# فرث — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AB/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%AB/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AB.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: فرث

فرث
فَرَثَ - يَفْرُثُ - فَرْث
فَرَثَ - يَفْرُثُ + الشيء: يتحول ويصير برازاً أو خرى: يتفتت ويتخمر ويتعفن فيأخذ شكل البراز والخرى
فَرْث: اسم فعل " فَرَث - يَفْرُثُ ": ما يكون في داخل المعي والكرش من روث وفضلات: الخرى
أفْرَث - يُفْرِثُ + كائن + شيئاً: يلوث ما تحته أو حوله بنثر ما بداخل المعي والكرش من روث وفضلات، بالإقياء أو بالتبرز: يتبرزه ويخراه أو يقيؤه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التلوث والاتساخ بالقذر والنجس والسخام وما شابه"، وهي:
فََرَث - يَفْرُثُ، صَدَّ - يَصِدُّ، رَجُسَ - يَرْجُسُ (رَجِسَ - يَرْجَسُ)، نَجِسَ - يَنْجَسُ (نَجُسَ - يَنْجُسُ)، دَسَى - يَدْسَى (دَسَا - يَدْسُو)، شَابَ - يَشُوْبُ
فرث
 	﴿وإن لكم في الأنعام لعبرة نسقيكم مما في بطونه من بين فرث ودم لبنا خالصا سائغا للشاربين (66)﴾ النحل
مختار الصحاح
● [فرث] ف ر ث: الفَرْثُ بوزن الفلس السرجين ما دام في الكرش والجمع فُروثٌ كفلوس و أفْرَثَ اكرش شقها وألقى ما فيها
معجم الفرائد القرآنية:
ف ر ث
"فَرْثٍ" في قوله تعالـى :" وَإِنَّ لَكُمْ فِي الأَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهِ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ لَبَناً خَالِصاً سَائِغاً لِلشَّارِبِينَ" (66) النحل .
الفَرْث : أصل الفرث التفتيت، وفي الآية: ما في الكرش من الفضلات التي تركها الهضم المعدي .
الراغب
فرث
- قال تعالى: }من بين فرث ودم لبنا خالصا{ [النحل/66]، أي: ما في الكرش، يقال: فرثت كبده. أي: فتنتها، وأفرث فلان أصحابه: أوقعهم في بلية جارية مجرى الفرث.
ملخص اللسان:
1.     وفَرَثْتُها عنه أَفْرُثُها فَرْثاً، وفَرَّثَها: فَتَّتَها.
2.      الفَرْثُ: السِّرْجينُ، ما دام في الكَرِشِ، والجمع فُرُوثٌ
3.     وفَرَثَ الحُبُّ كَبِدَه، وأَفْرثَها، وفَرَّثَها: فَتَّتَها
4.     وأَفرَثْتُ الكَرِشَ: ،  يَفْرُثُها ويَفْرِثُها فَرْثاً إِذا شَقَّها ثم نَثرَ جميعَ ما فيها؛
5.     والفَرْثُ: غَثَيانُ الحُبْلى.وامرأَةٌ  فُرُثٌ: تَبْزُقُ وتَخْبُثُ نفسُها، في أَول حَمْلِها
6.     كلُّ ما نثرْته، من وِعاءٍ،  فَرْثٌ
7.     وجبلٌ  فَريثٌ: ليس بضخْمٍ صُخورُه، وليس بذي مَطَرٍ ولا طِينٍ، وهو أَصعبُ  الجبال، حتى إِنه لا يُصْعَدُ فيه، لصُعوبته وامتناعه.
