# فدغ (ف-د-غ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%BA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%AF%D8%BA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - د - غ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%BA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفَدْغُ: شدخُ الشيء المجوَّفِ. يقال: فَدَغْتُ رأسه أفْدَغُهُ فَدْغاً.

##### Türkçe

**الفَدْغُ**: içi boş olan şeyin ezilip parçalanmasıdır. Denilir ki: “Başını **فَدَغْتُ**; onu **أفْدَغُهُ** **فَدْغاً**.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%BA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ د ف
غدف ، فدغ ، دفغ ، دغف : مستعملة .
غدف : قال الليثُ : الغُدْفَةُ لباسُ الفُولِ والدَّجْرِ وهو اللُّوبياءُ وأشباههما .
وقال أبو عبيد في حديثٍ رواه بإسنادٍ له أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أغْدَفَ عَلَى علِيّ وفاطمة سِتْراً .
قال أبو عبيد : أغْدَفَ عليه ستراً : أي : أرسله .
وقال عَنْتَرَةُ :
إِنْ تُغْدِفي دُوني القِناعَ فإنَّني
طَبٌّ بأخْذِ الفَارِسِ المستلئِمِ
وأغدفَ الليلُ سدوله ، إذا أرْسلَ سُتُورُ ظُلْمَتِهِ ، وأنشد :
حَتَّى إذا الليلُ البهيمُ أغْدَفا
وفي حديث آخر : ( لَقلب المؤمن أَشَدُّ ارتكاضاً على الخطيئة من العُصْور حين
يُغْدَفُ به ) ، أرادَ حين يُطْبَقُ عليه الشِّباكُ لِيُصادَ فيضْطَرِبُ ليُفْلِتَ .
وقال الليث : الغُدافُ : غُرابُ القَيْظِ الضخم الوافي الْجَناحَيْن ، قال : والشَّعرُ الطَّويلُ الأسودُ يسمَّى غُدافاً .
قال رؤبة :
رُكِّبَ في جَناحِكِ الغُدافِ
من القُدامَى ومن الخوافي
ويقال : أَسْوَدُ غُدافِيٌّ : إذا كان شديد السَّوَادِ .
وقال غيره : القومُ في غِدافٍ من عيشتهم : أي : نعمةٍ وخِصْبٍ وسعةٍ ، واغْتَدَفَ فلانٌ من فلانٍ اغْتِدافاً : إذا أخذَ منه شيئاً كثيراً .
وقال ابن دُريد : الغادِفُ : المَلاَّحُ ، والمِغْدَفُ والغادوف : المجدافُ ، لُغَةٌ يمانيةٌ .
فدغ : قال الليث وغيره : الفَدْغُ شَدْخُ شيءٍ أجوفَ مثل حَبَّةِ عنب ونحوه .
وفي بعض الأخبار في الذَّبْحِ بالحجرِ : ( إنْ لم يَفْدَغِ الحُلْقُوم فكل ) ، أَرادَ إِنْ لَّمْ يُثَرِّدْهُ .
وفي حديث آخر : ( إذاً تَفْدَغَ قريشٌ الرَّأَسَ ) : أي تَشْدَخَ ، يقال : فَدَغَ رأسه ، وثَدغَه : أي : رَضّه وشدخه .
دفغ : أهمله الليث .
وقال أبو مالك : الدَّفْغ : حطام الذُّرَةِ ونُسَافَتُها .
رواه ابن دريد له وهو صحيح .
دغف : أهمله الليث .
وقال ابن دريد : الدَّغْف : الأخذ الكثير ، دَغَفَ الشيءَ يَدْغَفُه دَغْفاً .

##### Türkçe

غ د ف
**غدف** ، **فدغ** ، **دفغ** ، **دغف** : kullanımdadır.

