# فرح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فرح

الفَرَحُ: نقيض الحُزْن؛ وقال ثعلب: هو أَن يجد في قلبه خِفَّةً؛ فَرِحَ فَرَحاً، ورجل فَرِحٌ وفَرُحٌ ومفروح، عن ابن جني، وفَرحانُ من قوم فَراحَى وفَرْحَى وامرأَةٌ فَرِحةٌ وفَرْحَى وفَرحانة؛ قال ابن سيده: ولا أَحُقُّه. والفَرَحُ أَيضاً: البَطَرُ. وقوله تعالى: لا تَفْرَحْ إِنَّ الله لا يحب الفَرِحينَ؛ قال الزجاج: معناه، والله أَعلم: لا تَفْرَحْ بكثرة المال في الدنيا لأَن الذي يَفْرَحُ بالمال يصرفه في غير أَمر الآخرة؛ وقيل: لا تَفْرَحْ لا تَأْشَرْ، والمعنيان متقاربان لأَنه إِذا سُرَّ ربما أَشِرَ.
والمِفْراحُ: الذي يَفْرَحُ كلما سَرَّه الدهرُ، وهو الكثير الفَرَح؛ وقد أَفْرَحه وفَرَّحَه.
والفُرْحَة والفَرْحة: المَسَرَّة. وفَرِحَ به: سُرَّ. والفُرْحة أَيضاً: ما تعطيه المُفَرِّحَ لك أَو تثيبه به مكافأَة له. وفي حديث التوبة: للهُ أَشدُّ فَرَحاً بتوبةِ عبده؛ الفَرَحُ ههنا وفي أَمثاله كناية عن الرضا وسرعة القبول وحسن الجزاء لتعذر إِطلاق ظاهر الفرح على الله تعالى. وأَفْرَحه الشيءُ والدَّينُ: أَثقله؛ والمُفْرَحُ: المُثْقَلُ بالدَّين؛ وأَنشد أَبو عبيدة لبَيْهَسٍ العُذْرِيّ: إِذا أَنتَ أَكثرتَ الأَخِلاَّءَ، صادَفَتْ
بهم حاجةٌ بعضَ الذي أَنتَ مانِعُ
إِذا أَنتَ لم تَبْرَحْ تُؤَدِّي أَمانةً،
وتَحْمِلُ أُخْرَى، أَفْرَحَتْكَ الودائِعُ
ورجل مُفْرَحٌ: محتاج مغلوب؛ وقيل: فقير لا مال له. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: لا يُتْرَكُ في الإِسلام مُفْرَحٌ أَي لا يترك في أَخلافِ المسلمين حتى يُوَسَّعَ عليه ويُحْسَنَ إِليه؛ قال أَبو عبيد: المُفْرَحُ الذي قد أَفْرَحه الدَّين والغُرْمُ أَي أَثقله ولا يجد قضاءه؛ وقيل: أَثْقَلَ الدَّيْنُ ظهره. قال الزُّهريُّ: كان في الكتاب الذي كتبه سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بين المهاجرين والأَنصار: أَن لا يتركوا مُفْرَحاً حتى يعينوه على ما كان من عَقْل أَو فِداء؛ قال: والمُفْرَحُ المَفْدُوحُ، وكذلك قال الأَصمعي قال: هو الذي أَثقله الدين؛ يقول: يُقْضَى عنه دينُه من بيت المال ولا يُتْرَكُ مَدِيناً، وأَنكر قولهم مُفْرَج، بالجيم؛ الأَزهري: من قال مُفْرَحٌ، فهو الذي أَثقله العيال وإِن لم يكن مُداناً. والمُفْرَح: الذي لا يُعرف له نسب ولا وَلاءٌ، وروى بعضهم هذه بالجيم. وأَفْرَحه: سَرَّه، يقال: ما يَسُرُّني بهذا الأَمر مُفْرِحٌ ومَفْرُوحٌ به، ولا تقل مَفْرُوحٌ. الأَزهري: يقال ما يَسُرُّني به مَفْرُوحٌ ومُفْرِحٌ، فالمَفْرُوح الشيء الذي أَنا به أَفْرَحُ، والمُفْرِحُ الشيء الذي يُفْرِحُني؛ وروي عن الأَصمعي: يقال ما يَسُرُّني به مُفْرِحٌ ولا يجوز مَفْرُوح، قال: وهذا عنده مما تَلْحَنُ فيه العامة؛ قال أَبو عبيد: ومن قال مُفْرَجٌ، فهو الذي يُسْلِمُ ولا يوالي أَحداً فإِذا جنى جنايةً كانت جنايته على بيت المال لأَنه لا عاقلة له. والتَفْريح: مثل الإِفراح؛ وتقول: لك عندي فَرْحةٌ إِن بَشَّرْتَني، وفُرْحةٌ.
قال ابن الأَثير: وأَفْرَحَه إِذا غَمَّه، وحقيقته أَزَلْتُ عنه الفَرَح كأَشْكَيْته إِذا أَزلت شَكْواه، والمُثْقَلُ بالحقوق مغموم مكروب إِلى أَن يخرج عنها، ويروى بالجيم، وقد تقدم ذكره؛ وفي حديث عبد الله بن جعفر: ذكرتْ أُمُّنا يُتْمَنا وجعلت تُفْرِحُ له؛ قال ابن الأَثير: قال أَبو موسى: كذا وجدته بالحاء المهملة، قال: وقد أَضْرَبَ الطبراني عن هذه اللفظة فتركها من الحديث، فإِن كانت بالحاء، فهو من أَفْرَحَه إِذا غَمَّه وأَزال عنه الفَرَحَ وأَفْرَحَه الدَّينُ إِذا أَثقله، وإِن كانت بالجيم، فهو من المُفْرَجِ الذي لا عشيرة له، فكأَنها أَرادت أَن أَباهم تُوُفِّيَ ولا عشيرة لهم، فقال النبي، صلى الله عليه وسلم: أَتَخافِينَ العَيْلَةَ وأَنا وَلِيُّهم؟
والمُفْرَحُ: القتيل يوجد بين القريتين، ورويت بالجيم أَيضاً. وروى ابن الأَعرابي: أَفْرَحَني الشيءُ سَرَّني وغَمَّني.
والفُرْحانةُ
(* قوله «والفرحانة» بضم الفاء بضبط الأصل، وبفتحها بضبط
المجد، واتفقا على ضبط القرحان بالقاف مضمومة.): الكَمْأَةُ البيضاء؛ عن كراع؛ قال ابن سيده والذي رويناه قرحان، بالقاف، وسنذكره. والمُفَرِّحُ: دواء معروف.

