# فرح — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AD/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%AD/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AD.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: فرح

فرح
فَرِحَ - يَفْرَحُ - فَرِح - فَرِحُوْن
فَرِحَ - يَفْرَحُ + كائن + بشيء أو أمر: يشعر في نفسه بالفرح من أثر الشيء أو الأمر: يتَكَوَّنُ لدى المرء شعور داخل نفسه بالرضا والقبول والمتعة، وذلك تجاه موقف أو وضع معين، فيتصرف بطريقة تُشْعِر الآخرين بما يحس به
فَرِح: على وزن " فَعِل" اسم فاعل مبالغة من " فَرِحَ - يَفْرَحُ "
فَرِحُوْن: جمع " فَرِح "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالبهجة والسرور والفرح والمتعة "، وهي:
فَرِحَ - يَفْرَحُ، سَعَدَ - يَسْعَدُ (سَعِدَ - يَسْعَدُ)، سَرَّ - يَسُرُّ (المتعدي)، نَعِمَ - يَنْعَمُ، بَهَجَ - يَبْهَجُ، حَبَرَ - يَحْبُرُ
فَرِحَ - يَفْرَحُ - يفرحوا
بفضل الله ورحمته	﴿قل بفضل الله وبرحمته فبذلك فليفرحوا هو خير مما يجمعون(58)﴾ يونس
بالرحمة	﴿وإذا أذقنا الناس رحمة فرحوا بها وإن تصبهم سيئة بما قدمت أيديهم إذا هم يقنطون(36)﴾ الروم ﴿فإن أعرضوا فما أرسلناك عليهم حفيظا إن عليك إلا البلاغ وإنا إذا أذقنا الإنسان منا رحمة فرح بها وإن تصبهم سيئة بما قدمت أيديهم فإن الإنسان كفور(48)﴾ الشورى
	﴿هو الذي يسيركم في البر والبحر حتى إذا كنتم في الفلك وجرين بهم بريح طيبة وفرحوا بها جاءتها ريح عاصف وجاءهم الموج من كل مكان وظنوا أنهم أحيط بهم دعوا الله مخلصين له الدين لئن أنجيتنا من هذه لنكونن من الشاكرين (22)﴾ يونس
نعماء بعد ضراء مسته	﴿ولئن أذقناه نعماء بعد ضراء مسته ليقولن ذهب السيئات عني إنه لفرح فخور(10)﴾ هود
بالحياة الدنيا	﴿الله يبسط الرزق لمن يشاء ويقدر وفرحوا بالحياة الدنيا وما الحياة الدنيا في الآخرة إلا متاع(26)﴾ الرعد
بما أتوا	﴿لا تحسبن الذين يفرحون بما أتوا ويحبون أن يحمدوا بما لم يفعلوا فلا تحسبنهم بمفازة من العذاب ولهم عذاب أليم(188)﴾ آل عمران ﴿فلما نسوا ما ذكروا به فتحنا عليهم أبواب كل شيء حتى إذا فرحوا بما أوتوا أخذناهم بغتة فإذا هم مبلسون(44)﴾ الأنعام
بما آتاهم الله	﴿لكيلا تأسوا على ما فاتكم ولا تفرحوا بما آتاكم والله لا يحب كل مختال فخور(23)﴾ الحديد ﴿إن قارون كان من قوم موسى فبغى عليهم وآتيناه من الكنوز ما إن مفاتحه لتنوء بالعصبة أولي القوة إذ قال له قومه لا تفرح إن الله لا يحب الفرحين(76)﴾ القصص
بالهدية	﴿فلما جاء سليمان قال أتمدونني بمال فما آتاني الله خير مما آتاكم بل أنتم بهديتكم تفرحون(36)﴾ النمل
بما عندهم من العلم	﴿فلما جاءتهم رسلهم بالبينات فرحوا بما عندهم من العلم وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(83)﴾ غافر
بما أنزل إليك	﴿والذين آتيناهم الكتاب يفرحون بما أنزل إليك ومن الأحزاب من ينكر بعضه قل إنما أمرت أن أعبد الله ولا أشرك به إليه أدعو وإليه مآب(36)﴾ الرعد
بالنصر	﴿في بضع سنين لله الأمر من قبل ومن بعد ويومئذ يفرح المؤمنون(4)﴾ الروم
بمصيبة الخصم	﴿إن تمسسكم حسنة تسؤهم وإن تصبكم سيئة يفرحوا بها وإن تصبروا وتتقوا لا يضركم كيدهم شيئا إن الله بما يعملون محيط(120)﴾ آل عمران { إن تصبك حسنة تسؤهم وإن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل ويتولوا وهمفرحون(50){ التوبة
بالنجاة من مصيبة محتملة	﴿فرح المخلفون بمقعدهم خلاف رسول الله وكرهوا أن يجاهدوا بأموالهم وأنفسهم في سبيل الله وقالوا لا تنفروا في الحر قل نار جهنم أشد حرا لو كانوا يفقهون(81)﴾ التوبة
بغير الحق	﴿ذلكم بما كنتم تفرحون في الأرض بغير الحق وبما كنتم تمرحون(75)﴾ غافر
فَرِح - فرحون
بمصيبة الخصم﴿إن تمسسكم حسنة تسؤهم وإن تصبكم سيئة يفرحوا بها وإن تصبروا وتتقوا لا يضركم كيدهم شيئا إن الله بما يعملون محيط(120)﴾ آل عمران ﴿إن تصبك حسنة تسؤهم وإن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل ويتولوا وهمفرحون(50)﴾ التوبة
كل حزب بما لديهم	﴿فتقطعوا أمرهم بينهم زبرا كل حزب بما لديهم فرحون(53)﴾ المؤمنون ﴿من الذين فرقوا دينهم وكانوا شيعا كل حزب بما لديهم فرحون(32)﴾ الروم
بما آتاكم	﴿إن قارون كان من قوم موسى فبغى عليهم وآتيناه من الكنوز ما إن مفاتحه لتنوء بالعصبة أولي القوة إذ قال له قومه لا تفرح إن الله لا يحب الفرحين(76)﴾ القصص ﴿لكيلا تأسوا على ما فاتكم ولا تفرحوا بما آتاكم والله لا يحب كل مختال فخور(23)﴾ الحديد ﴿ولئن أذقناه نعماء بعد ضراء مسته ليقولن ذهب السيئات عني إنه لفرح فخور(10)﴾ هود
بما آتاهم الله من فضله	﴿فرحين بما آتاهم الله من فضله ويستبشرون بالذين لم يلحقوا بهم من خلفهم ألا خوف عليهم ولا هم يحزنون(170)﴾ آل عمران

تصنيف موضوعي
الفرح العادي :
1) بالمال والملك
بالحياة الدنيا﴿الله يبسط الرزق لمن يشاء ويقدر وفرحوا بالحياة الدنيا وما الحياة الدنيا في الآخرة إلا متاع(26)﴾ الرعد
بما أتوا	﴿لا تحسبن الذين يفرحون بما أتوا ويحبون أن يحمدوا بما لم يفعلوا فلا تحسبنهم بمفازة من العذاب ولهم عذاب أليم(188)﴾ آل عمران ﴿فلما نسوا ما ذكروا به فتحنا عليهم أبواب كل شيء حتى إذا فرحوا بما أوتوا أخذناهم بغتة فإذا هم مبلسون(44)﴾ الأنعام
بما آتاهم الله	﴿لكيلا تأسوا على ما فاتكم ولا تفرحوا بما آتاكم والله لا يحب كل مختال فخور(23)﴾ الحديد ﴿إن قارون كان من قوم موسى فبغى عليهم وآتيناه من الكنوز ما إن مفاتحه لتنوء بالعصبة أولي القوة إذ قال له قومه لا تفرح إن الله لا يحب الفرحين(76)﴾ القصص
بالهدية	﴿فلما جاء سليمان قال أتمدونني بمال فما آتاني الله خير مما آتاكم بل أنتم بهديتكم تفرحون(36)﴾ النمل
2) بالرحمة والفضل
بفضل الله ورحمته بما آتاهم الله من فضله﴿قل بفضل الله وبرحمته فبذلك فليفرحوا هو خير مما يجمعون(58)﴾ يونس ﴿فرحين بما آتاهم الله من فضله ويستبشرون بالذين لم يلحقوا بهم من خلفهم ألا خوف عليهم ولا هم يحزنون(170)﴾ آل عمران
	﴿وإذا أذقنا الناس رحمة فرحوا بها وإن تصبهم سيئة بما قدمت أيديهم إذا هم يقنطون(36)﴾ الروم ﴿فإن أعرضوا فما أرسلناك عليهم حفيظا إن عليك إلا البلاغ وإنا إذا أذقنا الإنسان منا رحمة فرح بها وإن تصبهم سيئة بما قدمت أيديهم فإن الإنسان كفور(48)﴾ الشورى
	﴿هو الذي يسيركم في البر والبحر حتى إذا كنتم في الفلك وجرين بهم بريح طيبة وفرحوا بها جاءتها ريح عاصف وجاءهم الموج من كل مكان وظنوا أنهم أحيط بهم دعوا الله مخلصين له الدين لئن أنجيتنا من هذه لنكونن من الشاكرين (22)﴾ يونس
نعماء بعد ضراء مسته	﴿ولئن أذقناه نعماء بعد ضراء مسته ليقولن ذهب السيئات عني إنه لفرح فخور(10)﴾ هود
3) بما عندهم من العلم
بما أنزل إليك﴿والذين آتيناهم الكتاب يفرحون بما أنزل إليك ومن الأحزاب من ينكر بعضه قل إنما أمرت أن أعبد الله ولا أشرك به إليه أدعو وإليه مآب(36)﴾ الرعد
	﴿فلما جاءتهم رسلهم بالبينات فرحوا بما عندهم من العلم وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(83)﴾ غافر
كل حزب بما لديهم	﴿فتقطعوا أمرهم بينهم زبرا كل حزب بما لديهم فرحون(53)﴾ المؤمنون ﴿من الذين فرقوا دينهم وكانوا شيعا كل حزب بما لديهم فرحون(32)﴾ الروم
4) بالنصر والنجاة
بالنصر﴿في بضع سنين لله الأمر من قبل ومن بعد ويومئذ يفرح المؤمنون(4)﴾ الروم
بالنجاة من مصيبة محتملة	﴿فرح المخلفون بمقعدهم خلاف رسول الله وكرهوا أن يجاهدوا بأموالهم وأنفسهم في سبيل الله وقالوا لا تنفروا في الحر قل نار جهنم أشد حرا لو كانوا يفقهون(81)﴾ التوبة
بمصيبة الخصم	﴿إن تمسسكم حسنة تسؤهم وإن تصبكم سيئة يفرحوا بها وإن تصبروا وتتقوا لا يضركم كيدهم شيئا إن الله بما يعملون محيط(120)﴾ آل عمران { إن تصبك حسنة تسؤهم وإن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل ويتولوا وهمفرحون(50){ التوبة