لسان العرب
● -   فرث: الفَرْثُ: السِّرْجينُ، ما دام في الكَرِشِ، والجمع فُرُوثٌ. ابن  سيده: الفَرْثُ السِّرْقِينُ، والفَرْثُ والفُراثة: سِرْقِينُ الكَرشِ.  وفَرَثْتُها عنه أَفْرُثُها فَرْثاً، وأَفْرَثْتُها، وفَرَّثْتُها،  كذلك، وفَرَثَ الحُبُّ كَبِدَه، وأَفْرثَها، وفَرَّثَها: فَتَّتَها.  وفَرَثْتُ كَبِدَه، أَفْرِثُها فَرْثاً، وفَرَّثْتُها تَفْريثاً إِذا ضَرَبْتَه  حتى تَنْفَرِثَ كَبِدُه؛ وفي الصحاح: إِذا ضَرَبتَه وهو حَيٌّ،  فانْفَرَثَتْ كَبِدُه أَي انْتَثرتْ. وفي حديث أُم كُلْثوم، بنتِ عليٍّ، قالت لأَهل  الكوفة: أَتدرون أَيَّ كَبِدٍ فَرَثْتم لرسول الله، صلى الله عليه وسلم؟  الفَرْثُ: تَفْتيت الكَبِد بالغم والأَذى. وفَرَثَ الجُلَّة،  يَفْرُثُها ويَفْرِثُها فَرْثاً إِذا شَقَّها ثم نَثرَ جميعَ ما فيها؛ وفي  التهذيب: إِذا فَرَّقها. وأَفرَثْتُ الكَرِشَ: إِذا شَقَقْتَها، ونَثرْتَ ما  فيها. ابن السكيت: فَرَثْتُ للقوم جُلَّةً، وأَنا أَفْرِثها، وأَفرُثُها  إِذا شَقَقْتها، ثم نَثرْتَ ما فيها؛ وقيل: كلُّ ما نثرْته، من وِعاءٍ،  فَرْثٌ. وشَرِبَ على فَرْثٍ أَي على شِبَع. وأَفرَثَ الرجلَ إِفْراثاً: وقَعَ  فيه. وأَفْرَثَ أَصحابَه: عَرَّضَهم للسلطان، أَو لِلائَمةِ الناس، أَو  كَذَّبهم عند قوم، ليُصغَّرَهم عندَهم، أَو فَضَحَ سِرَّهم. وامرأَةٌ  فُرُثٌ: تَبْزُقُ وتَخْبُثُ نفسُها، في أَول حَمْلِها، وقد انْفُرِثَ بها.  أَبو عمرو: يقال للمرأَة إِنها لمُنْفَرثةٌ، وذلك في أَولِ حَمْلها، وهو  أَن تَخْبُثَ نفسُها، في أَول حملها، فيكْثُر نَفْثُها للخَراشِيِّ التي  على رأْس مَعِدتِها؛ قال أَبو منصور: لا أَدري مُنْفَرِثةٌ أَم  مُتَفَرِّثةٌ؟ والفَرْثُ: غَثَيانُ الحُبْلى. والفَرْثُ: الرَّكْوة الصغيرةُ. وجبلٌ  فَريثٌ: ليس بضخْمٍ صُخورُه، وليس بذي مَطَرٍ ولا طِينٍ، وهو أَصعبُ  الجبال، حتى إِنه لا يُصْعَدُ فيه، لصُعوبته وامتناعه. وثَريدٌ فَرْثٌ: غير  مُدَقَّقِ الثَّرْدِ، كأَنه شُبِّه بهذا الصِّنْفِ من الجبال. وقال  اللحياني: قال القَنانيّ: لا خير في الثريدِ إِذا كان شَرِثاً فَرِثاً، وقد  تقدم ذكر الشَّرِثِ.
مقاييس اللغة:
(فرث) الفاء والراء والثاء أُصَيلٌ يدلُّ على شيء متفتِّت. يقال فَرَثَ كَبِدَه: فَتَّها. والفَرْث: ما في الكَرِش. ويقال على معنى الاستعارة: أفْرَثَ فلانٌ أصحابه، إذا سَعَى بهم وألقاهم في بَليَّة.
