# فدد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AF%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فدد

الفَديدُ: الصوتُ، وقيل: شدته، وقيل: الفَدِيدُ والفَدْفَدَة صوت كالحفيفِ. فَدَّ يَفِدُّ فَدّاً وفَديداً وفَدْفَدَ إِذا اشتدَّ صوتُه؛ وأَنشد:
أُنْبِئْتُ أَخْوالي بَني يَزِيدُ،
ظُلْماً عَلَيْنا لَهُمُ فَدِيدُ
ومنه الفَدْفَدَةُ؛ قال النابغة:
أَوابِدُِ كالسَّلامِ إِذا استمرَّتْ،
فَلَيْس يَرُدُّ فَدْفَدَها التَّظَنِّي
(* في ديوان النابغة:
قوافي كالسِلام إذا استمرتْ * فليس يردُّ مذهبها التظنّي). ورجل فَدِّادٌ: شديدُ الصوتِ جافي الكلامِ. وحكى اللحياني: رجل فُدْفُدٌ وفُدَفِدٌ.
وفدَّ يَفِدُّ فدًّا وفَديداً وفَدْفَدَ: اشتدّ وطؤَه فوق الأَرض مَرَحاً ونشاطاً.
ورجل فَدَّادٌ: شديد الوَطْءِ. وفي الحديث حكاية عن الأَرض: وقد كنت تَمْشي فوقي فَدَّاداً أَي شديدَ الوَطءِ. وفي الحديث: أَن الأَرض إِذا دُفِنَ فيها الإِنسانُ قالت له: ربما مَشَيْتَ عليَّ فَدَّاداً ذا مالٍ كثير وذا أَمَلٍ كبير وذا خيلاءَ وسَعْيٍ دائمٍ. ابن الأَعرابي: فَدَّدَ الرجلُ أَ ذا مشى على الأَرض كِبراً وبَطَراً. وفَدَّدَ الرجلُ إِذا صاح في بيعه وشرائه. وفَدَّتِ الإِبل فَدِيداً: شَدَخَته الأَرضَ بِخِفافِها من شدة وطئها؛ قال المعلوّط السعدي:
أَعاذِلَ، ما يُدْرِيكِ أَنْ رُبَّ هَجْمَةٍ
لأَخْفافِها، فَوْقَ المِتانِ، فَدِيدُ؟
ورواه ابن دريد: فوق الفَلاةِ فَدِيد، قال: ويروى وئيدُ، قال: والمعنيان متقاربات. وفدَّ الطائرُ يَفِدُّ فَدِيداً: حَثَّ جناحَيْه بسطاً وقبضاً.والفَدِيد: كثرة الإِبل. وإِبل فَديدٌ: كثيرة.
والفدّادون: أَصحاب الإِبل الكثيرة الذين يملك أَحدهم المائتين من الإِبل إِلى الأَلف؛ يقال له: فَدَّادٌ إِذا بلغ ذلك وهم مع ذلك جُفاةٌ أَهلُ خُيَلاء. وفي الحديث: هلك الفدَّادون إِلاَّ من أَعطى في نَجْدَتها ورِسْلِها، أَراد الكثيري الإِبل، كان أَحدهم إِذا ملَكَ المِئين من الإِبل إِلى الأَلف قيل له: فَدَّادٌ وهو في معنى النَّسَب كَسَرّاجٍ وعَوَّاجٍ؛ يقول: إِلا من أَخْرَجَ زكاتَها في شدتِها ورخائها. وقال ثعلب: الفَدَّادون أَصحاب الوبر لغلظ أَصواتِهم وجفَائِهم، يعني بأَصحاب الوبر أَهل البادية، والفدَّادون: الفلاَّحون. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَن الجفاء والقَسْوة في الفَدَّادِين. قال أَبو عمرو: هي الفَدادِينُ، مخففة، واحدها فَدَّانٌ، بالتشديد؛ عن أَبي عمرو، وهي البقر التي يحرث بها، وأَهلُها أَهلُ جَفَاء وغِلظة. وقال أَبو عبيد: ليس الفَدادِينُ من هذا في شيء ولا كانت العرب تعرفها إِنما هذه للرومِ وأَهلِ الشام، وإِنما افتتحت الشام بعد النبي، صلى الله عليه وسلم، ولكنهم الفَدَّادون، بتشديد الدال، واحدهم فَدّادٌ؛ قال الأَصمعي: وهم الذين تعلو أَصواتهم في حُروثِهم وأَموالهم مواشيهم وما يعالجون منها، وكذلك قال الأَحمر؛ وقيل: هم المكثرون من الإِبل، وقال أَبو العباس: في قوله الجَفاءُ، والقَسْوَةُ في الفَدَّادِينَ؛ هم الجَمَّالون والرُّعْيان والبقَّارون والحَمَّارون. وفَدْفَدَ إِذا عدا هارباً من سبع أَو عدوّ
(* قوله «وفدفد إذا عدا هارباً من سبع
أو عدوّ» وساق الحديث وقال بعده: يقال فدفد إلخ سابق الكلام ولاحقه يقتضي ان الحديث تفدفدان وانت تراه تفدّان هنا وشرح القاموس فلعل أصل العبارة وفدّ يفد وفدفد إذا إلخ.) وفي حديث أَبي هريرة: أَنه رأَى رجلين يُسْرِعانِ في الصلاة فقال: ما لكما تَفِدَّانِ فَدِيدَ الجمل؟ يقال: فَدْفَدَ الإِنسان والجمل إِذا علا صوته؛ أَراد أَنهما كانا يَعْدُوان فيسمع لعدوهما صوت.
والفُدادُ: ضرب من الطير، واحدته فُدَادَة. ورجل فَدَّادَة وفَدادَةٌ: جبان؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
أَفَدادَةٌ عِندَ اللقاءِ، وقَيْنَةٌ
عِندَ الإِيابِ، بِخَيبَةٍ وصُدُودِ؟
واختار ثعلب فَدَّادَةٌ عند اللقاء أَي هو فَدّادَةٌ، وقال: هذا الذي أَختاره.

