# فرد — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AF/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%AF/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AF.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: فرد

فَرَدَ
1 فَرَدَ ذ , aor فَرُدَ , [inf. n. فُرُودٌ,] He, or it, was, or became, single; sole; or one, and no more. (Msb.) ― -b2- See also 7, (with which two other forms of the unaugmented verb, namely, فَرِدَ and فَرُدَ, are also mentioned,) in four places.

فرّد
2 فرّد ذ , inf. n. تَفْرِيدٌ, He applied himself to the study of practical religion, or the law, and withdrew from [the rest of] mankind, and attended only to the observance of the commands and prohibitions [of religion]. (IAar, T, L, K.) [See also the part. n., below.]

افرد
4 افرد ذ as intrans.: see 7. ― -b2- أَفْرَدَتْ She (a female, S, L, a pregnant female, A, or a woman, K) brought forth one only: (S, A, L, K:) opposed to أَتْأَمَتْ: (A:) not said of a she-camel, because she never brings forth more than one. (S, L, K.) ― -b3- افردهُ He made him, or it, to be single; sole; or one, and no more. (Lth, T, M, * L, Msb. *) ― -b4- And He put, or set, him, or it, apart, aside, or away; he separated him, or it. (S, K.) You say, افردهُ مِنْهُ [He separated him from him, and rendered him solitary; or he left him solitary]. (A and Mgh in art. وتر.) [See an ex. in a verse cited voce عَاذِبٌ.] ― -b5- [Hence,] افرد فُلاَنًا بِشَىْءٍ He made such a one to have a thing to himself alone, with none to share, or participate, with him in it. (A in art. فرز.) ― -b6- And افرد الحَجَّ عَنِ العُمْرَةِ He performed the rites and ceremonies of the pilgrimage separately from those of the عُمْرَةِ [q. v.]. (Msb.) ― -b7- And افرد اـِلَيْهِ رَسُولاً (S, K) He sent [away] a messenger to him. (K.)

5 تَفَرَّدَ see the next paragraph, in two places.

انفرد
7 انفرد ذ and ↓ فَرَدَ signify the same: (S:) the latter, aor. فَرُدَ , [inf. n. فُرُودٌ,] is expl. by Lth as signifying He was, or became, alone, by himself, apart from others, or solitary: (T, L:) and thus انفرد بِنَفْسِهِ signifies. (Msb.) And انفرد عَنْهُ He, or it, was, or became, apart, or separate, from him, or it, and alone. (L.) And انفرد بِفُلاَنِ and ↓ استفردهُ are syn. [as meaning He was, or became, alone with such a one]. (M, A, K.) And انفرد بَالأَمْرِ, (AZ, T, M, L, K,) and بِكَذَا, (S,) and بِرَأْيِهِ; (L;) and ↓ فَرَدَ, (AZ, T, M, L, K,) aor. فَرُدَ , (AZ, T, M, L,) inf. n. فُرُودٌ; (AZ, L;) and ↓ فَرِدَ, and ↓ فَرُدَ, (M, L, K,) mentioned by Lh; (M, L;) and ↓ افرد, (L, K,) and ↓ تفرّد, and ↓ استفرد; (S, M, L, K;) signify alike; (AZ, T, S, M, L, K;) i. e. He was, or became, alone; independent of others; without any to share, or participate, with him; in the affair, and in such a thing, and in his opinion: (the lexicons passim: [see اِسْتَبَدَّ:]) and [in like manner] بِالمَالِ ↓ تفرّد [he was without any to share, or participate, with him in the property]. (Msb.) ― -b2- لَأُقَاتِلَنَّهُمْ حتَّى تَنْفَرِدُ سَالِفَتِى, occurring in a trad., means (assumed tropical:) I will assuredly fight with them until I die; lit., until the side of my neck shall become separate from my body; because its separation can be only by death. (L.)

استفرد
10 استفرد ذ as intrans.: see 7. -A2- استفردهُ: see 7. ― -b2- Also He found him alone, having no second person with him. (A.) [Hence, one says,] اِسْتَطْرَدَ فَجَدَّلَهُ لَهُمْ فَلَمَّا اسْتَفْرَدَ مِنْهُمْ رَجُلاً كَرَّ عَلَيْهِ [He fled, or wheeled about widely, from them, to turn again, by way of stratagem; and when he found a man of them alone, he returned against him, and threw him down upon the ground]. (A, L.) And استفرد الدُّرَّةَ He (the diver) found the pearl alone, having no other with it. (A.) ― -b3- And He took it alone; by itself; without any other, or any like it. (T, L.) He took it forth from among the things that were with it. (M, K.)

