellem, **فَخْماً مُفَخَّماً** olduğu; yani göğüslerde ve gözlerde büyük, yüceltilmiş; ve yaratılışı bedeninde irilik değildi; ve denildi: yüzdeki **الفَخامة** onun soyluluğu ve güzellik ve heybet ile birlikte dolgunluğudur. Ve falana geldik de onu **فَفَخَّمْناه**; yani onu büyüttük ve onun şanından yükselttik; Rü’be dedi:
نَحْمَدُ مَوْلانا الأجَلَّ الأفْخَما

Ve **الفَيْخَمانُ**: görüşünden çıkılan ve onun dışında bir iş kesilip bitirilmeyen, yüceltilmiş reis. Ebû Ubeyd: yüzdeki **الفَخامة** onun soyluluğu ve dolgunluğudur. Ve **فَخْم** adam: yanakların etinin çok olanı. Ve harflerde **التفخيم** imâlenin zıddıdır. Ve **ألف التفخيم**: onu elif ile vav arasında bulduğun şeydir; “سلام عليكم” ve “قامَ زيد” demen gibi. Ve bunun üzerine **الصلوة** ve **الزكوة** ve **الحيوة** yazdılar; bunların hepsi vav ile; çünkü elif vava doğru meyletti. Ve bu, fethanın eliften önce kesreye doğru imâlesi sebebiyle, **إحديهما** ve **سويهن**i yâ ile yazmaları gibidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف خ م * رجل * فَخْمٌ * أي عظيم القدر و * التفخيِيمُ * التعظيم وتفخيم الحرف ضد إمالته

##### Türkçe

* ف خ م * adam: **فَخْمٌ**; yani büyük değer sahibi. Ve **التفخيِيمُ**: yüceltme; ve harfin **تفخيم**i, onu **إمالته**sinin zıddıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( فَخُمَ ) الرَّجُلُ ، ( كَكَرُمَ ) فَخَامَةً ، أَيْ : | ( ضَخُمَ ) كَمَا في الصِّحَاحِ . وفي المُحْكَمِ : | عَبُلَ . | | ( والفَخْمُ : العَظِيمُ القَدْرِ ) وهي فَخْمَةٌ . | | ( و ) الفَخْمُ ( مِنَ المَنْطِقِ : الجَزْلُ ) على | المَثل ، وكَذَلِك حَسَبٌ فَخْم ، قال : | % ( * دَعْ ذَا وبَهِّجْ حَسَبًا مُبَهَّجَا * % ) % | % ( * فَخْمًا وسَنِّنْ مَنْطِقًا مُزَوَّجَا * % ) % | ( والتَّفْخِيمُ : التَّعْظِيمُ ) . يُقالُ : أَتَيْنَا فُلانًا | فَفخَّمْناهُ أي : عَظَّمْنَاهُ ورفَعْنَا مِنْ شَأْنِهِ ، | وفي حَدِيثِ أَبي هَالةَ :   كَانَ النبيُّ صلّى | الله عليه وسلّم فَخْمًا مُفَخَّمًا   ؛ أَيْ : | عَظِيمًا مُعَظَّمًا في الصَّدُورِ والعُيونِ . ولم | تَكُن خِلْقَتُه في جِسْمِه الضَّخَامَة ، وقيل : | الفَخَامَةُ في وَجْهِه نُبْلُه وامتِلاؤُه معَ الجَمالِ |

| والمَهَابَةِ . | | ( و ) التَّفْخِيمٌ : ( تَرْكُ الإمالَةِ ) في | الحُروفِ وهو لأهْلِ الحِجازِ ، كمَا أَنَّ | الإِمالَةَ لِبَنِي تَمِيمٍ . | | ( والفُخَمِيَّةُ ، كَجُهَنِيَّةٍ : التَّعْظِيمُ | والاسْتِعلاءُ ) والتَّكَبُّرُ . | | ( والفَيْخَمَانُ ، كَزَعْفَرَانٍ ) : الرَّئِيسُ | ( المُعَظَّمُ ) الذي ( يُصْدَرُ عَنْ رَأْيِه ولا يُقْطَعُ | أَمْرٌ دُونَهُ ) . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | تَفَخَّمَهُ : أَجَلَّهُ وعَظَّمَهُ ، فَهُو مُتَفَخَّمٌ . | قال كُثَيِّرُ عَزَّةَ : | % ( فأَنْتَ إِذَا عُدَّ المَكَارِمُ بَيْنَه % | وبَيْن ابنِ حَرْبٍ ذِي النُّهَى المُتَفَخِّمِ ) % | | ورجُلٌ فَخْمٌ : كَثِيرُ لَحْمِ الوَجْنَتَيْن . | | ويُقَالُ : رجلٌ فَخْمٌ : عَظِيمُ القَدْرِ | وجَمْعُهُ : فِخَامٌ . | | والفَخْمَةُ : الجَيْشُ العَظِيمُ . | | والأَفْخَمُ : الأَعْظَمُ . قال رُؤْبَةُ : | % ( * يَحمَد مَولاَك الأَجَلَّ الأَفْخَمَا * % ) % |