**غدف** : Leys dedi ki: **الغُدْفَةُ**; **الفُولِ** ve **الدَّجْرِ**’in giysisidir; o da **اللُّوبياءُ** ve benzerleridir.
Ebû Ubeyd, kendi isnadıyla rivayet ettiği bir hadiste dedi ki: Nebî ( صلى الله عليه وسلم ) Ali ve Fâtıma üzerine bir örtü **أغْدَفَ** etti.
Ebû Ubeyd dedi ki: “Üzerine bir örtü **أغْدَفَ** etti”: yani onu salıverdi.
**عَنْتَرَةُ** dedi ki:
إِنْ تُغْدِفي دُوني القِناعَ فإنَّني
طَبٌّ بأخْذِ الفَارِسِ المستلئِمِ

Gece, perdelerini **أغدفَ** etti; karanlığının örtülerini salıverdiği zaman. Ve şu şiir okundu:
حَتَّى إذا الليلُ البهيمُ أغْدَفا

Başka bir hadiste: “Müminin kalbi, günah üzerine, **العُصْور**’dan daha şiddetli çırpınır; onunla **يُغْدَفُ** edildiği zaman”; bununla, avlanmak için üzerine ağlar kapatıldığı zaman, kurtulmak için çırpınmasını kastetti.
Leys dedi ki: **الغُدافُ**; kanatları iri, büyük, yaz sıcağının kargasıdır. Dedi ki: Uzun siyah saç da **غُدافاً** diye adlandırılır.
Rü’be dedi ki:
رُكِّبَ في جَناحِكِ الغُدافِ
من القُدامَى ومن الخوافي

Ve denir ki: **أَسْوَدُ غُدافِيٌّ**: şiddetli siyahlıkta olduğu zaman.
Başkası dedi ki: Kavim, yaşayışlarından bir **غِدافٍ** içindedir: yani nimet, bolluk ve genişlik. Ve falan, falandan **اغْتَدَفَ** eder, **اغْتِدافاً**: ondan çokça bir şey aldığı zaman.
İbn Düreyd dedi ki: **الغادِفُ**: gemici. **المِغْدَفُ** ve **الغادوف**: kürek; Yemenî bir lugattır.

**فدغ** : Leys ve başkaları dedi ki: **الفَدْغُ**; üzüm tanesi ve benzeri gibi içi boş bir şeyin ezilip parçalanmasıdır.
Taşla boğazlama hakkında bazı haberlerde: “Eğer **يَفْدَغِ** etmezse **الحُلْقُوم**’u, o hâlde ye”; bununla, onu parçalamamasını kastetti.
Başka bir hadiste: “O hâlde Kureyş başı **تَفْدَغَ** eder”: yani ezer, parçalar. Denir ki: Başını **فَدَغَ** etti ve **ثَدغَه** etti: yani onu ezdi ve parçaladı.

**دفغ** : Leys onu ihmal etti.
Ebû Mâlik dedi ki: **الدَّفْغ**; mısırın kırıntısı ve savruntusudur.
İbn Düreyd onu rivayet etti; o da sahihtir.

