# فرأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فرأ

الفَرَأُ، مهموز مقصور: حمارُ الوَحْشِ، وقيل الفَتيُّ منها. وفي المثل: كلُّ صَيْدٍ في جَوْفِ الفَرَإِ(1) (1 قوله «في المثل إلخ» ضبط الفرأ في المحكم بالهمز على الأصل وكذا في الحديث.). وفي الحديث: أَن أَبا سفيان استأْذَنَ النبيَّ، صلى اللّه عليه وسلم، فحَجَبَه ثم أَذِن له، فقال له: ما كِدْتَ تأْذَنُ لي حتى تأْذَنَ لحِجارة الجُلْهُمَتَينِ. فقال: يا أَبا سفيانَ! أَنت كما قال القائلُ: كلُّ الصَّيْدِ في جَوْفِ الفَرَإِ، مقصور، ويقال في جوف الفَرَاءِ، مـمدود، وأَراد النبي صلى اللّه عليه وسلم بما قاله لأَبي سفيانَ تأَلُّفَه على الاسلام، فقال: أَنتَ في الناسِ كحِمارِ الوَحْش في الصيد، يعني أَنها كلها مثلهُ. وقال أَبو العباس: معناه أَنه إِذا حَجَبَكَ قَنِعَ كل محجوب ورَضِي، لأَن كلَّ صَيْدٍ أَقلُّ من الحِمار الوَحْشِيِّ، فكلُّ صَيْدٍ لِصغَرِه يدخل في جَوْفِ الحمار، وذلك أَنه حَجَبَه وأَذِنَ لغيره. فيُضْرَبُ هذا المثل للرجل يكون له حاجاتٌ، منها واحدةٌ كبيرة، فإِذا قُضِيَتْ تلك الكَبيرةُ لم يُبالِ أَن لا تُقْضَى باقي حاجاتِه. وجمعُ الفَرَإِ أَفْراء وفِراء، مثل جَبَلٍ وجبالٍ. قال مالك ابن زُغْبَة الباهليُّ: بضَرْبٍ، كآذانِ الفِراءِ فُضُولهُ، *  وطَعْنٍ، كإِيزاغِ المخَاض، تَبُورُها الإِيزاغُ: إِخراجُ البولِ دُفعةً دُفعةً. وتَبُورُها أَي تَخْتَبِرُها. ومعنى البيت أَن ضرْبَه يُصَيِّرِ فيه لَحْماً مُعَلَّقاً كآذان الحُمُر. ومن ترك الهمز قال: فرا(2)
(2 قوله «ومن ترك الهمز إلخ» انظر بم تتعلق هذه الجملة.). وحضر الأصمعي وأَبو عمرو الشيبانيُّ عند أَبي السَّمْراء فأَنشده الأَصمعي:
بضربٍ، كآذان الفِراء فُضوله، *  وطعنٍ كتَشْهاقِ العَفا، هَمَّ بالنَّهْقِ ثم ضرب بيده إِلى فَرْوٍ كان بقُربه يوهم أَنَّ الشاعر أَراد فَرْواً، فقال أَبو عمرو: أَراد الفَرْوَ.
فقال الأَصمعي: هكذا روايَتُكُم، فأَما قولهم: أَنْكَحْنا الفَرا فَسَنَرى، فإِنما هو على التخفيف البَدَليّ موافَقة لسَنَرى لأَنه مثلٌ والأَمثالُ موضوعة على الوقف، فلما سُكِّنَت الهمزة أُبدلت أَلفاً لانفتاح ما قبلها. ومعناه: قد طلبنا عاليَ الأُمور فسَنَرَى أَعمالَنا بعدُ، قال ذلك ثعلب. وقال الأَصمعي: يضرب مثلاً للرجل إِذا غُرِّرَ بأَمر فلم يَرَ ما يُحِبُّ أَي صَنَعْنا الحَزْم فآل بنا إِلى عاقبةِ سُوء. وقيل معناه: أَنَّا قد نَظَرْنا في الأَمر فسننظر عما ينكشف.

