# فرتن (ف-ر-ت-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AA%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%AA%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ر - ت - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AA%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أَبو سعيد: الفَرْتَنَةُ عند العرب
(* قوله «الفرتنة عند العرب
إلخ» وهي أيضاً بهذا الضبط: التقارب في المشي كما في القاموس والتكملة). تَشْقِيقُ الكلام والاهْتِماشُ فيه. يقال: فلان يُفَرْتِنُ فَرْتَنةً. وفَرْتَنَى: الأَمَةُ والزانيةُ، وقد تقدم أَنه ثلاثي على رأْي ابن حبيب، وأَن نونه زائدة، وذكره ابن بري: الفَرْتَنى معرَّفاً بالأَلف واللام، قال: وكذلك الهَلُوكُ والمُومِسَة. وفَرَتَ
الرجلُ يَفْرُتُ فَرْتاً: فَجَر؛ قال: وأَما سيبويه فجعله رباعيّاً. ابن الأَعرابي:
يقال للأَمة الفَرْتَنَى. وابن الفَرْتَنَى: وهو ابن الأَمةِ البَغِيِّ، والعرب تسمي الأَمة فَرْتَنَى. قال ابن بري: وقال الأَحْوَلُ ابن فَرْتَنَى وابن تُرْنَى يقالان للئيم. وقال ثعلب: فَرْتَنَى الأَمةُ، وكذلك تُرْنَى؛ قال الأَشهب بن رُمَيْلَةَ.
أَتانِيَ ما قال البَعِيثُ ابنُ فَرْتَنَى،
أَلم تَخْشَ، إِذ أَوْعَدْتَها، أَن تُكَذّبا؟
وقال جرير:
أَلم تَرَ أَنِّي، إِذ رَمَيْتُ ابْنَ فَرْتَنَى
بصَمَّاءَ، لا يَرْجُو الحياةَ أَمِيمُها
وقال أَيضاً:
مَهْلاً بَعِيثُ، فإِنَّ أُمَّكَ فَرْتَنَى
حَمْراءُ، أَثْخَنَتِ العُلُوجَ رُداما
قال أَبو عبيد: أَراد الأَمة، وكانت أُمُّ البَعِيثِ حمراءَ من سَبْي أَصْفَهان، وابن تُرْنَى ذكره في تَرَنَ. وفَرْتَنَى، مقصور: اسم امرأَة؛ قال النابغة:
عَفا ذو حُساً من فَرْتَنَى فالفَوارِعُ،
فَجَنْبا أَرِيكٍ، فالتِّلاعُ الدَّوافِعُ
وفَرْتَنَى أَيضاً: قصر بمَرْوِ الرُّوِذِ كان ابن خازم قد حاصر فيه زُهَيْرَ بن ذؤيب العَدَوِيّ الذي يقال له الهَزَارْمَرْدُ.