فَرْدَ
فَرْدَ ذ Single; sole; only; one, and no more; syn. وِتْرَ; (S, A, L, Msb;) i. e. وَاحِدٌ: (Msb:) [and, used as a subst., a single, or an individual, person or thing:] fem. فَرْدَةٌ and ↓ فَرْدَىْ [which latter is anomalous, as though fem. of فَرْدَانُ]: (Msb:) pl. أَفْرَادٌ and ↓ فُرَادَى which latter is anomalous, as though pl. of فُرْدَانُ (S, L, Msb) and of فَرْدَىْ, like as سُكَارَى is pl. of سُكْرَانُ and of سَكْرَى. (Msb. See also فُرَادٌ, below.) You say, عَدَدْتُ الدَّرَاهِمَ أَفْرَاداً I counted the dirhems one by one. (T, A.) ― -b2- And Such as has no equal, or like: (Lth, M, L, K:) pl. أَفْرَادٌ (M, K) and فُرَادَى [respecting which latter see above]. (K.) الفَرْدُ as an epithet applied to God means The Single; the Sole; the One; (T;) He who has no equal, or like; the Unequalled: (Lth, T, L:) but Az says, I have not found it so applied in the Sunneh; and no epithet should be applied to God except such as He has applied to Himself, or such as the Prophet has applied to Him. (L.) And one says سَيْفٌ فَرْدٌ, (K,) and ↓ فَرَدٌ, (T, L, K,) and ↓ فُرُدٌ, (L, K,) and ↓ فَرِدٌ, (K,) and ↓ فَرُدٌ, (T, K,) and ↓ فَرِيدٌ and ↓ فَرْدَدٌ, (K, but the third and fifth not in the text of the K as given in the TA,) A sword having diversified wavy marks, streaks, or grain; (ذُو فِرِنْدٍ, K, [in the TA وَفِرِنْدٌ, as though one said also سَيْفٌ فِرِنْدٌ, which is evidently a mistake,]) unequalled (T, L, K) in excellence. (T, L.) ― -b3- And The half [meaning one] of a pair or couple. (M, L, K.) ― -b4- And Such as is alone, by himself or by itself, or apart from others; unconnected with, or unattended by, others; solitary, or separate; syn. مُتَّحِدٌ, (M, L, K,) or مَا كَانَ وَحْدَهُ; (Lth, L;) unmixed with others; [in which sense it is] a word of more common application than وِتْرٌ, and more special than وَاحِدٌ: (Kull p. 278:) pl. فِرَادٌ (M, L, K) [and أَفْرَادٌ and فُرُودٌ also, as will be shown below]: an ex. of the first of these pls. occurs in the saying, (cited by IAar, L,)
تَخَلُّفَ السَّقْرِ فِرَادَ السِّرْبِ
[As the hawk's seizing, or carrying off by force, those that are apart from the others of the flock of birds]. (M, L. See, again, فُرَادٌ.) [Hence,] one says ثَوْرٌ فَرْدٌ, (S,) and شَىْءٌ فَرْدٌ, (M, K,) and ↓ فَرِدٌ, (S, M, K,) and ↓ فَرَدٌ, and ↓ فَرُدٌ, (M, K,) and ↓ فُرُدٌ, (K,) and ↓ فَارِدٌ, (S, M, K,) and ↓ فَرِيدٌ, (S, K,) and ↓ فَرُودٌ, (M, K,) and ↓ فَرْدَانُ, (K,) [and ↓ مُفْرَدٌ (see an ex. voce شَاةٌ, in art. شوه),] A bull, (S,) and a thing, (M, K,) that is alone, by itself, or apart from others; solitary, or separate from others. (S, M, K.) And ↓ سِدْرَةٌ فَارِدَةٌ A lote-tree apart from others. (S.) And شَجَرَةٌ ↓ فَارِدٌ, (M, K,) and فَارِدَةٌ, (M, TA,) A tree apart from others. (M, K, * TA.) And ↓ ظَبْيَةٌ فَارِدٌ A gazelle apart, or separate, from the herd. (S, M, K.) And ↓ نَاقَةٌ فَارِدٌ, and ↓ مِفْرَادٌ, and ↓ فَرُودٌ, A she-camel that goes away alone, apart from others, in the pasture, (M, L, K, *) and at the water; (M in explanation of the last, and L;) the epithet applied to the male being ↓ فَارِدٌ, only. (M, L.) And بِهٰذَا الأَمْرِ ↓ هُوَ فَارِدٌ He is alone in this affair. (A.) And it is said in a trad., ↓ لاَ تُعَدُّ فَارِدَتُكُمْ, meaning Your ewe, or she-goat, that ye have set apart from the flock, or herd, that ye may milk her in the tent, or house, shall not be reckoned [among those for which ye are to pay the poorrate]: (A:) or the meaning is, what is over and above the فَرِيضَة [or fixed number of camels, &c., to be given in payment of the poor-rate] shall not be added to the latter and reckoned therewith. (L.) And in another it is said, ↓ لاَ يَغُلُّ فَارِدَتُكُمْ, expl. by Th as meaning Such of you as shall segregate himself, as, for instance, one or two, and gain spoil, shall resign it to the collective body, and not act unfaithfully by taking it for himself. (M, L.) And in another, فَمِنْكُمُ المُزْدَلِفُ صَاحِبُ العِمَامَةِ الفَرْدَةِ And of you is El-Muzdelif, he of the solitary turban: this was said of him because, when he rode, no one with him wore a turban, to show honour to him. (L.) ― -b5- لَقِيْتُهُ فَرْدَيْنِ means I met him, we two being alone. (S, L, K.) ― -b6- أَفْرَادُ النُّجُومِ, (S, M, L, K,) as also فُرُودُهَا, (K,) signifies The brightly-shining stars (الدَّرَارِىْءُ) in the horizon [when other stars, there, are invisible]: so called because they are apart from the other [visible] stars. (M, L.) And الفُرُودُ, (T, M, L, and so in some copies of the K,) in some copies of the K ↓ الفُرْدُودُ, [and thus in the CK,] but the former is the right, (TA,) Certain stars, disposed in a row, behind the Pleiades; (K;) in some copies of the K, around the Pleiades: (TA:) certain bright stars around the Pleiades. (T, L.) And (L) Certain stars around حَضَارِ [q. v.], which is one of the two stars called المُحْلِفَانِ, (M, L, TA,) the other whereof is called الوَزْنُ; (TA;) certain small stars with حَضَارِ; so called because situate apart from the latter, by its side. (Kitلb Anwل el- 'Arab, TA.) And الفَرْدُ is a name of The star (a) in the hinder part of the neck of الشُّجَاع [the constellation Hydra; which star is also called عُنُقُ الشُّجَاعِ]. (Kzw in his description of الشجاع.) ― -b7- فَرْدٌ signifies also One side of a jaw: (M, L, K:) pl. أَفْرَادٌ. (M, L.) ― -b8- And A sandal such as is termed سِمْطٌ, not patched, nor having a second sole added to it; (K;) a sandal having a single sole; not having a sole composed of two pieces of leather sewed together, one beneath the other; thus in the saying,
يَا خَيْرَ مَنْ يَمْشِى بِنَعلٍ فَرْدِ
[O best of such as walk with a single-soled sandal], meaning O best of the great men of the Arabs; for sandals were worn by the Arabs, exclusively of the foreigners; and thin sandals, only by the kings and chief persons of the former. (L.) ― -b9- Also, and ↓ فَارِدٌ, A bull [app. a wild bull]. (Lth, T, L. [See also مُفْرَدٌ.]) ― -b10- [The pl.] الأَفْرَادُ as a conventional term in lexicology signifies What have been transmitted by only one of the lexicologists; what is thus transmitted, if the transmitter is a person of exactness (as Aboo-Zeyd and ElKhaleel and others), is admitted. (Mz, 5th نوع. [See also الآحَادُ, voce أَحَدٌ; a similar, but less restricted, term: and see المَفَارِيدُ.])

