# فدس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AF%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فدس

الفدس، بالضم، أهمله الجوهري، وقال أبو عمرو: هو العنكبوت، وهي أيضا: الهبور والثطأة، ج فدسة، كقردة، عن ابن الأعرابي، وقال كراع: الفدش: أنثى العنكبوت، هكذا أورده بالشين، وسيأتي. وفلان الفدسي، محركة، لا يعرف إلى ماذا نسب، هكذا في سائر نسخ القاموس، وهو غلط نشأ عن تصحيف وقع فيه الصاغاني، فإنه نقل عن الأزهري: رأيت بالخلصاء رجلا يعرف بالفدسي، يعني بالتحريك، قال: ولا أدري إلى أي شيء نسب. فجاء المصنف وقلده، وغير رجلا بفلان الفدسي، ولم يراجع الأصول الصحيحة، وصوابه على ما في التهذيب، ومن نصه نقلت: ورأيت بالخلصاء دحلا يعرف بالفدسي، قال: ولا أدري إلى أي شيء ينسب، هذا نصه، بالدال والحاء، ولم يعين فيه ضبطه بالتحريك، وإنما أتى به الصاغاني من عنده، ولو كان أصله الذي نقل منه صحيحا لم يغير دحلا برجل، فكذلك لم نثق بضبطه في هذا الحرف، فنقول: لعل هذا الدحل كان كثير العناكب مهجورا لا ترد عليه الرعاة إلا قليلا، فسمي بالفدسي، إما بالضم نسبة إلى المفرد، أو الفدسي، بكسر ففتح، نسبة إلى الجمع، وعجيب توقف الأزهري فيه، وكأنه لم يتأمل، أو لم يثبت عنده ما يطمئن إليه قلبه، فتأمل وأنصف. والفيدس، كحيدر: الجرة الكبيرة، وهو دون الدن وفوق الجرة، يستصحبها سفر البحر، أي مسافروه، وهو لغة مصرية، قاله الصاغاني. وقال ابن الأعرابي: أفدس الرجل، إذا صار في إنائه، هكذا في سائر النسخ، وفي التكملة والعباب، وهو خطأ، قلدا المصنف فيه الصاغاني، والذي في نص النوادر، على ما نفله الأزهري وغيره: صار في بابه الفدسة، وهو العناكب، فتأمل ذلك، والله تعالى أعلم.

### Türkçe

**الفدس**, zamme ile; Cevherî onu ihmal etti. Ebû Amr dedi: O, **العنكبوت**tur; o ayrıca: **الهبور** ve **الثطأة**dır. Çoğulu **فدسة**, **قردة** gibi; İbnü’l-A‘râbî’den. Kurâ‘ dedi: **الفدش**: **العنكبوت**un dişisidir; onu **الشين** ile böylece nakletti; ileride gelecektir.

Ve falan **الفدسي**, harekeli; neye nispet edildiği bilinmez; **القاموس**un sair nüshalarında böylece (vardır); o ise, Sâgânî’nin içine düştüğü bir tashîften doğmuş bir yanlıştır. Çünkü o, Ezherî’den nakletti: **بالخلصاء**da **الفدسي** diye bilinen bir adam gördüm; yani harekeleme ile; dedi: Hangi şeye nispet edildiğini bilmiyorum. Böylece musannif geldi ve onu taklit etti; ve “bir adam”ı “falan **الفدسي**” ile değiştirdi; sahih asıllara müracaat etmedi. Doğrusu, **التهذيب**de olan üzeredir; metninden naklettim: Ve **بالخلصاء**da **الفدسي** diye bilinen bir **دحل** gördüm; dedi: Hangi şeye nispet edildiğini bilmiyorum; bu onun metnidir; **الدال** ve **الحاء** ile. Orada onu harekeleme ile ضبط etmeyi tayin etmedi; bunu ancak Sâgânî kendi tarafından getirdi. Eğer naklettiği asıl sahih olsaydı, **دحل**ı “adam” ile değiştirmezdi; işte böylece bu harfte onun ضبطına güvenmedik. O hâlde deriz: Belki bu **دحل**, çok **العناكب**li, terk edilmiş idi; çobanlar ona ancak az gelirlerdi; bu yüzden **الفدسي** diye adlandırıldı: ya zamme ile, müfrede nispet olarak; yahut **الفدسي**, kesre sonra fetha ile, ceme nispet olarak. Ezherî’nin onda duraksaması şaşırtıcıdır; sanki teemmül etmedi; yahut kalbinin itminan edeceği şey onun yanında sabit olmadı; öyleyse teemmül et ve insaf et.

Ve **الفيدس**, **حيدر** gibi: büyük küp; o, **الدن**dan aşağı ve **الجرة**den yukarıdır; deniz yolculuğunun seferinde onu beraber taşırlar; yani onun yolcuları. Bu, Mısır dilidir; Sâgânî söyledi.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **أفدس** adam, onun kabında olduğunda; sair nüshalarda böylece (vardır); ve **التكملة** ile **العباب**da; o bir hatadır; musannif onda Sâgânî’yi taklit ettiler. **النوادر** metninde olan ise, Ezherî ve başkasının naklettiği üzere: Onun kapısında **الفدسة** oldu; o da **العناكب**dir; öyleyse bunu teemmül et. Allah Teâlâ daha iyi bilir.