القاموس المحيط:
الفَرْثُ السِّرجينُ في الكَرِشِ، والرَّكْوَةُ الصغيرَةُ، لغةٌ في القافِ، وغَثَيانُ الحُبْلى، كالانْفِراثِ والتَّفَرُّثِ، وإنها لَمُنْفَرَثٌ بها. وفَرَثَ الجُلَّةَ يَفْرُثُ ويَفْرِثُ نَثَر ما فيها، وكَبِدَهُ يَفْرِثُها ضَرَبَها وهو حَيٌّ، كفَرَّثَها تَفْريثاً، فانْفَرَثَتْ كَبِدُهُ انْتَثَرَتْ. وأفْرَثَ الكبِدَ شَقَّها، وألْقى الفُراثَةَ، بالضم، أي ما فيها، وأصحابَهُ عَرَّضَهُمْ لِلائِمَةِ الناسِ. وفَرِثَ، كفَرِحَ شَبعَ، والقَوْمُ تَفَرَّقُوا. ومكانٌ فَرِثٌ، ككَتِفٌ لا جَبَلٌ ولا سهْلٌ.
تاج العروس:
ف - ر ث
" الفَرْثُ " بفتح فسكون : " السِّرْجِينُ " ما دَامَ في " الكَرِشِ " والجمع فُروثٌ وفي المحكم : الفَرْثُ : السِّرِقينُ والفَرْثُ والفُرَاثَةُ : سِرْقِينُ الكَرْشِ . الفَرْثُ " : الرِّكْوَةُ الصَّغِيرَةُ لُغَةٌ في القَافِ " وهو غَلَطٌ وقد أَخذ من نَصِّ الصّاغَانِيّ فإِنّه قَال : القَرْثُ بالقَاف : الرَّكْوَةُ وبالفاءِ : غَثَيَانُ الحُبْلَى . فهو أَورده من نَصِّ الأَشباه وليس مرادُه أَن القاف لغةٌ في الفاءِ فتأَمّل . الفَرْثُ " : غَثَيَانُ الحُبْلَى كالانْفِراثِ والتَّفَرُّثِ وإِنَّهَا لَمُنْفَرَثٌ بها " إِذا غَثَتْ نَفْسُهَا من ثِقَلِ الحَبَلِ . وقال أَبو عَمروٍ : يقال للمرأَة : إِنّها لمُنْفَرِثَةٌ وذلك في أَولِ حَمْلِها وهو أَن تَخْبُثَ نفْسُها فيَكْثُرَ نَفْثُها للخَراشِىِّ التي على رأْسِ مَعِدَتِهَا . قال أَبو منصور : لا أَدري مُنْفَرِثَة أَم مُتَفَرِّثَة وقال غيره : امرأَة فُرُثٌ : تَبْزُقُ وتَخْبُث نَفْسُها في أَوَّلِ حَمْلِها وفد انْفُرِثَ بها . " وَفَرَثَ الجُلَّةَ يَفْرُثُ ويَفْرِثُ " فَرْثاً : شَقَّها ثم نَثَرَ جميعَ " ما فِيهَا " وفي التهذيب : إِذا فَرَّقَهَا . وأَفْرْثْتُ الكَرِشَ إِذا شَقَقْتَها ونَثَرْتَ ما فيها . وفي الصّحاح : ابنُ السِّكِّيت : فَرَثْتُ للقَوْمِ جُلَّةً فأَنا أَفْرُثُها وأَفْرِثُها إِذا شَقَقْتَها ثمَ نَثَرْتَ ما فيها انتهى . قيل : كلّ ما نَثَرْتَهُ من وِعَاءٍ فَرْثٌ فَرَثَ " كَبِدَهُ يَفْرِثُها " فَرْثاً - من باب ضَرَبَ وهكذا في الصّحاح وغيرِه ولم يذكر فيه أَحدٌ من الأَئِمة الوَجهينِ فقولُ شيخِنا : ثمّ قَضِيَّته أَنَّ فَرَثَ الكَبِدَ كضَرَب وفي الصّحاح أَنه بهما كالذي قَبلَه غيرُ مُتَّجِهٍ كما هو ظاهر - : " ضَرَبَهَا " حتى تَنْفَرِثَ كَبِدُه وفي الصّحاح : إِذا ضَرَبْتَه " وهو حَيٌّ كَفَّرثَها تَفْرِيثاً فانْفَرَثَتْ كَبِدُه " أَي " انْتَثَرَتْ " وقوله : وهو حَيٌّ هكذا في نسختنا بل سائِرِ النُّسَخِ التي بأَيْدِينا وهو مطابقٌ عِبارةَ الصّحاح واللسان وقد شَذَّت نسخةُ شيخنا فإِنه وجد فيها : وهي حَيٌّ بضمير المؤنّث وهو خطأٌ ولا قلاقَةَ في كَلامِ المُصَنِّف على ما زَعَمَ . وفَرَثَ الحُبُّ كَبِدَهُ وأَفْرَثَها وفَرَّثَها : فَتَّتَها وفي حديث أُمِّ كُلْثُومٍ بنتِ علِيٍّ : " قالت لأَهْلِ الكُوفَةِ : أَتَدْرُونَ أَيَّ كَبِدٍ فَرَثْتُم لِرَسُولِ الله صلَّى الله عليه وسلم " الفَرْثُ : تَفْتِيتُ الكَبِدِ بالغَمِّ والأَذَى . " وأَفْرَثَ الكَبِدَ " وفَرَّثَها تَفْرِيثاً إِذا " شَقَّها وأَلْقَى " عنها " الفُرَاثَةَ " وهو " بالضَّمّ " : الفَرْثُ وهو السِّرْقِينُ كما تقدَّمَ " أَي " أَلْقَى " مَا فِيهَا " وهو مأْخُوذٌ من عبارةِ ابنِ سِيدَه والأَزهريّ . ونصُّ عبارةِ الأَوّل : الفَرْثُ والفُرَاثَةُ سِرْقِينُ الكَرِشِوفَرَثْتُهَا عنه أُفْرُثُها فَرْثاً وأَفْرَثْتُها وفَرَّثْتُها كذلك . ونصُّ عبارةِ الثاني : وأَفْرَثْتُ الكَرِشَ إِذا شَقَقْتَها ونَثَرْتَ ما فِيهَا فالمُصَنِّفُ خلَطَ بينَ العِبَارَتينِ . أَفْرَثَ الرَّجلُ إِفْراثاً : وَقَع فيهِ . وأَفْرَثَ " أَصْحَابَه : عَرَّضَهُمْ " للسُّلْطَانِ أَو " لِلأَئِمَةِ النّاسِ " أَو كَذَّبَهُم عندَ قومٍ ليُصَغِّرَهُم عندَهم أو فَضَحَ سِرَّهُم . " وفَرِثَ كفَرِحَ : شَبِعَ " يقالُ : شَرِبَ على فَرِثَ أي شِبَعِ . فَرِثَ " القَوْمُ : تَفَرَّقُوا " . وَمَكَانٌ فَرِثٌ ككَتِفٍ : لا جَبَلٌ ولا سَهْلٌ " . وجَبَلٌ فَرِيثٌ : ليسَ بِضَخْمٍ صُخُورُه وليس بِذى مَطَرٍ ولا طِينٍ وهو أَصعَبُ الجِبَالِ حتّى إِنه لا يُصْعَدُ فيه لصُعُوبَتِه وامْتِناعِه
ومما يستدرك عليه : ثَرِيدٌ فَرْثٌ : غيرُ مُدَقَّقِ الثَّرْدِ كأَنه شُبِّه بهذا الصِّنْفِ من الجِبَال . وقال اللِّحْيَانيّ : قال القَنَانِيّ : لا خيرَ في الثَّرِيدِ إِذَا كَان شَرِثاً فَرِثاً وقد تقدم ذِكْرُ الشَّرِثِ . والمَفَارِثُ : المَواضِعُ التي يُفْرَثُ فيها الغَنَمُ وغيرها

### Türkçe

**فرث**
**فَرَثَ - يَفْرُثُ - فَرْث**
**فَرَثَ - يَفْرُثُ** + şey: dönüşür ve dışkı yahut pislik olur: parçalanır, mayalanır ve çürür de dışkı ve pislik şeklini alır.
