# فدد (ف-د-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AF%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - د - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال والفاء
د ف، ف د يستعملان
دف:
الدَّفُّ والدَّفَّةُ: الجَنْب لكل شيء، قال:
ووانيةٍ زَجَرْتُ على وَجاها		قريحَ الدَّفَّتَيْنِ من البِطـانِ
والدُّفُّ لغةُ أهل الحِجاز في الدَّفِّ الذي يُضرَبُ به، والدَّفّافُه عامِلُه.
ودَفَّتا الطَّبْل: اللتان على رأسه.
ودَفَّتا المُصحَف: ضِمامتاه من جانِبَيهِ.
والدَّفيفُ: أن يدِّفَ الطائرُ على وجه الأرض بتحريك جَناحَيْهِ، ورِجلاه في الأرض، وهو يطير ثم يستَقلُّ، قال الراجز:
والنَّسْرُ قد ينهَضُ وهو دافِي
فخَفَّفَ وكَسَرَ على سكرة دافِف وحَذَف الفاءَ.
والدافَّةُ: قَومٌ يَسيرون سَيْراً ليِّنا ليس بالشديد، وهم يَدِفُونَ دفيفاً.
ودافَفْتُ الرجلَ دِفافاً ومُدافَّةً، وهو إجهازكَ عليه أي مبادرةٌ إلى قَتله، والآمِرَ الذي يأمرُ يقول: دافَّ الرجلَ أي ائْتِ عليه، ويُخَفَّف في لغة جُهَينةَ فيقال: دافَيتُه، ويأمُرُ فيقول: دافِ يا هذا.
وتَدافَّ القومُ: ذكَرَ بعضُهم بعضاً، ولا أراه مأخوذاً في الأمر من هذا.
فد:
الفَديدُ: صوت كالخفيف، وقد فَدَّ يفِدُّ فَديداً، ومنه الفَدْفَد، قال النابغة:
أوابِدُ كالسَّلامِ إذا استَمَرَّتْ		فليس يرُدُّ فَدْفَدَها التَّظَنِّي
وفلاةٌ فَدْفَد: لا شيءَ فيها وبها كذا، قال:
قَلائِصٌ إذا عَلَوْنَ فَدْفَدا
وفي الحديث: هَلَكَ الفَدّادون إِلّا من أعطاها في نَجدتها ورِسْلها، والفَدّادون هنا أصحابُ الإِبِل، يقول: إِلاّ من أخرَجَ زَكاتَها في شِدَّتِها ورَخائها.
ويقال: فَديدٌ من الإِبِل، يصف الكَثْرة.

##### Türkçe

باب **الدال** و**الفاء**
**د ف**، **ف د** kullanılırlar
**دف**:
**الدَّفُّ** ve **الدَّفَّةُ**: her şey için yan, dedi ki:
ووانيةٍ زَجَرْتُ على وَجاها		قريحَ **الدَّفَّتَيْنِ** من البِطـانِ
**الدُّفُّ**: **الدَّفِّ** hakkında, onunla vurulan (çalgı) için Hicaz ehlinin dilidir; **الدَّفّافُه** ise onun işçisidir.
**دَفَّتا الطَّبْل**: onun başında olan iki (parça).
**دَفَّتا المُصحَف**: iki yanından olan iki kapağı.
**الدَّفيفُ**: kuşun, iki kanadını hareket ettirerek yer yüzü üzerinde **يدِّفَ** etmesi; iki ayağı yerde iken, o uçar sonra yükselir, recez söyleyen dedi ki:
والنَّسْرُ قد ينهَضُ وهو دافِي
Böylece hafifletti ve **دافِف**’te sükûnlu üzerine kırdı; **الفاء**’yı düşürdü.
**الدافَّةُ**: şiddetli olmayan yumuşak bir yürüyüşle yürüyen bir kavim; onlar **يَدِفُونَ** olarak **دَفيفاً** ederler.
**دافَفْتُ** adamı **دِفافاً** ve **مُدافَّةً** (ettim): bu, ona karşı işi bitirmen, yani onu öldürmeye acele etmendir; emreden, emrederken der ki: **دافَّ** adamı, yani ona gel (işini bitir); Cüheyne lehçesinde hafifletilir de **دافَيتُه** denir; emrederken de der ki: **دافِ** ey şu.
**تَدافَّ** kavim: bazısı bazısını andı; ve ben bunun emir (kipi) hususunda bundan alınmış olduğunu sanmıyorum.
**فد**:
**الفَديدُ**: hafif gibi bir ses; ve **فَدَّ** eder, **يفِدُّ** olarak **فَديداً** (eder); bundan **الفَدْفَد** (vardır), Nâbiga dedi ki:
أوابِدُ كالسَّلامِ إذا استَمَرَّتْ		فليس يرُدُّ **فَدْفَدَها** التَّظَنِّي
Ve **فلاةٌ فَدْفَد**: içinde hiçbir şey olmayan, ve onda şöyle şöyle (olan) (çöl), dedi ki:
قَلائِصٌ إذا عَلَوْنَ **فَدْفَدا**
Hadiste: **هَلَكَ الفَدّادون**, ancak onu (deveyi) onun sıkıntısında ve gevşekliğinde verene (helâk yoktur); buradaki **الفَدّادون** deve sahipleridir; der ki: ancak onun zekâtını onun şiddetinde ve rahatında çıkaran (kurtulur).
Ve denir ki: develerden **فَديدٌ**, çokluğu vasfeder.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الأصمعيّ: الفَديدُ: الصوت. وقد فَدَّ الرجل يَفِدُّ فَديداً. ورجلٌ فَدَّادٌ: شديدُ الصوتِ. وفي الحديث: "إنَّ الجفاء والقسوة في الفَدَّادينَ"، بالتشديد، وهم الذين تعلوا أصواتُهم في حروثِهِم ومواشيهم. وأما الفَدادينُ بالتخفيف، فهي البقر التي تحرث، واحدها، فَدَّانٌ بالتشديد.