##### Türkçe

أَبو سعيد: **الفَرْتَنَةُ** Araplar nezdinde
(* onun “**الفرتنة عند العرب**
ilâh” sözü: ve o da bu ضبط ile de (vardır): yürüyüşte yakınlaşma; **القاموس** ve **التكملة**’de olduğu gibi).
Sözün parçalanması ve onun içinde didiklenme. Denir ki: falan kimse **يُفَرْتِنُ** **فَرْتَنةً**.
Ve **فَرْتَنَى**: câriye ve zâniye; daha önce geçti ki o, İbn
Habîb’in görüşüne göre ثلاثي’dir ve onun **نون**’u ziyadedir; İbn Berî onu zikretti: **الفَرْتَنى**’yı **الأَلف واللام** ile marife kılınmış olarak; dedi: ve كذلك **الهَلُوكُ** ve **المُومِسَة**. Ve **فَرَتَ**
adam **يَفْرُتُ** **فَرْتاً**: fucûr etti; dedi: أما Sîbeveyh ise onu رباعي kıldı. İbn
el-A‘râbî:
Câriyeye **الفَرْتَنَى** denir. Ve **ابن الفَرْتَنَى**: o, fâhişe câriyenin oğludur;
ve Araplar câriyeye **فَرْتَنَى** adını verir. İbn Berî dedi: ve **الأَحْوَلُ** dedi ki:
**ابن فَرْتَنَى** ve **ابن تُرْنَى** alçağa denir. Sa‘leb dedi: **فَرْتَنَى** câriye; ve كذلك
**تُرْنَى**; **الأَشهب بن رُمَيْلَةَ** dedi ki:
أَتانِيَ ما قال البَعِيثُ ابنُ فَرْتَنَى،
أَلم تَخْشَ، إِذ أَوْعَدْتَها، أَن تُكَذّبا؟
Cerîr dedi:
أَلم تَرَ أَنِّي، إِذ رَمَيْتُ ابْنَ فَرْتَنَى
بصَمَّاءَ، لا يَرْجُو الحياةَ أَمِيمُها
Ve yine dedi:
مَهْلاً بَعِيثُ، فإِنَّ أُمَّكَ فَرْتَنَى
حَمْراءُ، أَثْخَنَتِ العُلُوجَ رُداما
Ebû Ubeyd dedi: câriyeyi kastetti; ve **البَعِيث**’in annesi İsfahân esirlerinden kırmızı idi;
ve **ابن تُرْنَى** onu **تَرَنَ** maddesinde zikretti. Ve **فَرْتَنَى** (maksûr): bir kadının adıdır;
Nâbiga dedi:
عَفا ذو حُساً من فَرْتَنَى فالفَوارِعُ،
فَجَنْبا أَرِيكٍ، فالتِّلاعُ الدَّوافِعُ
Ve **فَرْتَنَى** ayrıca: Mervü’r-Rûz’da bir kasırdır; İbn Hâzim orada
kendisine **الهَزَارْمَرْدُ** denilen **زُهَيْرَ بن ذؤيب العَدَوِيّ**’yi kuşatmıştı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AA%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( فَرْتَنَ الَّرجلُ : ( شَقَّقَ كَلامَهُ واهْتَمَسَ فيه ، هكذا في النسخِ بالسِّيْن المُهْملةِ ، والصَّوابُ بالمعجمةِ . يقالُ : فلانٌ يُفَرْتِنُ فَرْتَنَةً ، عن أَبي سعيدٍ .
( والفَرْتَنَى : ولَدُ الضَّبْعِ .
( و فَرْتَنَى ، ( بِلا لامٍ : المرأَةُ الَّزانِيَةُ .
( و أَيْضاً : ( الأَمَةُ ) . وقد تقدَّمَ أنَّه ثلاثيٌّ على رأْي ابنِ حبيبٍ ؛ مِن فَرَتَ الرَّجلُ يَفْرُتُ فَرْتاً إذا فَجَرَ ؛ وأَنَّ نَونَه زائِدَةٌ .
وأَمَّا سِيْبَوَيْه فجعَلَهُ رباعيّاً .
وذَكَرَه ابنُ بَرِّي بالألفِ واللامِ ، قالَ : وكذلِكَ الهَلُوكُ والمُومِسَةُ .
وقالَ ابنُ الأعْرابيِّ : يقالُ للأمَةِ الفَرْتَنَى .
وابنُ الفَرْتَنَى : هو ابنُ الأَمَةِ البَغِيِّ .
وقالَ ثَعْلَب : فَرْتَنَى الأَمَةُ وكذلِكَ تُرْنَى ؛ قالَ جريرٌ :
مَهْلاً بَعِيثُ فإنَّ أُمَّكَ فَرْتَنَى حَمْراءُ أثْخَنَتِ العُلُوجَ رُداماقالَ أَبو عُبَيْدٍ : أَرادَ الأَمَةَ ، وكانتْ أُمُّ البَعِيثِ حَمْراءَ من سَبْي أَصْبَهان .
( وفَرْتَنَى : اسمُ ( امْرأَةٍ ؛ قالَ النابغَةُ :
عَفى ذو حُسًى من فرْتَنَى فالفَوارِعُفجنبا أَرِيكٍ فالتِّلاعُ الدَّوافِعُ ( و فَرْتَنَى : ( قَصْرٌ بمَرْوِ الرُّوذِ ، كانَ ابنُ خازِم قد حاصَرَ فيه زُهَيْرَ

بن ذُؤَيْبٍ العَدَوِيّ الذي يقالُ له الهَزَارْمَرْدُ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
ابنُ فَرْتَنَى : اللَّئِيمُ ؛ نَقَلَهُ ابنُ بَرِّي عن الأَحْولِ .
والفُرْتَنَةُ ، بالضمِّ : هَيجَانُ البَحْرِ مِن عصفِ الرِّياحِ وكأنَّها مولَّدَةٌ ؛ ومنه فرتن الرَّجُل إذا غَضِبَ وهَاجَ .