##### Türkçe

| | ( **فَخُمَ** ) adam, ( **كَكَرُمَ** ) **فَخَامَةً** (olarak), yani: | ( **ضَخُمَ** ) Sıhâh’ta olduğu gibi. Muhkem’de: | **عَبُلَ**. | | ( Ve **الفَخْمُ**: **العَظِيمُ القَدْرِ** ) ve o **فَخْمَةٌ**’dir. | | ( Ve ) **الفَخْمُ** ( sözden: **الجَزْلُ** ) mesel üzere; ve yine **حَسَبٌ فَخْم**; dedi ki: | % ( * دَعْ ذَا وبَهِّجْ حَسَبًا مُبَهَّجَا * % ) % | % ( * فَخْمًا وسَنِّنْ مَنْطِقًا مُزَوَّجَا * % ) % | ( Ve **التَّفْخِيمُ**: **التَّعْظِيمُ** ) . Denir: **أَتَيْنَا** falancaya | **فَفخَّمْناهُ** yani: onu **عَظَّمْنَاهُ** ve onun şanından yükselttik; | Ebû Hâle hadîsinde: Nebî sallallahu aleyhi ve sellem | **فَخْمًا مُفَخَّمًا** idi; yani: | göğüslerde ve gözlerde büyük, yüceltilmiş. Ve | yaratılışı, bedeninde irilik değildi; ve denildi: | **الفَخَامَةُ** onun yüzünde, güzellikle beraber soyluluğu ve dolgunluğudur |

| ve heybet. | | ( Ve ) **التَّفْخِيمٌ**: ( **تَرْكُ الإمالَةِ** ) | harflerde; ve o Hicaz ehlinindir; nitekim | **الإِمالَةَ** Benî Temîm’indir. | | ( Ve **الفُخَمِيَّةُ** , **كَجُهَنِيَّةٍ**: **التَّعْظِيمُ** | ve **الاسْتِعلاءُ** ) ve kibirlenme. | | ( Ve **الفَيْخَمَانُ** , **كَزَعْفَرَانٍ** ) : reis | ( **المُعَظَّمُ** ) ki ( onun görüşünden çıkılır ve | onsuz bir iş kesilmez ) . | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **تَفَخَّمَهُ**: onu yüceltti ve büyüttü; artık o **مُتَفَخَّمٌ**’dur. | Kesîr Azze dedi ki: | % ( فأَنْتَ إِذَا عُدَّ المَكَارِمُ بَيْنَه % | وبَيْن ابنِ حَرْبٍ ذِي النُّهَى المُتَفَخِّمِ ) % | | Ve **رَجُلٌ فَخْمٌ**: yanak etleri çok olan. | | Ve denir: **رجلٌ فَخْمٌ**: kadri büyük; | onun çoğulu: **فِخَامٌ**. | | Ve **الفَخْمَةُ**: büyük ordu. | | Ve **الأَفْخَمُ**: en büyük. Rü’be dedi ki: | % ( * يَحمَد مَولاَك الأَجَلَّ الأَفْخَمَا * % ) % |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَخُمَ
1 فَخُمَ ذ , aor. فَخُمَ , (S, M, K, &c.,) inf. n. فَخَامَةٌ, (S, &c.,) He (a man, S) was, or became, large, big, bulky, or thick. (S, M, K, &c.) ― -b2- And He was, or became, great in respect of estimation, rank, or quality. (So accord. to an explanation of the inf. n. in the KL [agreeably with an explanation of the epithet فَخْمٌ].) See also مُفَخَّمٌ, below. ― -b3- And one says also فَخُمَ الأَمْرُ [meaning Great in estimation is the thing or affair or event or case!]. (K in art. بخ, in which see بَخْ.)