5) بغير الحق
﴿ذلكم بما كنتم تفرحون في الأرض بغير الحق وبما كنتم تمرحون(75)﴾ غافر
الفرح المرضي:
الله لا يحب الفرح المرضي
- الفرح بأذية المؤمنين  	﴿إن تصبك حسنة تسؤهم وإن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل ويتولوا وهم فرحون 50)﴾ التوبة ﴿إن تمسسكم حسنة تسؤهم وإن تصبكم سيئة يفرحوا بها وإن تصبروا وتتقوا لا يضركم كيدهم شيئا إن الله بما يعملون محيط(120)﴾ آل عمران
- الفرح بالهروب من الجهاد  	﴿فرح المخلفون بمقعدهم خلاف رسول الله وكرهوا أن يجاهدوا بأموالهم وأنفسهم في سبيل الله وقالوا لا تنفروا في الحر قل نار جهنم أشد حرا لو كانوا يفقهون(81)﴾ التوبة
- الفرح بما لدى كل حزب من الآراء	﴿فتقطعوا أمرهم بينهم زبرا كل حزب بما لديهم فرحون(53)﴾ المؤمنون ﴿من الذين فرقوا دينهم وكانوا شيعا كل حزب بما لديهم فرحون(32)﴾ الروم
- الفرح بما لديهم من العلم والاستهزاء بما لدى الآخرين	﴿فلما جاءتهم رسلهم بالبينات فرحوا بما عندهم من العلم وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(83)﴾غافر
- الفرح بما أتوا  	﴿لا تحسبن الذين يفرحون بما أتوا ويحبون أن يحمدوا بما لم يفعلوا فلا تحسبنهم بمفازة من العذاب ولهم عذاب أليم(188)﴾ آل عمران ﴿فلما نسوا ما ذكروا به فتحنا عليهم أبواب كل شيء حتى إذا فرحوا بما أوتوا أخذناهم بغتة فإذا هم مبلسون(44)﴾ الأنعام
 	﴿فلما جاء سليمان قال أتمدونني بمال فما آتاني الله خير مما آتاكم بل أنتم بهديتكم تفرحون(36)﴾ النمل
مع خيلاء وكفر مع البخل بغير الحق مع المرح	﴿لكيلا تأسوا على ما فاتكم ولا تفرحوا بما آتاكم والله لا يحب كل مختال فخور(23)﴾ الحديد ﴿إن قارون كان من قوم موسى فبغى عليهم وآتيناه من الكنوز ما إن مفاتحه لتنوء بالعصبة أولي القوة إذ قال له قومه لا تفرح إن الله لا يحب الفرحين(76)﴾ الفصص ﴿ذلكم بما كنتم تفرحون في الأرض بغير الحق وبما كنتم تمرحون(75)﴾ غافر
الفرح الذي يحبه الله
- بفضل الله ورحمته﴿فرحين بما آتاهم الله من فضله ويستبشرون بالذين لم يلحقوا بهم من خلفهم ألا خوف عليهم ولا هم يحزنون(170)﴾ آل عمران ﴿قل بفضل الله وبرحمته فبذلك فليفرحوا هو خير مما يجمعون(58)﴾ يونس
بنصر الله	﴿في بضع سنين لله الأمر من قبل ومن بعد ويومئذ يفرح المؤمنون(4)﴾ الروم
- تصديق ما لدى أهل الكتاب	﴿والذين آتيناهم الكتاب يفرحون بما أنزل إليك ومن الأحزاب من ينكر بعضه قل إنما أمرت أن أعبد الله ولا أشرك به إليه أدعو وإليه مآب(36)﴾ الرعد
مختار الصحاح
● [فرح] ف ر ح: فَرِحَ به سر و الفرَحُ أيضا البطر ومنه قوله تعالى ﴿ان الله لا يحب الفرحين﴾ وبابهما طرب و أفْرَحَهُ و فَرَّحَهُ تفريحا أي سره يقال ما يسرني بهذا الأمر مُفْرِحٌ بكسر الراء و مَفْروحٌ به ولا تقل مفروح و أفْرحَهُ الدين أثقله وفي الحديث ﴿لا يترك في الإسلام مُفْرَحٌ﴾ قال الأزهري هو المفدوح وقال الأصمعي هو الذي أثقله الدين يقول يقضى عنه دينه من بيت المال ولا يترك مدينا وأنكر قولهم مفرج بالجيم و المِفْرَاحُ بالكسر الذي يفرح كلما سره الدهر و المُفَرّحُ دواء يفرح متناوله
الراغب
فرح
- الفرح: انشراح الصدر بلذة عاجلة، وأكثر ما يكون ذلك في اللذات البدنية الدنيوية، فلهذا قال تعالى: }لكيلا تأسوا على ما فاتكم ولا تفرحوا بما آتاكم﴿[الحديد/23]،﴾وفرحوا بالحياة الدنيا﴿[الرعد/26]،﴾ذلكم بما كنتم تفرحون﴿[غافر/75]،﴾حتى إذا فرحوا بما أوتوا﴿[الأنعام/44]،﴾فرحوا بما عندهم من العلم﴿[غافر/83]،﴾إن الله لا يحب الفرحين﴿[القصص/76]، ولم يرخص في الفرح إلا في قوله:﴾فبذلك فليفرحوا﴿[يونس/58]،﴾ويومئذ يفرح المؤمنون{ [الروم/4]. والمفراح: الكثير الفرح، قال الشاعر:
- 349 - ولست بمفراح إذا الخير مسني * ولا جازع من صرفه المتقلب
(البيت لهدبة بن خشرم. وهو في الحماسة البصرية 1/115؛ والشعر والشعراء ص 462)
وما يسرني بهذا الأمر مفرح ومفروح به، ورجل مفرح: أثقله الدين (انظر: المجمل 3/720؛ والجمهرة 2/139؛ واللسان (فرح) )، وفي الحديث: (لا يترك في الإسلام مفرح) (الحديث عن عمرو بن عوف المزني عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (لا يترك مفرح في الإسلام حتى يضم إلى قبيلة) أخرجه الطبراني؛ والبغوي في شرح السنة 10/210، وفيه كثير بن عبد الله المزني وهو ضعيف، وبقية رجاله ثقات.
والحديث يروى بالجيم والحاء، ومعناه بالجيم: القتيل يوجد بالفلاة، فإنه يودى من بيت المال، ولا يطل دمه.
انظر: مجمع الزوائد 6/296؛ وغريب الحديث لأبي عبيد 1/30)، فكأن الإفراح يستعمل في جلب الفرح، وفي إزالة الفرح، كما أن الإشكاء يستعمل في جلب الشكوى وفي إزالتها، فالمدان قد أزيل فرحه، فلهذا قيل: (لا غم إلا غم الدين) ( (لا هم إلا هم الدين، ولا وجع إلا وجع العين) أخرجه الطبراني في الصغير، والبيهقي في الشعب عن جابر رفعه، وقال البيهقي: إنه منكر. انظر: معجم الطبراني الصغير ص 311؛ وكشف الخفاء 2/369.