فَرَدٌ
فَرَدٌ ذ and فَرِدٌ and فَرُدٌ and فُرُدٌ: see the next preceding paragraph, first quarter: and again, in the second quarter: and for the first and second and third, see also فُرَادٌ.

فَرْدَةٌ
فَرْدَةٌ ذ fem. of فَرْدٌ [used as an epithet] in the first of the senses assigned to the latter above. (Msb.)

فُرَدَةٌ
فُرَدَةٌ ذ One who goes away alone, (K, TA,) having left his companions. (TA.)

فُرْدَاتٌ
فُرْدَاتٌ ذ [Hills, or the like, such as are termed] آكَام [pl. of أَكَمَةٌ, q. v.]. (K.)

فَرْدَى
فَرْدَى ذ : see فَرْدٌ, first sentence: ― -b2- and see فُرَادٌ.

فَرْدَانُ
فَرْدَانُ ذ : see فَرْدٌ, second quarter: ― -b2- and see فُرَادٌ.

فَرَادَ
فَرَادَ ذ ; see the paragraph here following.

فُرَادٌ
فُرَادٌ ذ [is most properly regarded as a quasi-pl. n., rather than as a pl., of فَرْدٌ; and فُرَادُ is similar to it in meaning]. One says, جَاؤُوا فُرَاداً, and ↓ فُرَادَى, (S, M, K,) with tenween and without it, (S,) and فُرَادَ, (K,) like ثُلَاثَ and رُبَاعَ, (TA,) and ↓ فَرَادَ, and فِرَاداً [a pl. of ↓ فَرْدٌ,] and ↓ فَرْدَى, (K,) [and ↓ فُرَّاداً, perhaps thus by poetic license, see an ex. in a verse cited voce مُرْسِمٌ,] They came one by one; one at a time; (S;) one after another: (M, K:) AZ relates that the Kilلbees said, جِئْتُمُونَا فُرَاداً [Ye came to us one by one; or one after another]: and هُمْ فُرَادٌ وَأَزْوَاجٌ [They are separate persons and pairs], with tenween: and the Arabs said قَوْمٌ فُرَادُ, imperfectly decl., likened to ثُلاَثُ and رُبَاعُ, [A party composed of separate persons, disposed by ones, or one after another,] and ↓ فُرَادَى, which latter is said by Fr to be a pl.: (T, L:) and the sing. [he adds] is ↓ فَرَدٌ and ↓ فَرِدٌ and ↓ فَرِيدٌ and ↓ فَرْدَانُ: (T, K:) but ↓ فَرُدٌ, (so accord. to a copy of the T,) or ↓ فَرْدٌ, (so in the K accord. to the TA, [in the CK فُرْدٌ,]) in this sense, [i. e. in the pl. sense] is not allowable. (T, K.)

فَرُودٌ
فَرُودٌ ذ : see فَرْدٌ, second quarter, in two places.

فَرِيدٌ
فَرِيدٌ ذ : see فَرْدٌ, former half, in two places: and see فُرَادٌ. ― -b2- Also i. q. شَذْرٌ [app. as meaning The beads that divide the other beads of a string]; (T, A;) in the language of the 'Ajam [app. meaning Persians] called جَاوَرْسَق [a word I do not find in any dictionary]: accord. to Ibrلheem El-Harbee, شَذْر of silver, like pearls: (T:) or شَذْر that divide the pearls and gold: (M, L, K:) and pearls that are strung, and divided by other things interposed: (S, L, K:) or pearls that divide the pieces of gold in a necklace: (A:) one thereof is termed ↓ فَرِيدَةٌ: (T, M, A, L:) pl. فَرَائِدُ. (T, M, K.) And A precious, or highly-esteemed, gem; (M, L, K;) as also ↓ فَرِيدَةٌ; (K;) as though it were the only one of its kind; (M, L;) or so called because unequalled; or because [it is a pearl] found alone in its shell: (MF:) and as some say, (S,) ↓ فَرَائِدُ الدُّرِّ signifies the large pearls. (S, L.) ― -b3- Also The intermediate vertebrو between the last of the six vertebrو that are next to the دَأْى [q. v.] of the neck and the six that are between these فَرِيد and the [rump-bone called the] عَجْب; as also ↓ فَرَائِدُ: (M, L, K:) or ↓ فَرِيدَةٌ [the sing.] signifies the vertebra that projects from the part, of the back of a horse, that is next to the lumbar vertebrœ; intervening between the dorsal vertebrو and the lumbar: it projects in some horses. (M, L.)

فَرِيدَةٌ
فَرِيدَةٌ ذ , and the pl. فَرَائِدُ: see the next preceding paragraph, in five places.

فُرَادَى
فُرَادَى ذ : see فَرْدٌ, first sentence: and see also فُرَادٌ, in two places.

فَرَّادٌ
فَرَّادٌ ذ One who sells, (T, A, L, K,) and one who makes, (M, L, K,) what are termed فَرِيد, (A, L, K,) i. e. (A) شَذْر. (T, A.)

فُرَّادًا
فُرَّادًا ذ : see فُرَادٌ.

فَرْدَدٌ
فَرْدَدٌ ذ : see فَرْدٌ, first quarter.

الفُرْدُود
الفُرْدُود ذ : see فَرْدٌ, latter half.

فَارِدٌ
فَارِدٌ ذ , and its fem. (with ة): see فَرْدٌ, near the middle, in nine places: ― -b2- and again, near the end. ― -b3- سُكَّرٌ فَارِدٌ Sugar of the best kind, and white. (K.) ― -b4- And اـِبِلٌ فَوَارِدُ [She-camels] which stallions do not resemble (لاَ تُشْبِهُهَا). (So in the O and K. [But the right reading is evidently I think, لا تَشْتَهِيهَا, which the Turkish translator of the K appears to have found in a copy of that work; and the meaning, therefore, which stallions do not desire. فَوَارِدُ is pl. of فَارِدَةٌ.])