**فَرْث**: “**فَرَث - يَفْرُثُ**” fiilinin isim-fiili: bağırsak ve işkembenin içinde bulunan gübre ve artıklar: pislik.
**أفْرَث - يُفْرِثُ** + bir varlık + bir şeyi: bağırsak ve işkembenin içinde olan gübre ve artıkları kusma ile yahut dışkılama ile saçıp dökmek suretiyle, altındakini yahut çevresindekini kirletir: onu dışkılar ve pisletir yahut onu kusar.
Ve lafız, “pislik, necaset, is, ve benzeri ile kirlenme ve pislenme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**فََرَث - يَفْرُثُ**، **صَدَّ - يَصِدُّ**، **رَجُسَ - يَرْجُسُ** (**رَجِسَ - يَرْجَسُ**)، **نَجِسَ - يَنْجَسُ** (**نَجُسَ - يَنْجُسُ**)، **دَسَى - يَدْسَى** (**دَسَا - يَدْسُو**)، **شَابَ - يَشُوْبُ**

**فرث**
﴿Ve şüphesiz sizin için davarlarda elbette bir ibret vardır; size karınlarında olandan, **فرث** ile kan arasından, içenler için hâlis, boğazdan kolay geçen bir süt içiriyoruz (66)﴾ **النحل**

Muhtârü’s-sıhâh
● [**فرث**] ف ر ث: **الفَرْثُ** (fils vezninde): işkembede bulunduğu müddetçe gübre; çoğulu **فُروثٌ** (fulûs gibi). Ve **أفْرَثَ**: işkembeyi yardı ve içindekini attı.

Muʿcemü’l-ferâʾid el-Kurʾâniyye:
ف ر ث
“**فَرْثٍ**” Yüce sözünde: “Ve şüphesiz sizin için davarlarda elbette bir ibret vardır; size karınlarında olandan, **فَرْثٍ** ile kan arasından, içenler için hâlis, boğazdan kolay geçen bir süt içiriyoruz” (66) **النحل**.
**الفَرْث**: **الفرث**’in aslı parçalamadır; âyette: midevî hazmın bıraktığı artıklar olarak işkembede olan şey.

**الراغب**
**فرث**
- Yüce Allah dedi: } **من بين فرث ودم لبنا خالصا** { [**النحل/66**]؛ yani: işkembede olan. Denir: **فرثت كبده**; yani: onu parçaladım. Ve **أفرث فلان أصحابه**: onları, **الفرث**’in seyrine giden bir belâya düşürdü.

Lisân’ın özeti:
1. Ve **فَرَثْتُها** ondan, **أَفْرُثُها** **فَرْثاً**; ve **فَرَّثَها**: onu parçaladı.
2. **الفَرْثُ**: işkembede bulunduğu müddetçe gübre; çoğulu **فُرُوثٌ**.
3. Ve **فَرَثَ الحُبُّ كَبِدَه**; ve **أَفْرثَها**; ve **فَرَّثَها**: onu parçaladı.
4. Ve **أَفرَثْتُ الكَرِشَ**: **يَفْرُثُها** ve **يَفْرِثُها** **فَرْثاً**; onu yarıp sonra içindeki her şeyi saçtığı zaman.
5. Ve **الفَرْثُ**: hamile kadının bulantısı. Ve bir kadın **فُرُثٌ**: tükürür ve nefsi kötüleşir; hamileliğinin başında.
6. Bir kaptan saçtığın her şey **فَرْثٌ**’tür.
7. Ve bir dağ **فَريثٌ**: kayaları iri değildir; yağmuru ve çamuru yoktur; ve dağların en zoru odur; öyle ki, zorluğu ve engelleyiciliği sebebiyle ona çıkılmaz.

