# فرث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فرث

الفرث  ، بفتح فسكون:  السرجين  ما دام في  الكرش  ، والجمع فروث، وفي المحكم: الفرث: السرقين، والفرث والفراثة: سرقين الكرش. الفرث  : الركوة الصغيرة، لغة في القاف  ، وهو غلط، وقد أخذ من نص الصاغاني، فإنه قال: القرث بالقاف: الركوة، وبالفاء: غثيان الحبلى. فهو أورده من نص الأشباه، وليس مراده أن القاف لغة في الفاء فتأمل. الفرث  : غثيان الحبلى، كالانفراث والتفرث، وإنها لمنفرث بها  ، إذا غثت نفسها من ثقل الحبل. وقال أبو عمرو: يقال للمرأة: إنها لمنفرثة، وذلك في أول حملها، وهو أن تخبث نفسها، فيكثر نفثها للخراشى التي على رأس معدتها. قال أبو منصور: لا أدري منفرثة أم متفرثة، وقال غيره: امرأة فرث: تبزق وتخبث نفسها في أول حملها، وفد انفرث بها.  وفرث الجلة يفرث ويفرث  فرثا: شقها، ثم نثر جميع  ما فيها  وفي التهذيب: إذا فرقها. وأفرثت الكرش، إذا شققتها ونثرت ما فيها. وفي الصحاح: ابن السكيت: فرثت للقوم جلة فأنا أفرثها وأفرثها، إذا شققتها ثم نثرت ما فيها، انتهى. قيل: كل ما نثرته من وعاء فرث فرث  كبده يفرثها  فرثا- من باب ضرب وهكذا في الصحاح وغيره، ولم يذكر فيه أحد من الأئمة الوجهين، فقول شيخنا: ثم قضيته أن فرث الكبد، كضرب، وفي الصحاح أنه بهما كالذي قبله غير متجه، كما هو ظاهر -:  ضربها  حتى تنفرث كبده، وفي الصحاح: إذا ضربته  وهو حي، كفرثها تفريثا، فانفرثت كبده  أي  انتثرت  ، وقوله: وهو حي، هكذا في نسختنا، بل سائر النسخ التي بأيدينا، وهو مطابق عبارة الصحاح واللسان، وقد شذت نسخة شيخنا، فإنه وجد فيها: وهي حي، بضمير المؤنث، وهو خطأ، ولا قلاقة في كلام المصنف على ما زعم. وفرث الحب كبده، وأفرثها، وفرثها: فتتها، وفي حديث أم كلثوم بنت علي:  قالت لأهل الكوفة: أتدرون أي كبد فرثتم لرسول الله صلى الله عليه وسلم  الفرث: تفتيت الكبد بالغم والأذى.  وأفرث الكبد  وفرثها تفريثا، إذا  شقها وألقى  عنها  الفراثة  ، وهو  بالضم  : الفرث، وهو السرقين، كما تقدم،  أي  ألقى  ما فيها  ، وهو مأخوذ من عبارة ابن سيده والأزهري. ونص عبارة الأول: الفرث والفراثة سرقين الكرش، وفرثتها عنه أفرثها فرثا، وأفرثتها، وفرثتها، كذلك. ونص عبارة الثاني: وأفرثت الكرش، إذا شققتها ونثرت ما فيها، فالمصنف خلط بين العبارتين. أفرث الرجل إفراثا: وقع فيه. وأفرث  أصحابه: عرضهم  للسلطان، أو  للأئمة الناس  ، أو كذبهم عند قوم ليصغرهم عندهم، أو فضح سرهم.  وفرث كفرح: شبع  يقال: شرب على فرث أي شبع. فرث  القوم: تفرقوا  . ومكان فرث، ككتف: لا جبل ولا سهل  . وجبل فريث: ليس بضخم صخوره، وليس بذى مطر ولا طين، وهو أصعب الجبال حتى إنه لا يصعد فيه لصعوبته وامتناعه.
 ومما يستدرك عليه: ثريد فرث: غير مدقق الثرد، كأنه شبه بهذا الصنف من الجبال. وقال اللحياني: قال القناني: لا خير في الثريد إذا كان شرثا فرثا، وقد تقدم ذكر الشرث. والمفارث: المواضع التي يفرث فيها الغنم وغيرها.

### Türkçe

**الفرث**، فتحayla sonra sükûnla: işkembe içinde bulunduğu müddetçe **السرجين**; çoğulu **فروث**. **المحكم**’de: **الفرث**: **السرقين**; **الفرث** ve **الفراثة**: işkembenin **سرقين**’i. **الفرث**: küçük **الركوة**; **القاف**’ta bir dil (varyant) olarak; bu yanlıştır. Bu, **الصاغاني**’nin nassından alınmıştır; çünkü o şöyle dedi: **القرث** **بالقاف**: **الركوة**; **وبالفاء**: gebe kadının **غثيان**’ı. O bunu **الأشباه**’ın nassından getirmiştir; maksadı **القاف**’ın **الفاء**’da bir dil olması değildir; öyleyse düşün.

