# فدع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AF%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فدع

الفَدَعُ: عَوَجٌ ومَيْلٌ في المَفاصِل كلِّها، خِلْقةً أو داءٌ كأَنَّ المفاصل قد زالت عن مواضعها لا يُسْتطاعُ بَسْطُها معه، وأَكثر ما يكون في الرُّسْغِ من اليد والقَدَمِ. فَدِع فَدَعاً وهو أَفْدَعُ بَيِّنُ الفَدَعِ: وهو المُعْوَجُّ الرُّسْغِ من اليد أَو الرجل فيكون منقلب الكفّ أَو القدم إِلى إِنْسِيِّهِما؛ وأَنشد شمر لأَبي زبيد:
مقابِل الخَطْوِ في أَرْساغِه فَدَعُ
ولا يكون الفَدَعُ إِلا في الرسغ جُسْأَةً فيه، وأَصل الفَدَعِ الميل والعَوَجُ فكيفما مالَتِ الرجْلُ فقد فَدِعَتْ، والأَفْدَعُ الذي يمشي على ظهر قدمه، وقيل: هو الذي ارْتَفَعَ أَخْمَصُ رجلِه ارتفاعاً لو وطئ صاحبها على عُصْفور ما آذاه، وفي رجله قَسَطٌ، وهو أن تكون الرجل مَلْساءَ الأَسْفَلِ كأَنها مالَج؛ وأَنشد أَبو عَدْنانَ:
يومٌ مِن النَّثْرةِ أَو فَدْعائِها،
يُخْرِجُ نَفسَ العَنْز مِنْ وَجْعائِها
قال: يعني بفَدْعائِها الذراع يُخْرِجُ نفْس العنز من شدّة القُرِّ. وقال ابن شميل: الفَدَعُ في اليَدَيْنِ تَراه يَطَأُ على أُمِّ قِرْدانِه فَيَشْخَصُ صَدْرُ خُفِّه، جمَل أَفْدَعُ وناقة فَدْعاءُ، وقيل: الفَدَع أَن تَصْطَكَّ كعباه وتَتَباعَدَ قدماه يميناً وشِمالاً. وفي حديث ابن عمر: أَنه مضى إِلى خَيْبَر فَفَدَعَه أَهلها؛ الفَدَعُ، بالتحريك، زيغ بين القدم وبين عظم الساق وكذلك في اليد، وهو أَن تزول المفاصل عن أَماكِنها. وفي صفة ذي السُّوَيْقَتَيْنِ الذي يَهْدِمُ الكعبة:كأَني به أُفَيْدِعَ أُصَيْلِعَ؛ أُفَيْدِعُ: تصغير أَفْدَعَ. والفَدَعةُ: موضع الفَدَعِ. والأَفْدَعُ: الظليم لانحراف أَصابعه، صفة غالبة، وكلُّ ظَلِيمٍ أَفْدَعُ لأَنَّ في أَصابعه اعوجاجاً. وسَمْكٌ أَفْدَعُ: مائِلٌ على المثل؛ قال رؤبة: عن ضَعْفِ أَطْنابٍ وسَمْكٍ أَفْدَعا
فجعل السمْكَ المائِلَ أَفْدَعَ. وفي الحديث: أَنه دعا على عُتَيْبةَ بن أَبي لهَب فَضَغَمَه الأَسد ضَغْمةً فَدَعَته؛ الفَدْعُ: الشدْخُ والشَّقُّ اليَسِيرُ. وفي الحديث في الذبْح بالحَجَر: إِنْ لم يَفْدَعِ الحُلْقُومَ فكلْ، لأَن الذبح بالحجر يَشْدَخُ الجلد وربما لا يَقْطَعُ الأَوْداجَ فيكون كالموْقُوذ. وفي حديث ابن سيرين: سئل عن الذبيحة بالعُود فقال: كلْ ما لم يَفْدَعْ، يريد ما قَدّ بحدّه فكله وما قدّ بِثِقَله فلا تأْكُلْه؛ ومنه الحديث: إِذاً تَفْدَعُ قُرَيْشٌ الرأْسَ.