### Türkçe

**الفَرَأُ**; hemzeli, maksûr: yaban eşeği; ve “onun genci” denilmiştir. Meselde: “Her av **الفَرَإِ**’in karnındadır.”
(1 “Meselde vb.” sözü: **الفَرَأ**’ın ضبطı el-Muḥkem’de asıl üzere hemze ile yapılmıştır; hadiste de böyledir.). Hadiste: Ebû Süfyân’ın Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, izin istediği; onun da onu perdelediği, sonra ona izin verdiği; bunun üzerine ona dedi ki: “Bana izin vermeye neredeyse izin vermeyecektin; ta ki **حِجارة الجُلْهُمَتَينِ**’e izin verinceye kadar.” O da dedi ki: “Ey Ebû Süfyân! Sen, söyleyenin dediği gibisin: ‘Her av **الفَرَإِ**’in karnındadır’.” Maksûr; ve “**الفَرَاءِ**’in karnında” da denir, memdûd. Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Ebû Süfyân’a söylediğiyle İslâm üzerine onu ülfetlendirmeyi murad etti; dedi ki: “Sen insanlar içinde avda yaban eşeği gibisin”; yani onların hepsi onun gibidir. Ebû’l-‘Abbâs dedi: Manası şudur: Seni perdelediğinde her perde edilen kanaat eder ve razı olur; çünkü her av yaban eşeğinden daha küçüktür; böylece her av küçüklüğünden dolayı eşeğin karnına girer; bu da şundandır: Onu perdeledi ve başkasına izin verdi. Bu mesel, bir adam için vurulur: onun ihtiyaçları olur; onlardan biri büyük olur; o büyük olan giderilince, geri kalan ihtiyaçlarının giderilmemesine aldırmaz. **الفَرَإِ**’in cemi **أَفْراء** ve **فِراء**’dır; **جَبَلٍ** ve **جبالٍ** gibi. Mâlik b. Zuġbe el-Bâhilî dedi:
بضَرْبٍ، كآذانِ الفِراءِ فُضُولهُ، *  وطَعْنٍ، كإِيزاغِ المخَاض، تَبُورُها
**الإِيزاغُ**: idrarı itiş itiş çıkarmaktır. Ve **تَبُورُها**: yani onu yoklarsın/sınarsın.
Beytin manası: onun vuruşu, onda, eşeklerin kulakları gibi asılı et hâline getirir.
Hemzeyi terk eden dedi ki: **فرا**(2)
(2 “Hemzeyi terk eden vb.” sözü: bu cümlenin neye taalluk ettiğine bak.).
el-Asma‘î ve Ebû ‘Amr eş-Şeybânî, Ebû’s-Semrâ’nın yanında hazır bulundu; el-Asma‘î ona okudu:
بضربٍ، كآذان الفِراء فُضُوله، *  وطعنٍ كتَشْهاقِ العَفا، هَمَّ بالنَّهْقِ
Sonra eliyle, yakınında bulunan bir **فَرْوٍ**’a vurdu; şairin bir **فَرْواً** murad ettiğini vehmettirmek için. Ebû ‘Amr dedi ki: **الفَرْوَ**’u murad etti.
el-Asma‘î dedi ki: “Sizin rivayetiniz böyledir. Amma onların sözü: **أَنْكَحْنا الفَرا فَسَنَرى**; bu ancak, **سَنَرى**’ya muvafakat için, bedelî tahfîf üzerinedir; çünkü o bir meseldir ve meseller vakıf üzere konulmuştur. Hemze sükûnlandırılınca, öncesi fetha olduğundan dolayı, elif ile ibdâl edildi. Manası: yüksek işleri talep ettik; artık amellerimizi sonra göreceğiz.” Bunu Sa‘leb söyledi. el-Asma‘î dedi: Bir adam için mesel olarak vurulur: bir iş ile aldatıldığında ve sevdiğini görmediğinde; yani tedbiri yaptık da bizi kötü bir âkıbete götürdü. Ve denildi ki manası: Biz işte nazar ettik; öyleyse açığa çıkandan dolayı nazar edeceğiz.