وقال الصغاني في موضوعاته ص 38: إنه موضوع).
ملخص اللسان:
1. وفَرِحَ به تَفْرَحْ: سُرَّ. والفَرْحة: المَسَرَّة.
2. فرح: الفَرَحُ: نقيض الحُزْن؛ هو أَن يجد في قلبه خِفَّةً؛
3. والفَرَحُ أَيضاً: البَطَرُ.
4. للهُ أَشدُّ فَرَحاً بتوبةِ عبده؛ الفَرَحُ ههنا وفي  أَمثاله كناية عن الرضا وسرعة القبول وحسن الجزاء لتعذر إِطلاق ظاهر الفرح  على الله تعالى.
5. وأَفْرَحه الشيءُ والدَّينُ: أَثقله؛
6. والمُفْرَحُ:  المُثْقَلُ بالدَّين؛
7. أَفْرَحَني الشيءُ سَرَّني وغَمَّني.
لسان العرب
● -   فرح: الفَرَحُ: نقيض الحُزْن؛ وقال ثعلب: هو أَن يجد في قلبه خِفَّةً؛  فَرِحَ فَرَحاً، ورجل فَرِحٌ وفَرُحٌ ومفروح، عن ابن جني، وفَرحانُ من قوم  فَراحَى وفَرْحَى وامرأَةٌ فَرِحةٌ وفَرْحَى وفَرحانة؛ قال ابن سيده:  ولا أَحُقُّه. والفَرَحُ أَيضاً: البَطَرُ. وقوله تعالى: لا تَفْرَحْ إِنَّ  الله لا يحب الفَرِحينَ؛ قال الزجاج: معناه، والله أَعلم: لا تَفْرَحْ  بكثرة المال في الدنيا لأَن الذي يَفْرَحُ بالمال يصرفه في غير أَمر  الآخرة؛ وقيل: لا تَفْرَحْ لا تَأْشَرْ، والمعنيان متقاربان لأَنه إِذا سُرَّ  ربما أَشِرَ.  والمِفْراحُ: الذي يَفْرَحُ كلما سَرَّه الدهرُ، وهو الكثير الفَرَح؛  وقد أَفْرَحه وفَرَّحَه.  والفُرْحَة والفَرْحة: المَسَرَّة. وفَرِحَ به: سُرَّ. والفُرْحة  أَيضاً: ما تعطيه المُفَرِّحَ لك أَو تثيبه به مكافأَة له.  وفي حديث التوبة: للهُ أَشدُّ فَرَحاً بتوبةِ عبده؛ الفَرَحُ ههنا وفي  أَمثاله كناية عن الرضا وسرعة القبول وحسن الجزاء لتعذر إِطلاق ظاهر الفرح  على الله تعالى. وأَفْرَحه الشيءُ والدَّينُ: أَثقله؛ والمُفْرَحُ:  المُثْقَلُ بالدَّين؛ وأَنشد أَبو عبيدة لبَيْهَسٍ العُذْرِيّ:  إِذا أَنتَ أَكثرتَ الأَخِلاَّءَ، صادَفَتْ  بهم حاجةٌ بعضَ الذي أَنتَ مانِعُ  إِذا أَنتَ لم تَبْرَحْ تُؤَدِّي أَمانةً،  وتَحْمِلُ أُخْرَى، أَفْرَحَتْكَ الودائِعُ  ورجل مُفْرَحٌ: محتاج مغلوب؛ وقيل: فقير لا مال له. وفي الحديث: أَن  النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: لا يُتْرَكُ في الإِسلام مُفْرَحٌ أَي لا  يترك في أَخلافِ المسلمين حتى يُوَسَّعَ عليه ويُحْسَنَ إِليه؛ قال أَبو  عبيد: المُفْرَحُ الذي قد أَفْرَحه الدَّين والغُرْمُ أَي أَثقله ولا يجد  قضاءه؛ وقيل: أَثْقَلَ الدَّيْنُ ظهره. قال الزُّهريُّ: كان في الكتاب  الذي كتبه سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بين المهاجرين والأَنصار:  أَن لا يتركوا مُفْرَحاً حتى يعينوه على ما كان من عَقْل أَو فِداء؛ قال:  والمُفْرَحُ المَفْدُوحُ، وكذلك قال الأَصمعي قال: هو الذي أَثقله  الدين؛ يقول: يُقْضَى عنه دينُه من بيت المال ولا يُتْرَكُ مَدِيناً، وأَنكر  قولهم مُفْرَج، بالجيم؛ الأَزهري: من قال مُفْرَحٌ، فهو الذي أَثقله  العيال وإِن لم يكن مُداناً. والمُفْرَح: الذي لا يُعرف له نسب ولا وَلاءٌ،  وروى بعضهم هذه بالجيم. وأَفْرَحه: سَرَّه، يقال: ما يَسُرُّني بهذا الأَمر  مُفْرِحٌ ومَفْرُوحٌ به، ولا تقل مَفْرُوحٌ. الأَزهري: يقال ما  يَسُرُّني به مَفْرُوحٌ ومُفْرِحٌ، فالمَفْرُوح الشيء الذي أَنا به أَفْرَحُ،  والمُفْرِحُ الشيء الذي يُفْرِحُني؛ وروي عن الأَصمعي: يقال ما يَسُرُّني به  مُفْرِحٌ ولا يجوز مَفْرُوح، قال: وهذا عنده مما تَلْحَنُ فيه العامة؛  قال أَبو عبيد: ومن قال مُفْرَجٌ، فهو الذي يُسْلِمُ ولا يوالي أَحداً  فإِذا جنى جنايةً كانت جنايته على بيت المال لأَنه لا عاقلة له.  والتَفْريح: مثل الإِفراح؛ وتقول: لك عندي فَرْحةٌ إِن بَشَّرْتَني،  وفُرْحةٌ.  قال ابن الأَثير: وأَفْرَحَه إِذا غَمَّه، وحقيقته أَزَلْتُ عنه الفَرَح  كأَشْكَيْته إِذا أَزلت شَكْواه، والمُثْقَلُ بالحقوق مغموم مكروب إِلى  أَن يخرج عنها، ويروى بالجيم، وقد تقدم ذكره؛ وفي حديث عبد الله بن جعفر:  ذكرتْ أُمُّنا يُتْمَنا وجعلت تُفْرِحُ له؛ قال ابن الأَثير: قال أَبو  موسى: كذا وجدته بالحاء المهملة، قال: وقد أَضْرَبَ الطبراني عن هذه  اللفظة فتركها من الحديث، فإِن كانت بالحاء، فهو من أَفْرَحَه إِذا غَمَّه  وأَزال عنه الفَرَحَ وأَفْرَحَه الدَّينُ إِذا أَثقله، وإِن كانت بالجيم،  فهو من المُفْرَجِ الذي لا عشيرة له، فكأَنها أَرادت أَن أَباهم تُوُفِّيَ  ولا عشيرة لهم، فقال النبي، صلى الله عليه وسلم: أَتَخافِينَ العَيْلَةَ  وأَنا وَلِيُّهم؟  والمُفْرَحُ: القتيل يوجد بين القريتين، ورويت بالجيم أَيضاً. وروى ابن  الأَعرابي: أَفْرَحَني الشيءُ سَرَّني وغَمَّني.  والفُرْحانةُ  (* قوله «والفرحانة» بضم الفاء بضبط الأصل، وبفتحها بضبط  المجد، واتفقا على ضبط القرحان بالقاف مضمومة.): الكَمْأَةُ البيضاء؛ عن  كراع؛ قال ابن سيده والذي رويناه قرحان، بالقاف، وسنذكره. والمُفَرِّحُ:  دواء معروف.
