# فرزدق (ف-ر-ز-د-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B2%D8%AF%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%B2%D8%AF%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ر - ز - د - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B2%D8%AF%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الخماسي من القاف
جنفلق.
شفشلق:
الجَنْفَليق والشَّفْشَليق: المرأة العظيمة، قال:
فيا لهفي ويا أسفي جميعـاً		على ابن الجَنْفَلِيقِ الشَّفْشليق
قنفرش: القَنْفَرِشُ: العجوز.
والقَنْفرِش: الذكر، قال:
هل لك فيما قلت لي وقلت لش
فتدخلين اللذ معي باللذ معش
في وافر يدخل فيه القَنْفَرِشْ
لأن الكمرة يقال لها: القَنْفاء.
فلنقس: الفَلَنْقَسُ: الذي أمه عربية، وأبوه ليس بعربي، قال:
ثلاثة فأيهم يلتمس
العبد والهجين والفَلَنْقَس
فرزدق: الفَرَزْدَقُ: الرغيف، والفَرَزْدَقَة الواحدة، ويقال هو فتات الخبز.
قفندر: القَفَنْدَرُ: الضخم من الإبل، ويقال: هو الأبيض، ويقال: هو الضخم الرأس.
درتفق: ادْرنفق: أي: اقتحم قدما. وادْرَنْفَقَت الناقة، أي: تقدمت الإبل.
قنطرس: ناقة قَنْطَرِيسٌ: شديدة ضخمة.
تقلس: الأَنْقَلَيْسُ بنصب الألف، واللام، ومنهم من يكسرهما: سمكة على خِلْقةِ حية.
تم حرف القاف بحمد الله ومنه، وصلواته على محمد وآله.

##### Türkçe

**القاف**’tan beş harfli olanlar

**جنفلق**.
**شفشلق**:
**الجَنْفَليق** ve **الشَّفْشَليق**: iri kadın; dedi ki:
Vay hasretim, vay esefim hep birlikte		**الجَنْفَلِيقِ** **الشَّفْشليق**’in oğluna

**قنفرش**: **القَنْفَرِشُ**: kocakarı.
Ve **القَنْفرِش**: erkek; dedi ki:
Bana söylediğim ve sana söylediğim şeyde senin için var mı
Böylece benimle olan lezzetleri lezzetlerle birlikte içeri sokarsın
**القَنْفَرِشْ**’in içine girdiği bir vâfir’de
Çünkü **الكمرة**’ye **القَنْفاء** denilir.

**فلنقس**: **الفَلَنْقَسُ**: anası Arap olan, babası Arap olmayan kimse; dedi ki:
Üçtür; hangisi aranır
Köle, melez ve **الفَلَنْقَس**

**فرزدق**: **الفَرَزْدَقُ**: somun; tekine **الفَرَزْدَقَة** (denir); ve denilir ki: o, ekmek kırıntısıdır.

**قفندر**: **القَفَنْدَرُ**: develerden iri olan; ve denilir ki: o, beyazdır; ve denilir ki: o, başı iri olandır.

**درتفق**: **ادْرنفق**: yani: ayakla (birden) daldı. Ve **ادْرَنْفَقَت** dişi deve; yani: develer öne geçti.

**قنطرس**: **قَنْطَرِيسٌ** dişi deve: şiddetli iri.

**تقلس**: **الأَنْقَلَيْسُ**; elif ve lâmın nasbıyla; onlardan kimi ikisini de kesreler: yılan yaratılışı üzere bir balık.

**القاف** harfi Allah’a hamd ile ve O’ndan (yardım ile) tamamlandı; ve Muhammed’e ve âline salâtları (olsun).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B2%D8%AF%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفَرَزْدَقُ: جمع فَرَزْدَقَةٍ، وهي القطعة من العجين، وأصله بالفارسية بَرازْدَهْ.

