# فرج — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AC/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%AC/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AC.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: فرج

باب الجيم والرّاء والفاء معهما
ج ر ف، ر ج ف، ف ر ج، ف ج ر، ج ف ر مستعملات
جرف:
الجَرفُ: اجتِرافُكَ الشيء عن وجهِ الأرضِ، حتى يقال: كانت المرأة ذات لِثَةٍ فاجترفها الطَّبيبُ أي استحاها عن الإنسان وقطعها.
والطَّعون الجارف نزل بأهل العراق وجَرفهم تَجريفاً فسمِّي جارِفاً.
والجارفُ: شؤمٌ أو بَلِيَّةٌ تَجترفُ مالَ القومِ.
ورجلٌ مُجَرَّفٌ: جَرَّفَه الدَّهرُ أي اجتاح مالَه فأفقره، قال:
.... مِمَّن جَرَّفَ الدهر مِختَل
ورجلٌ جُرافٌ: أكولٌ جداً.
ورجلٌ جُرافٌ أيضاً أي كثيرُ المُجامعِة، نشيطّ لذلك، قال:
والمنقريُّ جُرافٌ غير عِنينِ
وجُرفُ الوادي ونحوه من أسنادِ المَسايلِ إذا دَخلَ في أصله فاجترفه فصار كالدَّجل وأشرف أعلاه، فإذا انصدع فهو هارٍ، وقد جَرَّف السَّيل أسناده أي أقبالَه، وهو ما قابَلَك من الأرض.
رجف:
رَجَفَ الشيءُ يَرجُفُ رَجفاً ورَجَفاناً كرجَفان البعير تحت الرَّجلِ، وكما ترجف الشَّجرةُ إذا رجَّفتها الرِّيحُ، وكما تَرجفُ الأسنان إذا نُفِضَت أصولها ونحوه رَجَفَتِ الأرض تزلزلت.
ورَجَفَ القوم: تهيِّأوا للحرب.
وأرجَفُوا: خاضوا في الأخبار السَّيِّئةِ من الفِتنةِ ونحوها.
والرَّجفةُ: كلُّ عذابٍ أُنزل قوماً فهو رَجفةٌ وصيحةٌ وصاعقةٌ.
والرَّعدُ يرجفُ رَجفاً ورَجيفاً، وهو تردُّدُ هديه في السَّماء.
فرج:
المُفرجُ: القتيلُ لا يُرى من قَتَله.
والفَرَجُ: ذهاب الغَمِّ، وفّرَّجَه الله تفريجاً فانفرج، قال:
يا فارجَ الكربِ مُسدولاً عساكرهُ		كما يُفرِّجُ غمَّ الظُّلمة الفَـلَـقُ
والفَرجُ: اسم يجمع سوءاتِ الرِّجال والنَّساءِ والقبلان وما حوليهما، كلُّه فرجٌ، وكذلك من الدَّوابِّ ونحوها من الخلقِِ.
وكلُّ فَرجةٍ بين شيئين فهو فرجٌ، قال:
إلا كُميتاً كالقناةِ وَضابئاً		بالفَرجِ بين لبانِه ويديهِ
جَعَلَ ما بين يديه قَرجاً.
وكذلك فروج الجبال والثُّغور.
وفَرّوجَةُ الدَّجاجِ، وجمعها فَراريجُ.
والفَريجُ: الباردُ، هُذلِيةٌ.
والفَرّوجُ: قُباءً مشقوق من خلفٍ.
ورجلٌ أفرجٌ، وامرأة فرجاءُ أي عظيم الأليتين.
جفر:
الجَفر والجِفرة من أولاد الشّاءِ ما قد استجفَرَ أي صار له بطنٌ وسَعَةٌ جَوفٍ وأقبل على الأكل.
وهو المتكرشُ من الناس، واستجفر الصَّبيُّ: عظُمَ بطنه وأكل.
وأجفر جنبه فهو مُجفرُ الجنبين من كلِّ شيءٍ.
وجُفرةُ الجنب: باطنُ المُجرئِشِّ.
والجُفرةُ: حُفرةٌ واسعةٌ مُستديرةٌ في الأرض.
والجَفيرُ: شبه الكِنانِة إلا أنّه أوسع، يجعل في نشّابٌ كثيرٌ.
وجُفورُ الفحلِ: فُتورُه وانقطاع مائه من كثيرة الضِّرابِ، وكل فَحلٍ يجفرُ ماؤه أي ينقطعُ.
ورجل مُجفِرٌ، قد أجفَرَ أي تغيرت ريحُ جَسدِه.
قال زائدة: أجفر الرجلُ إذا كان ببلدِ ثم فُقِدَ فلا يُحَسُّ به، وأجفرنا فلانٌ أي جَفانا وحُبِسَ عَنّا.
فجر:
الفَجرُ: ضوءُ الصباحِ، والفَجرُ: الصُّبحُ.
والفجرُ: المعروفُ، وما أكثر فجرَه أي معروفه.
والفَجر: تفجيرُكَ الماءَ.
والمَفجَرُ: الموضع الذي يَنفَجِرُ منه الماءُ.
وانفجرَ عليهم القومُ وانفجرت عليهم الدَّواهي إذا جاءهم الكثيرُ منها بغيةً.
والفُجُورُ: الرِّيبةُ، والكذبُ من الفُجُورِ.
وقد ركب فلانٌ فَجرَةً وفَجارِ اسم للفَجرة ولا يجريان إذا فَجَرَ وكذب، قال:
فحملت برَّةً واحتملت فحار
والفِجارُ من وقعات العرب بعُكاظٍ تفاخروا فيها فاحتربوا واستحلُّوا كلَّ حرمةٍ.