مُفْرَدٌ
مُفْرَدٌ ذ : see فَرْدٌ, second quarter. ― -b2- [Hence, as a conventional term, A single, simple, word or vocable;] an expression of which a portion does not denote a portion of its meaning: (KT:) [pl. مُفْرَدَاتٌ. ― -b3- And Singular, as distinguished from dual and plural. ― -b4- And مُفْرَادَاتُ الطِّبِّ The simples of medicine; medicinal simples.] ― -b5- And مُفْرَدٌ signifies also A wild bull. (L. [See, again, فَرْدٌ, near the end.])

مُفْرِدٌ
مُفْرِدٌ ذ A female, (S, L,) a pregnant female, (A,) or a ewe or she-goat, (M,) or a woman, (K,) bringing forth one only: (S, M, A, L, K:) like مُوحِدٌ and مُفِذٌّ: (S, L:) opposed to مُتْئِمٌ. (A.) [See its verb, 4.]

ذَهَبَ مُفَرَّدٌ
ذَهَبَ مُفَرَّدٌ ذ Pieces of gold (in a necklace, A) divided, one from another, by فَرِيد [q. v.], (M, A, L, K,) i. e., by pearls. (A.)

مُفَرِّدٌ
مُفَرِّدٌ ذ A rider having no other with him: (A:) or a rider having only his camel with him. (K.) ― -b2- طُوبَى لِلْمُفَرِّدِينَ, occurring in a trad., (L,) means Good betide those who apply themselves to the study of practical religion, or the law, and withdraw from [the rest of] mankind, and attend only to the observance of the commands and prohibitions [of religion]: (IAar, T, * L, K, TA:) and (K, TA) it is also said to mean (TA) those who are devoted to the commemoration of the praises of God: (K, TA:) or, as expl. by the Prophet himself, those men and women who commemorate the praises of God much, or frequently: (TA:) also, (K,) or, as Kt says in explaining the trad., (TA,) [and as his words are cited in the T,] those whose contemporaries in birth, (K, TA,) and the generation among which they were, (TA,) have perished, or died, while they themselves have remained, (K, TA,) commemorating the praises of God: but Az holds the explanation of IAar to be more correct than this of Kt. (TA.)

مِفْرَادٌ
مِفْرَادٌ ذ : see فَرْدٌ, near the middle of the paragraph.

المَفَارِيدٌ
المَفَارِيدٌ ذ as a conventional term in lexicology signifies What have been uttered by only one of the Arabs: differing from الأَفْرَادُ, which signifies what have been transmitted from the Arabs by only one of the leading lexicologists. (Mz, 15th نوع.)

### Türkçe

**فَرَدَ**
1 **فَرَدَ** ذ , muzâri‘ **فَرُدَ** , [mast. ismi **فُرُودٌ**,] O, yahut o (şey), tek oldu; yegâne oldu; yahut bir oldu ve daha fazla değil. (Msb.) ― -b2- 7’ye de bak; (orada, artırımsız fiilin iki başka şekli, yani **فَرِدَ** ve **فَرُدَ** da zikredilmiştir,) dört yerde.

**فرّد**
2 **فرّد** ذ , mast. ismi **تَفْرِيدٌ**, O, amelî din (dindarlık), yahut şeriat ilmini öğrenmeye koyuldu; [insanların] geri kalanından çekildi; ve yalnızca [dinin] emir ve yasaklarına riayete yöneldi. (IAar, T, L, K.) [Aşağıda, ism-i fâile de bak.]

**افرد**
4 **افرد** ذ lâzım olarak: 7’ye bak. ― -b2- **أَفْرَدَتْ** O (dişi; S, L; yahut gebe dişi; A; yahut kadın; K) yalnız bir tane doğurdu: (S, A, L, K:) **أَتْأَمَتْ**’in zıddı: (A:) dişi deve hakkında söylenmez; çünkü o, birden fazla doğurmaz. (S, L, K.) ― -b3- **افردهُ** O, onu, yahut onu (şeyi), tek yaptı; yegâne yaptı; yahut bir yaptı ve daha fazla değil. (Lth, T, M, * L, Msb. *) ― -b4- Ve onu, yahut onu (şeyi), ayırdı; kenara koydu; uzaklaştırdı; onu, yahut onu (şeyi), ayırdı. (S, K.) Sen dersin: **افردهُ مِنْهُ** [Onu ondan ayırdı ve onu yalnız kıldı; yahut onu yalnız bıraktı]. (A ve Mgh, madde **وتر**’de.) [**عَاذِبٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte bir örneğe bak.] ― -b5- [Bundan dolayı,] **افرد فُلاَنًا بِشَىْءٍ** O, falanı bir şeyi yalnız kendisine mahsus kıldı; onda onunla birlikte paylaşan yahut ortak olan hiç kimse olmaksızın. (A, madde **فرز**’de.) ― -b6- Ve **افرد الحَجَّ عَنِ العُمْرَةِ** O, haccın menâsikini **عُمْرَةِ**’nin menâsikinden ayrı olarak eda etti. (Msb.) ― -b7- Ve **افرد اـِلَيْهِ رَسُولاً** (S, K) O, ona bir elçi gönderdi. (K.)

5 **تَفَرَّدَ**: bir sonraki paragrafta iki yerde bak.