تَفْخِيمٌ
2 تَفْخِيمٌ ذ is syn. with تَعْظِيمٌ [as signifying The magnifying a man, honouring him, or treating him with respect or reverence or veneration]: (S, K, TA:) one says, أَتَيْنَا فُلَانًا فَفَخَّمْنَاهُ meaning [We came to such a one] and we magnified him, or honoured him, and paid him high respect: and ↓ تفخّمهُ signifies [the same as فخّمهُ, i. e.] He magnified him, or honoured him, &c.; syn. أَجَلَّهُ, and عَظَّمَهُ. (TA.) ― -b2- تَفْخِيمُ الحَرْفِ is the contr. of اـِمَالَتُهُ [i. e. it signifies The pronouncing of the word with the broad sound of the lengthened fet-h (approaching to the sound of “ a ” in our word “ ball ”)]: (S:) [and also with a full sound of the letter ل:] or التَّفْخِيمُ is the abstaining from الاـِمَالَة; (K, and Kull p. 127;) and the contr. of التَّرْقِيقُ; i. e. i. q. التَّغْلِيظُ; and signifies the inclining of ا towards the place of utterance of و, as in the word الصَّلَوةُ; and the uttering of ل from the lower part of the tongue [i. e. with the tongue turned up], as in the word اَللّٰه [i. e. in the word اللّٰه not immediately preceded by a kesreh]: (Kull ubi suprà:) it is [predominantly] peculiar to the people of El-Hijلz, like as الامالة is to the tribe of Temeem. (TA.) -A2- See also what next follows.

5 تَفَخَّمَ [تفخّم signifies He magnified, or aggrandized, himself; as is shown by a verse cited in the first paragraph of art. فيل; in which verse it is said in the M that ↓ فَخَّمُوا means تَفَخَّمُوا. -A2- And it is also trans., like 2:] see 2, first sentence.

فَخْمٌ
فَخْمٌ ذ [seems to signify primarily Large, big, bulky, or thick. And hence,] A man having much flesh in the balls, or elevated parts, of the cheeks. (TA.) ― -b2- [And predominantly,] Great in estimation, rank, or quality; (S, K, TA;) applied to a man: (S, TA:) pl. فِخَامٌ: the fem. is فَخْمَةٌ. (TA.) And it is likewise applied to حَسَب [or grounds of pretension to respect or honour]. (TA.) ― -b3- And to speech, or diction, (مَنْطِق,) meaning Strong; sound, or correct; or chaste, clear, or eloquent, and comprehensive; syn. جَزْلٌ. (S, K.)

فَخْمَةٌ
فَخْمَةٌ ذ fem. of فَخْمٌ [q. v.]. (TA.) ― -b2- And A great army or military force. (TA.)

فُخَمِيَّةٌ
فُخَمِيَّةٌ ذ , like جُهَنِيَّةٌ, (so in the JK, K, and TA, [in the CK and my MS. copy of the K فُخَيْمَة, like جُهَيْنَة,]) Self-magnification, pride, or haughtiness, and assumption of superiority. (JK, K, TA.)

فَيْخَمَانٌ
فَيْخَمَانٌ ذ A person of authority, (TA,) one held in honour, from whose judgment events are made to proceed, and without whom no affair is decided. (K, TA. [In the explanation of this word in the CK, يَصْدُرُ is a mistranscription for يُصْدَرُ.])

أَفْخَمُ
أَفْخَمُ ذ i. q. أَعْظَمُ [as meaning Most, or very, great in estimation, rank, or quality; applied to a man]. (TA.)

مُفَخَّمٌ
مُفَخَّمٌ ذ , occurring in a trad., as an epithet applied to the Prophet, means Magnified, honoured, or regarded with respect or reverence or veneration, in the minds and the eyes [of others: and so it means when applied in a general manner]: not largeness in his bodily make: or, as some say, it means [characterized by] ↓ فَخَامَة in his face, [i. e.] its nobleness, and fulness, with beauty, or comeliness, and a quality inspiring reverence or veneration. (TA.)