##### Türkçe

**الفَرَزْدَقُ**: **فَرَزْدَقَةٍ**’nin çoğuludur; o da hamurdan bir parçadır. Aslı Farsçada **بَرازْدَهْ**’dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B2%D8%AF%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَرَزْدَقُ: الرغيف، وقيل: فُتات الخبز، وقيل: قِطَع العجين. واحدته فَرَزْدَقَة، وبه سمي الرجل الفَرَزْدَق شبه بالعجين الذي يسوِّي منه الرغيف، واسمه هَمَّام، وأَصله بالفارسية بَرأزَدْه؛ قال الأُموي: يقال للعجين الذي يقطع ويعمل بالزيت مشتقّ، قال الفراء: واسم كل قطعة منه فَرَزْدَقة، وجمعها فَرَزْدَق. ويقال للجَرْذَقِ العظيم الحروف: فَرَزْدَق. وقال الأَصمعي: الفَرَزْدَقُ الفَتُوت الذي يُفَتّ من الخبز الذي تشربه النساء، قال: وإذا جمعت فَرازِق لأَن الإسم إذا كان على خمسة أَحرف كلها أُصول حذفت آخر حرف منه في الجمع، وكذلك في التصغير، وإنما حذفت الدال من هذا الإسم لأَنها من مخرج التاء والتاءُ من حروف الزيادات فكانت بالحذف أولى، والقياس فَرَازِد، وكذلك التصغير فُرَيْزِقْ وفُرَيْزِدْ، التصغير فُرَيْزِقْ وفُرَيْزِدْ، وإن شئت عوضتَ في الجمع والتصغير، فإن كان في الإسم الذي على خمسة أَحرف حرف واحد زائد كان بالحذف أَولى، مثال مُدَحْرِج وجَحَنْفَل قلت دُحَيْرج وجُحَيْفِل، والجمع دَحارج وجَحافل، وإن شئت عوضت في الجمع والتصغير.

##### Türkçe

**الفَرَزْدَقُ**: somun; ve denildi ki: ekmek kırıntısı; ve denildi ki: hamur parçaları.

Onun bir tanesi **فَرَزْدَقَة**’dir; ve onunla adam **الفَرَزْدَق** diye adlandırıldı; somunu ondan yaptığı hamura benzetilerek; onun adı **هَمَّام**’dır; ve aslı Farsçada **بَرأزَدْه** iledir; **الأُموي** dedi ki: yağ ile kesilip yapılan hamura **مشتقّ** denir; **الفراء** dedi ki: ondan her parçanın adı **فَرَزْدَقة**’dir; onun çoğulu **فَرَزْدَق**’tır. Ve büyük harfli **الجَرْذَقِ**’a **فَرَزْدَق** denir.

**الأَصمعي** dedi ki: **الفَرَزْدَقُ** kadınların içtiği ekmekten ufalanan ufantıdır; dedi ki: **فَرازِق** diye çoğul yaptığında; çünkü isim beş harf üzere olup hepsi asıllar olunca, çoğulda onun son harfini düşürürsün; ve küçültmede de böyledir; ancak bu isimden **الدال**’ı düşürdün; çünkü o **التاء**’nın mahrecindendir ve **التاءُ** ziyade harflerdendir; böylece düşürme ile daha evlâ oldu; kıyas **فَرَازِد**’dir; ve küçültme de **فُرَيْزِقْ** ve **فُرَيْزِدْ**’dir; küçültme **فُرَيْزِقْ** ve **فُرَيْزِدْ**’dir; istersen çoğulda ve küçültmede telâfi ettin; eğer beş harf üzere olan isimde bir tek زائد harf olursa, düşürme ile daha evlâ olur; örnek **مُدَحْرِج** ve **جَحَنْفَل**; **دُحَيْرج** ve **جُحَيْفِل** dersin; ve çoğul **دَحارج** ve **جَحافل**’dir; istersen çoğulda ve küçültmede telâfi ettin.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B2%D8%AF%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ر ز د ق * * الفَرزْدَقُ * جمع * فَرَزْدَقةٍ * وهي القطعة من العجين وبه سمي * الفَرَزْدَقُ * واسمه همام

