# فرت — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AA/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%AA/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AA.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: فرت

ت ر ف
ترف ، تفر ، رفت ، فتر ، فرت : ( مستعملة ) .
( ترف ) : قال الليث : التُّرْفَةُ والطُّرْمَةُ من وَسط الشفة خِلْقَةً وصاحبها أَتْرَفُ .
وقال غيره : التُّرفةُ النَّعْمَةُ ، وصبيٌّ مَتَرَّف إذا كان مُنَعَّمَ البَدَنِ مُدَلَّلاً ، والمُتْرَفُ الذي أَبْطَرَتْهُ النِّعْمة ، وسَعَةُ العَيْشِ .
وقال ابن عرفة : المترف المتروك يصنع ما يشاء لا يمنع منه ، وقيل للمتنعِّم : مُترف لأنه مُطلق له لا يمنع من تنعم ، أَمَرْنَا مُتْرفيها ، قال قتادة جبابرتها .
تفر : أبو عُبيد عن الأصمعي : التِّفْرَةُ من الإنسان الدائرة التي عند الأنف وسط الشفة العليا .
وقال ابن الأعرابيّ : يقال لهذه الدائرة : تَفِرَة وتُفْرَة وتُفَرَة وتِفْرَة .
وقال الطِّرمّاح :
لها تَفِرَاتٌ تحتَها وقُصَارها
إلى مَشْرَةٍ لم تَعْتَلِقْ بالمحاجِنِ
وقال أبو عمرو : التَّفِرَاتُ من النبات ما لا تَسْتَمْكِنُ منه الرَّاعِيةُ لِصِغَرِها وأرض مُتْفِرَةٌ فيها تَفِرَاتٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : التَّافِرُ الوَسِخُ من الناس ، ورجل تَفِرٌ وتَفْرَانُ .
قال : وأَتْفَرَ الرَّجُلُ إذا خَرَج شَعْر أَنْفِه إلى تِفْرَتِه وهو عيب .
رفت : يقال : رَفَتُّ الشيءَ وحطَمتُه وكَسْرتُه ، والرُّفاتُ الحطامُ من كل شيء تَكسَّر ، يقال : رَفَتَ عِظامَ الجَزُور رَفْتاً إذا كَسَرَها ليَطبُخها ويستخرجَ إهالَتها .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الرُّفَتُ التِّبْنُ .
ويقال في مَثَلٍ : أَنا أَغْنَى عنك من التُّفَهِ عن الرُّفَتِ ، والتُّفَهُ عَنَاقُ الأرض وهو ذو نابٍ لا يَرْزأُ التِّبْنَ والكَلأَ والتُّفَهُ تكتب بالهاء والرُّفَتُ بالتاء .
فرت : الفُرَاتُ : أعذَبُ المِياه قال الله جلّ وعزّ : ( هَاذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَاذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ ) ( الفرقان : 53 ) وقد فَرُتَ الماءُ يَفْرُتُ فُروتَةً إذا عَذُبَ فهو فُرَاتٌ .
وقال ابن الأعرابي : فَرِتَ الرجلُ بكسر الراء إذا ضَعُفَ عقله بعد مُسْكَةٍ .
فتر : قال الليث : فَتَرَ فلان يَفْتُرُ فُتوراً إذا سكن عن حِدَّتِه ولانَ بَعْدَ شِدَّتِه ، وطَرْفٌ فاتِرٌ فيه فُتورٌ وسُجُوٌّ ليس بِحادِّ النظر .
ويقال : أَجِدُ في نفسي فَتْرَةً وهي كالضَّعْفَةِ ، ويقال للشيخ قد عَلَتْهُ كَبْرَةٌ
وعَرَتْهُ فَتْرَةٌ ، والفِترُ قَدْرُ ما بين طَرَفِ الإبهام وطَرَفِ الْمُسَبِّحَة ، وقد فَتَرْتُ الشيءَ إذا قَدَّرْتَهُ بِفِتْرِك ، كما تقول : شَبَرْتُهُ بِشِبْرِي .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَفْتَرَ الرجُلُ إذا ضَعُفَتْ جُفُونه فانكسر طَرْفُه .
وفي الحديث أنه عليه السلام : نهَى عن كل مُسْكِرٍ ومُفَتِّر ؛ فالمسْكر الذي يُزيل العقل إذا شُرِبَ والْمُفَتِّر الذي يُفَتِّرُ الجسدَ إذا شُرِبَ ، وماءٌ فاتِرٌ بيْن الحارّ والبارد .
وقال ابن مُقبل يصف غَيْثاً :
تَأَمَّلْ خَلِيليِ هَلْ تَرَى ضَوْءَ بارقٍ
يَمانٍ مَرَتْه رِيحُ نَجْدٍ فَفَتّرَا
قال حمّاد الراوية : فتَّرَ أي أقامَ وسَكَن .
وقال الأصمعيّ : فتَّرَ مَطَرَ فَرَّغَ ماءَه وكَفَّ وتَحيَّر .
أبو زيد : الفُتْرُ النَّبِيةُ وهو الذي يُعْمَلُ من خُوصٍ يُنْخَل عليه الدقيقُ كالسُّفْرة .

