# فرس — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B3/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%B3/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B3.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: فرس

* ف ر س * * الفَرَسُ * يقع على الذكر والأنثى ولا يقال للآنثى * فَرَسَةٌ * وتصغير الفرس * فُرَيسٌ * فان أردت الأنثى خاصة لم تقل الا * فُرَيسَةٌ * بالهاء والجمع * أفْرُاسٌ * وراكبه * فارِسٌ * أي صاحب فرس وهو مثل لابن وتامر ويجمع على * فَوَارِسَ * وهو شاذ لا يقاس عليه لأن فواعل انما هو جمع فاعلة كضاربة وضَوارِب أو جمع فاعل صفة لمؤنث كحائض وحوائض أو صفة أو اسما لغير الآدمي كبازل وبوازل وحاشط وحواشط فأما مذكر من يعقل فلا يجمع عليه الا فوارس وهوالك ونواكس قال بن السكيت إذا كان الرجل على حافز برذونا كان أو فرسا أو بغلا أو حمارا قلت مر بنا * فَارسٌ * على بغل ومر بنا فارس على حمار وقال عمارة صاحب البغل بغال لا فارس وصاحب الحمار حمار لا فارس و * فضرَسَ * الأسد * فريستَهُ * من باب ضرب أي دق عنقا و * افْتَرَسَها * مثله قال بن السكيت و * فضرَس * الذئب الشاة وقال النضر بن شميل يقال أكل الذئب الشاة ولا يقال افترسها وأبو * فِرَاسٍ * كنية الأسد و * فضارِسُ * هم الفرس والفرسان الفوارس و * الفِرَاسَةُ * بالكسر الاسم من قولك * تَفَرَّسْتُ * فيه خيرا وهو يتفرس أي يتثبت وينظر تقول منه رجل * فارسُ * النظر وفي الحديث ﴿اتقو فراسة المؤمن﴾ و * الفَرَاسَةُ * بالفتح و * الفُرُوسةُ * و * الفُرُوِسيََةُ * كلها مصدر قولك رجل * فارسٌ * على الخيل وقد * فَرُسَ * من باب سهل وظرف أي حذق أمر الخيل

### Türkçe

* ف ر س * * **الفَرَسُ** * erkek ve dişiye vâki olur; dişiye **فَرَسَةٌ** denilmez. Atın küçültmesi **فُرَيسٌ**’dir; eğer özellikle dişiyi murat edersen, ancak **فُرَيسَةٌ** (ه ile) dersin. Çoğulu **أفْرُاسٌ**’dır. Binicisi **فارِسٌ**’dir; yani at sahibi; ve o, **لابن** ve **تامر** gibi bir misaldir. **فَوَارِسَ** üzere cem‘ olunur; ve o şâzdır, ona kıyas edilmez; çünkü **فواعل** ancak **فاعلة**’nin cem‘idir; **ضاربة** ve **ضَوارِب** gibi; yahut müennes için sıfat olan **فاعل**’in cem‘i; **حائض** ve **حوائض** gibi; yahut âdemî olmayan için sıfat veya isim; **بازِل** ve **بوازل** ve **حاشط** ve **حواشط** gibi. Amma akledenin müzekkeri, **فوارس** üzere cem‘ olunmaz; ancak **فوارس**; ve **هوالك** ve **نواكس** (gibi).

İbnü’s-Sikkît dedi: Adam bir **حافز** üzerinde ise—**برذونا** olsun, yahut **فرسا** olsun, yahut katır olsun, yahut eşek olsun—“Bize bir **فَارسٌ** katır üzerinde uğradı” dersin; ve “Bize bir **فارس** eşek üzerinde uğradı” dersin. ‘Umâre dedi: Katırın sahibi **بغال**’dır, **فارس** değildir; eşeğin sahibi **حمار**’dır, **فارس** değildir.

Ve **فضرَسَ** aslan, **فريستَهُ**’ni—**ضرب** bâbından—yani boyun(unu) ezdi. Ve **افْتَرَسَها** da onun gibidir. İbnü’s-Sikkît dedi: Ve **فضرَس** kurt koyunu. En-Nadr b. Şümeyl dedi: “Kurt koyunu yedi” denir; **افترسها** denilmez.

Ve **فِرَاسٍ** Ebû, aslanın künyesidir. Ve **فضارِسُ** onlar atlar ve atlılardır; atlılar **الفوارس**’tır.

Ve **الفِرَاسَةُ** (kesre ile), “onda hayır **تَفَرَّسْتُ**” sözünden isimdir; ve o **يتفرس** eder; yani sağlamlaştırır ve bakar. Ondan “bakışın **فارسُ**’ı olan adam” dersin. Hadiste: { Müminin **فراسة**’sinden sakının }.

Ve **الفَرَاسَةُ** (fetha ile) ve **الفُرُوسةُ** ve **الفُرُوِسيََةُ**; hepsi “at üzerinde adam **فارسٌ**” sözünün masdarıdır. Ve **فَرُسَ**—**سهل** ve **ظرف** bâbından—yani at işini iyi bildi.