**دغف** : Leys onu ihmal etti.
İbn Düreyd dedi ki: **الدَّغْف**; çokça almaktır. Bir şeyi **دَغَفَ** eder, onu **يَدْغَفُه** eder, **دَغْفاً**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%BA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والدال وما يثلثهما)
(فدر) الفاء والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قَطْعٍ وانقطاع، من ذلك الفِدْرَة: القِطعةُ من اللَّحم؛ ولست أدرِي أُبنِيَ منها فعلٌ أم لا. ويقولون: فَدَرَ الفحلُ، إذا عَجَز عن الضِّراب، وهو فادر. وسمِّي لأنَّه إذا عَجَز فقد قَطعه. وجمع فادر فوادر.
وقال ابن دريد([1]) : هذا مما نَدَر فجاء منه فاعل على فواعل. والمَفْدَرة: مكان الوُعول الفُدْر.
(فدش) الفاء والدال والشين ليس قبله إِلاَّ [طريفة] من طرائف ابن دريد([2]) ، قال: فدشت الشَّيء، إذا شدختَه. وفدشْتُ رأسَه بالحجَر.
(فدع) الفاء والداء والعين أصلٌ فيه كلمة واحدة، وهي الفَدَع: عِوَجٌ في المفاصل، كأنَّها قد زالت عن أماكنها. ويقولون: كلُّ ظليم أفدع، وذلك أنَّ في مفاصله انحرافاً. ويقال بل الفدَع: انقلابُ الكفِّ إلى إنسيِّها، يقال منه: فَدِعَ يفدَع فَدَعاً.
(فدغ) الفاء والدال والغين. زعم ابنُ دريد([3]) أن الفَدْغ: الشَّدخ. وذَكَر الحديث: "إذاً تَفْدَغَ قُرَيشٌ رأسي([4])". وهذا صحيح.
(فدم) الفاء والدال والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على خُثورة وثِقَلٍ وقِلّة كلامٍ في عِيٍّ. من ذلك قولُهم: صِبْغٌ مُفَدَّم([5]) ، أي خاثر مشبّع. قالوا: ومن قياسِه الرّجلُ الفَدْم، وهو القليل الكلام مِن عِيّ. وهو بيِّنُ الفُدُومة والفَدامة. وهذا كلُّه قياسُه الفِدام: الذي تُفَدَّم به الأباريق لتصفية ما فيها من شَراب.
(فدك) الفاء والداء والكاف كلمةٌ واحدة، وهي فَدَك: بلد. ومن طرائف ابن دريد: فَدَكْتُ القطن([6]) : نفشتُه. قال: وهي لغةٌ أزْديَّة.
(فدن) الفاء والداء والنون كلمةٌ واحدة، وهي الفَدَن، يقولون: إنَّه القَصْر.
(فدي) الفاء والدال والحرف المعتل كلمتانِ متباينتان جدّاً. فالأولى: أنْ يُجعلَ شيءٌ مكانَ شيءٍ حِمىً له، والأُخْرى شيءٌ من الطَّعام.
فالأولى قولك: فديتُه أَفدِيه، كأنَّك تحميه بنفسك أو بشيء يعوِّض عنه. يقولون: [هو([7]) ] فِداؤك، إذا كسرتَ مددت، وإذا فتحت قصرت، يقال هو فَدَاك. قال:
فَدىً لكما رجليَّ أمِّي وخالتي  *** غداةَ الكُلاب إذْ تحزُّ الدوابِرُ([8])
وقال في الممدود:
مهلاً فِداءً لك الأقوامُ كلُّهم  *** وما أثمِّرُ من مالٍ ومن وَلَدِ([9])
ويقال: تفادَى من الشَّيء، إذا تحاماه وانزَوَى عنه. والأصل في هذه الكلمة ما ذكرناه، وهو التَّفادِي: أن يَتَّقيَ النّاسُ بعضُهم ببعض، كأنَّه يجعل صاحبَه فداءَ نفسِه. قال:
* تَفادَى الأُسودُ الغُلبُ منه تفاديا([10]) *
والكلمة الأُخرى الفَدَاء ممدود، وهو مُِسْطَح التَّمر بلغة عبد القيس، حكاه ابن دُريد([11]) . وقال أبو عمرو: الفَداء: جماعة الطَّعام من الشَّعير والتَّمر ونحوِها. قال:
كأنّ فَدَاءَها إِذْ جرّدُوه  *** وَطافوا حولَه سُلَكٌ يتيمُ([12])
(فدج) الفاء والدال والجيم. يقولون: إنَّ الفَوْدج: الهَودج. قال الخليل: الفَودج: النّاقةُ الواسعة الأرفاغ. وشاةٌ مُفَوْدَجَة([13]) : ينتصب قرناها ويلتقي طَرَفاهُما.
(فدح) الفاء والدال والحاء كلمة. فَدَحَه الأمر. إذا عالَه وأثقله، فَدْحاً. وهو أمرٌ فادح.
(فدخ) الفاء والدال والخاء ليس فيه إلاَّ طريفة ابنِ دريد: فدَخْتُ الشَّيء، مثل شَدَخته([14]) .
--------------ــــ
([1]) الجمهرة (2: 252) .
([2]) الجمهرة (2: 268-269) .
([3]) الجمهرة (2: 287) .
([4]) وكذا في المجمل والجمهرة. وفي اللسان: "الرأس".
([5]) كذا ضبط في الأصل والمجمل. وضبط في اللسان بسكون الفاء وفتح الدال مخففة، وفي القاموس ضبط قلم كمنبر.
([6]) في الأصل: "قد كنت"،، صوابه من المجمل واللسان والجمهرة.
([7]) التكملة من المجمل.
([8]) البيت لوعلة بن عبد الله الجرمي. الخزانة (1: 199) والأغاني (15: 73) والعقد(يوم الكلاب الثاني) واللسان (دبر).
([9]) للنابغة الذبياني في ديوانه 36 واللسان (فدى) والخزانة (3: 8). وفداء، تروى بالرفع على الخبرية المقدمة، وبالنصب أي يفدونك فداء. وبالجر مع التنوين وطرح التنوين، ففي اللسان: "ومن العرب من يكسر فداء بالتنوين إذا جاور اللام خاصة فيقول: فداء لك لأنه نكرة يريدون به معنى الدعاء". وقال البغدادي: "وهذا التعليل فيه خفاء، والواضح قول أبي علي في المسائل المنثورة وقد أنشده فيها، قال: بني على الكسر لأنه قد تضمن معنى الحرف، وهو لام الأمر". ثم نقل عن ابن المستوفي قوله: "يستعمل مكسوراً منوناً وغير منون، حملا على إيه وإيه".
([10]) لذي الرمة في ديوانه 654 واللسان (فدى) والكامل 260 وأمالي الزجاجي 58. وصدره: * مرمين من ليث عليه مهابة *
([11]) الجمهرة(3: 243) .
([12]) البيت في المجمل (فدا) واللسان (فدى، جرد، حرد، سلف)، والمخصص (11: 5/ 16: 25)، ويروى: "إذ حردوه" بالحاء المهملة، و"سلف" موضع "سلك".
([13]) هذه الكلمة مما فات المعاجم المتداولة. وفي المجمل: "ونعجة مفودجة".
([14]) الجمهرة (2: 201)، والعبارة هناك مخالفة.