### Türkçe

**الفَديدُ**: ses; ve denildi: onun şiddeti; ve denildi: **الفَدِيدُ** ve **الفَدْفَدَة** bir sestir, hışırtı gibi. **فَدَّ يَفِدُّ** **فَدّاً** ve **فَديداً** ve **فَدْفَدَ**: sesi şiddetlendiği zaman; ve inşad etti:
أُنْبِئْتُ أَخْوالي بَني يَزِيدُ،
ظُلْماً عَلَيْنا لَهُمُ فَدِيدُ
Ve ondan **الفَدْفَدَةُ**; Nâbiga dedi:
أَوابِدُِ كالسَّلامِ إِذا استمرَّتْ،
فَلَيْس يَرُدُّ فَدْفَدَها التَّظَنِّي
(* Nâbiga divanında:
قوافي كالسِلام إذا استمرتْ * فليس يردُّ مذهبها التظنّي).
Ve bir adam **فَدِّادٌ**: sesi şiddetli, sözde kaba. Lihyânî nakletti: bir adam **فُدْفُدٌ**
ve **فُدَفِدٌ**.

Ve **وفدَّ يَفِدُّ** **فدًّا** ve **فَديداً** ve **فَدْفَدَ**: yeryüzü üzerinde, sevinç ve canlılıkla, basışını şiddetlendirdi.

Ve bir adam **فَدَّادٌ**: basışı şiddetli. Hadiste, yerden bir hikâye: “ve sen benim üzerimde **فَدَّاداً** yürürdün” yani basışı şiddetli. Hadiste: yere insan gömüldüğü zaman ona dedi ki: “belki sen benim üzerimde **فَدَّاداً** yürürdün; çok mal sahibi ve büyük ümit sahibi ve kibir ve daimî koşuşturma sahibi.” İbnü’l-A‘râbî: **فَدَّدَ** adam: yani yeryüzü üzerinde kibir ve azgınlıkla yürüdü. Ve **فَدَّدَ** adam: alışverişinde bağırdığı zaman. Ve develer **فَدِيداً** yaptı: basışının şiddetinden, nalınlarıyla yeri ezdi; Mu‘allût es-Sa‘dî dedi:
أَعاذِلَ، ما يُدْرِيكِ أَنْ رُبَّ هَجْمَةٍ
لأَخْفافِها، فَوْقَ المِتانِ، فَدِيدُ؟
İbn Düreyd onu şöyle rivayet etti: “فوق الفَلاةِ فَدِيد”; dedi ki: “وئيدُ” diye de rivayet olunur; dedi ki: iki mânâ birbirine yakındır. Ve kuş **فَدِيداً** yapar: iki kanadını açıp kapayarak çırptı. Ve **الفَدِيد**: develerin çokluğu. Ve **إِبل فَديدٌ**: çoktur.