##### Türkçe

: ( **فَرْتَنَ** adam : ( sözünü parçaladı ve onda gizledi; nüshalarda böyle, **السِّيْن** ihmâl edilmiş (noktasız) ile; doğrusu **المعجمة** (noktalı) iledir. Denilir: falan **يُفَرْتِنُ** **فَرْتَنَةً**; Ebû Saîd’den.
( ve **الفَرْتَنَى** : sırtlan yavrusu.
( ve **فَرْتَنَى** , ( lamsız: zina eden kadın.
( ve ayrıca: ( **الأَمَةُ** ) . Daha önce geçti ki o, İbn Habîb’in görüşüne göre üçlüdür; **فَرَتَ** adam **يَفْرُتُ** **فَرْتاً**: fuhuş yaptı, olduğunda; ve onun **نون**’u ziyadedir.
Ve أما Sîbeveyh ise onu dörtlü kıldı.
Ve İbn Berrî onu **الألف** ve **اللام** ile zikretti; dedi ki: ve كذلك **الهَلُوكُ** ve **المُومِسَةُ**.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: câriyeye **الفَرْتَنَى** denilir.
Ve **ابنُ الفَرْتَنَى** : o, fahişe câriyenin oğludur.
Ve Sa‘leb dedi: câriye **فَرْتَنَى**; ve كذلك **تُرْنَى**; Cerîr dedi:
مَهْلاً بَعِيثُ فإنَّ أُمَّكَ فَرْتَنَى حَمْراءُ أثْخَنَتِ العُلُوجَ رُداما
Ebû Ubeyd dedi: câriyeyi kastetti; ve Ba‘îs’in annesi İsfahan esirlerinden kırmızı (tenli) idi.
( ve **فَرْتَنَى** : bir (kadın) adıdır; Nâbiga dedi:
عَفى ذو حُسًى من فرْتَنَى فالفَوارِعُفجنبا أَرِيكٍ فالتِّلاعُ الدَّوافِعُ
( ve **فَرْتَنَى** : ( Mervü’r-Rûz’da bir kasırdır; İbn Hâzim orada, kendisine **الهَزَارْمَرْدُ** denilen, el-Adevî Züheyr b. Züeyb’i kuşatmıştı.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**ابنُ فَرْتَنَى** : alçak; onu İbn Berrî, el-Ahvel’den nakletti.
Ve **الفُرْتَنَةُ** , damme ile: rüzgârların şiddetli esmesinden denizin kabarması; sanki o, مولَّدَةٌ’dir; ve ondan: adam **فرتن**: öfkelendi ve coştu, olduğunda.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AA%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَرْتَنَ
Q. 1 فَرْتَنَ ذ , (T, K, TA,) inf. n. فَرْتَنَةٌ, (T, TA,) signifies شَقَّقَ كَلَامَهُ وَاهْتَمَشَ فِيهِ [app. meaning He uttered, or endeavoured with repeated efforts to utter, his speech in the best manner, and proceeded slowly therein]: (T, K, * TA:) in the copies of the K, اهتمس, with the unpointed س, is put for اهتمش, which is the right reading. (TA.) ― -b2- And He went along with short steps. (K.) -A2- And He (a man) became angry, and in a state of excitement: from what here follows [and therefore, app., post-classical]. (TA.)

فُرْتُنَةٌ
فُرْتُنَةٌ ذ , with damm, [meaning with two dammehs,] A state of commotion of the sea arising from the violence of the winds: app. post-classical. (TA.)

فَرْتَنَا
فَرْتَنَا ذ , in which the ن is held by some to be radical, and by others to be augmentative, see in art. فرت.

##### Türkçe

فَرْتَنَ
Q. 1 **فَرْتَنَ** **ذ** , (T, K, TA,) mastar ismi **فَرْتَنَةٌ**, (T, TA,) **شَقَّقَ كَلَامَهُ وَاهْتَمَشَ فِيهِ** [görünüşe göre mânâsı: sözünü en iyi tarzda söylemek için söyledi, yahut tekrar tekrar çabalarla söylemeye gayret etti, ve bunda yavaş yavaş ilerledi]: (T, K, * TA:) K’nin nüshalarında, noktasız **س** ile **اهتمس**, doğru okunuş olan **اهتمش** yerine konulmuştur. (TA.) ― -b2- Ve kısa adımlarla yürüdü. (K.) -A2- Ve o (bir adam) öfkelendi, ve heyecan hâlinde oldu: burada ardından gelen şeyden dolayı [ve bu sebeple, görünüşe göre, klasik sonrası]. (TA.)

فُرْتُنَةٌ
**فُرْتُنَةٌ** **ذ** , damme ile, [iki dammeli mânâsında,] rüzgârların şiddetinden doğan denizin çalkantı hâli: görünüşe göre klasik sonrası. (TA.)

فَرْتَنَا
**فَرْتَنَا** **ذ** , bunda **ن**’nin kimilerince aslî, kimilerince ziyade sayıldığı; **فرت** maddesinde bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AA%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَرْتَنَ
فَرْتَنَ
a.  Spoke incoherently.

b.  Walked awkwardly.

c.  Was angry.

فَرْتَنَى
فَرْتَنَى 51ya ,
a.  Young hyena.

b.  Maid-servant.

فُرْتُنَة
فُرْتُنَة 54t ,
a.  Storm, tempest ( at sea ).

فُرْتُوْنَة
فُرْتُوْنَة
a.  [ coll. ],  see 54t .

##### Türkçe

**فَرْتَنَ**
**فَرْتَنَ**
a. Tutarsız biçimde konuştu.

b. Garip biçimde yürüdü.

c. Öfkeli oldu.

**فَرْتَنَى**
**فَرْتَنَى** 51ya ,
a. Genç sırtlan.

b. Hizmetçi kız.

**فُرْتُنَة**
**فُرْتُنَة** 54t ,
a. Fırtına, kasırga (denizde).

**فُرْتُوْنَة**
**فُرْتُوْنَة**
a. [topl.], 54t’ye bak.