ـ

##### Türkçe

(**باب الفاء والدال وما يثلثهما**)

(**فدر**) **الفاء** ve **الدال** ve **الراء** sahih bir asıldır; kesmeye ve kesilmeye delâlet eder. Bundan **الفِدْرَة**: etten parça; ondan bir fiil bina edildi mi edilmedi mi bilmiyorum. Ve derler: **فَدَرَ** aygır, eğer çiftleşmeden âciz olursa; o **فادر**’dir. Ve adlandırıldı; çünkü âciz olunca onu kesmiş olur. **فادر**’in cem‘i **فوادر**’dir.
İbn Düreyd dedi ki([1]) : Bu, nâdir olup ondan **فاعل** vezni **فواعل** üzerine gelmiş olanlardandır. Ve **المَفْدَرة**: **الفُدْر** dağ keçilerinin yeri.

(**فدش**) **الفاء** ve **الدال** ve **الشين**; ondan önce ancak İbn Düreyd’in([2]) tuhaflıklarından [bir tuhaflık] vardır; dedi ki: **فدشتُ** şeyi, eğer onu **شدختَه** (ezip parçaladıysan). Ve **فدشْتُ** başını taş ile.

(**فدع**) **الفاء** ve **الداء** ve **العين**; içinde tek bir kelime olan bir asıldır; o da **الفَدَع**: eklemlerde eğriliktir; sanki yerlerinden kaymış gibidir. Ve derler: her devekuşu erkeği **أفدع**’dır; bu, eklemlerinde bir sapma olmasındandır. Ve denilir: bilakis **الفدَع**: avucun iç tarafına doğru dönmesidir; ondan: **فَدِعَ** **يفدَع** **فَدَعاً** denilir.

(**فدغ**) **الفاء** ve **الدال** ve **الغين**. İbn Düreyd([3]) iddia etti ki **الفَدْغ**: **الشَّدخ** (ezip parçalama)dır. Ve hadisi zikretti: “Eğer öyleyse **تَفْدَغَ** Kureyş başımı([4]).” Ve bu sahihtir.

(**فدم**) **الفاء** ve **الدال** ve **الميم** sahih bir asıldır; pıhtılaşmaya, ağırlığa ve kekemelikte az konuşmaya delâlet eder. Bundan onların sözü: **صِبْغٌ مُفَدَّم**([5]) , yani pıhtılaşmış, doyurulmuş. Dediler ki: Ve onun kıyasından **الرّجلُ الفَدْم**; o, kekemelikten az konuşandır. Ve o, **الفُدُومة** ve **الفَدامة**’si açık olandır. Ve bunun hepsi, kıyası **الفِدام**dır: içinde olan içeceği süzmek için ibriklerin üzerine konulan şey.

(**فدك**) **الفاء** ve **الداء** ve **الكاف** tek bir kelimedir; o da **فَدَك**: bir beldedir. Ve İbn Düreyd’in tuhaflıklarındandır: **فَدَكْتُ** pamuğu([6]) : onu kabarttım. Dedi ki: Bu, Ezdî bir dildir.