**الفرث**: gebe kadının **غثيان**’ı; **كالانفراث** ve **التفرث** gibi. Ve o, onunla **لمنفرث**tir; yani hamlin ağırlığından dolayı kendisini **غثت** ettiği vakit. Ebû Amr dedi: kadına şöyle denir: o, elbette **لمنفرثة**dir; bu, hamlinin başında olur; o da, kendisini **تخبث** etmesidir; böylece midesinin başı üzerindeki **الخراشى** sebebiyle onun **نفث**’i çoğalır. Ebû Mansûr dedi: bilmiyorum **منفرثة** mi yoksa **متفرثة** mi. Başkası dedi: **امرأة فرث**: hamlinin başında tükürür ve kendisini **تخبث** eder; ve onunla **انفرث** olmuştur.

Ve **فرث** **الجلة** **يفرث** ve **يفرث** **فرثا**: onu yardı; sonra içindeki her şeyi saçtı. **التهذيب**’de: onu ayırdığı vakit. Ve **أفرثت** **الكرش**: onu yardığın ve içindekini saçtığın vakit. **الصحاح**’ta: İbnü’s-Sikkît: kavim için bir **جلة** **فرثت**; ben onu **أفرثها** ve **أفرثها**; onu yardığım, sonra içindekini saçtığım vakit; bitti. Denildi: bir kaptan saçtığın her şey **فرث**tur.

**فرث** **كبده** **يفرثها** **فرثا** — **من باب ضرب**; ve **الصحاح** ve başkasında da böyledir. İmamlardan hiçbiri onda iki vechi zikretmedi; bu sebeple şeyhimizin sözü: “sonra onun gereği, **فرث** **الكبد**’in, **كضرب** olmasıdır; ve **الصحاح**’ta onun ikisiyle olduğu, önceki gibi, yerinde değildir, göründüğü üzere” —: onu dövdü; ta ki ciğeri **تنفرث** edinceye kadar. **الصحاح**’ta: onu dövdüğün vakit — o diri iken — **كفرثها** **تفريثا**; böylece ciğeri **انفرثت**; yani **انتثرت**. Ve onun sözü: “o diri iken”; bizim nüshamızda böyledir; bilakis elimizdeki diğer nüshaların hepsinde de böyledir; ve bu, **الصحاح** ve **اللسان** ibaresine uygundur. Şeyhimizin nüshası şâz olmuştur; çünkü onda “**وهي حي**”yi, müennes zamiriyle bulmuştur; bu hatadır. Müellifin sözünde, zannettiği üzere, bir kapalılık yoktur.

Ve **فرث** **الحب** ciğerini, ve **أفرثها**, ve **فرثها**: onu ufaladı. Ali’nin kızı Ümmü Külsûm hadîsinde: Kûfe ehline dedi: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم için hangi ciğeri **فرثتم** ettiğinizi biliyor musunuz?” **الفرث**: gam ve eziyetle ciğerin ufalanmasıdır.

Ve **أفرث** ciğeri ve **فرثها** **تفريثا**: onu yardığın ve ondan **الفراثة**’yi attığın vakit. O, zamme iledir: **الفرث**; o da **السرقين**’dir; geçtiği üzere; yani içindekini attı. Bu, İbn Sîde ve Ezherî’nin ibaresinden alınmıştır. Birincinin ibaresinin nassı: **الفرث** ve **الفراثة** işkembenin **سرقين**’idir; ve ondan onu **فرثتها**; onu **أفرثها** **فرثا**; ve onu **أفرثتها**; ve onu **فرثتها**; böyle. İkincinin ibaresinin nassı: ve **أفرثت** **الكرش**: onu yardığın ve içindekini saçtığın vakit. Böylece müellif iki ibareyi birbirine karıştırdı.

**أفرث** adam **إفراثا**: onun içine düştü. Ve **أفرث** ashabını: onları sultana arz etti; yahut insanların imamlarına; yahut bir kavim yanında onları, onların yanında küçülsünler diye, yalanladı; yahut sırlarını ifşa etti.

Ve **فرث** — **كفرح**: doydu; şöyle denir: **شرب على فرث**; yani doydu. **فرث** kavim: dağıldılar. Ve **مكان فرث** — **ككتف**: ne dağ ne ova. Ve **جبل فريث**: kayaları iri değildir; ve yağmur ve çamur sahibi değildir; ve o, dağların en sarpıdır; hatta zorluğu ve erişilmezliği sebebiyle ona çıkılmaz.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **ثريد فرث**: **الثرد**’i ince yapılmamış; sanki dağların bu sınıfına benzetildi. Lihyânî dedi: Kınânî dedi: **الثريد**’de hayır yoktur; eğer **شرثا فرثا** olursa. **الشرث**’in zikri geçti. Ve **المفارث**: koyun ve başkasının **يفرث** ettiği yerlerdir.