Lisânü’l-ʿArab
● - **فرث**: **الفَرْثُ**: işkembede bulunduğu müddetçe gübre; çoğulu **فُرُوثٌ**. İbn Sîde: **الفَرْثُ** gübredir; ve **الفَرْثُ** ile **الفُراثة**: işkembenin gübresi. Ve **فَرَثْتُها** ondan, **أَفْرُثُها** **فَرْثاً**; ve **أَفْرَثْتُها**; ve **فَرَّثْتُها**; yine öyle. Ve **فَرَثَ الحُبُّ كَبِدَه**; ve **أَفْرثَها**; ve **فَرَّثَها**: onu parçaladı. Ve **فَرَثْتُ كَبِدَه**، **أَفْرِثُها** **فَرْثاً**; ve **فَرَّثْتُها** **تَفْريثاً**: onu vurduğum zaman, ta ki ciğeri **تَنْفَرِثَ**; ve **الصحاح**’ta: onu diri iken vurduğunda, ciğeri **انْفَرَثَتْ**; yani saçıldı. Ve Ümmü Külsûm bint Ali’nin hadisinde: Kûfe ehline dedi ki: “Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) hangi ciğeri **فَرَثْتم** ettiğinizi biliyor musunuz?” **الفَرْثُ**: keder ve eziyetle ciğerin parçalanmasıdır. Ve **فَرَثَ الجُلَّة**، **يَفْرُثُها** ve **يَفْرِثُها** **فَرْثاً**: onu yarıp sonra içindeki her şeyi saçtığı zaman; ve **التهذيب**’te: onu ayırdığı zaman. Ve **أَفرَثْتُ الكَرِشَ**: onu yarıp içindekini saçtığın zaman. İbnü’s-Sikkît: **فَرَثْتُ** kavim için bir **جُلَّةً**; ben onu **أَفْرِثها** ve **أَفرُثُها**: onu yardığım, sonra içindekini saçtığım zaman; ve denildi: bir kaptan saçtığın her şey **فَرْثٌ**’tür. Ve “**شَرِبَ على فَرْثٍ**”: yani tokluk üzere. Ve **أَفرَثَ** adamı **إِفْراثاً**: ona düştü. Ve **أَفْرَثَ أَصحابَه**: onları sultana yahut insanların kınamasına maruz bıraktı; yahut bir kavim yanında onları yalanladı ki onların yanında küçültsün; yahut sırlarını ifşa etti. Ve bir kadın **فُرُثٌ**: tükürür ve nefsi kötüleşir; hamileliğinin başında; ve onunla **انْفُرِثَ** olunmuştur. Ebû Amr: kadına “o elbette **مُنْفَرثةٌ**’dir” denir; bu, hamileliğinin başındadır; o da, nefsi kötüleşmesidir; hamileliğinin başında; böylece midesinin başı üzerindeki **الخَراشِيِّ** sebebiyle onun tükürmesi çoğalır. Ebû Mansûr dedi: bilmiyorum, **مُنْفَرِثةٌ** mi yoksa **مُتَفَرِّثةٌ** mi? Ve **الفَرْثُ**: hamile kadının bulantısıdır. Ve **الفَرْثُ**: küçük **الرَّكْوة**’dir. Ve bir dağ **فَريثٌ**: kayaları iri değildir; yağmuru ve çamuru yoktur; ve dağların en zoru odur; öyle ki, zorluğu ve engelleyiciliği sebebiyle ona çıkılmaz. Ve bir **ثَريدٌ فَرْثٌ**: **الثَّرْد**’ü ince ince edilmemiş; sanki dağların bu sınıfına benzetilmiştir. Ve el-Lihyânî dedi: el-Kanânî dedi: **الثريد**’de hayır yoktur; eğer **شَرِثاً فَرِثاً** olursa; ve **الشَّرِث**’in zikri geçmişti.

Mekâyîsü’l-luğa:
(**فرث**) **الفاء** ve **الراء** ve **الثاء**: parçalanmış bir şeye delâlet eden bir asıldır. Denir: **فَرَثَ كَبِدَه**: onu parçaladı. Ve **الفَرْث**: işkembede olan şeydir. Ve mecaz manası üzere denir: **أفْرَثَ فلانٌ أصحابه**: onlarla koştuğu ve onları bir belâya attığı zaman.