(**فدن**) **الفاء** ve **الداء** ve **النون** tek bir kelimedir; o da **الفَدَن**; derler: o, köşktür.

(**فدي**) **الفاء** ve **الدال** ve **الحرف المعتل** çokça birbirinden ayrı iki kelimedir. Birincisi: bir şeyi, ona bir koruma olmak üzere bir şeyin yerine kılmaktır; ikincisi: yiyecekten bir şeydir.
Birincisi senin sözün: **فديتُه أَفدِيه**; sanki onu kendinle yahut onun yerine geçen bir şeyle koruyorsun. Derler: [**هو**([7]) ] **فِداؤك**; eğer kesreli yaparsan uzatırsın, eğer fethalı yaparsan kısaltırsın; **هو فَدَاك** denilir. Dedi ki:
فَدىً لكما رجليَّ أمِّي وخالتي  *** غداةَ الكُلاب إذْ تحزُّ الدوابِرُ([8])
Ve uzatılmışta dedi:
مهلاً فِداءً لك الأقوامُ كلُّهم  *** وما أثمِّرُ من مالٍ ومن وَلَدِ([9])
Ve denilir: **تفادَى** şeyden, eğer ondan sakındı ve ondan uzaklaşıp çekildiyse. Ve bu kelimede asıl, zikrettiğimiz şeydir; o da **التَّفادِي**: insanların birbirlerini birbirleriyle korumalarıdır; sanki arkadaşını kendi nefsinin fidyesi kılar. Dedi ki:
* تَفادَى الأُسودُ الغُلبُ منه تفاديا([10]) *
Ve diğer kelime **الفَدَاء** uzatılmıştır; o, Abdülkays diliyle hurmanın düzleştirilmiş (yayılmış) yeridir; bunu İbn Düreyd([11]) hikâye etti. Ve Ebû Amr dedi ki: **الفَداء**: arpa, hurma ve benzerlerinden yiyeceğin topluluğudur. Dedi ki:
كأنّ فَدَاءَها إِذْ جرّدُوه  *** وَطافوا حولَه سُلَكٌ يتيمُ([12])

(**فدج**) **الفاء** ve **الدال** ve **الجيم**. Derler: **الفَوْدج**: **الهَودج**’dur. Halîl dedi ki: **الفَودج**: geniş uyluk aralıklı dişi devedir. Ve **شاةٌ مُفَوْدَجَة**([13]) : iki boynuzu dikilir ve iki ucunun ikisi buluşur.

(**فدح**) **الفاء** ve **الدال** ve **الحاء** bir kelimedir. **فَدَحَه** iş, eğer onu yükledi ve ağırlaştırdıysa; **فَدْحاً**. Ve o, **أمرٌ فادح**’tır.

(**فدخ**) **الفاء** ve **الدال** ve **الخاء**; onda ancak İbn Düreyd’in tuhaflığı vardır: **فدَخْتُ** şeyi, **شَدَخته**’nin([14]) benzeri.