##### Türkçe

* ف ر ز د ق * * **الفَرزْدَقُ** * **فَرَزْدَقةٍ**’nin çoğuludur; o, hamurdan bir parçadır; bununla **الفَرَزْدَقُ** adlandırıldı; onun adı Hemmâm’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B2%D8%AF%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفرزدق، كسفرجل: الرغيف الذي يسقط في التنور، الواحدة بهاء نقله الليث. وقال الفراء: اسم كل قطعة منه فرزدقة. قال: وقال بعضهم: هو فتات الخبز. والفرزدق: لقب أبي فراس همام بن غالب بن صعصعة بن ناجية بن عقال بن محمد بن سفيان بن مجاشع بن دارم بن مالك بن حنظلة بن مالك بن زيد مناة بن تميم، الشاعر المشهور، وقدذكره المصنف أيضا في ف ر س. أو الفرزدقة: القطعة من العجين الذي يسوى منه الرغيف، وبه سمي الرجل. وقال الفراء: يقال للجردق العظيم الحروف: فرزدق، فارسيته برازده، أو عربي منحوت من كلمتين من فرز، ومن دق؛ لأنهدقيق عجن ثم أفرزت منه قطعة فهي من الإفراز والدقيق. هذا قول ابن فارس. ج: فرازق، لأن الاسم إذا كان على خمسة أحرف كلها أصول حذفت آخر حرف منه في الجمع، وكذلك في التصغير، وإنما حذفت الدال من هذا الاسم لأنها من مخرج التاء، والتاء من حروف الزيادة، فكانت بالحذف أولى، والقياس فرازد، وكذلك التصغير فريزق، وفريزد، وإن شئت عوضت في الجمع وفي التصغير. فإن كان في الاسم الذي هو على خمسة أحرف حرف واحد زائد، كان بالحذف أولى، مثل: مدحرج وجحنفل فقلت: دحيرج وجحيفل، والجمع دحارج وجحافل، وإن شئت عوضت في الجمع والتصغير، كل ذلك قول الأصمعي نقله الصاغاني وصاحب اللسان. ومما يستدرك عليه: الفرزدق: الفتوت الذي يفت من الخبز تشربه النساء، نقله الأصمعي. والفرزدق: قرية بمصر بالقرب...

##### Türkçe

**الفرزدق**; **سفرجل** gibi: tandırda düşen ekmek; bir tanesi **هاء** iledir; bunu el-Leys nakletti. El-Ferrâ dedi: onun her parçasının adı **فرزدقة**’dır. Dedi: Ve bazıları dedi: o, ekmeğin kırıntısıdır. Ve **الفرزدق**: Temîm’den Zeyd Menât oğlu Mâlik oğlu Hanzala oğlu Mâlik oğlu Dârim oğlu Mâlik oğlu Mucâşi‘ oğlu Sufyân oğlu Muhammed oğlu ‘İkâl oğlu Nâciye oğlu Sa‘saa oğlu Gâlib oğlu Hemmâm b. Ebî Firâs’ın lakabıdır; meşhur şair; musannif onu ayrıca **ف ر س**’te de zikretmiştir. Yahut **الفرزدقة**: ondan ekmeğin yapıldığı hamurdan parça; adam onunla adlandırıldı. El-Ferrâ dedi: büyük harfli **الجردق**’a **فرزدق** denir; Farsçası **برازده**’dir; yahut iki kelimeden yontulmuş Arapçadır: **فرز**’den ve **دق**’tan; çünkü ince yoğruldu, sonra ondan bir parça ayrıldı; o da **الإفراز**’dan ve **الدقيق**’tendir. Bu, İbn Fâris’in sözüdür. Çoğulu: **فرازق**; çünkü isim beş harf üzere olup hepsi asıl olunca, cem‘de onun son harfi düşürülür; küçültmede de böyledir. Bu isimden **الدال** ancak onun mahreci **التاء**’nın mahrecinden olduğu için düşürüldü; **التاء** ise ziyade harflerdendir; böylece hazfe daha evlâ oldu. Kıyas **فرازد**’dır; küçültme de **فريزق** ve **فريزد**’dir. İstersen cem‘de ve küçültmede ivaz yaparsın. Eğer beş harf üzere olan isimde bir tek ziyade harf varsa, hazf ile daha evlâ olur; meselâ: **مدحرج** ve **جحنفل**; böylece dedin: **دحيرج** ve **جحيفل**; çoğul **دحارج** ve **جحافل**. İstersen cem‘de ve küçültmede ivaz yaparsın; bunların hepsi el-Asma‘î’nin sözüdür; bunu es-Sâgânî ve Lisân sahibi nakletti. Onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الفرزدق**: ekmekten ufalanıp kadınların içtiği **الفتوت**; bunu el-Asma‘î nakletti. Ve **الفرزدق**: Mısır’da yakınında ... bir köy.