**انفرد**
7 **انفرد** ذ ve ↓ **فَرَدَ** aynı mânaya gelir: (S:) ikincisi, muzâri‘ **فَرُدَ** , [mast. ismi **فُرُودٌ**,] Lth tarafından şöyle açıklanır: O, yalnız oldu; kendi başına oldu; başkalarından ayrı oldu; yahut tek başına kaldı: (T, L:) ve **انفرد بِنَفْسِهِ** de böyle mânaya gelir. (Msb.) Ve **انفرد عَنْهُ** O, yahut o (şey), ondan, yahut ondan (şeyden), ayrı oldu; ve yalnız oldu. (L.) Ve **انفرد بِفُلاَنِ** ile ↓ **استفردهُ** eş anlamlıdır [yani: O, falanla baş başa yalnız oldu]. (M, A, K.) Ve **انفرد بَالأَمْرِ**, (AZ, T, M, L, K,) ve **بِكَذَا**, (S,) ve **بِرَأْيِهِ**; (L;) ve ↓ **فَرَدَ**, (AZ, T, M, L, K,) muzâri‘ **فَرُدَ** , (AZ, T, M, L,) mast. ismi **فُرُودٌ**; (AZ, L;) ve ↓ **فَرِدَ**, ve ↓ **فَرُدَ**, (M, L, K,) Lh tarafından zikredilmiştir; (M, L;) ve ↓ **افرد**, (L, K,) ve ↓ **تفرّد**, ve ↓ **استفرد**; (S, M, L, K;) hepsi aynı mânaya gelir; (AZ, T, S, M, L, K;) yani: O, yalnız oldu; başkalarından müstağni oldu; onunla birlikte paylaşan yahut ortak olan hiç kimse olmaksızın; işte ve şu şeyde ve kendi görüşünde: (lugat kitapları muhtelif yerlerde: [**اِسْتَبَدَّ**’e bak:]) ve [aynı şekilde] **بِالمَالِ** ↓ **تفرّد** [malda onunla birlikte paylaşan yahut ortak olan hiç kimse olmaksızın oldu]. (Msb.) ― -b2- **لَأُقَاتِلَنَّهُمْ حتَّى تَنْفَرِدُ سَالِفَتِى**, bir hadiste vârid olup şu mânaya gelir (mecaz kabul edilerek): Onlarla mutlaka savaşacağım, ta ki öleyim; lafzen: boynumun yan tarafı bedenimden ayrılıncaya kadar; çünkü onun ayrılması ancak ölümle olur. (L.)

**استفرد**
10 **استفرد** ذ lâzım olarak: 7’ye bak. -A2- **استفردهُ**: 7’ye bak. ― -b2- Ayrıca: O, onu yalnız buldu; onunla birlikte ikinci bir kişi yok iken. (A.) [Bundan dolayı denir ki,] **اِسْتَطْرَدَ فَجَدَّلَهُ لَهُمْ فَلَمَّا اسْتَفْرَدَ مِنْهُمْ رَجُلاً كَرَّ عَلَيْهِ** [O, onlardan kaçtı yahut genişçe dönüp dolaştı, hile yoluyla tekrar dönmek için; ve onlardan bir adamı yalnız bulunca, onun üzerine geri döndü ve onu yere serdi]. (A, L.) Ve **استفرد الدُّرَّةَ** O (dalgıç), inciyi yalnız buldu; onunla birlikte başka bir şey yok iken. (A.) ― -b3- Ve onu yalnız aldı; kendi başına; başka hiçbir şey olmaksızın, yahut onun benzeri olmaksızın. (T, L.) Onu, onunla birlikte olan şeylerin arasından çıkardı. (M, K.)