--------------ــــ
([1]) el-Cemhere (2: 252).
([2]) el-Cemhere (2: 268-269).
([3]) el-Cemhere (2: 287).
([4]) Ve böylece el-Mücmel ve el-Cemhere’dedir. Lisân’da: “baş”.
([5]) Asılda ve el-Mücmel’de böyle ضبط edilmiştir. Lisân’da **الفاء**’ın sükûnu ve **الدال**’ın fethasıyla, şeddesiz ضبط edilmiştir; Kâmûs’ta “kalem” “minber” gibi ضبط edilmiştir.
([6]) Asılda: “قد كنت”; doğrusu el-Mücmel, Lisân ve el-Cemhere’dendir.
([7]) Tekmile el-Mücmel’dendir.
([8]) Beyit, Va‘le b. Abdullah el-Cermî’nindir. el-Hizâne (1: 199) ve el-Eğânî (15: 73) ve el-‘İkd (Yevmü’l-Kilâb es-Sânî) ve Lisân (**دبر**).
([9]) en-Nâbiga ez-Zübyânî’nindir; Dîvân’ında 36 ve Lisân (**فدى**) ve el-Hizâne (3: 8). Ve **فداء**; haberiyye-i mukaddeme üzere merfû olarak, ve mansûb olarak “seni fidye ederler” yani, ve tenvinle mecrûr ve tenvini atmakla rivayet edilir. Lisân’da: “Araptan, özellikle **اللام**’a komşu olunca **فداء**’yı tenvinle kesreli yapan vardır; ‘**فداء لك**’ der; çünkü o nekredir, onunla dua mânâsını isterler.” Bağdâdî dedi ki: “Bu ta‘lîlde kapalılık vardır; açık olan, Ebû Ali’nin el-Mesâilü’l-Mensûre’deki sözüdür; onu orada inşâd etti; dedi ki: Kesre üzerine bina edildi; çünkü harfin mânâsını tazammun etmiştir; o da emir **اللام**’ıdır.” Sonra İbnü’l-Müstefî’nin sözünü nakletti: “Tenvinli kesreli ve tenvinsiz kullanılır; ‘**إيه وإيه**’ üzerine حمل ile.”
([10]) Zü’r-Rumme’nindir; Dîvân’ında 654 ve Lisân (**فدى**) ve el-Kâmil 260 ve Emâlî’z-Zeccâcî 58. Ve صدرُه: * مرمين من ليث عليه مهابة *
([11]) el-Cemhere (3: 243).
([12]) Beyit el-Mücmel’de (**فدا**) ve Lisân’da (**فدى**، **جرد**، **حرد**، **سلف**) ve el-Muhassas’ta (11: 5/ 16: 25)’tir; “**إذ حردوه**” diye **الحاء** المهملة ile, ve “**سلف**” “**سُلَك**” yerinde rivayet edilir.
([13]) Bu kelime, tedavüldeki sözlüklerin kaçırdıklarındandır. el-Mücmel’de: “**ونعجة مفودجة**”.
([14]) el-Cemhere (2: 201); ve ibare orada muhaliftir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%BA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَدْغُ: شَدْخُ شيء أَجْوَفَ مثل حبة عنب ونحوه. وفي الحديث: أَنه دعا على عُتْبةَ بن أَبي لَهَب فَضَغَمه الأَسَدُ ضَغْمةً فَدَغَه؛ قال ابن الأَثير: الفَدْغُ الشدْخُ والشقُّ اليسير. غيره: الفَدْغُ كسر الشيء الرَّطْب والأَجْوَفِ، وشَدَخَه فَدَغَه يَفْدَغُه فَدْغاً. وفي بعض الأَخبار في الذبح بالحجر: إِن لم يَفْدَغِ الحُلْقُومَ فكُلْ أَي لم يُثَرِّدْه لأَن الذبح بالحجر يَشْدَخُ الجِلْدَ وربما لا يَقْطَعُ الأَوْداجَ فيكون كالمَوْقُوذِ؛ ومنه حديث ابن سيرين: سئل عن الذبيحة بالعُود فقال: كُلْ ما لم يَفْدَغْ؛ يريد ما قَتَلَ بحدِّه فكله وما قَتَلَ بِثِقَلِه فلا تأْكله، وفي حديث آخر: إذاً تَفْدَغُ قُرَيْشٌ الرأْسَ أَي تَشْدَخُ. ويقال: فَدَغَ رأْسَه وثَدَغَه إِذا رَضّه وشَدَخَه. ويقال: رجل مِفْدَغٌ كما يقال مِدَقٌّ؛ قال رؤبة:
مِنِّي مَقاذِيف مِدَقٍّ مِفْدَغِ

