# فرخ — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AE/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%AE/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AE.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: فرخ

ف ر خ
أفرخت الحمامة وفرّخت‏:‏ صارت ذات فرخٍ‏.‏
وأفرخت البيضة‏:‏ خرج فرخها‏.‏
وهم يستفرخون الحمام أي يتخذونه للفراخ‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ أفرخ روعك ‏"‏ أي خلا قلبك من الهمّ خلوّ البيضة من الفرخ‏.‏
قال‏:‏ وقل للفؤاد إن نزا بك نزوة من الروع أفرخ أكثر الروع باطله وهذا ظاهر‏.‏
وأما أفرخ روعك فيمن رواه بالفتح فوجهه أن يراد زوال ما يتوقّعه المرتاع وإذا زال ذلك انقلب الرّوع أمناً جعل المتوقع الذي هو متعلق الرّوع من الرّوع بمنزلة الفرخ من البيضة وكثر حتى صار في معنى انكشف‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ وليّ يهذُّ انهزاماً وسطها زعلا جذلان قد أفرخت عن روعه الكرب وأما ‏"‏ أفرخ القوم بيضتهم ‏"‏ فالبيضة فيه منتصبة على التمييز كقوله تعالى‏:‏ ‏"‏ إلاّ من سفه نفسه ‏"‏ ومعناه انكشاف أمرهم وظهور سرّهم‏.‏
ويقال‏:‏ أفرخ الأمر وفرّخ إذا استبان بعد الاشتباه‏.‏
وفرّخ الزرع‏:‏ كثرت فراخه‏.‏
وفرّخ شجرهم فراخاً كثيرة وهي ما يخرج في أصوله من صغاره‏.‏
وتقول هذيل‏:‏ إن لم أفعل كذا فإني فرخٌ‏:‏ يريد الحفارة‏.‏
وسمع منهم من يقول لراعيتيه‏:‏ يا فرختان يا مملوكتان‏.‏
وسمعت العرب يقولون‏:‏ فلان فرخٌ من الفروخ‏:‏ يريدون ولد زناً‏.‏
وقالوا‏:‏ فلان فريخ قومه‏:‏ للمكرّم منهم شبّه بفريخٍ في بيت قوم يربونه ويرفرفون عليه وللمعاني منصرفات ومذاهب ألا تراهم قالوا‏:‏ ‏"‏ أعز من بيضة البلد ‏"‏ و ‏"‏ أذل من بيضة البلد ‏"‏ حيث كانت عزيزة لترفرف النعامة عليها وحضنها لها وذليلة لتركها إياها وحضنها أخرى‏.‏

### Türkçe

ف ر خ
**أفرخت** güvercin ve **فرّخت**: yavrulu oldu.
Ve **أفرخت** yumurta: yavrusu çıktı.
Ve onlar **يستفرخون** güvercini; yani onu yavrular için edinirler.
Mecazdan: “**أفرخ روعك**”; yani kalbin, yumurtanın yavrudan boş oluşu gibi, kaygıdan boşaldı.
Dedi: Ve kalbe söyle: eğer korkudan bir sıçrayış seni sıçratırsa, “**أفرخ**”; korkunun çoğu bâtıldır; ve bu açıktır.
Ama “**أفرخ روعك**”ı fetha ile rivayet eden kimseye gelince, onun vechi şudur: ürkenin beklediği şeyin zevâli kastedilsin; o zail olunca korku emniyete döner; korkunun taalluk ettiği beklenen şeyi, yumurtadan yavru menzilesinde kıldı; ve çoğaldı, ta ki “açığa çıktı” mânasında oldu.
ذو الرمة dedi:
Ve bir velî, onun ortasında ürkek, sevinçli, bir bozguna uğrayışla hızlı yürür; **قد أفرخت** onun korkusundan gam. Ama “**أفرخ القوم بيضتهم**”a gelince, onda **البيضة** temyiz üzere mansuptur; Yüce Allah’ın sözü gibi: “**إلاّ من سفه نفسه**”; ve mânası: onların işinin açığa çıkması ve sırlarının görünmesidir.
Ve denilir: **أفرخ** iş ve **فرّخ**; karışıklıktan sonra belirginleştiği zaman.
Ve **فرّخ** ekin: yavruları çoğaldı.
Ve onların ağacı **فرّخ** çokça **فراخاً**; o, köklerinde küçüklerinden çıkan şeydir.
Ve هذيل’in sözü: Eğer şöyle şöyle yapmazsam, ben **فرخٌ**üm: kazıcıyı kasteder.
Ve onlardan, iki çoban kızına şöyle diyen kimse işitildi: “ya **فرختان** ya **مملوكتان**.”
Ve Arapların şöyle dediğini işittim: filan, **فرخٌ من الفروخ**tur: zina çocuğu kastediyorlar.
Ve dediler: filan, kavminin **فريخ**idir: onlardan ikram olunan için; onu, bir kavmin evinde yetiştirdikleri ve üzerine kanat gerip korudukları bir **فريخ**e benzetti. Ve mânâların yönelişleri ve mezhepleri vardır; görmez misin ki onlar dediler: “**أعز من بيضة البلد**” ve “**أذل من بيضة البلد**”; devekuşunun onun üzerine kanat gerip onu kuluçkaya yatırması sebebiyle aziz idi; onu bırakıp başkasını kuluçkaya yatırması sebebiyle zelil idi.