### Türkçe

ت ر ف
ترف ، تفر ، رفت ، فتر ، فرت : ( kullanılan ) .
( **ترف** ) : Leys dedi: **التُّرْفَةُ** ve **الطُّرْمَةُ** yaratılışça üst dudağın ortasındandır; sahibi **أَتْرَفُ**dur.
Ve başkası dedi: **التُّرفةُ** nimettir; ve bir oğlan, bedeni nimetlendirilmiş, şımartılmış ise **مَتَرَّف**tir; ve **المُتْرَفُ** nimetin ve geçim genişliğinin onu azdırdığı kimsedir.
Ve İbn Arafe dedi: **المترف** bırakılmış olandır; dilediğini yapar, ondan men edilmez. Ve nimetlenen kimseye **مُترف** denildi; çünkü o, kendisine serbest bırakılmıştır, nimetlenmekten men edilmez. **أَمَرْنَا مُتْرفيها**; Katâde dedi: onların zorba ileri gelenleri.

تفر : Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **التِّفْرَةُ** insandan, burun yanında, üst dudağın ortasındaki dairedir.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: bu daire için şöyle denir: **تَفِرَة** ve **تُفْرَة** ve **تُفَرَة** ve **تِفْرَة**.
Ve Tırimmâh dedi:
Onun, altında ve kısalarıyla birlikte **تَفِرَاتٌ**ları vardır
Bir **مَشْرَةٍ**’ye; kancalara tutunmamış
Ve Ebû Amr dedi: **التَّفِرَاتُ** bitkiden, küçüklüğünden dolayı otlayan hayvanın ondan sağlamca tutunamadığı şeydir; ve **أرض مُتْفِرَةٌ**: içinde **تَفِرَاتٌ**lar vardır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **التَّافِرُ** insanlardan pis olandır; ve bir adam **تَفِرٌ** ve **تَفْرَانُ**dur.
Dedi: ve adam **أَتْفَرَ** olur; burnunun kılı **تِفْرَتِه**’sine çıktığı zaman; ve bu bir ayıptır.

رفت : denir ki: **رَفَتُّ** şeyi; onu parçaladım ve kırdım. Ve **الرُّفاتُ** her şeyden kırılıp parçalananın kırıntısıdır. Denir ki: **رَفَتَ** devenin kemiklerini **رَفْتاً**; onları pişirsin ve yağını çıkarsın diye kırdığı zaman.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرُّفَتُ** samandır.
Ve bir meselde denir: Ben, **التُّفَهِ**’in **الرُّفَتِ**’ten müstağni oluşundan daha çok senden müstağniyim. Ve **التُّفَهُ** yerin oğlağıdır; ve o, dişli olandır; samanı ve otu eksiltmez. Ve **التُّفَهُ** **الهاء** ile yazılır; **الرُّفَتُ** ise **التاء** ile.

فرت : **الفُرَاتُ**: suların en tatlısıdır. Allah, aziz ve celîl, dedi: ( **هَاذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَاذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ** ) (Furkan: 53). Ve su **فَرُتَ** olur, **يَفْرُتُ** **فُروتَةً**; tatlılaştığı zaman; o hâlde o **فُرَاتٌ**tır.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: adam, râ’yı kesreli olarak **فَرِتَ** olur; bir tutunmadan sonra aklı zayıfladığı zaman.

فتر : Leys dedi: falan kimse **فَتَرَ** olur, **يَفْتُرُ** **فُتوراً**; keskinliğinden durulduğu ve şiddetinden sonra yumuşadığı zaman. Ve **طَرْفٌ فاتِرٌ**: onda **فُتورٌ** ve **سُجُوٌّ** vardır; bakışı keskin değildir.
Ve denir: nefsimde bir **فَتْرَةً** buluyorum; o, zayıflık gibidir. Ve ihtiyara, üzerine bir yaşlılık çöktü ve ona bir **فَتْرَةٌ** arız oldu, denir. Ve **الفِترُ** başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu arasındaki miktardır. Ve ben şeyi **فَتَرْتُ**; onu **بِفِتْرِك** ile takdir ettiğim zaman; senin: onu benim karışımla ölçtüm, demen gibi.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **أَفْتَرَ** olur; göz kapakları zayıfladığı zaman; bakışı kırılır.
Ve hadiste, onun (aleyhisselâm) şöyle olduğu rivayet edilmiştir: her sarhoş ediciden ve her **مُفَتِّر**den nehyetti; sarhoş edici, içildiği zaman aklı giderendir; ve **الْمُفَتِّر** içildiği zaman bedeni gevşetendir. Ve **ماءٌ فاتِرٌ**: sıcak ile soğuk arasındadır.
Ve İbn Mukbil, bir yağmuru vasfederek dedi:
İki dostum, düşünün; bir şimşeğin ışığını görüyor musun
Yemenî; Necd rüzgârı onu geçirdi de **فَفَتّرَا**
Hammâd er-Râviye dedi: **فتَّرَ** yani ikamet etti ve duruldu.
Ve Asmaî dedi: **فتَّرَ** yağmur; suyunu boşalttı, kesti ve şaşkınlaştı.
Ebû Zeyd: **الفُتْرُ** **النَّبِيةُ**’dir; o, hurma yaprağından yapılır; üzerinde un elenir; sofra gibi.