##### Türkçe

**الفَدْغُ**: Üzüm tanesi ve benzeri gibi içi boş bir şeyi ezip parçalama(dır). Hadiste:
Onun, **عُتْبةَ بن أَبي لَهَب**’e beddua ettiği, aslanın onu bir ısırışla ısırıp **فَدَغَه** ettiği (rivayet edilmiştir); dedi ki **ابن الأَثير**: **الفَدْغُ** ezip parçalama ve az bir yarma(dır). Başkası: **الفَدْغُ** yaş ve içi boş şeyi kırma(dır); onu ezip parçaladı: **فَدَغَه يَفْدَغُه فَدْغاً**. Bazı haberlerde taşla boğazlama hakkında: “Eğer **الحُلْقُومَ**’u **يَفْدَغِ** etmezse, ye”; yani onu parçalayarak ufalamazsa; çünkü taşla boğazlama deriyi ezer ve belki de **الأَوْداجَ**’ı kesmez; böylece **المَوْقُوذِ** gibi olur. Bundan, **ابن سيرين** hadisi: sopayla kesilen (hayvan) hakkında soruldu da dedi ki: “**يَفْدَغْ** etmedikçe ye”; yani keskinliğiyle öldüreni ye, ağırlığıyla öldüreni ise yeme. Başka bir hadiste: “O hâlde **قُرَيْشٌ** başı **تَفْدَغُ** eder”; yani ezer parçalar. Ve denir: Başını **فَدَغَ** etti ve **ثَدَغَه** etti; onu ezdiği ve parçaladığı zaman. Ve denir: **مِفْدَغٌ** adam; **مِدَقٌّ** denildiği gibi; **رؤبة** dedi:
مِنِّي مَقاذِيف مِدَقٍّ مِفْدَغِ

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%BA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فدغه، كمنعه، فدغا: شدخه، وشقه يسيرا، ورضه، وكذلك ثدغه، ومنه حديث ابن سيرين، وقد سئل عن الذبيحة بالعود فقال: كل ما لم يفدغ، يريد: ما قتل بحده فكله، وما قتل بثقله فلا تأكله، وفي حديث آخر: إن آتهم يفدغ رأسي، كما تفدغ العترة، ويروى يفلغ ويثلغ.
 أو هو شدخ الشيء المجوف كحبة عنب ونحوه، وقيل: هو كسر الشيء الرطب وشدخه.
 وفدغ الطعام: سغسغه بالسمن، وقيل لأعرابي: كيف أكلك الثريد? فقال: أصدغ بهاتين، السبابة والوسطى، وأفدغ بهذه، يعني الإبهام.
 والمفدغ كمنبر: المشدخ، يقال: رجل مفدغ، كما يقال: مدق، قال رؤبة:
  وذاق حيات الدواهي اللدغ
  مني مقاذيف مدق مفـدغ والفدغ محركة: التواء في القدم، عن ابن عباد، وقال غيره: هو الفدع، بالعين المهملة، والإهمال أكثر.
 والأفداغ: ماء، وعليه نخل بجبل قطن، شرقي الحاجر، نقله ياقوت والصاغاني.
 وانفدغ الشيء: لان عن يبس، نقله الصاغاني.

##### Türkçe

**فدغه**، **كمنعه**، **فدغا**: onu ezdi; ve onu azıcık yardı; ve onu berteledi; ve yine bunun gibi **ثدغه**; ve ondan (dır) İbn Sîrîn hadisi: ve ona değnekle (vurularak öldürülmüş) kesilmiş hayvan hakkında sorulmuştu da dedi ki: “**كل ما لم يفدغ**”; yani: keskinliğiyle öldürülen şeyi ye; ağırlığıyla öldürüleni ise yeme. Ve başka bir hadiste: “Şüphesiz o, başımı **يفدغ** eder, **العترة**’yi **تفدغ** ettiğin gibi.” Ve **يفلغ** ve **يثلغ** diye de rivayet olunur.

Veya o, üzüm tanesi ve benzeri gibi içi boş şeyi ezmektir; ve denildi ki: o, yaş şeyi kırmak ve onu ezmektir.

Ve **فدغ الطعام**: onu içyağıyla karıştırdı; ve bir bedevîye denildi: “Senin **الثريد** yiyişin nasıl?” dedi ki: “Bununla **أصدغ** ederim: şu ikisiyle, **السبابة** ve **الوسطى**; ve bununla **أفدغ** ederim,” yani **الإبهام** ile.

Ve **المفدغ** **كمنبر**: ezilmiş olan; denilir: **رجل مفدغ**; denildiği gibi: **مدق**. Rü’be dedi ki:
وذاق حيات الدواهي اللدغ
مني مقاذيف مدق مفـدغ

Ve **الفدغ** (harekeli): ayakta bir burkulma; İbn Abbâd’dan. Ve başkası dedi ki: o, **الفدع**’dır, noktasız **العين** ile; ve noktasız kullanma daha çoktur.

Ve **الأفداغ**: bir sudur; ve onun üzerinde, Cebel-i Katn’da, el-Hâcir’in doğusunda hurma ağaçları vardır; bunu Yâkût ve es-Sâğânî nakletti.