### Türkçe

**الفَرَحُ**: **الحُزْن**’ün zıddı; Sa‘leb dedi ki: o, kalbinde bir hafiflik bulmasıdır;

**فَرِحَ** **فَرَحاً**; ve bir adam **فَرِحٌ** ve **فَرُحٌ** ve **مفروح** (İbn Cinnî’den); ve bir kavimden **فَرحانُ** (çoğulu) **فَراحَى** ve **فَرْحَى**; ve bir kadın **فَرِحةٌ** ve **فَرْحَى** ve **فَرحانة**; İbn Sîde dedi ki: ve ben onun en haklısını (en doğru olanını) bilmiyorum. Ve **الفَرَحُ** ayrıca: **البَطَرُ** (şımarıklık/azgın sevinç). Ve Yüce Allah’ın sözü: **لا تَفْرَحْ إِنَّ الله لا يحب الفَرِحينَ**; Zeccâc dedi ki: manası—Allah daha iyi bilir—şudur: dünya malının çokluğuyla sevinme; çünkü malla sevinen onu âhiret işinden başka bir şeye sarf eder; ve denildi: sevinme, azma/şımarma; iki mana yakındır, çünkü sevindiği zaman belki şımarır.

**والمِفْراحُ**: zaman ona her ne vakit sevinç verirse sevinen kimse; o, çok **الفَرَح** sahibidir; ve muhakkak onu (bir şey) **أَفْرَحه** ve **فَرَّحَه**.

**والفُرْحَة** ve **الفَرْحة**: sevinç. Ve **فَرِحَ به**: sevindi. Ve **الفُرْحة** ayrıca: sana sevindirenin (**المُفَرِّحَ**) verdiği şey yahut ona karşılık olarak onu bununla mükâfatlandırdığın şeydir.

Ve tevbe hadîsinde: “Allah, kulunun tevbesiyle daha şiddetli **فَرَحاً**dır”; **الفَرَحُ** burada ve benzerlerinde, Yüce Allah hakkında sevinç zahirinin kullanılmasının imkânsızlığı sebebiyle, rızadan, kabulde süratten ve güzel karşılıktan kinayedir. Ve bir şey ve borç (**الدَّينُ**) onu **أَفْرَحه**: onu ağırlaştırdı; ve **المُفْرَحُ**: borçla ağırlaştırılmış olan; ve Ebû Ubeyde, Beyhes el-‘Uẕrî için şu beyti okudu:

إِذا أَنتَ أَكثرتَ الأَخِلاَّءَ، صادَفَتْ
بهم حاجةٌ بعضَ الذي أَنتَ مانِعُ
إِذا أَنتَ لم تَبْرَحْ تُؤَدِّي أَمانةً،
وتَحْمِلُ أُخْرَى، أَفْرَحَتْكَ الودائِعُ