### Türkçe

**الفَدَعُ**: bütün eklemlerde bir eğrilik ve meyil; yaratılışça yahut bir hastalık (olması). Sanki eklemler yerlerinden kaymış gibidir; onunla birlikte onları düzleştirmek mümkün olmaz. En çok elin ve ayağın bileğinde olur. **فَدِع** (oldu) **فَدَعاً**; o **أَفْدَعُ**’dır, açık **الفَدَعِ** (sahibi): o, elin yahut ayağın bileği eğri olan kimsedir; böylece avuç içi yahut ayak, ikisinin iç tarafına doğru dönük olur. Şemmer, Ebû Zübeyd için inşad etti:

مقابِل الخَطْوِ في أَرْساغِه فَدَعُ

**الفَدَعُ** ancak bilekte, onda bir şişkinlik olarak olur. **الفَدَعِ**’ın aslı meyil ve eğriliktir; ayak nasıl meylederse artık **فَدِعَتْ** (olmuştur). **الأَفْدَعُ**: ayağının üstü üzerinde yürüyen kimsedir. Ve denildi ki: o, ayağının taban çukuru yükselmiş olan kimsedir; sahibi bir serçenin üzerine basacak olsa ona eziyet etmez. Ve ayağında **قَسَطٌ** vardır; o da, ayağın altının düz olmasıdır; sanki o bir **مالَج**’dir. Ebû Adnân inşad etti:

يومٌ مِن النَّثْرةِ أَو فَدْعائِها،
يُخْرِجُ نَفسَ العَنْز مِنْ وَجْعائِها

Dedi ki: **فَدْعائِها** ile kastı, soğuğun şiddetinden keçinin canını çıkaran (şey olarak) koldur.

İbn Şümeyl dedi: **الفَدَعُ** iki elde (şöyledir): onu, **أُمِّ قِرْدانِه**’nin üzerine basar görürsün de, toynağının göğsü yükselir. **جمَل أَفْدَعُ** ve **ناقة فَدْعاءُ**. Ve denildi ki: **الفَدَع** iki topuğunun birbirine vurması ve iki ayağının sağa ve sola uzaklaşmasıdır. İbn Ömer hadîsinde: onun Hayber’e gittiği, derken onların onu **فَفَدَعَه** (bileğini/eklemini kaydırdıkları) (rivayet edilmiştir); **الفَدَعُ**, harekeli olarak: ayak ile incik kemiği arasında bir sapmadır; aynı şekilde elde de; o, eklemlerin yerlerinden çıkmasıdır. Kâbe’yi yıkan **ذي السُّوَيْقَتَيْنِ**’in sıfatında: “Sanki onu **أُفَيْدِعَ** **أُصَيْلِعَ** (gibi görüyorum)”; **أُفَيْدِعُ**: **أَفْدَعَ**’ın küçültmesidir. **الفَدَعةُ**: **الفَدَعِ**’ın yeri. **الأَفْدَعُ**: parmaklarının eğriliğinden dolayı devekuşudur (**الظليم**); baskın bir sıfattır. Her **ظَلِيمٍ** **أَفْدَعُ**’dır; çünkü parmaklarında bir eğrilik vardır. **وسَمْكٌ أَفْدَعُ**: misal olarak eğik (olan). Rü’be dedi ki:

عن ضَعْفِ أَطْنابٍ وسَمْكٍ أَفْدَعا

Böylece eğik olan direği **أَفْدَعَ** kıldı. Hadîste: onun Ebû Leheb’in oğlu Uteybe’ye beddua ettiği, derken aslanın onu bir ısırışla **فَدَعَته** (yarıp ezdiği) (gelmiştir); **الفَدْعُ**: ezip parçalama ve az bir yarıktır. Taşla boğazlama hakkında hadîste: eğer **يَفْدَعِ** (ezer/yararsa) gırtlağı, o hâlde ye; çünkü taşla boğazlama deriyi ezer ve belki şah damarlarını kesmez; böylece **الموْقُوذ** gibi olur. İbn Sîrîn hadîsinde: sopayla kesilen (hayvan) hakkında soruldu da dedi ki: **يَفْدَعْ** etmedikçe ye; yani keskinliğiyle yardıysa onu ye; ağırlığıyla yardıysa onu yeme. Ve ondan (şu) hadîs: “O hâlde Kureyş başı **تَفْدَعُ** eder (ezer/yarar).”
