# فدع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AF%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فدع

الفدع، محركة: اعوجاج الرسغ من اليد أو الرجل حتى ينقلب الكف أو القدم إلى إنسيها هكذا في النسخ، ومثله في العباب، وفي الصحاح: إلى إنسيهما، يقال منه: رجل أفدع بين الفدع أو: هو المشي على ظهر القدم، يقال: رجل أفدع، يمشي على ظهر قدمه، عن ابن الأعرابي. أو الفدع: ارتفاع أخمص القدم حتى لو وطئ الأفدع - ولو قال: صاحبه، كان أحسن - عصفورا ما آذاه قاله الأصمعي، قال ابن أحمر:
  كم فيهم من هجـين أمـه أمة                      في عينها قدع، في رجلها فدع أو هو اعوجاج وميل في المفاصل كلها خلقة أو داء، كأنها قد زالت عن مواضعها، لا يستطاع بسطها معه. قاله الليث، قال أبو دلامة:
  عكباء عكبرة اللحيين همـرش                      وفي المفاصل من أوصالها فدع وأكثر ما يكون في الأرساغ من اليد والقدم خلقة، قال أبو زبيد الطائي:
  مقابل الخطو في أرساغه فدع                      ضبارم ليس في الظلماء هيابا أو هو زيغ بين القدم وبين عظم الساق، وكذلك في اليد، وهو أن تزول المفاصل عن أماكنها، ومنه حديث عبد الله بن عمر، رضي الله عنهما أن يهود خيبر حين بعثه أبوه ليقاسمهم الثمرة دفعوه من فوق بيت ففدعت قدمه، فغضب عمر رضي الله عنه، فنزعها منهم أي خيبر، وأجلاهم إلى تيماء وأريحاء، وفي رواية: فسحروه، فتكوعت أصابعه. قال ابن شميل: الفدع في يدي البعير: أن تراه يطأ على أم قردانه، فيشخص صدر خفه، تقول: جمل أفدع، وناقة فدعاء. قال: ولا يكون الفدع إلا جسأة في الرسغ، وأصله الميل والعوج، وقال غيره: هو أن تصطك كعباه وتتباعد قدماه يمينا وشمالا. والتفديع: أن تجعله أفدع، ومنه الحديث الآخر:  أن أهل خيبر فدعوا ابن عمر، فأجلى عمر - رضي الله عنه - يهود خيبر إلى تيماء وأريحاء، وأعطاهم قيمة ثمرهم مالا وإبلا وعروضا من أقتاب وحبال وغير ذلك  . ومما يستدرك عليه: قال ابن دريد: أمة فدعاء: إذا اعوجت كفها من العمل، قال الفرزدق:
  كم عمة لك يا جرير وخـالة                      فدعاء قد حلبت علي عشاري والفدعاء: الذراع: كوكب معروف، أنشد أبو عدنان:
  يوم من النثرة أو فـدعـائهـا                      يخرج نفس العنز من وجعائها

  أي: من شدة القر. والفدعة، محركة: موضع الفدع، نقله الجوهري، وفي حديث ذي السويقتين: كأنه أصيلع أفيدع. هو تصغير الأفدع. والأفدع: الظليم، لانحراف أصابعه، صفة غالبة، وكل ظليم أفدع؛ لأن في أصابعه اعوجاجا، كذا قاله الليث، قال الصاغاني: والصواب: لانحراف مناسمه، كما يقال تلك للبعير. والأفدع: المائل المعوج. والفدع: الشدخ والشق اليسير. ومن لطائف الزمخشري: استعرض رجل عبدا، فرأى به فدعا، فأعرض عنه، فقال له الأفدع: خذ الأفدع، وإلا فدع، فاشتراه.

### Türkçe

**الفدع**، harekeli: elin yahut ayağın bileğinin eğriliği; ta ki avuç yahut ayak, iç tarafına dönünceye kadar; nüshalarda böyle(ce). Bunun benzeri **العباب**’da da vardır. **الصحاح**’ta: “ikisinin iç tarafına” (şeklindedir). Ondan (türetilerek) denir: **رجل أفدع**; **بين الفدع** (olan). Yahut: o, ayağın üstü üzerinde yürümektir; denir: **رجل أفدع**; ayağının üstü üzerinde yürür; İbnü’l-A‘râbî’den. Yahut **الفدع**: ayağın taban çukurunun yükselmesidir; öyle ki **الأفدع**—(“sahibi” deseydi daha iyi olurdu)—bir serçeyi çiğnese ona zarar vermez; bunu el-Asma‘î söyledi. İbn Ahmer dedi ki:
  Onların içinde niceleri var: annesi melez (olan) bir melez;                      gözünde **قدع** (var), ayağında **فدع** (var).

