# فرأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فرأ

الفرأ مهموزا مقصورا كجبل والفراء مثل سحاب قال الكوفيون: يمد ويقصر: حمار الوحش وقال ابن السكيت: الحمار الوحشي، وكذا في الصحاح والعباب أو فتيه، والمشهور الإطلاق ج أفراء جمع قلة وفراء بالكسر، جمع كثرة، قال مالك بن زغبة الباهلي:
  وضرب كآذان الفراء فضولـه                      وطعن كإيزاغ المخاض تبورها
  الإيزاغ: إخراج البول دفعة بعد دفعة. وتبورها: تختبرها. وحضر الأصمعي وأبو عمرو الشيباني عند ابن السمراء فأنشد الأصمعي:
  بضرب كآذان الفراء فضولـه                      وطعن كتشهاق العفا هم بالنهق ثم ضرب بيده إلى فرو كان بقربه يوهم أن الشاعر أراد فروا، فقال أبو عمرو: أراد الفرو. فقال الأصمعي هذا روايتكم. وأمر فرئ كفري وقرأ أبو حيوة  لقد جئت شيئا فريئا  وفي المثل  كل الصيد في جوف الفرا  ضبطه ابن الأثير بالهمز، وكذا شراح المواهب، وقيل بغير همز وقد سقط من بعض النسخ، وفي الحديث: أن أبا سفيان استأذن على النبي صلى الله عليه وسلم، فحجبه ثم أذن له فقال له: ما كدت تأذن لي حتى تأذن لحجارة الجلهمتين فقال:  يا أبا سفيان أنت كما قال القائل: كل الصيد في جوف الفرا  مقصور، ويقال في جوف الفراء ممدود، وأراد النبي صلى الله عليه وسلم بما قاله لأبي سفيان تألفه على الإسلام فقال: أنت في الناس كحمار الوحش في الصيد. وقال أبو العباس: معناه: إذا حجبتك قنع كل محجوب ورضي، لأن كل صيد أقل من الحمار الوحشي، فكل صيد لصغره يدخل في جوف الحمار، وذلك أنه حجبه وأذن لغيره، فيضرب هذا المثل للرجل تكون له حاجات، منها واحدة كبيرة، فإذا قضيت تلك الكبيرة لم يبال أن لا تقضى باقي حاجاته. انتهى. وأما قولهم أنكحنا الفرا فسنرى، فإنما هو على التخفيف البدلي مواقفة لسنرى، لأنه مثل، والأمثال موضوعة على الوقف فلما سكنت الهمزة أبدلت ألفا لانفتاح ما قبلها، ومعناه: قد طلبنا عالي الأمور فسنرى أمرنا بعد. قال ذلك ثعلب، وقال الأصمعي: يضرب مثلا للرجل إذا غرر بأمر فلم ير ما يحب. أي ضيعنا الحزم فآل بنا إلى عاقبة سوء، وقيل معناه: إنا قد نظرنا في الأمر، فسننظر عما ينكشف، ومعنى كل الصيد في جوف الفرا أي كله دونه لا يصل إلى مرتبته ولا يحصل به مثل ما بالفرا من كثرة اللحم، وفرأ محركة: جزيرة باليمن من جزائر البحر ما بين عدن والسرين.

### Türkçe

**الفرأ**; hemzeli, maksûr; **جبل** gibi. Ve **الفراء**; **سحاب** gibi. Kûfeliler dedi: uzatılır da kısaltılır da: **حمار الوحش**. İbnü’s-Sikkît dedi: **الحمار الوحشي**; ve **الصحاح** ve **العباب**’da da böyledir; yahut onun yavrusu. Meşhur olan ise mutlak kullanımdır. Çoğulu: **أفراء** (azlık çoğulu) ve **فراء** (kesre ile), çokluk çoğulu. Mâlik b. Zağbe el-Bâhilî dedi:
  Ve bir vuruş, **الفراء**’ın kulakları gibi; fazlalığı,                      ve bir saplama, **المخاض**’ın **إيزاغ**’ı gibi; onu yoklarsın.