##### Türkçe

فَخُمَ
1 **فَخُمَ** ذ , aor. **فَخُمَ** , (S, M, K, &c.,) inf. n. **فَخَامَةٌ**, (S, &c.,) O (bir adam, S) büyük, iri, hacimli veya kalın idi, yahut oldu. (S, M, K, &c.) ― -b2- Ve O, itibar, rütbe veya nitelik bakımından büyük idi, yahut oldu. (KL’de masdar isminin bir açıklamasına göre [**فَخْمٌ** sıfatının bir açıklamasına uygun olarak].) Aşağıda **مُفَخَّمٌ**’e de bak. ― -b3- Ve ayrıca **فَخُمَ الأَمْرُ** denir [manası: Şey yahut iş yahut olay yahut durum itibar bakımından büyüktür!]. (K, بخ maddesinde, onda **بَخْ**’a bak.)

تَفْخِيمٌ
2 **تَفْخِيمٌ** ذ **تَعْظِيمٌ** ile eşanlamlıdır [bir adamı büyütmek, onu tazim etmek, yahut ona saygı veya hürmet veya tazim ile muamele etmek manasında]: (S, K, TA:) **أَتَيْنَا فُلَانًا فَفَخَّمْنَاهُ** denir; manası: [Biz falancaya geldik] ve onu büyüttük, yahut tazim ettik, ve ona yüksek saygı gösterdik: ve ↓ **تفخّمهُ** [**فخّمهُ** ile aynı manaya gelir, yani] onu büyüttü, yahut tazim etti, &c.; eşanlamlısı **أَجَلَّهُ**, ve **عَظَّمَهُ**. (TA.) ― -b2- **تَفْخِيمُ الحَرْفِ** onun **اـِمَالَتُهُ**’sinin zıddıdır [yani, uzatılmış fetha’nın geniş sesiyle (bizim “ball” kelimemizdeki “a” sesine yaklaşan) kelimeyi telaffuz etmek manasına gelir]: (S:) [ve ayrıca **ل** harfinin tam sesiyle:] yahut **التَّفْخِيمُ**, **الاـِمَالَة**’den kaçınmaktır; (K, ve Kull s. 127;) ve **التَّرْقِيقُ**’un zıddıdır; yani **التَّغْلِيظُ**’un aynıdır; ve **ا**’yı **و**’nun mahrecine doğru meylettirmek manasına gelir, **الصَّلَوةُ** kelimesinde olduğu gibi; ve **ل**’yi dilin alt kısmından çıkarmak [yani dili yukarı kıvırarak], **اَللّٰه** kelimesinde olduğu gibi [yani **اللّٰه** kelimesinde, hemen öncesinde bir kesre bulunmadığında]: (Kull, yukarıda geçtiği yerde:) o, [baskın olarak] Hicaz halkına mahsustur; tıpkı **الامالة**’nin Temîm kabilesine mahsus olması gibi. (TA.) -A2- Ayrıca hemen sonra gelen şeye de bak.

5 **تَفَخَّمَ** [**تفخّم** “kendini büyüttü, yahut kendini yüceltti” manasına gelir; فيل maddesinin birinci paragrafında zikredilen bir beyit bunu gösterir; o beyitte M’de ↓ **فَخَّمُوا**’nun **تَفَخَّمُوا** manasına geldiği söylenmiştir. -A2- Ve o, 2 gibi, müteaddîdir de:] 2’ye, birinci cümleye bak.

فَخْمٌ
**فَخْمٌ** ذ [görünüşe göre aslen Büyük, iri, hacimli veya kalın manasına gelir. Ve bundan dolayı,] yanakların elmacıklarında, yahut yüksek kısımlarında, çok eti olan bir adam. (TA.) ― -b2- [Ve baskın olarak,] itibar, rütbe veya nitelik bakımından büyük; (S, K, TA;) bir adama uygulanır: (S, TA:) çoğulu **فِخَامٌ**: müennesi **فَخْمَةٌ**’dir. (TA.) Ve o, **حَسَب**’e de uygulanır [yahut saygı veya şeref iddiasının dayanaklarına]. (TA.) ― -b3- Ve söze, yahut diksyona, (**مَنْطِق,**) “güçlü; sağlam, yahut doğru; yahut fasih, açık, yahut beliğ, ve kapsamlı” manasında; eşanlamlısı **جَزْلٌ**. (S, K.)

فَخْمَةٌ
**فَخْمَةٌ** ذ **فَخْمٌ**’ün müennesi [ona bak]. (TA.) ― -b2- Ve büyük bir ordu yahut askerî kuvvet. (TA.)