##### Türkçe

الأصمعيّ: **الفَديدُ**: ses. Ve gerçekten adam **فَدَّ** eder, **يَفِدُّ** eder, **فَديداً** (olarak). Ve **رجلٌ فَدَّادٌ**: sesi şiddetli (olan). Ve hadiste: "Şüphesiz kabalık ve katılık **الفَدَّادينَ**’dedir", şeddeli olarak; ve onlar, ekinlerinde ve davarlarında sesleri yükselen kimselerdir. Ama **الفَدادينُ** tahfif ile ise, o, süren sığırlardır; onun teki, şeddeli olarak **فَدَّانٌ**’dır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَديدُ: الصوتُ، وقيل: شدته، وقيل: الفَدِيدُ والفَدْفَدَة صوت كالحفيفِ. فَدَّ يَفِدُّ فَدّاً وفَديداً وفَدْفَدَ إِذا اشتدَّ صوتُه؛ وأَنشد:
أُنْبِئْتُ أَخْوالي بَني يَزِيدُ،
ظُلْماً عَلَيْنا لَهُمُ فَدِيدُ
ومنه الفَدْفَدَةُ؛ قال النابغة:
أَوابِدُِ كالسَّلامِ إِذا استمرَّتْ،
فَلَيْس يَرُدُّ فَدْفَدَها التَّظَنِّي
(* في ديوان النابغة:
قوافي كالسِلام إذا استمرتْ * فليس يردُّ مذهبها التظنّي). ورجل فَدِّادٌ: شديدُ الصوتِ جافي الكلامِ. وحكى اللحياني: رجل فُدْفُدٌ وفُدَفِدٌ.
وفدَّ يَفِدُّ فدًّا وفَديداً وفَدْفَدَ: اشتدّ وطؤَه فوق الأَرض مَرَحاً ونشاطاً.
ورجل فَدَّادٌ: شديد الوَطْءِ. وفي الحديث حكاية عن الأَرض: وقد كنت تَمْشي فوقي فَدَّاداً أَي شديدَ الوَطءِ. وفي الحديث: أَن الأَرض إِذا دُفِنَ فيها الإِنسانُ قالت له: ربما مَشَيْتَ عليَّ فَدَّاداً ذا مالٍ كثير وذا أَمَلٍ كبير وذا خيلاءَ وسَعْيٍ دائمٍ. ابن الأَعرابي: فَدَّدَ الرجلُ أَ ذا مشى على الأَرض كِبراً وبَطَراً. وفَدَّدَ الرجلُ إِذا صاح في بيعه وشرائه. وفَدَّتِ الإِبل فَدِيداً: شَدَخَته الأَرضَ بِخِفافِها من شدة وطئها؛ قال المعلوّط السعدي:
أَعاذِلَ، ما يُدْرِيكِ أَنْ رُبَّ هَجْمَةٍ
لأَخْفافِها، فَوْقَ المِتانِ، فَدِيدُ؟
ورواه ابن دريد: فوق الفَلاةِ فَدِيد، قال: ويروى وئيدُ، قال: والمعنيان متقاربات. وفدَّ الطائرُ يَفِدُّ فَدِيداً: حَثَّ جناحَيْه بسطاً وقبضاً.والفَدِيد: كثرة الإِبل. وإِبل فَديدٌ: كثيرة.
والفدّادون: أَصحاب الإِبل الكثيرة الذين يملك أَحدهم المائتين من الإِبل إِلى الأَلف؛ يقال له: فَدَّادٌ إِذا بلغ ذلك وهم مع ذلك جُفاةٌ أَهلُ خُيَلاء. وفي الحديث: هلك الفدَّادون إِلاَّ من أَعطى في نَجْدَتها ورِسْلِها، أَراد الكثيري الإِبل، كان أَحدهم إِذا ملَكَ المِئين من الإِبل إِلى الأَلف قيل له: فَدَّادٌ وهو في معنى النَّسَب كَسَرّاجٍ وعَوَّاجٍ؛ يقول: إِلا من أَخْرَجَ زكاتَها في شدتِها ورخائها. وقال ثعلب: الفَدَّادون أَصحاب الوبر لغلظ أَصواتِهم وجفَائِهم، يعني بأَصحاب الوبر أَهل البادية، والفدَّادون: الفلاَّحون. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَن الجفاء والقَسْوة في الفَدَّادِين. قال أَبو عمرو: هي الفَدادِينُ، مخففة، واحدها فَدَّانٌ، بالتشديد؛ عن أَبي عمرو، وهي البقر التي يحرث بها، وأَهلُها أَهلُ جَفَاء وغِلظة. وقال أَبو عبيد: ليس الفَدادِينُ من هذا في شيء ولا كانت العرب تعرفها إِنما هذه للرومِ وأَهلِ الشام، وإِنما افتتحت الشام بعد النبي، صلى الله عليه وسلم، ولكنهم الفَدَّادون، بتشديد الدال، واحدهم فَدّادٌ؛ قال الأَصمعي: وهم الذين تعلو أَصواتهم في حُروثِهم وأَموالهم مواشيهم وما يعالجون منها، وكذلك قال الأَحمر؛ وقيل: هم المكثرون من الإِبل، وقال أَبو العباس: في قوله الجَفاءُ، والقَسْوَةُ في الفَدَّادِينَ؛ هم الجَمَّالون والرُّعْيان والبقَّارون والحَمَّارون. وفَدْفَدَ إِذا عدا هارباً من سبع أَو عدوّ
(* قوله «وفدفد إذا عدا هارباً من سبع
أو عدوّ» وساق الحديث وقال بعده: يقال فدفد إلخ سابق الكلام ولاحقه يقتضي ان الحديث تفدفدان وانت تراه تفدّان هنا وشرح القاموس فلعل أصل العبارة وفدّ يفد وفدفد إذا إلخ.) وفي حديث أَبي هريرة: أَنه رأَى رجلين يُسْرِعانِ في الصلاة فقال: ما لكما تَفِدَّانِ فَدِيدَ الجمل؟ يقال: فَدْفَدَ الإِنسان والجمل إِذا علا صوته؛ أَراد أَنهما كانا يَعْدُوان فيسمع لعدوهما صوت.
والفُدادُ: ضرب من الطير، واحدته فُدَادَة. ورجل فَدَّادَة وفَدادَةٌ: جبان؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
أَفَدادَةٌ عِندَ اللقاءِ، وقَيْنَةٌ
عِندَ الإِيابِ، بِخَيبَةٍ وصُدُودِ؟
واختار ثعلب فَدَّادَةٌ عند اللقاء أَي هو فَدّادَةٌ، وقال: هذا الذي أَختاره.

##### Türkçe

**الفَديدُ**: ses; ve denildi: onun şiddeti; ve denildi: **الفَدِيدُ** ve **الفَدْفَدَة** bir sestir, hışırtı gibi. **فَدَّ يَفِدُّ** **فَدّاً** ve **فَديداً** ve **فَدْفَدَ**: sesi şiddetlendiği zaman; ve inşad etti:
أُنْبِئْتُ أَخْوالي بَني يَزِيدُ،
ظُلْماً عَلَيْنا لَهُمُ فَدِيدُ
Ve ondan **الفَدْفَدَةُ**; Nâbiga dedi:
أَوابِدُِ كالسَّلامِ إِذا استمرَّتْ،
فَلَيْس يَرُدُّ فَدْفَدَها التَّظَنِّي
(* Nâbiga divanında:
قوافي كالسِلام إذا استمرتْ * فليس يردُّ مذهبها التظنّي).
Ve bir adam **فَدِّادٌ**: sesi şiddetli, sözde kaba. Lihyânî nakletti: bir adam **فُدْفُدٌ**
ve **فُدَفِدٌ**.