Ve bir adam **مُفْرَحٌ**: muhtaç, mağlup; ve denildi: malı olmayan fakir. Ve hadîste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: “İslâm’da **مُفْرَحٌ** bırakılmaz”; yani Müslümanların geride kalanları içinde, ona genişlik verilinceye ve ona iyilik edilinceye kadar bırakılmaz. Ebû Ubeyd dedi ki: **المُفْرَحُ**; borç ve tazminat (**الغُرْمُ**) onu **أَفْرَحه** olan kimsedir; yani onu ağırlaştırdı ve ödemesini bulamaz; ve denildi: borç onun sırtını ağırlaştırdı. Zührî dedi ki: Muhacirlerle Ensar arasında Efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, yazdığı yazıda vardı: “Bir **مُفْرَحاً** bırakmasınlar; bir **عَقْل** yahut **فِداء**dan olan şeye karşı ona yardım edinceye kadar”; dedi ki: ve **المُفْرَحُ** **المَفْدُوحُ**tur; Asma‘î de böyle dedi; dedi ki: o, borcun ağırlaştırdığı kimsedir; der ki: Beytülmâl’den onun borcu ödenir ve borçlu bırakılmaz. Ve onların **مُفْرَج** ( **الجيم** ile) sözünü inkâr etti. Ezherî: kim **مُفْرَحٌ** derse, o, borçlu olmasa bile çoluk-çocuk (**العيال**) onu ağırlaştıran kimsedir. Ve **المُفْرَح**: kendisine nesep ve velâ bilinmeyen kimsedir; bazısı bunu **الجيم** ile rivayet etti. Ve **أَفْرَحه**: onu sevindirdi; denilir: bu işte beni sevindiren bir **مُفْرِحٌ** ve onunla **مَفْرُوحٌ** (vardır); ve **مَفْرُوحٌ** deme. Ezherî: denilir: onunla beni sevindiren **مَفْرُوحٌ** ve **مُفْرِحٌ** (vardır); öyleyse **المَفْرُوح** benim onunla sevindiğim şeydir; ve **المُفْرِحُ** beni sevindiren şeydir. Ve Asma‘î’den rivayet edildi: denilir: onunla beni sevindiren **مُفْرِحٌ** (vardır) ve **مَفْرُوح** câiz değildir; dedi ki: bu, onun katında avâmın lahn yaptığı şeylerdendir. Ebû Ubeyd dedi ki: kim **مُفْرَجٌ** derse, o, Müslüman olup kimseyle velâ kurmayan kimsedir; bir cinayet işlerse, cinayeti Beytülmâl üzerine olur; çünkü onun **عاقلة**si yoktur.

**والتَفْريح**: **الإِفراح** gibidir; ve dersin: beni müjdelediğin takdirde, senin yanında bende bir **فَرْحةٌ** vardır; ve bir **فُرْحةٌ**.

İbnü’l-Esîr dedi ki: ve onu **أَفْرَحَه**; yani onu kederlendirdi; hakikati: ondan **الفَرَح**ı giderdim; tıpkı “**أَشْكَيْته**” (şikâyetini giderdim) dediğin gibi; ve haklarla ağırlaştırılmış (**المُثْقَلُ بالحقوق**) kimse, onlardan çıkıncaya kadar kederli, sıkıntılıdır; ve **الجيم** ile rivayet edilir; onun zikri geçti. Ve Abdullah b. Ca‘fer hadîsinde: “Annemiz yetimliğimizi andı ve onun için **تُفْرِحُ** olmaya başladı”; İbnü’l-Esîr dedi ki: Ebû Mûsâ dedi: onu **الحاء** مهملة ile böyle buldum; dedi ki: Taberânî bu lafızdan yüz çevirmiş, onu hadîsten bırakmıştır. Eğer **الحاء** ile ise, “onu **أَفْرَحَه**; yani onu kederlendirdi” ve ondan **الفَرَحَ**ı giderdi; ve “borç onu **أَفْرَحَه**; yani onu ağırlaştırdı”dandır. Eğer **الجيم** ile ise, o, aşireti olmayan **المُفْرَجِ**dendir; sanki o, babalarının vefat ettiğini ve onların aşireti olmadığını kastetti; bunun üzerine Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: “Yoksulluktan mı korkuyorsun, hâlbuki ben onların velîsiyim?”

Ve **المُفْرَحُ**: iki köy arasında bulunmuş öldürülmüş kimse; **الجيم** ile de rivayet edildi. Ve İbnü’l-A‘râbî rivayet etti: “bir şey beni **أَفْرَحَني**”: beni sevindirdi ve beni kederlendirdi.

**والفُرْحانةُ**
(* “**والفرحانة**” lafzı: asıl nüshada **الفاء**’ın dammesiyle; “el-Mecd”in ضبط’ında fethasıyla; ikisi de **القرحان**’ın **القاف**’ının dammeli ضبط’ında ittifak etti.): beyaz mantar (**الكَمْأَةُ البيضاء**); Kurâ‘dan; İbn Sîde dedi ki: bizim rivayet ettiğimiz **قرحان**dır, **القاف** ile; onu zikredeceğiz. Ve **المُفَرِّحُ**: bilinen bir ilaç.
