# فدد — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%AF/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AF%D8%AF/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%AF.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: فدد

باب الدال والفاء
د ف، ف د يستعملان
دف:
الدَّفُّ والدَّفَّةُ: الجَنْب لكل شيء، قال:
ووانيةٍ زَجَرْتُ على وَجاها		قريحَ الدَّفَّتَيْنِ من البِطـانِ
والدُّفُّ لغةُ أهل الحِجاز في الدَّفِّ الذي يُضرَبُ به، والدَّفّافُه عامِلُه.
ودَفَّتا الطَّبْل: اللتان على رأسه.
ودَفَّتا المُصحَف: ضِمامتاه من جانِبَيهِ.
والدَّفيفُ: أن يدِّفَ الطائرُ على وجه الأرض بتحريك جَناحَيْهِ، ورِجلاه في الأرض، وهو يطير ثم يستَقلُّ، قال الراجز:
والنَّسْرُ قد ينهَضُ وهو دافِي
فخَفَّفَ وكَسَرَ على سكرة دافِف وحَذَف الفاءَ.
والدافَّةُ: قَومٌ يَسيرون سَيْراً ليِّنا ليس بالشديد، وهم يَدِفُونَ دفيفاً.
ودافَفْتُ الرجلَ دِفافاً ومُدافَّةً، وهو إجهازكَ عليه أي مبادرةٌ إلى قَتله، والآمِرَ الذي يأمرُ يقول: دافَّ الرجلَ أي ائْتِ عليه، ويُخَفَّف في لغة جُهَينةَ فيقال: دافَيتُه، ويأمُرُ فيقول: دافِ يا هذا.
وتَدافَّ القومُ: ذكَرَ بعضُهم بعضاً، ولا أراه مأخوذاً في الأمر من هذا.
فد:
الفَديدُ: صوت كالخفيف، وقد فَدَّ يفِدُّ فَديداً، ومنه الفَدْفَد، قال النابغة:
أوابِدُ كالسَّلامِ إذا استَمَرَّتْ		فليس يرُدُّ فَدْفَدَها التَّظَنِّي
وفلاةٌ فَدْفَد: لا شيءَ فيها وبها كذا، قال:
قَلائِصٌ إذا عَلَوْنَ فَدْفَدا
وفي الحديث: هَلَكَ الفَدّادون إِلّا من أعطاها في نَجدتها ورِسْلها، والفَدّادون هنا أصحابُ الإِبِل، يقول: إِلاّ من أخرَجَ زَكاتَها في شِدَّتِها ورَخائها.
ويقال: فَديدٌ من الإِبِل، يصف الكَثْرة.

### Türkçe

باب **الدال** و**الفاء**
**د ف**، **ف د** kullanılırlar
**دف**:
**الدَّفُّ** ve **الدَّفَّةُ**: her şey için yan, dedi ki:
ووانيةٍ زَجَرْتُ على وَجاها		قريحَ **الدَّفَّتَيْنِ** من البِطـانِ
**الدُّفُّ**: **الدَّفِّ** hakkında, onunla vurulan (çalgı) için Hicaz ehlinin dilidir; **الدَّفّافُه** ise onun işçisidir.
**دَفَّتا الطَّبْل**: onun başında olan iki (parça).
**دَفَّتا المُصحَف**: iki yanından olan iki kapağı.
**الدَّفيفُ**: kuşun, iki kanadını hareket ettirerek yer yüzü üzerinde **يدِّفَ** etmesi; iki ayağı yerde iken, o uçar sonra yükselir, recez söyleyen dedi ki:
والنَّسْرُ قد ينهَضُ وهو دافِي
Böylece hafifletti ve **دافِف**’te sükûnlu üzerine kırdı; **الفاء**’yı düşürdü.
**الدافَّةُ**: şiddetli olmayan yumuşak bir yürüyüşle yürüyen bir kavim; onlar **يَدِفُونَ** olarak **دَفيفاً** ederler.
**دافَفْتُ** adamı **دِفافاً** ve **مُدافَّةً** (ettim): bu, ona karşı işi bitirmen, yani onu öldürmeye acele etmendir; emreden, emrederken der ki: **دافَّ** adamı, yani ona gel (işini bitir); Cüheyne lehçesinde hafifletilir de **دافَيتُه** denir; emrederken de der ki: **دافِ** ey şu.
**تَدافَّ** kavim: bazısı bazısını andı; ve ben bunun emir (kipi) hususunda bundan alınmış olduğunu sanmıyorum.
**فد**:
**الفَديدُ**: hafif gibi bir ses; ve **فَدَّ** eder, **يفِدُّ** olarak **فَديداً** (eder); bundan **الفَدْفَد** (vardır), Nâbiga dedi ki:
أوابِدُ كالسَّلامِ إذا استَمَرَّتْ		فليس يرُدُّ **فَدْفَدَها** التَّظَنِّي
Ve **فلاةٌ فَدْفَد**: içinde hiçbir şey olmayan, ve onda şöyle şöyle (olan) (çöl), dedi ki:
قَلائِصٌ إذا عَلَوْنَ **فَدْفَدا**
Hadiste: **هَلَكَ الفَدّادون**, ancak onu (deveyi) onun sıkıntısında ve gevşekliğinde verene (helâk yoktur); buradaki **الفَدّادون** deve sahipleridir; der ki: ancak onun zekâtını onun şiddetinde ve rahatında çıkaran (kurtulur).
Ve denir ki: develerden **فَديدٌ**, çokluğu vasfeder.