Ve **وفدَّ يَفِدُّ** **فدًّا** ve **فَديداً** ve **فَدْفَدَ**: yeryüzü üzerinde, sevinç ve canlılıkla, basışını şiddetlendirdi.

Ve bir adam **فَدَّادٌ**: basışı şiddetli. Hadiste, yerden bir hikâye: “ve sen benim üzerimde **فَدَّاداً** yürürdün” yani basışı şiddetli. Hadiste: yere insan gömüldüğü zaman ona dedi ki: “belki sen benim üzerimde **فَدَّاداً** yürürdün; çok mal sahibi ve büyük ümit sahibi ve kibir ve daimî koşuşturma sahibi.” İbnü’l-A‘râbî: **فَدَّدَ** adam: yani yeryüzü üzerinde kibir ve azgınlıkla yürüdü. Ve **فَدَّدَ** adam: alışverişinde bağırdığı zaman. Ve develer **فَدِيداً** yaptı: basışının şiddetinden, nalınlarıyla yeri ezdi; Mu‘allût es-Sa‘dî dedi:
أَعاذِلَ، ما يُدْرِيكِ أَنْ رُبَّ هَجْمَةٍ
لأَخْفافِها، فَوْقَ المِتانِ، فَدِيدُ؟
İbn Düreyd onu şöyle rivayet etti: “فوق الفَلاةِ فَدِيد”; dedi ki: “وئيدُ” diye de rivayet olunur; dedi ki: iki mânâ birbirine yakındır. Ve kuş **فَدِيداً** yapar: iki kanadını açıp kapayarak çırptı. Ve **الفَدِيد**: develerin çokluğu. Ve **إِبل فَديدٌ**: çoktur.

Ve **الفدّادون**: çok deve sahipleri; onlardan birinin iki yüz deveden bine kadar deveye sahip olduğu kimseler; buna ulaştığı zaman ona **فَدَّادٌ** denir; ve onlar bununla beraber kaba, kibir ehli kimselerdir. Hadiste: “**الفدَّادون** helâk oldu; ancak onun sıkıntısında ve bolluğunda veren müstesna”; çok develileri kastetti; onlardan biri yüzlerce deveden bine kadar deveye sahip olunca ona **فَدَّادٌ** denirdi; ve o, nisbet mânâsında **كَسَرّاجٍ** ve **عَوَّاجٍ** gibidir; der ki: ancak onun şiddetinde ve rahatında zekâtını çıkaran. Sa‘leb dedi: **الفَدَّادون** yün sahipleridir; seslerinin kalınlığından ve kabalıklarından dolayı; yün sahipleriyle bedevîleri kastediyor; ve **الفدَّادون**: çiftçilerdir. Nebî’nin, sallallahu aleyhi ve sellem, hadisinde: kabalık ve katılık **الفَدَّادِين**dedir. Ebû Amr dedi: o **الفَدادِينُ**dur, hafifletilmiş; tekili **فَدَّانٌ**, şeddeli; Ebû Amr’dan; ve o, onunla sürülen sığırlardır; ve sahipleri kabalık ve katılık ehlidir. Ebû Ubeyd dedi: **الفَدادِينُ** bununla hiçbir şeyden değildir ve Araplar onu bilmezdi; bu ancak Rumlar ve Şam ehli içindir; Şam ancak Nebî’den, sallallahu aleyhi ve sellem, sonra fethedildi; fakat onlar **الفَدَّادون**dur, **الدال** şeddeli; tekilleri **فَدّادٌ**; Asma‘î dedi: onlar, ekinlerinde ve mallarında, hayvanlarında ve ondan uğraştıkları şeylerde sesleri yükselen kimselerdir; Ahmer de böyle dedi; ve denildi: onlar deveyi çok olanlardır. Ebû’l-Abbâs dedi: “kabalık ve katılık **الفَدَّادِينَ**dedir” sözünde; onlar deveci, çoban, sığırcı ve eşekçilerdir. Ve **فَدْفَدَ**: bir yırtıcıdan yahut bir düşmandan kaçarak koştuğu zaman.
(* “وفدفد إذا عدا هارباً من سبع
أو عدوّ” sözü: hadisi sevk etti ve ondan sonra dedi ki: **فدفد** denir vb.; önceki ve sonraki söz, hadisin **تفدفدان** olduğunu gerektirir; sen ise burada onun **تفدّان** olduğunu görüyorsun; ve Kâmûs’un şerhi; belki ibarenin aslı: **وفدّ يفد وفدفد إذا** vb.). Ebû Hureyre hadisi: iki adamın namazda acele ettiklerini gördü de dedi ki: “size ne oluyor, devenin **فَدِيدَ**i gibi **تَفِدَّانِ** ediyorsunuz?” Denir: insan ve deve **فَدْفَدَ** eder; sesi yükseldiği zaman; onların koşuyor olduklarını ve koşmalarından bir ses işitildiğini kastetti.

