# فخم — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AE%D9%85/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فخم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D9%85.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: فخم

(باب الفاء والخاء وما يثلثهما)
(فخر) الفاء والخاء والراء أَصلٌ صحيحٌ، وهو يدلُّ على عِظَم وقِدم. من ذلك الفخر. ويقولون في العبارة عن الفَخْر: هو عَدُّ القديم، وهو الفَخَر أيضاً. قال أبو زيد: فَخَرت الرَّجلَ على صاحبه أفْخَرُه فخراً: أي فضَّلتُه عليه. والفَخِير: الذي يفاخرك، بوزن الخصيم. والفِخِّير: الكثير الفَخْر. والفاخر: الشيء الجيِّد. والتفخُّر: التعظُّم. ونخلةٌ فَخُور: عظيمة الجِذْع غليظةُ السَّعَف. والناقة الفَخور: العظيمة الضَّرْع القليلةُ الدَّرِّ. كذا قال ابن دريد(1) . والفاخر من البُسْر: الذي يعظُمُ ولا نَوَى فيه. ويقولون: فرسٌ فَخُور، إذا عظُمَ جُرْدانه.‏
ومما شذَّ عن هذا الأصل الفَخَّار من الجِرَارِ(2) ، معروف.‏
(فخل) الفاء والخاء واللام ليس فيه شيء. غير أنَّ ابنَ دريد(3) زعم أنَّه يقال: تفخّل الرجل، إذا أظهَرَ الوقار والحِلْمَ. وتفخَّل أيضاً. إذا تهيَّأ ولَبِسَ أحسنَ ثيابِه.‏
(فخم) الفاء والخاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على جَزَالةٍ وعِظَم. يقال: منطِقٌ فَخْم: جزل. ويقولون: الفَخْم من الرِّجال: الكثير لحم الوجْنَتين.‏
(فخت) الفاء والخاء والتاء كلمة، وهي الفَخْت، ويقولون: إنَّه ضوء القمرِ أوّلَ ما يبدو منه. ومنه اشتقاق الفاختة، للونها.‏
(فخذ) الفاء والخاء والذال كلمةٌ واحدة، وهي الفَخِذ من الإنسان، معروفة، واستعير* فقيل الفَخْذ بسكون الخاء، دون القَبِيلة وفوق البَطْن، والجمع أفخاذ.‏
--------------ـــ
(1) نص الجمهرة (2: 211) : "ويقال شاة فخور، إذا عظم ضرعها وقل لبنها".‏
(2) في الأصل: "الجراد"، صوابه في المجمل واللسان.‏
(3) في الجمهرة (2: 238) .‏

ـ

### Türkçe

(باب **الفاء** و**الخاء** وما يثلثهما)
(**فخر**) **الفاء** ve**الخاء** ve**الراء** sahih bir asıldır; ve o, büyüklüğe ve eskiliğe delâlet eder. Bundan: **الفخر**. Ve **الفَخْر** hakkında ibarede derler: o, eskiyi saymadır; ve o, **الفَخَر** da(dır). Ebû Zeyd dedi: **فَخَرتُ** adamı arkadaşına karşı **أفْخَرُه** **فخراً**: yani onu ona karşı üstün tuttum. Ve **الفَخِير**: seninle övüşen; **الخصيم** vezninde. Ve **الفِخِّير**: **الفَخْر**ı çok olan. Ve **الفاخر**: iyi şey. Ve **التفخُّر**: büyüklük taslama. Ve **نخلةٌ فَخُور**: gövdesi büyük, yaprak sapı kalın. Ve **الناقة الفَخور**: memesi büyük, sütü az olan. İbn Düreyd(1) böyle dedi. Ve **الفاخر** **البُسْر**den: büyüyen ve içinde çekirdek olmayan. Ve derler: **فرسٌ فَخُور**; eğer onun **جُرْدانه** büyürse.
Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **الفَخَّار** **الجِرَارِ**den(2); bilinen.

(**فخل**) **الفاء** ve**الخاء** ve**اللام**da bir şey yoktur. Ancak İbn Düreyd(3) zannetti ki denilir: **تفخّل** adam; eğer vakar ve hilm(i) ortaya koyarsa. Ve **تفخَّل** de; eğer hazırlandı ve en güzel elbiselerini giydi ise.

(**فخم**) **الفاء** ve**الخاء** ve**الميم** sahih bir asıldır; ciddiliğe ve büyüklüğe delâlet eder. Denilir: **منطِقٌ فَخْم**: ciddi. Ve derler: erkeklerden **الفَخْم**: iki yanağın et(i) çok olan.

(**فخت**) **الفاء** ve**الخاء** ve**التاء** bir kelimedir; ve o, **الفَخْت**tir. Ve derler: o, ondan ilk belirdiği vakit ayın ışığıdır. Ve ondan **الفاختة**nin iştikakı; rengi için.

(**فخذ**) **الفاء** ve**الخاء** ve**الذال** tek bir kelimedir; ve o, insandan **الفَخِذ**dir; bilinen. Ve ödünç alındı, böylece denildi: **الفَخْذ** ( **الخاء**’ın sükûnu ile), kabileden aşağı ve batından yukarı; ve cem‘i: **أفخاذ**.

--------------ـــ
(1) Cümhere metni (2: 211): “Ve denilir: **شاة فخور**; eğer memesi büyür ve sütü azalırsa.”
(2) Asılda: “**الجراد**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**dadır.
(3) **الجمهرة**de (2: 238).‏

ـ