فُخَمِيَّةٌ
**فُخَمِيَّةٌ** ذ , **جُهَنِيَّةٌ** gibi, (JK, K, ve TA’da böyle; [CK’de ve K’nın benim yazma nüshamda **فُخَيْمَة**, **جُهَيْنَة** gibi,]) kendini büyütme, kibir, yahut gurur, ve üstünlük taslama. (JK, K, TA.)

فَيْخَمَانٌ
**فَيْخَمَانٌ** ذ otorite sahibi bir kimse, (TA,) hürmet edilen, hükmünden olayların çıkarıldığı, ve onsuz hiçbir işin karara bağlanmadığı kimse. (K, TA. [CK’de bu kelimenin açıklamasında, **يَصْدُرُ**, **يُصْدَرُ** için bir yanlış yazımdır.])

أَفْخَمُ
**أَفْخَمُ** ذ **أَعْظَمُ**’un aynıdır [itibar, rütbe veya nitelik bakımından en büyük, yahut pek büyük manasında; bir adama uygulanır]. (TA.)

مُفَخَّمٌ
**مُفَخَّمٌ** ذ , bir rivayette geçer; Peygamber’e uygulanmış bir sıfat olarak, zihinlerde ve gözlerde [başkalarının: ve genel olarak uygulandığında da böyle] büyütülmüş, tazim edilmiş, yahut saygı veya hürmet veya tazim ile gözetilmiş manasına gelir: beden yapısında irilik değildir: yahut bazılarına göre, yüzünde ↓ **فَخَامَة** [yani] onun asâleti, ve dolgunluğu, güzellikle yahut yakışıklılıkla, ve saygı veya tazim ilham eden bir nitelikle, manasına gelir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَخُمَ
فَخُمَ U ( n. ac. فَخَاْمَة 22t ),
a.  Was bulky, big, thick.

b.  Was great in rank,   in estimation.

فَخَّمَ
فَخَّمَ II ,
a.  Magnified, honoured, revered.

b.  Flattered. - c ), Pronounced, articulated distinctly.

تَفَخَّمَ
تَفَخَّمَ V ,
a.  Aggrandized himself.

فَخْم
فَخْم 1 , ( pl. فِخَاْم 23 ),
a.  Large, big, bulky.

b.  Important, great; esteemed.

c.  Sound, correct.

فَخْمَة
فَخْمَة 1t ,
a.  Large army.

فُخَمِيَّة
فُخَمِيَّة 9yit ,
a.  Haughtiness, pride; self-aggrandizement.

أَفْخَمُ
أَفْخَمُ 14 ,
a.  Exalted; most esteemed.

فَخَّمَ
N. P. فَخَّمَ II ,
a.  Magnified, honoured.

فَخَّمَ
N. Ac. فَخَّمَ II ,
a.  Reading with distinctness, emphasis.

b.  Respect, esteem.

فَيْخَامَان
فَيْخَامَان
a.  Person of authority.

##### Türkçe

**فَخُمَ**
**فَخُمَ** U (isim-fiil **فَخَاْمَة** 22t),
a. Hantal, büyük, kalın oldu.

b. Rütbede, itibarca büyük oldu.

**فَخَّمَ**
**فَخَّمَ** II,
a. Büyüttü, tazim etti, saygı gösterdi.

b. Yağ çekti. - c), Açıkça telaffuz etti, belirgin biçimde boğumladı.

**تَفَخَّمَ**
**تَفَخَّمَ** V,
a. Kendini büyüttü.

**فَخْم**
**فَخْم** 1, (çoğulu **فِخَاْم** 23),
a. Büyük, iri, hantal.

b. Önemli, büyük; itibarlı.

c. Sağlam, doğru.

**فَخْمَة**
**فَخْمَة** 1t,
a. Büyük ordu.

**فُخَمِيَّة**
**فُخَمِيَّة** 9yit,
a. Kibir, gurur; kendini büyütme.

**أَفْخَمُ**
**أَفْخَمُ** 14,
a. Yüce; en itibarlı.

**فَخَّمَ**
Özel isim **فَخَّمَ** II,
a. Büyüttü, tazim etti.

**فَخَّمَ**
İsim-fiil **فَخَّمَ** II,
a. Açıklıkla, vurgu ile okuma.

b. Saygı, itibar.

**فَيْخَامَان**
**فَيْخَامَان**
a. Otorite sahibi kimse.