Ve **الفُدادُ**: kuştan bir tür; tekili **فُدَادَة**. Ve bir adam **فَدَّادَة** ve **فَدادَةٌ**: korkak; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşad etti:
أَفَدادَةٌ عِندَ اللقاءِ، وقَيْنَةٌ
عِندَ الإِيابِ، بِخَيبَةٍ وصُدُودِ؟
Sa‘leb “**فَدَّادَةٌ** عند اللقاء”u seçti; yani o **فَدّادَةٌ**dır; ve dedi: benim seçtiğim budur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف د د * * الفَدِيدُ * الصوت وقد * فَدَّ * الرجل يفد بالكسر فدِيداً * ورجل * فَدّادٌ * بالفتح والتشديد أي شديد الصوت وفي الحديث ﴿إن الجفاء والقسوة في الفَدَّادين﴾ وهم الذين تعلوا أصواتهم في حروثهم ومواشيهم

##### Türkçe

* ف د د * **الفَدِيدُ**: ses. Ve muhakkak **فَدَّ** adam, kesre ile **يفد**; **فدِيداً** (olarak). Ve adam **فَدّادٌ**, fetha ve şeddeli; yani sesi şiddetli. Ve hadiste: {Şüphesiz kabalık ve katılık **الفَدَّادين**dedir.} Onlar, ekinlerinde ve hayvanlarında seslerini yükselten kimselerdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفديد: رفع الصوت أو شدته أو الصوت بنفسه، أو صوت عدو الشاة، أو صوت عدوها مع رعاتها وحداتها. وفي حديث أبي هريرة. خرج رجلان يريدان الصلاة، قالا: فأدركنا أبا هريرة، وهو أمامنا، فقال: ما لكما تفدان فديد الجمل? قلنا: أردنا الصلاة. قال: للعامد إليها كالقائم فيها. يقال فدفد الإنسان والجمل، إذا علا صوته. أراد أنهما كانا يعدوان فيسمع لعدوهما صوت. أو الفديد صوت كالحفيف، بالحاء المهملة، وكذا الفدفدة، وقد فد يفد، من حد ضرب، في الكل، أي مما تقدم من المعاني المذكورة، فدا، وفديدا وفدفدة. والفداد، ككتان: الرجل الصيت، أي شديد الصوت الجافي الكلام، الغليظه، كالفدفد، كهدهد، والفدفد، مثل علبط، وهذه حكاها اللحياني.والفداد: الشديد الوطء، فد يفد فدا وفديدا وفدفد: اشتد وطؤه فوق الأرض، مرحا ونشاطا، وفي الحديث، حكاية عن الأرض: وقد كنت تمشي فوقي فدادا وفي حديث آخر: أن الأرض، إذا دفن فيها الإنسان قالت له: ربما مشيت علي فدادا، ذا مال كثير، ذا أمل كبير، وذا خيلاء، وسعي دائم. ثم قال ابن الأعرابي: فدد الرجل، إذا مشى على الأرض كبرا وبطرا. والفداد: مالك المئين في الإبل، هكذا بصيغة الجمع في نسختنا، وفي غالب الأمهات اللوية. وفي بعض النسخ المائتين، تثنية المائة وهو الذي في النهاية، ورجحه شيخنا وليس بشي. قال الصاغاني: وكان أحدهم إذا ملك الميئن من الإبل إلى الألف يقال له فداد، وهو في معنى النسب كسراج وعواج وبتات. والفداد أيضا: المتكبر البطر، مأخوذ من قول ابن الأعرابي المتقدم ج: الفدادون، وهم أيضا الجمالون والرعيان والبقارون، والحمارون، قاله أبو العباس في تفسير قوله: الجفاء والقسوة في الفدادين. وقيل: الفدادون: الفلاحون قال الزمخشري: لصياحهم في حروثهم، وتقول: من صحب الفدادين، فلا دنيا نال ولا دين. وقال ثعلب: الفدادون: أصحاب الوبر، لغلظ أصواتهم وجفائهم، وهم أصحاب البادية. وفي شرح شيخنا: وهم الذين يسكنون الفدافد، وقال أبو عمرو: هي الفدادين مخففة، واحدها: فدان بالتشديد، وهي البقر التي يحرث بها وأهلها أهل جفاء وغلظة. وقال أبو عبيد: ليس الفدادين من هذا في شيء، ولا كانت العرب تعرفها، إنما هذه للروم وأهل الشام إنما افتتحت الشام بعد النبي صلى الله عليه وسلم، ولكنهم الفدادون، بتشديد الدال، واحدهم فداد. قال الأصمعي: وهم الذين تعل أصواتهم في حروثهم وأموالهم ومواشيهم وما يعالجون منها، وكذلك قال الأحمر.
 وقيل: هم المكثرون من الإبل وهم مع ذلك جفاة، أهل خيلاء. والفدادة، بهاء: الضفدع لنقيقها، مأخوذ من الفديد وهو الجلبة. والفدادة: الجبان، ويخفف في الأخير، عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  أفدادة عند اللقـاء وقـينة                      عند الإياب بخيبة وصدود