مقاييس اللغة:
(فرح) الفاء والراء والحاء أصلانِ، يدلُّ أحدهما على خلاف الحُزْن، والآخر الإثْقال.
فالأوَّل الفَرَح، يقال فَرِحَ يَفرَح فَرَحا، فهو فَرِح. قال الله تعالى: ﴿ذلِكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ في الأَرْضِ بِغَيْرِ الحَقِّ وَبِما كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ﴾  [غافر 75]. والمِفراح: نقيض المِحْزان.
وأمَّا الأصل الآخر فالإفراح، وهو الإثقال. وقولُه عليه الصلاة والسَّلام: "لا يُتْرَك في الإسلام مُفْرَحٌ" قالوا: هذا الذي أثْقَلَه الدَّين. قال:
إذا أنت لم تَبْرحْ تؤدِّي أمانةً  *** وتَحمِلُ أخرى أفرحتكَ الودائعُ([54])
القاموس المحيط:
الفَرَحُ، محرَّكةً السُّرورُ، والبَطَرُ، فَرِحَ، فهو فَرِحٌ وفَروحٌ ومَفْروحٌ وفارِحٌ وفَرْحانُ، وهُمْ فَراحَى وفَرْحَى. وامرأةٌ فَرِحَةٌ وفَرْحَى وفَرْحانَةٌ، وأفْرَحَه وفَرَّحَه. والمِفْراحُ الكثيرُ الفَرَحِ. والفُرْحَةُ، بالضم المَسَرَّةُ، ويُفْتَحُ، وما يُعْطيهِ المُفَرِّحُ لك. وأفْرَحَهُ أثْقَلَهُ. والمُفْرَحُ، بفتح الراءِ المُحْتاجُ المَغْلوبُ الفقيرُ، والذي لا يُعْرَفُ له نَسَبٌ ولا وَلاَءٌ، والقَتيلُ يوجَدُ بينَ القَرْيَتَيْنِ. والفَرْحانَةُ الكَمْأَةُ البَيْضاءُ. والمُفَرِّحُ دواءٌ م.
تاج العروس:
فرح
الفرَحُ محرّكةً : السُّرورُ وفي اللّسان : نقيض الحزن . وقال ثعلب : هو أَن يَجدَ في قلْبه خِفّةً . وفي المفردات : الفَرحُ هو انشراحُ الصَّدر بلذّةٍ عاجلةٍ غير آجلة وذلك في اللّذات البدنيّة الدُّنيويّة والسُّرور هو انشراحُ الصَّدرِ بلذَّة فيها طُمأْنينةُ الصَّدرِ عاجلاً وآجلاً . قال : وقد يُسمَّى الفرحُ سُرُوراً وعكسه . والفَرَح : الأَشَر والبطَر . وقوله تعالى " لا تَفْرَحْ إِنّ اللّه لا يُحِبُّ الفَرِحِين " قال الزّجّاجُ : معناه - واللّه أَعلم - لا تفْرح بكثرة المال في الدُّنْيا لأَنَّ الذي يفرح بالمال في يصرِفه في غير أَمرِ الآخرةِ . وقيل : لا تَفْرحْ : لا تأْشر والمعنيانِ متقاربانِ لأَنّه إِذا سُرَّ ربَّما أَشِرَ . وفَرِحَ الرّجلُ كعَلِمَ فهو فَرِحٌ ككَتِف وفَرُحٌ بضمّ الراءِ هكذا في النُّسخ ومثله في اللّسانِ وغيرِه من الأُمَّهات وفي بعضها فَرُوحٌ كصبور ومَفروحٌ كلاهما عن ابنِ جنِّي وفارِحٌ وفَرْحَانُ بالفتح وهم فَرَاحَى كسَكَارَى وفَرْحَى بالقصر . وامرأة فرحة وفرحى وفَرْحَانةٌ قال ابن سيده : ولا أَحُقّه . وقد أَفْرَحَهُ إِفراحاً وفَرَّحه تَفريحاً . يقال : فلانٌ إِنْ مسَّه خيرٌ مِفْراحٌ وفَرحانُ . والمِفْرَاحُ بالكسر : الذي يَفْرَح كلَّما سَرَّه الدّهُر وهو الكثيرُ الفَرَحِ . ويقال : لك عندي فُرْحةٌ الفُرْحَة بالضّمّ : المَسَّرة والبُشْرَى . ويفتح . والفُرْحَة أَيضاً ما يُعْطِيه المُفرِّحُ لك أَو يُثيبه مكافأَةً له . وأَفرحَه الَّشْيءُ والدَّينُ أَثقله والهمزة للسَّلب . والمُفْرَحُ بفتح الرّاءِ : المثقلُ بالدَّينِ واَنشد أَبو عُبيدة لَبيهسِ العُذْرىّ :
إِذا أَنتَ أَكثرْتَ الأَخلاّءَ صادَفَتْ ... بِهمْ حاجَةٌ بعضَ الذي أَنتَ مانِعُ
إِذا أَنتَ لم تَبْرَحْ تُؤَدِّى أَمانةً ... وتَحملُ أُخْرَى أَفرَحْتكَ الودائعُ والمُفْرح : المُحْتَاجُ المَغْلُوب وقيل : هو الفَقِيرُ الذي لا مالَ له . وفي الحديث أَنَّ النبيّ صلَّى اللّه عليه وسلّم قال : لا يُترك في الإِسلام مُفْرحٌ . قال أَبو عُبيد : المفْرَح هو الّذي أَثقلَه الدّينُ والغُرْمُ ولا يِجِد قضاءَه وقيل أَثقلَ الدَّينُ ظَهره . وفي التهذيب والصحاح . كان في الكِتاب الذي كتبه سِّيدُنا رسول اللّه صلَّى اللّه عليه وسلّم بين المهاجرين والأَنصار أَن لا يَتْركوا مُفْرَحاً حتّى يُعينوه على ما كان من عَقْلٍ أَو فِداءٍ . قال الأَزهريّ : والمُفْرح : المفدوحُ . وكذلك الأَصمعيُّ قال : هو الذي أَثقلَه الدَّين . يقول : يُقْضَى عنه ديْنُه من بَيتِ المال ولا يُتْرَك مديناً . وأَنكر قوْلهم مُفْرَج بالجيم . قال الأَزْهرِيّ : من قال مُفْرح فهو الذي أَثقَله العيالُ وإِنْ لم يكن مُداناً . والمُفْرح : الذي لا يُعرَف له نَسبٌ ولا ولاءٌ . وروَى بعضُهم هذه بالجيم وقد تقدّم في مَحلِّه أَنه هو الذي لا عَشيرة له . و المُفْرح أَيضاً : القَتِيلُ يُوجد بين القرْيتَين ورُوِيَت بالجيم أَيضاً . والفَرْحانة : الكمْأَةُ البَيْضاءُ عن كُراع قال ابن سِيده : والذي رَويْينَاه بالقاف . قلت : وسيأْتى في محلّه إِن شاءَ اللّه تعالى . والمُفَرِّح : دواءٌ م أَي معروف مُركَّب من أَجزاءٍ مذكورةٍ في كتب الطّبّ وهو من المعجين النافعة