**الإيزاغ**: idrarı defa defa çıkarmaktır. Ve **تبورها**: onu denersin/yoklarsın. el-Asma‘î ve Ebû ‘Amr eş-Şeybânî, İbnü’s-Semrâ’nın yanında hazır bulundu; el-Asma‘î inşâd etti:
  Bir vuruş ile, **الفراء**’ın kulakları gibi; fazlalığı,                      ve bir saplama ile, **العفا**’nın **تشهاق**’ı gibi; o, anırmaya heveslenir.

Sonra eliyle yakınında bulunan bir **فرو**’ya vurdu; şairin **فروا** kastettiğini vehmettirmek için. Bunun üzerine Ebû ‘Amr dedi: **الفرو**’yu kastetti. el-Asma‘î dedi: bu sizin rivayetinizdir. Ve **فرئ** emri; **فري** gibi. Ebû Hayve okudu: **لقد جئت شيئا فريئا**. Ve meselde: **كل الصيد في جوف الفرا**. İbnü’l-Esîr onu hemze ile ضبط etti; **المواهب** şârihleri de böyle. Hemzesiz olduğu da söylendi; bazı nüshalardan düşmüştür. Ve hadiste: Ebû Süfyân, Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) girmek için izin istedi; onu engelledi, sonra ona izin verdi. Ona dedi ki: “Bana izin vermekte neredeyse izin vermeyecektin; ta ki **حجارة الجلهمتين**’e izin verinceye kadar.” Dedi ki: “Ey Ebû Süfyân, sen, söyleyenin dediği gibisin: **كل الصيد في جوف الفرا**.” Maksûr. Ve “**في جوف الفراء**” (uzatılmış) da denir. Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun), Ebû Süfyân’a söylediğiyle, onu İslâm üzerine ısındırmayı murad etti; dedi ki: “Sen insanlar içinde, avda **حمار الوحش** gibisin.” Ebû’l-‘Abbâs dedi: manası: seni engellediğimde, engellenenlerin hepsi kanaat eder ve razı olur; çünkü her av, **الحمار الوحشي**’den daha küçüktür; her av, küçüklüğünden dolayı, eşeğin karnına girer. Bu, şundan dolayıdır ki: onu engelledi ve başkasına izin verdi. Bu mesel, bir adam için vurulur: onun ihtiyaçları olur; onlardan biri büyük olur; o büyük yerine getirildiğinde, geri kalan ihtiyaçlarının yerine getirilmemesine aldırmaz. Bitti.

Onların “**أنكحنا الفرا فسنرى**” sözüne gelince; bu, ancak **فسنرى**’ya muvâfakat için, bedelî tahfîf üzerinedir; çünkü o bir meseldir. Meseller vakıf üzere konulmuştur. Hemze sâkin kılınınca, öncesi fetha olduğundan dolayı, **ألف**’e ibdâl edildi. Manası: “Yüksek işleri talep ettik; sonra işimizi göreceğiz.” Bunu Sa‘leb söyledi. el-Asma‘î dedi: bir iş ile aldatılan, sonra sevdiğini görmeyen adam için mesel olarak vurulur. Yani: tedbiri zayi ettik; böylece bizi kötü bir âkıbete götürdü. Ve denildi ki manası: “Biz işte nazar ettik; öyleyse açığa çıkacak şeye bakacağız.” Ve “**كل الصيد في جوف الفرا**”nın manası: hepsi onun altındadır; mertebesine ulaşmaz ve **الفرا**’da olan et çokluğu gibi bir şey onunla elde edilmez. Ve **فرأ** (harekeleriyle): Yemen’de, Aden ile es-Serîn arasındaki denizde bulunan adalardan bir ada.