  واختار ثعلب فدادة عند اللقاء أي هو فدادة. وقال: هذا الذي أختاره. والفدفد: الهدبد وزنا ومعنى، عن ابن شميل، وفي التهذيب، في الرباعي: لبن هدبد وفدفد، وهو: الحامض الخاثر. وعن ابن الأعرابي: يقال للبن الثخين: فدفد. والفدادة، كسلالة: طائر، عن ابن دريد، واحدته: فداد. والفدفد: الفلاة التي لا شيء بها، وقيل: هي الأرض الغليظة ذات الحصى. وقيل: المكان الصلب الغليظ، قال:
  ترى الحرة السوداء يحمر لونها                      ويغبر منها كل ريع وفـدفـد والفدفد: المكان المرتفع فيه صلابة. وقيل: الفدفد الأرض المستوية. وفدفد اسم امرأة، قال الأخطل:
  وقلت لحاديهن ويحك غننـا                      لجلداء أو بنت الكناني فدفدا والفدين، بفتح، وتشديد الدال المكسورة: ع بحوران، منه سعيد بن خالد العثماني، من ذرية سيدنا عثمان رضي الله عنه، وهو الذي ادعى الخلافة أيام هارون الرشيد، وفي بعض النسخ: زمن المأمون. وفد يفد فديدا وفدفد، إذا عدا هاربا. ويقال: هو يفد لي، من حد ضرب، ويعدن أي يوعدني ويهددني. وعن ابن الأعرابي: فدد الرجل تفديدا، إذا مشى على الأرض كبرا وبطرا، وفدد البائع: صاح في بيعه وشراه، ولفظ الشرى من الأضداد. وفدفد الرجل، إذا عدأ هاربا من سبع أو عدو، قال النابغة:
  أوابد كالسلام إذا استمرت                      فليس يرد فدفدها التظني ومما يستدرك عليه: فدت الإبل فديدا: شدخت الأرض بخفافها، من شدة وطئها، قال المعلوط السعدي:
  أعاذل ما يدرك أن رب هجمة                      لأخفافها فوق المتـان فـديد ورواه ابن دريد: فوق الفلاة فديد. قال: ويروى: وئيد. قال: والمعنيان متقاربان. وفد الطائر يفد فديدا: حث جناحيه بسطا وقبضا. وفدويه بضم الدال المشددة، جد أبي الحسن محمد بن إسحاق بن محمد الكوفي، ثقة، حدث.

##### Türkçe

**الفديد**: sesi yükseltmek yahut onun şiddeti yahut sesin bizzat kendisi; yahut koyunun koşuşunun sesi; yahut onun çobanları ve sürücüleriyle birlikte koşuşunun sesi. Ebû Hureyre hadîsinde: “İki adam namazı istemiş olarak çıktı; dediler ki: Ebû Hureyre’ye yetiştik, o da önümüzde idi; dedi ki: Size ne oluyor da deve **فديد**’iyle **تفدان** ediyorsunuz? Dedik: Namazı istedik. Dedi: Ona kasıtlı giden, onun içinde duran gibidir.” Denir: insan ve deve **فدفد** etti; sesi yükseldiği zaman. Onun muradı: ikisinin koşuyor olmaları ve koşuşlarından bir ses işitilmesidir. Yahut **الفديد**: **الحفيف** gibi bir sestir; **الحاء** المهملة ile; ve yine **الفدفدة** de böyledir. Ve **فد** **يفد**; **ضرب** babından; hepsinde, yani zikredilmiş mânâlardan ileride geçenlerin tamamında: **فدا** ve **فديدا** ve **فدفدة**.