### Türkçe

**فرح**
**فَرِحَ - يَفْرَحُ - فَرِح - فَرِحُوْن**
**فَرِحَ - يَفْرَحُ** + bir varlık + bir şey veya bir iş ile: şeyin veya işin etkisinden dolayı kendi içinde sevinç duyar: kişide, belirli bir tavır veya durum karşısında, kendi içinde rıza, kabul ve hazdan ibaret içsel bir duygu oluşur; böylece, başkalarına, hissettiğini hissettiren bir tarzda davranır.
**فَرِح**: “**فَعِل**” vezninde, “**فَرِحَ - يَفْرَحُ**”tan mübalağa ism-i fâil.
**فَرِحُوْن**: **فَرِح**’in çoğulu.
Ve lafız, “**الشعور بالبهجة والسرور والفرح والمتعة**” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**فَرِحَ - يَفْرَحُ**، **سَعَدَ - يَسْعَدُ** (**سَعِدَ - يَسْعَدُ**)، **سَرَّ - يَسُرُّ** (müteaddî), **نَعِمَ - يَنْعَمُ**، **بَهَجَ - يَبْهَجُ**، **حَبَرَ - يَحْبُرُ**

**فَرِحَ - يَفْرَحُ - يفرحوا**
Allah’ın fazlı ve rahmeti sayesinde	﴿De ki: Allah’ın fazlı ve rahmetiyle; işte bununla sevinsinler; o, onların topladıklarından daha hayırlıdır (58)﴾ Yunus
Rahmet ile	﴿İnsanlara bir rahmet tattırdığımızda onunla sevinirler; ellerinin öne sürdüğü şey sebebiyle onlara bir kötülük dokunursa, bir de bakarsın ki ümitsizliğe düşerler (36)﴾ Rum ﴿Eğer yüz çevirirlerse, seni onların üzerine bir koruyucu olarak göndermedik; sana düşen ancak tebliğdir; ve biz insana bizden bir rahmet tattırdığımızda onunla sevinir; ellerinin öne sürdüğü şey sebebiyle ona bir kötülük dokunursa, şüphesiz insan çok nankördür (48)﴾ Şûrâ
	﴿O, sizi karada ve denizde yürüten/gezdirendir; nihayet gemide olduğunuzda ve onlar güzel bir rüzgârla onlarla akıp gittiğinde ve onunla sevindiklerinde, ona şiddetli bir rüzgâr gelir ve her yerden onlara dalga gelir; ve kuşatıldıklarını zannederler; dini O’na hâlis kılarak Allah’a dua ederler: “Bizi bundan kurtarırsan elbette şükredenlerden olacağız” (22)﴾ Yunus
Kendisine dokunan bir sıkıntıdan sonra bir nimet	﴿Ve andolsun, kendisine dokunan bir sıkıntıdan sonra ona bir nimet tattırsak, mutlaka der ki: “Kötülükler benden gitti”; şüphesiz o, sevinçli, böbürlenen biridir (10)﴾ Hûd
Dünya hayatı ile	﴿Allah rızkı dilediğine yayar ve kısar; ve dünya hayatı ile sevindiler; oysa dünya hayatı, âhirette ancak bir metadır (26)﴾ Ra‘d
Getirdikleriyle	﴿Kendilerine verilenle sevinenleri ve yapmadıklarıyla övülmeyi sevenleri sakın azaptan bir kurtuluşta sanma; onlar için elem verici bir azap vardır (188)﴾ Âl-i İmrân ﴿Kendilerine hatırlatılanı unuttuklarında, onlara her şeyin kapılarını açtık; nihayet kendilerine verilenle sevindiklerinde, onları ansızın yakaladık; bir de bakarsın ki onlar ümitsizliğe düşmüşlerdir (44)﴾ En‘âm
Allah’ın kendilerine verdiğiyle	﴿Elinizden gidene üzülmeyesiniz ve size verdiğiyle sevinmeyesiniz diye; Allah, her kibirlenen böbürleni(se)yi sevmez (23)﴾ Hadîd ﴿Şüphesiz Kârûn, Mûsâ’nın kavminden idi; onlara azdı; ve ona öyle hazineler verdik ki anahtarları, kuvvet sahiplerinden bir topluluğa ağır gelirdi; kavmi ona dedi ki: “Sevinme; şüphesiz Allah, sevinenleri sevmez” (76)﴾ Kasas
Hediye ile	﴿Süleyman’a geldiğinde dedi ki: “Beni mal ile mi destekliyorsunuz? Allah’ın bana verdiği, size verdiğinden daha hayırlıdır; bilakis siz hediyenizle seviniyorsunuz” (36)﴾ Neml
Kendilerindeki ilim ile	﴿Elçileri onlara apaçık delillerle geldiğinde, kendilerindeki ilim ile sevindiler; ve alay etmekte oldukları şey onları kuşattı (83)﴾ Gâfir
Sana indirilenle	﴿Kendilerine kitap verdiklerimiz, sana indirilenle sevinirler; hiziplerden de onun bir kısmını inkâr eden vardır; de ki: “Ben ancak Allah’a ibadet etmekle ve O’na ortak koşmamakla emrolundum; O’na çağırırım ve dönüşüm O’nadır” (36)﴾ Ra‘d
Zafer ile	﴿Birkaç yıl içinde; iş, önce de sonra da Allah’ındır; ve o gün müminler sevinirler (4)﴾ Rum
Hasmın musibetiyle	﴿Size bir iyilik dokunsa onları üzer; size bir kötülük dokunsa onunla sevinirler; sabreder ve sakınırsanız, onların hilesi size hiçbir şey zarar vermez; şüphesiz Allah, yaptıklarını kuşatandır (120)﴾ Âl-i İmrân ﴿Sana bir iyilik dokunsa onları üzer; sana bir musibet doksa derler ki: “Biz işimizi daha önce aldık”; ve onlar sevinçli iken yüz çevirirler (50)﴾ Tevbe
Muhtemel bir musibetten kurtuluş ile	﴿Geri kalanlar, Allah’ın elçisine muhalefet ederek oturup kalmalarıyla sevindiler; mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihad etmeyi kerih gördüler; ve dediler ki: “Sıcakta sefere çıkmayın”; de ki: “Cehennem ateşi daha şiddetli sıcaktır”; keşke anlasalardı (81)﴾ Tevbe
Haksız yere	﴿Bu, yeryüzünde haksız yere sevinmekte olmanız ve şımarmakta olmanız sebebiyledir (75)﴾ Gâfir

**فَرِح - فرحون**
Hasmın musibetiyle﴿Size bir iyilik dokunsa onları üzer; size bir kötülük dokunsa onunla sevinirler; sabreder ve sakınırsanız, onların hilesi size hiçbir şey zarar vermez; şüphesiz Allah, yaptıklarını kuşatandır (120)﴾ Âl-i İmrân ﴿Sana bir iyilik dokunsa onları üzer; sana bir musibet doksa derler ki: “Biz işimizi daha önce aldık”; ve onlar sevinçli iken yüz çevirirler (50)﴾ Tevbe
Her hizip, kendilerindekiyle	﴿İşlerini aralarında parça parça ettiler; her hizip, kendilerindekiyle sevinçlidir (53)﴾ Mü’minûn ﴿Dinlerini parçalayan ve fırkalar olanlardan; her hizip, kendilerindekiyle sevinçlidir (32)﴾ Rum
Size verdiğiyle	﴿Şüphesiz Kârûn, Mûsâ’nın kavminden idi; onlara azdı; ve ona öyle hazineler verdik ki anahtarları, kuvvet sahiplerinden bir topluluğa ağır gelirdi; kavmi ona dedi ki: “Sevinme; şüphesiz Allah, sevinenleri sevmez” (76)﴾ Kasas ﴿Elinizden gidene üzülmeyesiniz ve size verdiğiyle sevinmeyesiniz diye; Allah, her kibirlenen böbürleni(se)yi sevmez (23)﴾ Hadîd ﴿Ve andolsun, kendisine dokunan bir sıkıntıdan sonra ona bir nimet tattırsak, mutlaka der ki: “Kötülükler benden gitti”; şüphesiz o, sevinçli, böbürlenen biridir (10)﴾ Hûd
Allah’ın fazlından kendilerine verdiğiyle	﴿Allah’ın fazlından kendilerine verdiğiyle sevinçli olarak; ve arkalarından kendilerine yetişmemiş olanlara müjdelerler: “Onlara korku yoktur ve onlar mahzun olmayacaklardır” (170)﴾ Âl-i İmrân

Konuya göre tasnif
Âdî sevinç:
1) mal ve mülk ile
Dünya hayatı ile﴿Allah rızkı dilediğine yayar ve kısar; ve dünya hayatı ile sevindiler; oysa dünya hayatı, âhirette ancak bir metadır (26)﴾ Ra‘d
Getirdikleriyle	﴿Kendilerine verilenle sevinenleri ve yapmadıklarıyla övülmeyi sevenleri sakın azaptan bir kurtuluşta sanma; onlar için elem verici bir azap vardır (188)﴾ Âl-i İmrân ﴿Kendilerine hatırlatılanı unuttuklarında, onlara her şeyin kapılarını açtık; nihayet kendilerine verilenle sevindiklerinde, onları ansızın yakaladık; bir de bakarsın ki onlar ümitsizliğe düşmüşlerdir (44)﴾ En‘âm
Allah’ın kendilerine verdiğiyle	﴿Elinizden gidene üzülmeyesiniz ve size verdiğiyle sevinmeyesiniz diye; Allah, her kibirlenen böbürleni(se)yi sevmez (23)﴾ Hadîd ﴿Şüphesiz Kârûn, Mûsâ’nın kavminden idi; onlara azdı; ve ona öyle hazineler verdik ki anahtarları, kuvvet sahiplerinden bir topluluğa ağır gelirdi; kavmi ona dedi ki: “Sevinme; şüphesiz Allah, sevinenleri sevmez” (76)﴾ Kasas
Hediye ile	﴿Süleyman’a geldiğinde dedi ki: “Beni mal ile mi destekliyorsunuz? Allah’ın bana verdiği, size verdiğinden daha hayırlıdır; bilakis siz hediyenizle seviniyorsunuz” (36)﴾ Neml
2) rahmet ve fazl ile
Allah’ın fazlı ve rahmetiyle, Allah’ın fazlından kendilerine verdiğiyle﴿De ki: Allah’ın fazlı ve rahmetiyle; işte bununla sevinsinler; o, onların topladıklarından daha hayırlıdır (58)﴾ Yunus ﴿Allah’ın fazlından kendilerine verdiğiyle sevinçli olarak; ve arkalarından kendilerine yetişmemiş olanlara müjdelerler: “Onlara korku yoktur ve onlar mahzun olmayacaklardır” (170)﴾ Âl-i İmrân
	﴿İnsanlara bir rahmet tattırdığımızda onunla sevinirler; ellerinin öne sürdüğü şey sebebiyle onlara bir kötülük dokunursa, bir de bakarsın ki ümitsizliğe düşerler (36)﴾ Rum ﴿Eğer yüz çevirirlerse, seni onların üzerine bir koruyucu olarak göndermedik; sana düşen ancak tebliğdir; ve biz insana bizden bir rahmet tattırdığımızda onunla sevinir; ellerinin öne sürdüğü şey sebebiyle ona bir kötülük dokunursa, şüphesiz insan çok nankördür (48)﴾ Şûrâ
	﴿O, sizi karada ve denizde yürüten/gezdirendir; nihayet gemide olduğunuzda ve onlar güzel bir rüzgârla onlarla akıp gittiğinde ve onunla sevindiklerinde, ona şiddetli bir rüzgâr gelir ve her yerden onlara dalga gelir; ve kuşatıldıklarını zannederler; dini O’na hâlis kılarak Allah’a dua ederler: “Bizi bundan kurtarırsan elbette şükredenlerden olacağız” (22)﴾ Yunus
Kendisine dokunan bir sıkıntıdan sonra bir nimet	﴿Ve andolsun, kendisine dokunan bir sıkıntıdan sonra ona bir nimet tattırsak, mutlaka der ki: “Kötülükler benden gitti”; şüphesiz o, sevinçli, böbürlenen biridir (10)﴾ Hûd
3) kendilerindeki ilim ile