**فَرْدَ**
**فَرْدَ** ذ Tek; yegâne; yalnız; bir ve daha fazla değil; eş anlamlısı **وِتْرَ**; (S, A, L, Msb;) yani **وَاحِدٌ**: (Msb:) [ve isim olarak kullanıldığında: tek, yahut ferd, kişi veya şey:] müennesi **فَرْدَةٌ** ve ↓ **فَرْدَىْ** [ikincisi şâzdır; sanki **فَرْدَانُ**’un müennesi imiş gibi]: (Msb:) çoğulu **أَفْرَادٌ** ve ↓ **فُرَادَى**; ikincisi şâzdır; sanki **فُرْدَانُ**’un çoğulu imiş gibi (S, L, Msb) ve **فَرْدَىْ**’nın da çoğulu; tıpkı **سُكَارَى**’nın **سُكْرَانُ**’ın ve **سَكْرَى**’nın çoğulu olması gibi. (Msb. Aşağıda **فُرَادٌ**’a da bak.) Sen dersin: **عَدَدْتُ الدَّرَاهِمَ أَفْرَاداً** Dirhemleri birer birer saydım. (T, A.) ― -b2- Ve eşi yahut benzeri olmayan şey: (Lth, M, L, K:) çoğulu **أَفْرَادٌ** (M, K) ve **فُرَادَى** [ikincisi hakkında yukarıya bak]. (K.) **الفَرْدُ** Allah’a sıfat olarak uygulandığında şu mânaya gelir: Tek; Yegâne; Bir; (T;) eşi yahut benzeri olmayan; benzersiz: (Lth, T, L:) fakat Az der ki: Ben onu Sünnet’te böyle uygulanmış bulmadım; Allah’a, ancak O’nun kendisine uyguladığı yahut Peygamber’in O’na uyguladığı sıfat dışında hiçbir sıfat uygulanmamalıdır. (L.) Ve denir: **سَيْفٌ فَرْدٌ**, (K,) ve ↓ **فَرَدٌ**, (T, L, K,) ve ↓ **فُرُدٌ**, (L, K,) ve ↓ **فَرِدٌ**, (K,) ve ↓ **فَرُدٌ**, (T, K,) ve ↓ **فَرِيدٌ** ve ↓ **فَرْدَدٌ**, (K; fakat üçüncüsü ve beşincisi, TA’da verildiği şekliyle K’nın metninde yoktur,) çeşit çeşit dalgalı izleri, çizgileri yahut damarı olan bir kılıç; (**ذُو فِرِنْدٍ**, K, [TA’da **وَفِرِنْدٌ**, sanki **سَيْفٌ فِرِنْدٌ** da denirmiş gibi; bu açıkça bir hatadır,]) fazilette eşi olmayan. (T, L.) ― -b3- Ve bir çiftin yarısı [yani bir tanesi]. (M, L, K.) ― -b4- Ve kendi başına yalnız olan, yahut başkalarından ayrı olan; başkalarıyla bağlantısız, yahut başkaları tarafından refakat edilmeyen; tek başına, yahut ayrı; eş anlamlısı **مُتَّحِدٌ**, (M, L, K,) yahut **مَا كَانَ وَحْدَهُ**; (Lth, L;) başkalarıyla karışmamış; [bu mânada] **وِتْرٌ**’den daha umumî kullanımlı, **وَاحِدٌ**’den daha hususî bir kelimedir: (Kull s. 278:) çoğulu **فِرَادٌ** (M, L, K) [ve **أَفْرَادٌ** ve **فُرُودٌ** da, aşağıda gösterileceği üzere]: bu çoğulların birincisine bir örnek şu sözde geçer (IAar tarafından nakledilmiş, L’de):
تَخَلُّفَ السَّقْرِ فِرَادَ السِّرْبِ
[Şahin’in, kuş sürüsünün diğerlerinden ayrı kalanlarını kapıp götürmesi gibi]. (M, L. Yine **فُرَادٌ**’a bak.) [Bundan dolayı,] denir: **ثَوْرٌ فَرْدٌ**, (S,) ve **شَىْءٌ فَرْدٌ**, (M, K,) ve ↓ **فَرِدٌ**, (S, M, K,) ve ↓ **فَرَدٌ**, ve ↓ **فَرُدٌ**, (M, K,) ve ↓ **فُرُدٌ**, (K,) ve ↓ **فَارِدٌ**, (S, M, K,) ve ↓ **فَرِيدٌ**, (S, K,) ve ↓ **فَرُودٌ**, (M, K,) ve ↓ **فَرْدَانُ**, (K,) [ve ↓ **مُفْرَدٌ** (madde **شوه**’de, **شَاةٌ** lafzı altında bir örneğe bak),] Başkalarından ayrı, kendi başına yalnız olan bir boğa, (S,) ve bir şey. (M, K.) Ve ↓ **سِدْرَةٌ فَارِدَةٌ** Başkalarından ayrı bir sidre ağacı. (S.) Ve **شَجَرَةٌ** ↓ **فَارِدٌ**, (M, K,) ve **فَارِدَةٌ**, (M, TA,) Başkalarından ayrı bir ağaç. (M, K, * TA.) Ve ↓ **ظَبْيَةٌ فَارِدٌ** Sürüden ayrı bir ceylan. (S, M, K.) Ve ↓ **نَاقَةٌ فَارِدٌ**, ve ↓ **مِفْرَادٌ**, ve ↓ **فَرُودٌ**, otlakta (M, L, K, *) ve su başında; (M, sonuncusunun açıklamasında, ve L;) başkalarından ayrı, yalnız giden bir dişi deve; erkeğe uygulanan sıfat ise yalnız ↓ **فَارِدٌ**’dir. (M, L.) Ve **بِهٰذَا الأَمْرِ** ↓ **هُوَ فَارِدٌ** O, bu işte yalnızdır. (A.) Ve bir hadiste şöyle denmiştir: ↓ **لاَ تُعَدُّ فَارِدَتُكُمْ**, mânası: Çadırda yahut evde sağmak için sürüden ayırdığınız koyununuz yahut keçiniz, [zekâtını vereceğiniz] sayıya dâhil edilmeyecektir: (A:) yahut mânası: **فَرِيضَة**’nin [zekât olarak verilmesi sabit olan deve sayısı vb. sabit miktarın] üstünde olan şey, ona eklenip onunla birlikte sayılmayacaktır. (L.) Ve bir diğerinde şöyle denmiştir: ↓ **لاَ يَغُلُّ فَارِدَتُكُمْ**, Th tarafından şöyle açıklanır: Sizden, kendini ayırıp (meselâ bir yahut iki kişi) ganimet elde eden kimse, onu topluluğa teslim edecek ve onu kendine almak suretiyle hıyanet etmeyecektir. (M, L.) Ve bir diğerinde: **فَمِنْكُمُ المُزْدَلِفُ صَاحِبُ العِمَامَةِ الفَرْدَةِ** Ve sizden, yalnız sarığın sahibi olan El-Muzdelif vardır: bu, ona şu sebeple söylenmiştir: O bindiğinde, onunla birlikte hiç kimse sarık takmazdı; ona ikram göstermek için. (L.) ― -b5- **لَقِيْتُهُ فَرْدَيْنِ** mânası: Onunla karşılaştım; ikimiz yalnız idik. (S, L, K.) ― -b6- **أَفْرَادُ النُّجُومِ**, (S, M, L, K,) ve ayrıca **فُرُودُهَا**, (K,) ufukta [orada diğer yıldızlar görünmezken] parlak parlayan yıldızlar (**الدَّرَارِىْءُ**) demektir: diğer [görünen] yıldızlardan ayrı oldukları için böyle adlandırılmıştır. (M, L.) Ve **الفُرُودُ**, (T, M, L, ve K’nın bazı nüshalarında böyle,) K’nın bazı nüshalarında ↓ **الفُرْدُودُ**, [CK’da da böyle,] fakat birincisi doğrudur, (TA,) Süreyya’nın arkasında sıra hâlinde dizilmiş bazı yıldızlar; (K;) K’nın bazı nüshalarında: Süreyya’nın etrafında: (TA:) Süreyya’nın etrafındaki bazı parlak yıldızlar. (T, L.) Ve (L) **حَضَارِ**’ın etrafındaki bazı yıldızlar; o, **المُحْلِفَانِ** denilen iki yıldızdan biridir; (M, L, TA,) diğerinin adı **الوَزْنُ**’dür; (TA;) **حَضَارِ** ile birlikte bazı küçük yıldızlar; onun yanında, ondan ayrı bir yerde bulundukları için böyle adlandırılmıştır. (Kitâb Anwâ’ el-‘Arab, TA.) Ve **الفَرْدُ**, **الشُّجَاع**’ın boynunun arka kısmındaki yıldızın (a) adıdır [Hydra takımyıldızı; bu yıldızın adı ayrıca **عُنُقُ الشُّجَاعِ**’dır]. (Kzw, **الشجاع** tasvirinde.) ― -b7- **فَرْدٌ** ayrıca çenenin bir tarafı demektir: (M, L, K:) çoğulu **أَفْرَادٌ**. (M, L.) ― -b8- **سِمْطٌ** denilen türden, yamalı olmayan ve ona ikinci bir taban eklenmemiş bir sandal; (K;) tek tabanlı bir sandal; iki deri parçasının biri diğerinin altına gelecek şekilde dikilmesiyle oluşmuş tabanı olmayan; şu sözde olduğu gibi:
يَا خَيْرَ مَنْ يَمْشِى بِنَعلٍ فَرْدِ
[Ey tek tabanlı bir sandalla yürüyenlerin en hayırlısı], mânası: Ey Arapların büyüklerinin en hayırlısı; çünkü sandallar, yabancılar değil, yalnız Araplar tarafından giyilirdi; ve ince sandalları da, onların kralları ve ileri gelenleri giyerdi. (L.) ― -b9- Ayrıca, ve ↓ **فَارِدٌ**, bir boğa [görünüşe göre yabanî boğa]. (Lth, T, L. [**مُفْرَدٌ**’e de bak.]) ― -b10- [Çoğul] **الأَفْرَادُ**, lugat ilminde ıstılah olarak, lugatçılardan yalnız birinin rivayet ettiği şeyler demektir; böyle rivayet edilen şey, eğer rivayet eden, ضبط sahibi bir kimse ise (Ebu Zeyd ve Halîl ve başkaları gibi), kabul edilir. (Mz, 5. نوع. [**أَحَدٌ** maddesinde **الآحَادُ**’a da bak; benzer, fakat daha az kayıtlı bir terimdir: ve **المَفَارِيدُ**’e bak.])