Ve **الفداد**; **كتان** gibi: şöhretli adam; yani sesi şiddetli, sözü kaba, kalını; **الفدفد** gibi; **هدهد** gibi. Ve **الفدفد**; **علبط** misali; bunu **اللحياني** rivayet etmiştir.

Ve **الفداد**: basışı şiddetli olan. **فد** **يفد** **فدا** ve **فديدا** ve **فدفد**: yerin üstünde basışı şiddetlendi; sevinç ve canlılıkla. Ve hadîste, yerden hikâye olarak: “Üstümde **فدادا** yürür idin.” Ve başka bir hadîste: “Yer, insan içine gömüldüğü zaman ona der ki: Belki üzerimde **فدادا** yürüdün; çok mal sahibi, büyük emel sahibi, kibir sahibi ve daimî koşuşturmaya sahip olarak.” Sonra İbnü’l-A‘râbî dedi: adam **فدد** etti; yeryüzünde kibir ve azgınlıkla yürüdüğü zaman.

Ve **الفداد**: develerde yüzlüklerin sahibi; bizim nüshamızda çoğul sigasıyla böyle; ve lugavî ana nüshaların çoğunda. Bazı nüshalarda “iki yüzlükler”; yüzün tesniyesi; ve bu, **النهاية**’de olandır; şeyhimiz onu tercih etti, fakat bir şey değildir. **الصاغاني** dedi: Onlardan biri develerden yüzlükleri binliğe kadar mülk edince ona **فداد** denirdi; ve bu, nisbet mânâsındadır; **سراج** ve **عواج** ve **بتات** gibi.

Ve **الفداد** ayrıca: kibirli, azgın; İbnü’l-A‘râbî’nin ileride geçen sözünden alınmıştır. Çoğulu: **الفدادون**. Ve onlar ayrıca: deve sahipleri, çobanlar, sığır sahipleri ve eşek sahipleridir; bunu Ebû’l-‘Abbâs, “**الفدادين**’de kabalık ve katılık” sözüne tefsirde söylemiştir. Ve denildi ki: **الفدادون**: çiftçilerdir. **الزمخشري** dedi: ekinliklerinde bağırmalarından dolayı. Ve dersin: **الفدادين** ile arkadaşlık eden, ne dünya elde etti ne din. **ثعلب** dedi: **الفدادون**: yün sahipleridir; seslerinin kalınlığı ve kabalıkları sebebiyle; ve onlar çöl ehlinin sahipleridir. Şeyhimizin şerhinde: ve onlar **الفدافد**’lerde oturanlardır. Ebû ‘Amr dedi: o, hafifletilmiş olarak **الفدادين**’dir; tekili: şeddeli olarak **فدان**; ve o, onunla sürülen sığırlardır; ve onların ehli kabalık ve kalınlık ehlidir. Ebû ‘Ubeyd dedi: **الفدادين** bununla hiçbir şeyden değildir; Araplar onu bilmezdi; bu ancak Rumlar ve Şam ehli içindir; Şam ancak Peygamber صلى الله عليه وسلم’den sonra fethedildi; fakat onlar **الفدادون**’dur; **الدال**’ın şeddelenmesiyle; tekilleri **فداد**. **الأصمعي** dedi: onlar, ekinliklerinde ve mallarında ve davarlarında ve ondan uğraştıkları şeylerde sesleri yükselen kimselerdir; **الأحمر** de böyle dedi.

Ve denildi ki: onlar develeri çok olanlardır; bununla beraber kabadırlar; kibir ehlidirler.

Ve **الفدادة**; **هاء** ile: kurbağa; vıraklamasından dolayı; **الفديد**’den alınmıştır; o da gürültüdür. Ve **الفدادة**: korkak; sonuncusunda hafifletilir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyit okunmuştur:
  **أفدادة عند اللقـاء وقـينة                      عند الإياب بخيبة وصدود**

Ve **ثعلب** “**فدادة** عند اللقاء”ı seçti; yani o, **فدادة**’dır. Dedi: “Benim seçtiğim budur.”

Ve **الفدفد**: **الهدبد**; vezin ve mânâca; İbn Şümeyl’den. Ve **التهذيب**’de, rubâîde: **لبن هدبد وفدفد**; o: ekşi, pıhtılaşmış olandır. İbnü’l-A‘râbî’den: kalın süte **فدفد** denir.

Ve **الفدادة**; **سلالة** gibi: bir kuş; İbn Düreyd’den; tekili: **فداد**.