﴿Sana indirilene sevinirler; ve kendilerine Kitap verdiklerimiz, sana indirilene sevinirler; ve hiziplerden, onun bir kısmını inkâr eden vardır. De ki: Ben ancak Allah’a ibadet etmekle ve O’na ortak koşmamakla emrolundum; O’na çağırırım ve dönüşüm O’nadır (36)﴾ الرعد
	﴿Kendilerine elçileri apaçık delillerle gelince, yanlarındaki ilimle sevindiler; ve alay etmekte oldukları şey onları kuşattı (83)﴾ غافر
Her hizip, yanlarındakine (sahip olduklarına) göre	﴿İşlerini aralarında parça parça kitaplar (zubr) hâlinde böldüler; her hizip, yanlarındakine göre sevinçlidir (53)﴾ المؤمنون ﴿Dinlerini ayırıp parça parça edenlerden ve fırkalar olanlardan; her hizip, yanlarındakine göre sevinçlidir (32)﴾ الروم
4) zafer ve kurtuluş ile
zafer ile	﴿Birkaç yıl içinde; iş, önceden de sonradan da Allah’ındır; ve o gün müminler sevinirler (4)﴾ الروم
muhtemel bir musibetten kurtuluş ile	﴿Geri kalanlar, Allah’ın Elçisi’ne muhalefet ederek oturup kalmalarıyla sevindiler; ve mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihad etmeyi kerih gördüler; ve “Sıcakta sefere çıkmayın” dediler. De ki: Cehennem ateşi daha şiddetli sıcaktır; keşke anlasalardı (81)﴾ التوبة
hasmın musibetiyle	﴿Size bir iyilik dokunsa onları üzer; size bir kötülük isabet etse onunla sevinirler. Eğer sabreder ve sakınırsanız, onların hilesi size hiçbir şey zarar vermez. Şüphesiz Allah, yaptıklarını kuşatandır (120)﴾ آل عمران ﴿Sana bir iyilik isabet etse onları üzer; sana bir musibet isabet etse “Biz işimizi daha önce aldık” derler ve onlar sevinçli iken yüz çevirirler (50)﴾ التوبة
5) hak olmaksızın
﴿Bu, yeryüzünde hak olmaksızın sevinmekte olmanız ve şımarmakta olmanız sebebiyledir (75)﴾ غافر
razı olunan sevinç:
Allah razı olunan sevinci sevmez
- müminlere eziyet ile sevinç  	﴿Sana bir iyilik isabet etse onları üzer; sana bir musibet isabet etse “Biz işimizi daha önce aldık” derler ve onlar sevinçli iken yüz çevirirler (50)﴾ التوبة ﴿Size bir iyilik dokunsa onları üzer; size bir kötülük isabet etse onunla sevinirler. Eğer sabreder ve sakınırsanız, onların hilesi size hiçbir şey zarar vermez. Şüphesiz Allah, yaptıklarını kuşatandır (120)﴾ آل عمران
- cihaddan kaçış ile sevinç  	﴿Geri kalanlar, Allah’ın Elçisi’ne muhalefet ederek oturup kalmalarıyla sevindiler; ve mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihad etmeyi kerih gördüler; ve “Sıcakta sefere çıkmayın” dediler. De ki: Cehennem ateşi daha şiddetli sıcaktır; keşke anlasalardı (81)﴾ التوبة
- her hizbin görüşlerden yanındakine sevinci	﴿İşlerini aralarında parça parça kitaplar (zubr) hâlinde böldüler; her hizip, yanlarındakine göre sevinçlidir (53)﴾ المؤمنون ﴿Dinlerini ayırıp parça parça edenlerden ve fırkalar olanlardan; her hizip, yanlarındakine göre sevinçlidir (32)﴾ الروم
- yanlarındaki ilimle sevinç ve başkalarının yanındakilerle alay	﴿Kendilerine elçileri apaçık delillerle gelince, yanlarındaki ilimle sevindiler; ve alay etmekte oldukları şey onları kuşattı (83)﴾غافر
- yaptıkları şeyle sevinç  	﴿Kendilerine verilenle sevinenleri ve yapmadıkları şeyle övülmeyi sevenleri sakın azaptan bir kurtuluşta sanma; onlar için elem verici bir azap vardır (188)﴾ آل عمران ﴿Kendilerine hatırlatılanı unuttuklarında, onlara her şeyin kapılarını açtık; nihayet kendilerine verilenle sevindikleri vakit, onları ansızın yakaladık; bir de baktın ki onlar ümitsizliğe düşmüşlerdir (44)﴾ الأنعام
 	﴿Süleyman’a gelince, “Beni malla mı destekliyorsunuz? Allah’ın bana verdiği, size verdiğinden daha hayırlıdır; bilakis siz, hediyenizle seviniyorsunuz (36)﴾ النمل
kibirlenme ve küfür ile; cimrilikle, hak olmaksızın; şımarma ile	﴿Elinizden gidene üzülmeyesiniz ve size verdiğiyle sevinmeyesiniz diye; Allah, her kibirli övüngeni sevmez (23)﴾ الحديد ﴿Şüphesiz Karun, Musa’nın kavmindendi; onlara azgınlık etti; ve ona öyle hazineler verdik ki anahtarları, kuvvet sahiplerinden bir topluluğa ağır gelirdi. Kavmi ona dedi ki: Sevinme; şüphesiz Allah, sevinenleri sevmez (76)﴾ الفصص ﴿Bu, yeryüzünde hak olmaksızın sevinmekte olmanız ve şımarmakta olmanız sebebiyledir (75)﴾ غافر
Allah’ın sevdiği sevinç
- Allah’ın fazlı ve rahmetiyle﴿Allah’ın fazlından kendilerine verdiğiyle sevinçli olarak; arkalarından kendilerine henüz katılmamış olanlara müjde verirler: Onlara korku yoktur ve onlar mahzun olmazlar (170)﴾ آل عمران ﴿De ki: Allah’ın fazlı ve rahmetiyle; işte bununla sevinsinler; o, onların topladıklarından daha hayırlıdır (58)﴾ يونس
Allah’ın yardımıyla	﴿Birkaç yıl içinde; iş, önceden de sonradan da Allah’ındır; ve o gün müminler sevinirler (4)﴾ الروم
- Ehl-i kitabın yanındakini tasdik	﴿Kendilerine Kitap verdiklerimiz, sana indirilene sevinirler; ve hiziplerden, onun bir kısmını inkâr eden vardır. De ki: Ben ancak Allah’a ibadet etmekle ve O’na ortak koşmamakla emrolundum; O’na çağırırım ve dönüşüm O’nadır (36)﴾ الرعد
مختار الصحاح
● [**فرح**] **ف ر ح**: **فَرِحَ** onunla sevindi; ve **الفرَحُ** ayrıca azgın sevinçtir; ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿Şüphesiz Allah **الفرحين**’i sevmez﴾. İkisinin babı **طرب**’dır. Ve **أفْرَحَهُ** ve **فَرَّحَهُ** **تفريحا**: yani onu sevindirdi. Denir: Bu işten beni sevindiren şey: **مُفْرِحٌ** ( **الراء**’ın kesresiyle) ve **مَفْروحٌ** onunla; ve **مفروح** deme. Ve **أفْرحَهُ** din: onu ağırlaştırdı. Hadiste: ﴿İslâm’da **مُفْرَحٌ** bırakılmaz﴾. Ezherî dedi ki: O, **المفدوح**’tur. Asmaî dedi ki: O, borcun ağırlaştırdığı kimsedir; der ki: Beytülmâlden onun borcu ödenir ve borçlu bırakılmaz. Ve onların **مفرج** ( **الجيم** ile) sözünü inkâr etti. Ve **المِفْرَاحُ** (kesre ile): zaman onu her sevindirdiğinde sevinen kimse. Ve **المُفَرّحُ**: alanını sevindiren bir ilaçtır.
الراغب
**فرح**
- **الفرح**: göğsün, acele bir lezzetle genişlemesidir; ve bunun çoğu, bedensel dünyevî lezzetlerde olur. Bu sebeple Yüce Allah dedi: }Elinizden gidene üzülmeyesiniz ve size verdiğiyle sevinmeyesiniz﴿[الحديد/23]،﴾Dünya hayatıyla sevindiler﴿[الرعد/26]،﴾Bu, sevinmekte olduğunuz sebebiyledir﴿[غافر/75]،﴾Nihayet kendilerine verilenle sevindikleri vakit﴿[الأنعام/44]،﴾Yanlarındaki ilimle sevindiler﴿[غافر/83]،﴾Şüphesiz Allah **الفرحين**’i sevmez﴿[القصص/76]؛ ve sevinçte ruhsat vermedi, ancak şu sözünde:﴾İşte bununla sevinsinler﴿[يونس/58]،﴾Ve o gün müminler sevinirler{ [الروم/4]. Ve **المفراح**: çok sevinçli olan. Şair dedi ki:
- 349 - Ve ben **بمفراح** değilim, hayır bana dokunduğunda * ne de onun dönen çevirişinden sızlanan
(بيت, Hudbe b. Haşrem’indir. Ve o, el-Hamâse el-Basriyye 1/115; eş-Şi‘r ve’ş-Şu‘arâ s. 462’dedir)
Ve bu işten beni sevindiren şey: **مفرح** ve **مفروح به**. Ve **مفرح** adam: borç onu ağırlaştırdı (bak: el-Mücmel 3/720; el-Cemhere 2/139; el-Lisân (**فرح**) ). Ve hadiste: (**لا يترك في الإسلام مفرح**) (hadis, Amr b. Avf el-Müzenî’den, Nebî صلى الله عليه وسلم’den: (**لا يترك مفرح في الإسلام حتى يضم إلى قبيلة**) dedi; Taberânî rivayet etti; ve Begavî, Şerhu’s-Sünne 10/210’da; onda Kesîr b. Abdillah el-Müzenî vardır ve o zayıftır; ve ricalinin geri kalanı sika’dır.
Ve hadis **الجيم** ve **الحاء** ile rivayet olunur; ve **الجيم** ile manası: ıssız yerde bulunan öldürülmüş kimse; onun diyeti Beytülmâlden ödenir ve kanı boşa gitmez.
Bak: Mecma‘u’z-Zevâid 6/296; ve Garîbu’l-Hadîs, Ebû Ubeyd 1/30), sanki **الإفراح** sevinci getirmede ve sevinci gidermede kullanılır; tıpkı **الإشكاء**’nın şikâyeti getirmede ve onu gidermede kullanılması gibi. Borçlu kimsenin sevinci giderilmiştir; bu sebeple denildi: (**لا غم إلا غم الدين**) ( (**لا هم إلا هم الدين، ولا وجع إلا وجع العين**) Taberânî, es-Sağîr’de; ve Beyhakî, eş-Şu‘ab’da Câbir’den merfû olarak çıkardı; Beyhakî dedi ki: O münkerdir. Bak: Mu‘cemu’t-Taberânî es-Sağîr s. 311; ve Keşfu’l-Hafâ 2/369.
Ve Sığânî, Mevdû‘ât’ında s. 38: O mevzûdur, dedi).
ملخص اللسان:
1. Ve **فَرِحَ** onunla, **تَفْرَحْ**: sevindi. Ve **الفَرْحة**: sevinç.
2. **فرح**: **الفَرَحُ**: **الحُزْن**’ün zıddı; o, kalbinde bir hafiflik bulmasıdır;
3. Ve **الفَرَحُ** ayrıca: azgın sevinçtir.
4. Allah, kulunun tevbesiyle daha şiddetli sevinçlidir; **الفَرَحُ** burada ve benzerlerinde, rızadan, çabuk kabûlden ve güzel karşılıktan kinayedir; zira zahir sevinci Allah تعالى üzerine ıtlak etmek imkânsızdır.
5. Ve **أَفْرَحه** şey ve borç: onu ağırlaştırdı;
6. Ve **المُفْرَحُ**: borçla ağırlaşmış olan;
7. **أَفْرَحَني** şey: beni sevindirdi ve beni kederlendirdi.
لسان العرب