El-Kâmûsü’l-muhît:
**الفَرْثُ**: işkembede gübre; ve küçük **الرَّكْوَة**; **القاف**’ta bir lügat; ve hamile kadının bulantısı; **كالانْفِراثِ والتَّفَرُّثِ**; ve şüphesiz o, onunla **لَمُنْفَرَثٌ**’tür. Ve **فَرَثَ الجُلَّةَ** **يَفْرُثُ** ve **يَفْرِثُ**: içindekini saçtı. Ve ciğerini **يَفْرِثُها**: onu diri iken vurdu; **كفَرَّثَها تَفْريثاً**; böylece ciğeri **انْفَرَثَتْ**: saçıldı. Ve **أفْرَثَ الكبِدَ**: onu yardı ve **الفُراثَةَ**’yi (ضم ile), yani içindekini attı. Ve arkadaşlarını: onları insanların kınamasına maruz bıraktı. Ve **فَرِثَ** ( **كفَرِحَ** ): doydu. Ve kavim: dağıldılar. Ve bir yer **فَرِثٌ** ( **ككَتِفٌ** ): ne dağ ne ova.

Tâcü’l-ʿarûs:
ف - ر ث
“**الفَرْثُ**” (fetha ile sonra sükûn): “**السِّرْجِينُ**”: “**الكَرِشِ**”te bulunduğu müddetçe; çoğulu **فُروثٌ**. Ve **المحكم**’de: **الفَرْثُ**: gübredir; ve **الفَرْثُ** ile **الفُرَاثَةُ**: işkembenin gübresi. “**الفَرْثُ**”: küçük **الرِّكْوَةُ**; “**القَافِ**”ta bir lügat; ve bu yanlıştır; ve Sâgânî’nin nassından alınmıştır; çünkü o dedi: **القَرْثُ** ( **القاف** ile): **الرَّكْوَةُ**; ve **الفاءِ** ile: hamile kadının bulantısı. O hâlde onu **الأَشباه** nassından getirmiştir; muradı, **القاف**’ın **الفاءِ**’de bir lügat olması değildir; öyleyse düşün. “**الفَرْثُ**”: hamile kadının bulantısı; **كالانْفِراثِ والتَّفَرُّثِ**; ve şüphesiz o, onunla **لَمُنْفَرَثٌ**’tür: hamlin ağırlığından nefsi bulandığı zaman. Ebû Amr dedi: kadına “şüphesiz o elbette **لَمُنْفَرِثَةٌ**’dir” denir; bu, hamileliğinin başındadır; o da, nefsi kötüleşmesidir; böylece midesinin başı üzerindeki **الخَراشِىِّ** sebebiyle onun tükürmesi çoğalır. Ebû Mansûr dedi: bilmiyorum, **مُنْفَرِثَة** mi yoksa **مُتَفَرِّثَة** mi? Başkası dedi: bir kadın **فُرُثٌ**: tükürür ve nefsi kötüleşir; hamileliğinin başında; ve onunla **انْفُرِثَ** olunmuştur. “Ve **فَرَثَ الجُلَّةَ يَفْرُثُ ويَفْرِثُ**” **فَرْثاً**: onu yarıp sonra “**ما فِيهَا**”nın tamamını saçtı; ve **التهذيب**’te: onu ayırdığı zaman. Ve **أَفْرْثْتُ الكَرِشَ**: onu yarıp içindekini saçtığım zaman. Ve **الصحاح**’ta: İbnü’s-Sikkît: **فَرَثْتُ** kavim için bir **جُلَّةً**; ben onu **أَفْرُثُها** ve **أَفْرِثُها**: onu yarıp sonra içindekini saçtığım zaman; bitti. Denildi: bir kaptan saçtığın her şey **فَرْثٌ**’tür. **فَرَثَ** “ciğerini **يَفْرِثُها**” **فَرْثاً** — **ضَرَبَ** bâbından; **الصحاح** ve başkasında böyledir; imamların hiçbirinden iki vecih zikredilmemiştir; şeyhimizin sözü: “sonra bunun gereği, **فَرَثَ**’ın **ضَرَبَ** gibi olmasıdır; ve **الصحاح**’ta onun, ondan önceki gibi ikisiyle olduğu” yerinde değildir, göründüğü üzere —: “onu vurdu” ta ki ciğeri **تَنْفَرِثَ**; ve **الصحاح**’ta: onu “diri iken vurduğunda, **كفَّرثَها تَفْرِيثاً**; böylece ciğeri **انْفَرَثَتْ**”: yani “**انْتَثَرَتْ**”. Ve “diri iken” sözü, nüshamızda böyledir; bilakis elimizdeki nüshaların geri kalanında da böyledir; ve **الصحاح** ve **اللسان** ibaresine uygundur; şeyhimizin nüshası şâz olmuştur; çünkü onda “**وهي حَيٌّ**” (müennes zamiriyle) bulmuştur; bu hatadır; ve müellifin sözünde, zannettiği üzere, bir kekemelik yoktur. Ve **فَرَثَ الحُبُّ كَبِدَهُ**; ve **أَفْرَثَها**; ve **فَرَّثَها**: onu parçaladı. Ve Ali’nin kızı Ümmü Külsûm’ün hadisinde: “Kûfe ehline dedi: ‘Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) hangi ciğeri **فَرَثْتُم** ettiğinizi biliyor musunuz?’” **الفَرْثُ**: keder ve eziyetle ciğerin parçalanmasıdır. “Ve **أَفْرَثَ الكَبِدَ**” ve **فَرَّثَها** **تَفْرِيثاً**: “onu yarıp ve attığı” zaman, ondan “**الفُرَاثَةَ**”yi; ve o “**بالضَّمّ**” iledir: daha önce geçtiği üzere gübre olan **الفَرْثُ**; “yani”: “içindekini attı”; bu, İbn Sîde ve Ezherî’nin ibaresinden alınmıştır. Birincinin ibaresinin nassı: **الفَرْثُ** ve **الفُرَاثَةُ** işkembenin gübresidir; ve **فَرَثْتُهَا** ondan, **أُفْرُثُها** **فَرْثاً**; ve **أَفْرَثْتُها**; ve **فَرَّثْتُها**; yine öyle. İkincinin ibaresinin nassı: ve **أَفْرَثْتُ الكَرِشَ**: onu yarıp içindekini saçtığım zaman. Böylece müellif iki ibareyi birbirine karıştırdı. **أَفْرَثَ** adam **إِفْراثاً**: onda vuku buldu. Ve **أَفْرَثَ** “**أَصْحَابَه**: onları” sultana yahut “insanların imamlarına” maruz bıraktı; yahut bir kavim yanında onları yalanladı ki onların yanında küçültsün; yahut sırlarını ifşa etti. “Ve **فَرِثَ** ( **كفَرِحَ** ): doydu”; denir: “**شَرِبَ على فَرِثَ**”: yani tokluk üzere. **فَرِثَ** “kavim: dağıldılar”. “Ve bir yer **فَرِثٌ** ( **ككَتِفٍ** ): ne dağ ne ova.” Ve bir dağ **فَرِيثٌ**: kayaları iri değildir; yağmuru ve çamuru yoktur; ve dağların en zoru odur; öyle ki, zorluğu ve engelleyiciliği sebebiyle ona çıkılmaz.
Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **ثَرِيدٌ فَرْثٌ**: **الثَّرْد**’ü ince ince edilmemiş; sanki dağların bu sınıfına benzetilmiştir. Ve el-Lihyânî dedi: el-Kanânî dedi: **الثَّرِيد**’de hayır yoktur; eğer **شَرِثاً فَرِثاً** olursa; ve **الشَّرِث**’in zikri geçmişti. Ve **المَفَارِثُ**: koyun ve başkasının **يُفْرَثُ** edildiği yerler.