Ve **انفدغ الشيء**: kuruluk(undan) sonra yumuşadı; bunu es-Sâğânî nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%BA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَدَغَهُ
1 فَدَغَهُ ذ , aor. فَدَغَ , inf. n. فَدْغٌ, He broke it, (S, O, Msb, K,) or crushed it; (S, O, K;) or (K) it is said when the object is a hollow thing, (S, O, Msb, K, TA,) or a moist, or soft, thing, (TA,) a person's head, (S, O, TA,) and a grape, and the like: (O, TA:) and he bruised, brayed, or pounded, it coarsely: and he clave, split, or rent, it slightly. (TA.) ― -b2- And فَدَغَ الطَّعَامَ He put much clarified butter into the food. (O, * K, * TA.) ― -b3- And one says also, فَدَغَ الكَمْأَةَ فِى السَّمْنِ [app. meaning He preserved the truffles in clarified butter]. (O.)

انفدغ
7 انفدغ ذ It (anything dry, or rigid,) became soft, or supple. (O, K. *)

فَدَغٌ
فَدَغٌ ذ Distortion in the foot: (Ibn-'Abbلd, O, K:) like فَدَعٌ, which is more common. (O.) [See فَدَعٌ.]

مِفْدَغٌ
مِفْدَغٌ ذ An instrument for breaking, or crushing. (K, TA.) And applied to a man; like مِدَقٌّ [q. v.]. (TA.)

##### Türkçe

**فَدَغَهُ**
1 **فَدَغَهُ** **ذ**; muzârîsi **فَدَغَ**; mastarı **فَدْغٌ**: Onu kırdı, (S, O, Msb, K,) yahut ezdi; (S, O, K;) yahut (K) denilir ki nesne içi boş bir şey olduğunda, (S, O, Msb, K, TA,) yahut nemli, yahut yumuşak bir şey olduğunda, (TA,) bir kimsenin başı, (S, O, TA,) ve bir üzüm ve benzeri: (O, TA:) ve onu kaba olarak berdeledi, havanda dövdü yahut dövdü: ve onu azıcık yardı, böldü yahut yırttı. (TA.) ― -b2- Ve **فَدَغَ الطَّعَامَ**: Yemeğin içine çok sade yağ koydu. (O, * K, * TA.) ― -b3- Ve ayrıca şöyle de denir: **فَدَغَ الكَمْأَةَ فِى السَّمْنِ** [görünüşe göre mânâsı: Yer mantarlarını sade yağ içinde muhafaza etti]. (O.)

**انفدغ**
7 **انفدغ** **ذ**: O (herhangi bir kuru yahut katı şey) yumuşak yahut esnek oldu. (O, K. *)

**فَدَغٌ**
**فَدَغٌ** **ذ**: Ayakta çarpıklık: (İbn-'Abbلd, O, K:) **فَدَعٌ** gibi; ki o daha yaygındır. (O.) [Bkz. **فَدَعٌ**.]

**مِفْدَغٌ**
**مِفْدَغٌ** **ذ**: Kırmak yahut ezmek için bir âlet. (K, TA.) Ve bir adama da uygulanır; **مِدَقٌّ** gibi [bkz.]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%BA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَدَغ
فَدَغ A ( n. ac. فَدْغ 1 ),
a.  Broke, crushed, punded.

b.  Buttered ( food ).

اِنْفَدَغَ
اِنْفَدَغَ VII ,
a.  Was crushed.

b.  Was buttered.

c.  Became soft. -

فَدَغ
فَدَغ 4 ,
a.  Distortion.

مِفْدَغ
مِفْدَغ 20 , ( pl. مَفَاْدِغُ 44 ),
a.  Crusher ( instrument. ).

##### Türkçe

**فَدَغ**
**فَدَغ** A ( i. m. **فَدْغ** 1 ),
a. Kırdı, ezdi, dövdü.

b. Yağladı (yiyeceği).

**اِنْفَدَغَ**
**اِنْفَدَغَ** VII ,
a. Ezildi.

b. Yağlandı.

c. Yumuşak oldu. -

**فَدَغ**
**فَدَغ** 4 ,
a. Çarpıklık.

**مِفْدَغ**
**مِفْدَغ** 20 , ( çoğ. **مَفَاْدِغُ** 44 ),
a. Ezici (alet).