### Türkçe

باب **الجيم** ve**الرّاء** ve**الفاء** onlarla birlikte

**ج ر ف**، **ر ج ف**، **ف ر ج**، **ف ج ر**، **ج ف ر** kullanımdadırlar.

**جرف**:
**الجَرفُ**: senin şeyi yerin yüzünden kazıyıp almandır; ta ki şöyle denilinceye kadar: kadın **لِثَةٍ** sahibi idi de tabip onu kazıyıp aldı; yani onu insandan gizledi ve onu kesti.
Ve **الطَّعون الجارف** Irak ehline indi ve onları **تَجريفاً** kazıyıp aldı; bu yüzden **جارِفاً** diye adlandırıldı.
Ve **الجارفُ**: bir uğursuzluk yahut bir belâdır ki kavmin malını kazıyıp alır.
Ve bir adam **مُجَرَّفٌ**: ona zaman kazıyıp aldı; yani malını silip süpürdü de onu fakirleştirdi; dedi ki:
.... zamanın kazıyıp aldığı kimselerden, **مِختَل**
Ve bir adam **جُرافٌ**: çok yiyicidir.
Ve bir adam **جُرافٌ** da: yani çok cinsel birleşmesi olan, buna etkin; dedi ki:
**والمنقريُّ** **جُرافٌ** **غير عِنينِ**
Ve vadi ve benzerinin **جُرفُ**’u, sel yataklarının yamaçlarından; köküne girip onu kazıyıp aldığı zaman, çamur gibi olur ve üstü yükselir; yarıldığı zaman ise o, çökmeye yüz tutandır; ve sel onun yamaçlarını **جَرَّف** etti; yani onun ön taraflarını; o da yerden sana karşı olan kısımdır.

**رجف**:
Şey **رَجَفَ** eder, **يَرجُفُ** **رَجفاً** ve **رَجَفاناً**; devenin ayak altında titremesi gibi; ve rüzgâr onu titrettiğinde ağacın titremesi gibi; ve dişlerin, kökleri sarsıldığında titremesi gibi; ve benzeri: yer **رَجَفَتِ**; sarsıldı.
Ve kavim **رَجَفَ**: savaşa hazırlandılar.
Ve **أرجَفُوا**: fitne ve benzeri kötü haberler hakkında daldılar.
Ve **الرَّجفةُ**: bir kavme indirilen her azap, o bir **رَجفةٌ** ve bir **صيحةٌ** ve bir **صاعقةٌ**dır.
Ve gök gürültüsü **رَجفاً** ve **رَجيفاً** titrer; o, onun sesinin gökte gidip gelmesidir.