**فَرَدٌ**
**فَرَدٌ** ذ ve **فَرِدٌ** ve **فَرُدٌ** ve **فُرُدٌ**: bir önceki paragrafın ilk çeyreğine bak; ve yine, ikinci çeyrekte: ve birinci ve ikinci ve üçüncü için, **فُرَادٌ**’a da bak.

**فَرْدَةٌ**
**فَرْدَةٌ** ذ, yukarıda **فَرْدٌ**’e verilen mânaların birincisinde [sıfat olarak kullanılan] **فَرْدٌ**’ün müennesidir. (Msb.)

**فُرَدَةٌ**
**فُرَدَةٌ** ذ, arkadaşlarını bırakmış olarak yalnız giden kimse. (K, TA.)

**فُرْدَاتٌ**
**فُرْدَاتٌ** ذ [**آكَام** denilen türden] tepeler yahut benzerleri [**أَكَمَةٌ**’nin çoğulu; bkz.]. (K.)

**فَرْدَى**
**فَرْدَى** ذ : **فَرْدٌ**’e bak, ilk cümle: ― -b2- ve **فُرَادٌ**’a da bak.

**فَرْدَانُ**
**فَرْدَانُ** ذ : **فَرْدٌ**’e bak, ikinci çeyrek: ― -b2- ve **فُرَادٌ**’a da bak.

**فَرَادَ**
**فَرَادَ** ذ ; hemen sonraki paragrafa bak.

**فُرَادٌ**
**فُرَادٌ** ذ [en doğru olarak, **فَرْدٌ**’ün bir çoğulu olmaktan ziyade, çoğul-isim (quasi-pl. n.) sayılır; ve **فُرَادُ** mânada ona benzer]. Denir: **جَاؤُوا فُرَاداً**, ve ↓ **فُرَادَى**, (S, M, K,) tenvinli ve tenvinsiz, (S,) ve **فُرَادَ**, (K,) **ثُلَاثَ** ve **رُبَاعَ** gibi, (TA,) ve ↓ **فَرَادَ**, ve **فِرَاداً** [↓ **فَرْدٌ**’ün bir çoğulu,] ve ↓ **فَرْدَى**, (K,) [ve ↓ **فُرَّاداً**, belki şiir zaruretiyle; **مُرْسِمٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte bir örneğe bak,] Onlar birer birer geldiler; bir defada bir kişi; (S;) birinin ardından biri: (M, K:) AZ rivayet eder ki Kilâbîler şöyle dedi: **جِئْتُمُونَا فُرَاداً** [Bize birer birer geldiniz; yahut birinin ardından biri]: ve **هُمْ فُرَادٌ وَأَزْوَاجٌ** [Onlar tek tek kişiler ve çiftlerdir], tenvin ile: ve Araplar **قَوْمٌ فُرَادُ** dedi; gayr-i munsarif; **ثُلاَثُ** ve **رُبَاعُ**’a benzetilmiştir, [tek tek kişilerden oluşan, birer birer dizilmiş bir topluluk,] ve ↓ **فُرَادَى**; ikincisinin Fr tarafından bir çoğul olduğu söylenir: (T, L:) ve müfred [diye ekler] ↓ **فَرَدٌ** ve ↓ **فَرِدٌ** ve ↓ **فَرِيدٌ** ve ↓ **فَرْدَانُ**’dur: (T, K:) fakat ↓ **فَرُدٌ**, (T’nin bir nüshasına göre böyle,) yahut ↓ **فَرْدٌ**, (TA’ya göre K’da böyle; [CK’da **فُرْدٌ**,]) bu mânada, [yani çoğul mânada] câiz değildir. (T, K.)

**فَرُودٌ**
**فَرُودٌ** ذ : **فَرْدٌ**’e bak, ikinci çeyrek, iki yerde.

**فَرِيدٌ**
**فَرِيدٌ** ذ : **فَرْدٌ**’e bak, ilk yarı, iki yerde: ve **فُرَادٌ**’a da bak. ― -b2- Ayrıca **شَذْرٌ** ile aynı mânadadır; (T, A;) ‘Acem dilinde [görünüşe göre Farslar kastedilir] **جَاوَرْسَق** diye adlandırılır [hiçbir sözlükte bulmadığım bir kelime]: İbrâhîm el-Harbî’ye göre, gümüşten **شَذْر**, inciler gibi: (T:) yahut incileri ve altını ayıran **شَذْر**: (M, L, K:) ve dizilmiş inciler; araya konulan başka şeylerle ayrılmış olanlar: (S, L, K:) yahut gerdanlıkta altın parçalarını ayıran inciler: (A:) bunun bir tanesine ↓ **فَرِيدَةٌ** denir: (T, M, A, L:) çoğulu **فَرَائِدُ**. (T, M, K.) Ve kıymetli, yahut çok değer verilen bir mücevher; (M, L, K;) ve ayrıca ↓ **فَرِيدَةٌ**; (K;) sanki cinsinin tek olanıymış gibi; (M, L;) yahut eşi olmadığı için böyle adlandırılmıştır; yahut [bir inci olarak] kabuğunda yalnız bulunmuş olduğu için: (MF:) ve bazılarına göre, (S,) ↓ **فَرَائِدُ الدُّرِّ** büyük inciler demektir. (S, L.) ― -b3- Ayrıca, boynun **دَأْى**’sine [bkz.] bitişik olan altı omurun sonuncusu ile, bu **فَرِيد** ile [**عَجْب** denilen] sağrı kemiği arasındaki altı omur arasındaki orta omur; ve ayrıca ↓ **فَرَائِدُ**: (M, L, K:) yahut ↓ **فَرِيدَةٌ** [müfred] şu mânaya gelir: atın sırtının, bel omurlarına bitişik olan kısmından çıkıntı yapan omur; sırt omurları ile bel omurları arasında yer alır: bazı atlarda çıkıntı yapar. (M, L.)