Ve **الفدفد**: içinde hiçbir şey olmayan çöl. Ve denildi ki: o, çakıllı, kalın topraktır. Ve denildi ki: sert, kalın yer. Şöyle dedi:
  **ترى الحرة السوداء يحمر لونها                      ويغبر منها كل ريع وفـدفـد**

Ve **الفدفد**: içinde sertlik bulunan yüksek yer. Ve denildi ki: **الفدفد** düz arazidir.

Ve **فدفد** bir kadının adıdır. **الأخطل** dedi:
  **وقلت لحاديهن ويحك غننـا                      لجلداء أو بنت الكناني فدفدا**

Ve **الفدين**; fetha ile ve kesreli **الدال**’ın şeddelenmesiyle: Hauran’da bir yer; ondan Sa‘îd b. Hâlid el-‘Uthmânî; seyyidimiz Osman رضي الله عنه neslindendir; ve o, Hârûn er-Reşîd günlerinde hilâfeti iddia eden kimsedir; bazı nüshalarda: Me’mûn zamanı.

Ve **فد** **يفد** **فديدا** ve **فدفد**: kaçıp giderken koştuğu zaman. Ve denir: o bana **يفد** eder; **ضرب** babından; ve **يعدن**; yani bana vaad eder ve beni tehdit eder. İbnü’l-A‘râbî’den: adam **فدد** etti **تفديدا**; yeryüzünde kibir ve azgınlıkla yürüdüğü zaman. Ve satıcı **فدد** etti: alışverişinde bağırdı; ve **الشرى** lafzı zıtlardandır.

Ve adam **فدفد** etti; yırtıcıdan yahut düşmandan kaçarak koştuğu zaman. **النابغة** dedi:
  **أوابد كالسلام إذا استمرت                      فليس يرد فدفدها التظني**

Ve ona müstedrek olanlardandır: develer **فدت** etti **فديدا**: ayaklarının altlarıyla yeri ezdi; basışının şiddetinden. **المعلوط السعدي** dedi:
  **أعاذل ما يدرك أن رب هجمة                      لأخفافها فوق المتـان فـديد**

İbn Düreyd onu şöyle rivayet etti: “**فوق الفلاة فديد**”. Dedi: “**وئيد**” diye de rivayet olunur. Dedi: iki mânâ birbirine yakındır.

Ve kuş **فد** eder **يفد** **فديدا**: kanatlarını açıp kapayarak çırptı.

Ve **فدويه**; şeddeli **الدال**’ın dammesiyle: Ebû’l-Hasen Muhammed b. İshâk b. Muhammed el-Kûfî’nin dedesi; sika; hadis rivayet etti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَدَّ
فَدَّ I ( n. ac. فَدِيْد 25 ),
a.  Cried out, vociferated, shouted, bawled.

d.  Flapped its wings ( bird ).

c.  Ran.

d.  I ( n. ac. فَدّ 1 ,  فَدِيْد 25 ), Trod, trampled on the ground.

فَدَّدَ
فَدَّدَ II ,
a.  see I (a) .

فَدَاْدَة
فَدَاْدَة 22t ,
a.  see 28t .

فُدَاْدَة
فُدَاْدَة 24t ,
a.  A kind of bird.

b.  see 28t .

فَدَّاْد
فَدَّاْد 28 ,
a.  Uncivil, rude; coarse.

b.  One with strong voice.

c.  Driver; drover.

d.  Proud.

فَدَّاْدَة
فَدَّاْدَة 28t ,
a.  Frog.

b.  Coward, timid.

c.  see 24t .

##### Türkçe

**فَدَّ**
**فَدَّ** I (n. ac. **فَدِيْد** 25),
a. Bağırdı, yüksek sesle haykırdı, çağırdı, böğürdü.

d. (Kuş) kanatlarını çırptı.

c. Koştu.

d. I (n. ac. **فَدّ** 1, **فَدِيْد** 25), yere bastı, yeri çiğnedi.

**فَدَّدَ**
**فَدَّدَ** II,
a. I (a)’ya bak.

**فَدَاْدَة**
**فَدَاْدَة** 22t,
a. 28t’ye bak.

**فُدَاْدَة**
**فُدَاْدَة** 24t,
a. Bir tür kuş.

b. 28t’ye bak.

**فَدَّاْد**
**فَدَّاْد** 28,
a. Medeniyetsiz, kaba; katı.

b. Güçlü sesli olan.

c. Sürücü; hayvan sürücüsü.

d. Kibirli.

**فَدَّاْدَة**
**فَدَّاْدَة** 28t,
a. Kurbağa.

b. Korkak, çekingen.

c. 24t’ye bak.