**فرج**:
**المُفرجُ**: öldürülmüş kimsedir; onu kimin öldürdüğü görülmez.
Ve **الفَرَجُ**: kederin gitmesidir; Allah onu **تفريجاً** ferahlattı da o ferahladı; dedi ki:
Ey kederi gideren; orduları salıverilmişken;		karanlığın kederini **الفَـلَـقُ** nasıl giderirse
Ve **الفَرجُ**: erkeklerin ve kadınların avret yerlerini, iki ön uzvu ve onların çevresini toplayan bir addır; hepsi **فرجٌ**dür; ve aynı şekilde binek hayvanlarından ve benzerlerinden mahlûkatta da.
Ve iki şey arasındaki her **فَرجةٍ** o bir **فرجٌ**dür; dedi ki:
Ancak mızrak gibi doru bir at ve bir **وَضابئاً**		**بالفَرجِ** onun göğsü ile elleri arasındaki aralıkta
Onun elleri arasındakini **قَرجاً** kıldı.
Ve aynı şekilde dağların ve geçitlerin **فروج**’u.
Ve tavuğun **فَرّوجَةُ**’si; çoğulu **فَراريجُ**’dir.
Ve **الفَريجُ**: soğuk olan; Hüzeyl lehçesidir.
Ve **الفَرّوجُ**: arkadan yarık bir **قُباءً**dır.
Ve bir adam **أفرجٌ**, ve bir kadın **فرجاءُ**: yani iki kalçası büyük.

**جفر**:
**الجَفر** ve **الجِفرة** koyun yavrularındandır; **استجفَرَ** etmiş olan; yani karnı ve iç boşluğu genişliği oldu ve yemeye yöneldi.
Ve o, insanlardan göbeklenmiş olandır; ve çocuk **استجفر** etti: karnı büyüdü ve yedi.
Ve onun yanı **أجفر** etti; o, her şeyden iki yanı **مُجفرُ** olandır.
Ve yanın **جُفرةُ**’si: **المُجرئِشِّ**’in iç tarafıdır.
Ve **الجُفرةُ**: yerde geniş, yuvarlak bir çukurdur.
Ve **الجَفيرُ**: sadağa benzer; ancak o daha geniştir; içine çok **نشّابٌ** konur.
Ve aygırın **جُفورُ**’u: çok çiftleşmeden dolayı gevşemesi ve suyunun kesilmesidir; ve her aygır, suyu **يجفرُ** eder; yani kesilir.
Ve bir adam **مُجفِرٌ**, **أجفَرَ** etmiş; yani bedeninin kokusu değişti.
Zâide dedi: adam **أجفر** eder; bir beldede iken sonra kaybolursa, kendisinden bir iz duyulmaz; ve falan bize **أجفرنا** etti; yani bize karşı kabalaştı ve bizden alıkonuldu.

**فجر**:
**الفَجرُ**: sabahın ışığıdır; ve **الفَجرُ**: sabah vaktidir.
Ve **الفجرُ**: iyiliktir; onun **فجرَه**’i, yani iyiliği ne çoktur.
Ve **الفَجر**: senin suyu yarıp akıtmandır.
Ve **المَفجَرُ**: suyun ondan fışkırdığı yerdir.
Ve kavim onların üzerine **انفجرَ** etti; ve belâlar onların üzerine **انفجرت** etti; onlardan çok olanı ansızın kendilerine geldiği zaman.
Ve **الفُجُورُ**: şüphedir; ve yalan, **الفُجُورِ**dandır.
Ve falan bir **فَجرَةً** bindi; ve **فَجارِ** fâsıklar için bir addır; ve **فَجَرَ** edip yalan söylediğinde ikisi de çekimlenmez; dedi ki:
Böylece **برَّةً** taşıdı ve **فحار** taşıdı
Ve **الفِجارُ**, Ukâz’da Arapların çarpışmalarındandır; onda övündüler de savaştılar ve her dokunulmazlığı helâl saydılar.