● - **فرح**: **الفَرَحُ**: **الحُزْن**’ün zıddı; Sa‘leb dedi ki: o, kalbinde bir hafiflik bulmasıdır; **فَرِحَ** **فَرَحاً**, ve (bir) adam **فَرِحٌ** ve **فَرُحٌ** ve **مفروح**, İbn Cinnî’den; ve **فَرحانُ** (çoğulu) bir kavimden **فَراحَى** ve **فَرْحَى**; ve (bir) kadın **فَرِحةٌ** ve **فَرْحَى** ve **فَرحانة**; İbn Sîde dedi ki: ve ben onun en sahihini (tespit) edemiyorum. Ve **الفَرَحُ** ayrıca: **البَطَرُ**. Ve Yüce Allah’ın sözü: **لا تَفْرَحْ إِنَّ الله لا يحب الفَرِحينَ**; Zeccâc dedi ki: manası—Allah daha iyi bilir—şudur: dünya malının çokluğuyla sevinme; çünkü malla sevinen onu âhiret işinden başka bir şeye sarf eder; ve denildi ki: sevinme, azma; iki mana yakındır, çünkü sevindiği zaman belki azmıştır.

Ve **المِفْراحُ**: zaman kendisini her ne vakit sevindirse sevinen kimsedir; o, çok **الفَرَح** sahibidir; ve onu (bir şey) **أَفْرَحه** ve **فَرَّحَه**.

Ve **الفُرْحَة** ve **الفَرْحة**: sevinçtir. Ve **فَرِحَ به**: sevindi. Ve **الفُرْحة** ayrıca: seni sevindirenin sana verdiği şey yahut ona karşılık olarak onu bununla mükâfatlandırmandır.

Ve tevbe hadîsinde: “Allah, kulunun tevbesiyle daha şiddetli **فَرَحاً** (sevinç) duyar”; **الفَرَحُ** burada ve benzerlerinde, Yüce Allah hakkında sevinç zahirinin kullanılmasının imkânsızlığı sebebiyle, rızadan, kabulde süratten ve güzel karşılıktan kinayedir. Ve **أَفْرَحه** (bir) şey ve borç: onu ağırlaştırdı; ve **المُفْرَحُ**: borçla ağırlaştırılmış kimsedir; ve Ebû Ubeyde, Beyhes el-‘Uzrî’ye ait olarak şu beyti okudu:

إِذا أَنتَ أَكثرتَ الأَخِلاَّءَ، صادَفَتْ
بهم حاجةٌ بعضَ الذي أَنتَ مانِعُ

إِذا أَنتَ لم تَبْرَحْ تُؤَدِّي أَمانةً،
وتَحْمِلُ أُخْرَى، أَفْرَحَتْكَ الودائِعُ

Ve (bir) adam **مُفْرَحٌ**: muhtaç, mağlup; ve denildi ki: malı olmayan fakir. Ve hadîste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: “İslâm’da **مُفْرَحٌ** bırakılmaz”; yani Müslümanların geride kalanları içinde, ona genişlik verilinceye ve ona iyilik edilinceye kadar bırakılmaz; Ebû Ubeyd dedi ki: **المُفْرَحُ**: borç ve tazminat onu **أَفْرَحه** etmiş olan, yani onu ağırlaştırmış ve onun ödenmesini bulamayan kimsedir; ve denildi ki: borç onun sırtını ağırlaştırdı. Zührî dedi ki: Efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, muhacirlerle ensar arasında yazdığı yazıda vardı: “Bir **مُفْرَحاً** bırakmasınlar; akıl (diyet) yahut fidyeden olan şeye karşı ona yardım edinceye kadar”; dedi ki: ve **المُفْرَحُ** **المَفْدُوحُ**’tur; Asma‘î de böyle dedi; dedi ki: o, borç onu ağırlaştırmış olandır; der ki: onun borcu beytülmâlden ödenir ve borçlu bırakılmaz. Ve onların **مُفْرَج** ( **الجيم** ile) sözünü inkâr etti. Ezherî: kim **مُفْرَحٌ** derse, o, aile onu ağırlaştırmış olan kimsedir; borçlu olmasa bile. Ve **المُفْرَح**: kendisi için nesep ve velâ bilinmeyen kimsedir; bazıları bunu **الجيم** ile rivayet etti. Ve **أَفْرَحه**: onu sevindirdi; denir ki: bu işte beni sevindiren bir şey **مُفْرِحٌ** ve onunla **مَفْرُوحٌ** (vardır); ve **مَفْرُوحٌ** deme. Ezherî: denir ki: onunla beni sevindiren **مَفْرُوحٌ** ve **مُفْرِحٌ** (vardır); öyleyse **المَفْرُوح** benim onunla sevindiğim şeydir; **المُفْرِحُ** ise beni sevindiren şeydir. Ve Asma‘î’den rivayet edildi: denir ki: onunla beni sevindiren **مُفْرِحٌ** (vardır) ve **مَفْرُوح** câiz değildir; dedi ki: bu, onun yanında avâmın lahn yaptığı şeylerdendir. Ebû Ubeyd dedi ki: kim **مُفْرَجٌ** derse, o, Müslüman olur ve kimseyle velâ kurmaz; bir cinayet işlerse, cinayeti beytülmâl üzerine olur; çünkü onun **عاقلة**’si yoktur.

Ve **التَفْريح**: **الإِفراح** gibidir; ve dersin ki: beni müjdelediğin takdirde, benim yanımda senin için bir **فَرْحةٌ** vardır, ve bir **فُرْحةٌ**.

İbnü’l-Esîr dedi ki: ve **أَفْرَحَه**: onu kederlendirdiği zaman (böyledir); hakikati: ondan **الفَرَح**’ı giderdim; tıpkı **أَشْكَيْته** (şikâyetini giderdim) dediğin gibi; ve haklarla ağırlaştırılmış kimse, onlardan çıkıncaya kadar kederli, sıkıntılıdır. Ve **الجيم** ile rivayet edilir; onun zikri geçti. Ve Abdullah b. Ca‘fer hadîsinde: “Anamız yetimliğimizi andı ve onun için **تُفْرِحُ** olmaya başladı”; İbnü’l-Esîr dedi ki: Ebû Mûsâ dedi ki: onu **الحاء**’ı mu‘ceme olmayan ( **ح** ) ile böyle buldum; dedi ki: Taberânî bu lafzı bırakıp hadîsten çıkarmıştır; eğer **الحاء** ile ise, o, **أَفْرَحَه** (onu kederlendirdi) ve ondan **الفَرَح**’ı giderdi (manasındandır); ve borç onu **أَفْرَحَه** ettiği zaman, yani onu ağırlaştırdığı zaman; eğer **الجيم** ile ise, o, aşireti olmayan **المُفْرَجِ**’dendir; sanki o, onların babalarının vefat ettiğini ve onların aşireti olmadığını kastetmiştir; bunun üzerine Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem: “Yoksulluktan mı korkuyorsun, ben onların velîsi iken?” dedi.