Yahut o, bütün eklemlerde yaratılıştan yahut hastalık olarak eğrilik ve meyildir; sanki yerlerinden kaymışlardır; onunla birlikte onları açmak mümkün olmaz. Bunu el-Leys söyledi. Ebû Dulâme dedi ki:
  Çarpık (bir) kadın; iki çeneli; hımırş;                      ve eklemlerinde, uzuvlarının bağlantılarında **فدع** (vardır).

Ve çoğu kez el ve ayağın bileklerinde yaratılıştan olur. Ebû Zübeyd et-Tâî dedi ki:
  Adımın karşısında, bileklerinde **فدع** (vardır);                      sertler; karanlıkta korkak değildir.

Yahut o, ayak ile kaval kemiği arasındaki sapmadır; elde de böyledir; o, eklemlerin yerlerinden çıkmasıdır. Ondandır: Abdullah b. Ömer’in—Allah ikisinden de razı olsun—hadisi: Hayber Yahudileri, babası onu meyveyi onlarla taksim etsin diye gönderdiği vakit, onu bir evin üstünden ittiler de ayağı **فدعت** oldu; bunun üzerine Ömer—Allah ondan razı olsun—öfkelenip onu onlardan, yani Hayber’i, çekip aldı; onları Teymâ ve Erîhâ’ya sürdü. Bir rivayette: Ona büyü yaptılar da parmakları büküldü. İbn Şümeyl dedi: Devenin iki elinde **الفدع**: onu, “ümmi kurdâne”sinin üzerine basar görmendir; böylece tırnağının göğsü yükselir. Dersin: **جمل أفدع** ve **ناقة فدعاء**. Dedi ki: **الفدع** ancak bilekte bir şişkinlik olur; aslı meyil ve eğriliktir. Başkası dedi: O, iki topuğunun birbirine çarpması ve iki ayağının sağa ve sola uzaklaşmasıdır. **التفديع**: onu **أفدع** yapmandır. Ondandır: diğer hadis: Hayber ehli İbn Ömer’i **فدعوا** ettiler; bunun üzerine Ömer—Allah ondan razı olsun—Hayber Yahudilerini Teymâ ve Erîhâ’ya sürdü; onlara meyvelerinin değerini para, develer ve semerlerden, iplerden ve başka şeylerden oluşan eşyalar olarak verdi.

Ve ona (bu maddeye) ilhak edilip telafi edilenlerdendir: İbn Düreyd dedi: **أمة فدعاء**: eli işten eğrildiği zaman. el-Ferezdak dedi ki:
  Ey Cerîr, senin nice hala ve teyzen var                      **فدعاء**; benim on develerimi sağmıştır.

Ve **الفدعاء**: **الذراع**: bilinen bir yıldızdır. Ebû Adnân inşad etti:
  **النثرة**’den yahut onun **فدعائهـا**’sından bir gün                      keçinin nefesini, ağrısından çıkarır.

Yani: şiddetli soğuktan.

Ve **الفدعة**، harekeli: **الفدع**’ın yeri; el-Cevherî onu nakletti. Ve **ذي السويقتين** hadîsinde: “Sanki o, küçük parmaklı, küçük **أفيدع** (bir kimse)dir.” O, **الأفدع**’ın küçültmesidir. Ve **الأفدع**: devekuşu erkeği; parmaklarının eğriliğinden dolayı; galip bir sıfattır. Ve her devekuşu erkeği **أفدع**’dır; çünkü parmaklarında bir eğrilik vardır; el-Leys bunu böyle söyledi. es-Sağânî dedi: Doğrusu: tırnaklarının (ayak uçlarının) eğriliğinden dolayıdır; nitekim deve için de öyle denir. Ve **الأفدع**: eğik, eğri olan. Ve **الفدع**: ezilme ve az bir yarık. ez-Zemahşerî’nin latifelerindendir: Bir adam bir köleyi yokladı; onda **فدع** gördü de ondan yüz çevirdi. Bunun üzerine **الأفدع** ona dedi: “**خذ الأفدع**; yoksa **فدع**.” Böylece onu satın aldı.
