# فرز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فرز

فَرَزَ العَرَقَ فَرْزاً، والفِرْزُ: القِطعةُ منه، والجمع أَفْرازٌ وفُرُوزٌ. والفِرْزَةُ: كالفِرْزِ. وأُفْرِزَ له نَصِيبُهُ: عُزِلَ. وقوله في الحديث: من أَخَذَ شَفْعاً فهو له، ومن أَخذ فِرْزاً فهو له؛ قيل في تفسيره قولان: قال الليث: الفِرْزُ الفَرْدُ، وقال الأَزهري: لا أَعرف الفِرْزَ الفَرْد. والفِرْزُ في الحديث: النصيبُ المفرُوزُ. وقد فَرَزْتُ الشيء وأَفْرَزْتُه إِذا قسمته. والفِرزُ: النصيب المَفْرُوزُ لصاحبه، واحداً كان أَو اثنين: وفَرَزَهُ يَفْرِزُه فَرْزاً وأَفْرَزَه: مازَهُ. الجوهري: الفَرْزُ مصدر قولك فَرَزْتُ الشيء أَفْرِزُه إِذا عزلته عن غيره ومِزْتَه، والقِطعَةُ منه فِرْزَةٌ، بالكسر. وفارَزَ فلانٌ شريكه أَي فاصله وقاطعه. قال بعض أَهل اللغة: الفَرْزُ قريب من الفَزْرِ، تقول:
فَرَزْتُ الشيء من الشيء أَي فصلته. وتكلم فلان بكلامٍ فارِزٍ أَي فَصَلَ به بين أَمرين. قال: ولسان فارِزٌ بَيِّنٌ؛ وأَنشد: إِني إِذا ما نَشَزَ المُناشِزُ،
فَرَّجَ عن عِرْضِي لِسانٌ فارِزٌ
القشيري: يقال للفُرْصَةِ فُرْزَةٌ وهي النَّوْبَة. وأَفْرَزَه الصيدُ أَي أَمكنه فرماه من قُرْبٍ. والفَرْزُ: الفَرْجُ بين الجبلين، وقيل: هو موضع مطمئن بين رَبْوَتَيْنِ؛ قال رؤبة يصف ناقة:
كَمْ جاوَزَتْ من حَدَبٍ وفَرْزِ
والفَرْزُ: ما اطمأَنَّ من الأَرض. والفَرْزَةُ: شَقٌّ يكون في الغَلْظِ؛ قال الراعي:
فأَطْلَعَتْ فَرْزَة الآجامِ جافِلَةً،
لم تَدْرِ أَنَّى أَتاها أَوّل آهر
(*قوله «فاطلعت البيت» كذا بالأصل.)
والإِفْرِيزُ: الطَّنْفُ، ومنه ثوب مَفْرُوزٌ. قال أَبو منصور: الإِفْرِيزُ إِفْرِيزُ الحائط؛ معرّب لا أَصل له في العربية؛ قال: وأَما الطَّنْفُ فهو عربي محض.
التهذيب: الفارِزَةُ طريقة تأْخذ في رَمْلَةٍ في دَكادِكَ لَيِّنَةٍ كأَنها صَدْعٌ من الأَرض منقاد طويلٌ خِلْقَةً.
وفَرْوَزَ الرجلُ: مات. والفِرْزانُ: معروف. وفَيْرُوزٌ: اسم فارسي.

### Türkçe

**فَرَزَ** teri **فَرْزاً** **فَرَزَ** etti; **الفِرْزُ**: ondan bir parçadır; çoğulu **أَفْرازٌ** ve **فُرُوزٌ**’dur. **الفِرْزَةُ**: **الفِرْزِ** gibidir. “Ona payı **أُفْرِزَ** edildi”: ayrıldı.
Hadisteki sözü: “Kim **شَفْعاً** alırsa o onundur; kim **فِرْزاً** alırsa o onundur”; onun tefsirinde iki söz denildi: Leys dedi ki: **الفِرْزُ** **الفَرْدُ**’dür; Ezherî dedi ki: **الفِرْزَ** **الفَرْد** olarak bilmem. Hadisteki **الفِرْزُ**: ayrılmış paydır.
Ve ben şeyi **فَرَزْتُ** ettim ve onu **أَفْرَزْتُ** ettim; onu böldüğüm zaman. **الفِرزُ**: sahibine ayrılmış paydır; bir olsun yahut iki: ve onu **فَرَزَهُ يَفْرِزُه فَرْزاً** ve onu **أَفْرَزَه**: onu ayırdı. Cevherî: **الفَرْزُ** “Ben şeyi **فَرَزْتُ** ederim, onu **أَفْرِزُه** ederim” sözünün masdarıdır; onu başkasından ayırdığın ve onu seçip ayırdığın zaman; ondan parça ise kesre ile **فِرْزَةٌ**’dir. Falan, ortağıyla **فارَزَ** etti; yani ondan ayrıldı ve onunla ilişiğini kesti. Bazı dil ehli dedi: **الفَرْزُ** **الفَزْرِ**’e yakındır; dersin ki: “Şeyi şeyden **فَرَزْتُ** ettim”; yani onu ayırdım. Falan, **فارِزٍ** bir sözle konuştu; yani onunla iki iş arasında ayırdı. Dedi: “Ve **فارِزٌ** açık bir dil”; ve inşad etti:
إِني إِذا ما نَشَزَ المُناشِزُ،
فَرَّجَ عن عِرْضِي لِسانٌ فارِزٌ

Kuşeyrî: **الفُرْصَةِ** için **فُرْزَةٌ** denir; o da nöbettir. Av onu **أَفْرَزَه** etti; yani ona imkân verdi de onu yakından attı. **الفَرْزُ**: iki dağ arasındaki açıklıktır; ve denildi ki: iki tepecik arasında alçak bir yerdir; Rü’be bir dişi deveyi vasfederek dedi:
كَمْ جاوَزَتْ من حَدَبٍ وفَرْزِ

**الفَرْزُ**: yerden alçalmış olan şeydir. **الفَرْزَةُ**: kalınlıkta bulunan bir yarıktır; Râ‘î dedi:
فأَطْلَعَتْ فَرْزَة الآجامِ جافِلَةً،
لم تَدْرِ أَنَّى أَتاها أَوّل آهر
(*Onun “فاطلعت البيت” sözü: asılda böyledir.)

**الإِفْرِيزُ**: **الطَّنْفُ**tur; ondan **مَفْرُوزٌ** elbise. Ebû Mansûr dedi: **الإِفْرِيزُ** duvarın **إِفْرِيزُ**’idir; Arapçaya sokulmuş olup Arapçada onun için bir asıl yoktur; dedi: **الطَّنْفُ** ise sırf Arapçadır.
**التهذيب**: **الفارِزَةُ**; yumuşak tümseklerde bir kumlukta giden bir yoldur; sanki yerden bir yarık, tabiatça uzun, sürüklenip giden.
Adam **فَرْوَزَ** etti: öldü. **الفِرْزانُ**: bilinen (bir şey)dir. **فَيْرُوزٌ**: Farsça bir addır.