Ve **المُفْرَحُ**: iki köy arasında bulunan maktuldür; **الجيم** ile de rivayet edilmiştir. Ve İbnü’l-A‘râbî rivayet etti: **أَفْرَحَني** (bir) şey: beni sevindirdi ve beni kederlendirdi.

Ve **الفُرْحانةُ** (* “**والفرحانة**” lafzı: asılda **الفاء**’ın dammesiyle ضبط edilmiştir; “mecd”in ضبطında ise fethasıyladır; ikisi de **القرحان**’ı **القاف**’ın dammesiyle ضبط etmede ittifak ettiler.): beyaz mantardır; Kurâ‘dan; İbn Sîde dedi ki: bizim rivayet ettiğimiz **قرحان**’dır, **القاف** ile; onu zikredeceğiz. Ve **المُفَرِّحُ**: bilinen bir ilaçtır.

مقاييس اللغة:
(**فرح**) **الفاء** ve **الراء** ve **الحاء** iki asıldır; bunlardan biri **الحُزْن**’ün zıddına, diğeri ağırlaştırmaya delâlet eder.
Birincisi **الفَرَح**’tır; denir ki: **فَرِحَ يَفرَح فَرَحا**; o hâlde o **فَرِح**’tir. Yüce Allah dedi ki: ﴿ذلِكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ في الأَرْضِ بِغَيْرِ الحَقِّ وَبِما كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ﴾ [غافر 75]. Ve **المِفراح**: **المِحْزان**’ın zıddıdır.
Diğer asla gelince: o **الإفراح**’tır; o da ağırlaştırmadır. Ve onun—aleyhi’s-salât ve’s-selâm—sözü: “İslâm’da **مُفْرَحٌ** bırakılmaz”; dediler ki: bu, borç onu ağırlaştırmış olandır. Dedi ki:
إذا أنت لم تَبْرحْ تؤدِّي أمانةً  *** وتَحمِلُ أخرى أفرحتكَ الودائعُ([54])

القاموس المحيط:
**الفَرَحُ**, harekeli olarak: sevinçtir, ve **البَطَرُ**’dır. **فَرِحَ**, o hâlde o **فَرِحٌ** ve **فَروحٌ** ve **مَفْروحٌ** ve **فارِحٌ** ve **فَرْحانُ**’dır; ve onlar **فَراحَى** ve **فَرْحَى**’dır. Ve (bir) kadın **فَرِحَةٌ** ve **فَرْحَى** ve **فَرْحانَةٌ**’dır; ve onu **أفْرَحَه** ve **فَرَّحَه**. Ve **المِفْراحُ**: çok **الفَرَح** sahibidir. Ve **الفُرْحَةُ**, damme ile: sevinçtir; ve fetha ile de gelir; ve seni sevindirenin sana verdiği şeydir. Ve onu **أفْرَحَهُ**: onu ağırlaştırdı. Ve **المُفْرَحُ**, **الراء**’ın fethasıyla: muhtaç, mağlup, fakir; ve kendisi için nesep ve velâ bilinmeyen; ve iki köy arasında bulunan maktul. Ve **الفَرْحانَةُ**: beyaz mantardır. Ve **المُفَرِّحُ**: bilinen bir ilaçtır.

تاج العروس:
**فرح**

**الفرَحُ** (harekeli): sevinçtir; ve **اللّسان**’da: hüznün zıddıdır. Sa‘leb dedi: o, kalbinde bir hafiflik bulmasıdır. Ve **المفردات**’ta: **الفَرحُ**, göğsün, âcil (hemen olan) bir lezzetle, âcil olmayanla değil, açılmasıdır; bu da bedenî dünyevî lezzetlerde olur. **السُّرور** ise göğsün, içinde göğsün sükûneti bulunan bir lezzetle, âcilen ve âcil olmayan şekilde, açılmasıdır. Dedi: ve bazen **الفرحُ** **سُرُوراً** diye adlandırılır ve bunun tersi de. Ve **الفَرَح**: **الأَشَر** ve **البطَر**dır. Yüce Allah’ın sözü: “**لا تَفْرَحْ إِنّ اللّه لا يُحِبُّ الفَرِحِين**”; **الزّجّاجُ** dedi: manası –Allah daha iyi bilir– dünyada malın çokluğuyla sevinme; çünkü malla sevinen onu âhiret işinden başka bir şeye sarf eder. Ve denildi: **لا تَفْرَحْ**: **لا تأْشر**; iki mana yakındır; çünkü sevindiği zaman belki **أَشِرَ**.

Ve **فَرِحَ** adam, **كعَلِمَ** (vezninde); o hâlde o **فَرِحٌ** (sıfat), **كَكَتِف** (vezninde); ve **فَرُحٌ** râ’nın dammesiyle; nüshalarda böyledir; **اللّسان**’da ve onun dışındaki ana kaynaklarda da böyledir. Bazılarında **فَرُوحٌ** **كصبور** (vezninde) ve **مَفروحٌ**; ikisi de İbn Cinnî’den. Ve **فارِحٌ**; ve **فَرْحَانُ** fetha ile; onların çoğulu **فَرَاحَى** **كسَكَارَى** (gibi) ve **فَرْحَى** kısaltma ile. Ve kadın: **فرحة** ve **فرحى** ve **فَرْحَانةٌ**. İbn Sîde dedi: ve onu doğru saymıyorum. Ve onu **أَفْرَحَهُ** **إِفراحاً** ile sevindirdi; ve onu **فَرَّحه** **تَفريحاً** ile sevindirdi. Denir: falan kimse, eğer ona bir hayır dokunursa, **مِفْراحٌ** ve **فَرحانُ**dur.

Ve **المِفْرَاحُ** kesra ile: zaman ona her ne zaman sevinç verirse sevinen; o, çok **الفَرَح** sahibi olandır. Ve denir: senin bende bir **فُرْحةٌ**n vardır; **الفُرْحَة** damme ile: sevinç ve müjdedir. Ve fetha ile de gelir. Ve **الفُرْحَة** ayrıca, **المُفرِّحُ**’ın sana verdiği şey yahut ona bir karşılık olarak onu mükâfatlandırdığı şeydir. Ve **أَفرحَه** şey ve borç: onu ağırlaştırdı; hemze, giderme içindir.

Ve **المُفْرَحُ** râ’nın fethasıyla: borçla ağırlaşmış olandır. Ebû Ubeyde, Lebîhes el-‘Udrî için şu beyti okudu:

إِذا أَنتَ أَكثرْتَ الأَخلاّءَ صادَفَتْ ... بِهمْ حاجَةٌ بعضَ الذي أَنتَ مانِعُ
إِذا أَنتَ لم تَبْرَحْ تُؤَدِّى أَمانةً ... وتَحملُ أُخْرَى أَفرَحْتكَ الودائعُ

Ve **المُفْرح**: muhtaç, mağlup olandır. Ve denildi: o, malı olmayan fakirdir. Hadiste, Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem dedi ki: “İslâm’da **مُفْرحٌ** bırakılmaz.” Ebû Ubeyd dedi: **المفْرَح** borç ve tazminat onu ağırlaştıran ve onun ödenmesini bulamayan kimsedir. Ve denildi: borç onun sırtını ağırlaştırdı. Ve **التهذيب** ve **الصحاح**’ta: Efendimiz Allah’ın Resûlü sallallahu aleyhi ve sellem’in muhacirlerle ensar arasında yazdığı kitapta şöyleydi: bir **مُفْرَحاً** bırakmasınlar; ta ki onu, **عَقْلٍ** yahut **فِداءٍ**dan olan şeye yardım etsinler. Ezherî dedi: ve **المُفْرح**: **المفدوحُ**tur. Aynı şekilde Asma‘î de dedi: o, borç onu ağırlaştıran kimsedir. Diyor ki: Beytülmâl’den onun borcu ödenir ve borçlu bırakılmaz. Ve onların **مُفْرَج** ( **الجيم** ile) sözünü inkâr etti. Ezherî dedi: kim **مُفْرح** derse, o, borçlu olmasa bile, aile onu ağırlaştıran kimsedir. Ve **المُفْرح**: kendisi için ne nesep ne de velâ bilinmeyen kimsedir. Bazıları bunu **الجيم** ile rivayet etti; ve daha önce yerinde geçti ki o, kendisi için aşiret olmayan kimsedir. Ve **المُفْرح** ayrıca: iki köy arasında bulunmuş öldürülendir; ve **الجيم** ile de rivayet edilmiştir. Ve **الفَرْحانة**: beyaz **الكمْأَةُ**; Kurâ‘dan. İbn Sîde dedi: bizim rivayet ettiğimiz ise **القاف** iledir. Dedim: Allah Teâlâ dilerse, yerinde gelecektir. Ve **المُفَرِّح**: bir ilaçtır; yani bilinen, tıp kitaplarında zikredilmiş parçalardan terkîb edilmiş; ve faydalı macunlardandır.