Ve **الفدّادون**: çok deve sahipleri; onlardan birinin iki yüz deveden bine kadar deveye sahip olduğu kimseler; buna ulaştığı zaman ona **فَدَّادٌ** denir; ve onlar bununla beraber kaba, kibir ehli kimselerdir. Hadiste: “**الفدَّادون** helâk oldu; ancak onun sıkıntısında ve bolluğunda veren müstesna”; çok develileri kastetti; onlardan biri yüzlerce deveden bine kadar deveye sahip olunca ona **فَدَّادٌ** denirdi; ve o, nisbet mânâsında **كَسَرّاجٍ** ve **عَوَّاجٍ** gibidir; der ki: ancak onun şiddetinde ve rahatında zekâtını çıkaran. Sa‘leb dedi: **الفَدَّادون** yün sahipleridir; seslerinin kalınlığından ve kabalıklarından dolayı; yün sahipleriyle bedevîleri kastediyor; ve **الفدَّادون**: çiftçilerdir. Nebî’nin, sallallahu aleyhi ve sellem, hadisinde: kabalık ve katılık **الفَدَّادِين**dedir. Ebû Amr dedi: o **الفَدادِينُ**dur, hafifletilmiş; tekili **فَدَّانٌ**, şeddeli; Ebû Amr’dan; ve o, onunla sürülen sığırlardır; ve sahipleri kabalık ve katılık ehlidir. Ebû Ubeyd dedi: **الفَدادِينُ** bununla hiçbir şeyden değildir ve Araplar onu bilmezdi; bu ancak Rumlar ve Şam ehli içindir; Şam ancak Nebî’den, sallallahu aleyhi ve sellem, sonra fethedildi; fakat onlar **الفَدَّادون**dur, **الدال** şeddeli; tekilleri **فَدّادٌ**; Asma‘î dedi: onlar, ekinlerinde ve mallarında, hayvanlarında ve ondan uğraştıkları şeylerde sesleri yükselen kimselerdir; Ahmer de böyle dedi; ve denildi: onlar deveyi çok olanlardır. Ebû’l-Abbâs dedi: “kabalık ve katılık **الفَدَّادِينَ**dedir” sözünde; onlar deveci, çoban, sığırcı ve eşekçilerdir. Ve **فَدْفَدَ**: bir yırtıcıdan yahut bir düşmandan kaçarak koştuğu zaman.
(* “وفدفد إذا عدا هارباً من سبع
أو عدوّ” sözü: hadisi sevk etti ve ondan sonra dedi ki: **فدفد** denir vb.; önceki ve sonraki söz, hadisin **تفدفدان** olduğunu gerektirir; sen ise burada onun **تفدّان** olduğunu görüyorsun; ve Kâmûs’un şerhi; belki ibarenin aslı: **وفدّ يفد وفدفد إذا** vb.). Ebû Hureyre hadisi: iki adamın namazda acele ettiklerini gördü de dedi ki: “size ne oluyor, devenin **فَدِيدَ**i gibi **تَفِدَّانِ** ediyorsunuz?” Denir: insan ve deve **فَدْفَدَ** eder; sesi yükseldiği zaman; onların koşuyor olduklarını ve koşmalarından bir ses işitildiğini kastetti.

Ve **الفُدادُ**: kuştan bir tür; tekili **فُدَادَة**. Ve bir adam **فَدَّادَة** ve **فَدادَةٌ**: korkak; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşad etti:
أَفَدادَةٌ عِندَ اللقاءِ، وقَيْنَةٌ
عِندَ الإِيابِ، بِخَيبَةٍ وصُدُودِ؟
Sa‘leb “**فَدَّادَةٌ** عند اللقاء”u seçti; yani o **فَدّادَةٌ**dır; ve dedi: benim seçtiğim budur.
