# فخم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AE%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فخم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فخم

فَخُم الشيءُ يَفْخُم فَخامة وهو فَخْم: عَبُلَ، والأُنثى فَخْمة. وفَخُم الرجل، بالضم، فَخامة أي ضَخُم. ورجل فَخْم أي عظيم القدر. وفَخَّمه وتَفَخَّمه: أجَلَّه وعظَّمه؛ قال كثير عزة:
فأنْتَ، إذا عُدَّ المَكارم، بَيْنَه
وبَينَ ابنِ حَرْبٍ ذِي النُّهى المُتَفَخِّم
والتَّفْخِيم: التعظيم. وفَخَّم الكلام: عظَّمه. ومنطق فَخْم: جَزَل، على المثل، وكذلك حسَبٌ فَخْم؛ قال:
دَعْ ذا وبَهِّجْ حَسَباً مُبَهَّجَا
فَخْماً، وسَنِّنْ مَنْطِقاً مُزَوَّجا
وروي في حديث أبي هالة: أن النبي، صلى الله عليه وسلم، كان فَخْماً مُفَخَّماً أَي عظيماً مُعَظَّماً في الصدور والعيون، ولم تكن خِلْقته في جسمه الضخامة، وقيل: الفَخامة في وجهه نُبْلُه وامْتِلاؤه مع الجمال والمهابة. وأتيْنا فلاناً فَفَخَّمْناه أي عَظَّمْناه ورفعنا من شأْنه؛ قال رؤبة:نَحْمَدُ مَوْلانا الأجَلَّ الأفْخَما
والفَيْخَمانُ: الرئيس المُعظَّم الذي يُصدَر عن رأْيه ولا يُقطع أمرٌ دونه. أبو عبيد: الفَخامة في الوجه نُبله وامْتِلاؤه. ورجل فَخْم: كثير لحم الوَجْنَتين. والتفخيم في الحروف ضد الإمالة. وألف التفخيم: هي التي تجدها بين الألف والواو كقولك سلام عليكم وقامَ زيد، وعلى هذا كتبوا الصلوة والزكوة والحيوة، كل ذلك بالواو لأن الألف مالت نحو الواو، وهذا كما كتبوا إحديهما وسويهن بالياء لمكان إمالة الفتحة قبل الألف إلى الكسرة.

### Türkçe

**فَخُم** şey **يَفْخُم** **فَخامة** olur ve o **فَخْم**dur: irileşti; dişisi **فَخْمة**dir.

Ve adam **فَخُم** oldu, (zammesiyle), **فَخامة** yani irileşti. Ve **فَخْم** adam yani büyük değer sahibi.

Ve onu **فَخَّمه** ve **تَفَخَّمه**: onu yüceltti ve büyüttü; Kesîr ‘Azze dedi:
فأنْتَ، إذا عُدَّ المَكارم، بَيْنَه
وبَينَ ابنِ حَرْبٍ ذِي النُّهى المُتَفَخِّم

Ve **التَّفْخِيم**: büyütmedir. Ve sözü **فَخَّم** etti: onu büyüttü. Ve **فَخْم** mantık: gür/sağlam, mesel üzere; ve yine **فَخْم** soy-sop; dedi:
دَعْ ذا وبَهِّجْ حَسَباً مُبَهَّجَا
فَخْماً، وسَنِّنْ مَنْطِقاً مُزَوَّجا

Ve Ebû Hâle hadîsinde rivayet olundu: Peygamberin, sallallahu aleyhi ve sellem, **فَخْماً مُفَخَّماً** olduğu; yani göğüslerde ve gözlerde büyük, yüceltilmiş; ve yaratılışı bedeninde irilik değildi; ve denildi: yüzdeki **الفَخامة** onun soyluluğu ve güzellik ve heybet ile birlikte dolgunluğudur. Ve falana geldik de onu **فَفَخَّمْناه**; yani onu büyüttük ve onun şanından yükselttik; Rü’be dedi:
نَحْمَدُ مَوْلانا الأجَلَّ الأفْخَما

Ve **الفَيْخَمانُ**: görüşünden çıkılan ve onun dışında bir iş kesilip bitirilmeyen, yüceltilmiş reis. Ebû Ubeyd: yüzdeki **الفَخامة** onun soyluluğu ve dolgunluğudur. Ve **فَخْم** adam: yanakların etinin çok olanı. Ve harflerde **التفخيم** imâlenin zıddıdır. Ve **ألف التفخيم**: onu elif ile vav arasında bulduğun şeydir; “سلام عليكم” ve “قامَ زيد” demen gibi. Ve bunun üzerine **الصلوة** ve **الزكوة** ve **الحيوة** yazdılar; bunların hepsi vav ile; çünkü elif vava doğru meyletti. Ve bu, fethanın eliften önce kesreye doğru imâlesi sebebiyle, **إحديهما** ve **سويهن**i yâ ile yazmaları gibidir.