**فَرِيدَةٌ**
**فَرِيدَةٌ** ذ, ve çoğulu **فَرَائِدُ**: bir önceki paragrafa bak, beş yerde.

**فُرَادَى**
**فُرَادَى** ذ : **فَرْدٌ**’e bak, ilk cümle: ve ayrıca **فُرَادٌ**’a bak, iki yerde.

**فَرَّادٌ**
**فَرَّادٌ** ذ, **فَرِيد** denilen şeyleri satan, (T, A, L, K,) ve yapan kimse; (M, L, K,) yani (A) **شَذْر**. (T, A.)

**فُرَّادًا**
**فُرَّادًا** ذ : **فُرَادٌ**’a bak.

**فَرْدَدٌ**
**فَرْدَدٌ** ذ : **فَرْدٌ**’e bak, ilk çeyrek.

**الفُرْدُود**
**الفُرْدُود** ذ : **فَرْدٌ**’e bak, ikinci yarı.

**فَارِدٌ**
**فَارِدٌ** ذ, ve onun müennesi (ة ile): **فَرْدٌ**’e bak, ortalara yakın, dokuz yerde: ― -b2- ve yine, sona yakın. ― -b3- **سُكَّرٌ فَارِدٌ** En iyi türden ve beyaz şeker. (K.) ― -b4- Ve **اـِبِلٌ فَوَارِدُ** aygırların benzemediği ( **لاَ تُشْبِهُهَا** ) [dişi develer]. (O ve K’da böyle. [Fakat doğru okunuşun, kanaatimce, **لا تَشْتَهِيهَا** olduğu açıktır; ve mânası da, aygırların arzulamadığı. **فَوَارِدُ**, **فَارِدَةٌ**’nin çoğuludur.])

**مُفْرَدٌ**
**مُفْرَدٌ** ذ : **فَرْدٌ**’e bak, ikinci çeyrek. ― -b2- [Bundan dolayı, ıstılah olarak, tek, basit kelime;] bir kısmı, mânasının bir kısmına delâlet etmeyen ifade: (KT:) [çoğulu **مُفْرَدَاتٌ**. ― -b3- Ve müfred; tesniye ve cem‘den ayrı olarak. ― -b4- Ve **مُفْرَادَاتُ الطِّبِّ** tıbbın müfredleri; tıbbî basitler.] ― -b5- Ve **مُفْرَدٌ** ayrıca yabanî boğa demektir. (L. [Yine, **فَرْدٌ**’e bak, sona yakın.])

**مُفْرِدٌ**
**مُفْرِدٌ** ذ, yalnız bir tane doğuran dişi, (S, L,) gebe dişi, (A,) yahut koyun veya keçi, (M,) yahut kadın; (K:) (S, M, A, L, K:) **مُوحِدٌ** ve **مُفِذٌّ** gibidir: (S, L:) **مُتْئِمٌ**’in zıddı. (A.) [Fiiline bak: 4.]

**ذَهَبَ مُفَرَّدٌ**
**ذَهَبَ مُفَرَّدٌ** ذ, (gerdanlıkta, A) altın parçaları; **فَرِيد** [bkz.] ile, (M, A, L, K,) yani incilerle, birbirinden ayrılmış. (A.)

**مُفَرِّدٌ**
**مُفَرِّدٌ** ذ, yanında başka kimse bulunmayan bir binici: (A:) yahut yanında yalnız devesi bulunan bir binici. (K.) ― -b2- **طُوبَى لِلْمُفَرِّدِينَ**, bir hadiste vârid olup, (L,) şu mânaya gelir: amelî din yahut şeriat ilmini öğrenmeye koyulan; [insanların] geri kalanından çekilen; ve yalnızca [dinin] emir ve yasaklarına riayete yönelenler: (IAar, T, * L, K, TA:) ve (K, TA) ayrıca şu mânaya geldiği de söylenir: (TA) Allah’ı tesbih etmeye kendini verenler: (K, TA:) yahut Peygamber’in bizzat kendisinin açıkladığı üzere, Allah’ı çokça, yahut sıkça zikreden erkekler ve kadınlar: (TA:) ayrıca, (K,) yahut Kt’nin hadisi açıklarken dediği üzere, (TA,) [ve sözleri T’de nakledildiği gibi,] doğumda akranları, (K, TA,) ve içinde bulundukları nesil, (TA,) helâk olmuş yahut ölmüş iken, kendileri kalmış olanlar; (K, TA,) Allah’ı zikrederek: fakat Az, IAar’ın açıklamasını, Kt’nin bu açıklamasından daha doğru görür. (TA.)

**مِفْرَادٌ**
**مِفْرَادٌ** ذ : paragrafın ortalarına yakın, **فَرْدٌ**’e bak.

**المَفَارِيدٌ**
**المَفَارِيدٌ** ذ, lugat ilminde ıstılah olarak, Araplardan yalnız birinin söylemiş olduğu şeyler demektir: **الأَفْرَادُ**’dan farklıdır; çünkü o, Araplardan, önde gelen lugatçılardan yalnız birinin rivayet ettiği şeyler demektir. (Mz, 15. نوع.)
