# فرس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: فرس

باب السين والراء والفاء معهما
س ر ف، ر س ف، ف ر س، ر ف س، س ف ر، ف س ر مستعملات
سرف:
الأسراف وسَرِفٌ موضِعان بالحِجاز.
والأِسراف نقيض الاقتصاد.
ولِلَّحْمِ سَرَفٌ كسَرَفِ الخَمر، وهو الضَّراوةُ.
والمَسروفةُ من الشّاءِ: التي تُقُطَعُ أُذُنُها أصلاً.
وفي المَثَل: أَصْنَعُ من سُرْفةٍ، وهي دُوَيبَّة صغيرة تَنْقُبُ الشَّجَر وتَبني فيه بَيْتاً، وسَرِفَ الشَّجَرُ أي أصابَتْه السُّرْفة.
والسَّرِفُ: الجاهِلُ، وقال:
إنَّ امرَءاً سَرِفَ الفُؤادِ يَرَى		عَسَلاً بماءِ سَحابةٍ شَتْمـي
والسَّرَفُ: الخَطَأ، يقال: أردْتُكم فسَرِفْتُكُم، قال:
ما في عَطائِهُمُ مَنٌّ ولا سَرَف
أي لا يُخطِئُون ويَضَعُونَه موضِعَه.
رسف:
الرَّسْفُ والرَّسيفُ والرَّسَفانُ: مِشْيَة المُقَيَّد، وقد رَسَفَ في القَيْد يَرسُفُ رَسيفاً فهو راسفٌ.
والمَرْسَفةُ: المَمْشى لمّا نجدها ووَجَدنا المَرْسَف.
فرس:
هذا فَرَسٌ وهذه فَرَسٌ والفُروسَةُ، مصدر الفارس، لا فِعْلَ له.
والفِراسةُ مصدر التفرس.
والفَرْسُ: دَقُّ العُنُق.
والفَريسةُ فَريسةُ الأسَد، ونادَى منادي عُمَرَ فقال: لا تَنخَعُوا ولا تفرِسُوا: أي لا تكسِروا العُنَقَ.
وأبو فِراس: كُنيةُ الأسَد، وكنية الفرزدق أيضاً.
والفَريس: حَلْقةُ الحَبْل من خَشَب، قال:
فلو كانَ الرِّشا مِئتَيْنِ باعـاً		لكانَ مَمَرُّ ذلك في الفَريسِ
رفس:
الرَّفسَةُ: الصَّدْمَةُ بالرِّجْل في الصَّدْرِ.
سفر:
السَّفْر: قومٌ مسافِرون وسُفّار، والأَسفار جماعة السَّفْر.
والسَّفَر: بَياض النَّهار، وأسفَرَتْ: أَصَبَحت، وأَسَفَرَ الصُّبْحُ، تقول: رُحْ بنا إلى المنزل بسَفَرٍ أي قبل اللَّيل.
ووجهٌ مُسْفِرٌ: منيرٌ مُشرِقٌ سروراً وحسناً.
وسَفَرْتُ الشيءَ عن الشيء سَفْراً أي كَشَطْتُه فانسفَرَ وذَهَبَ قال:
سَفْرَ الشَّمالِ الزِّبزجَ المُزَبْرَج		ا
وانسَفَرَتِ الإِبِل: تَصَرَّفَت فذَهَبَت.
والسَّفيرُ: ما تَساقَطَ من الشَّجَر أيّامَ الخريف، سَفَرَتْ به الرَّيحُ.
ويقال: اعلِفُوه سَفيراً.
وسَفَرْتُ البيتَ بالمِسْفَرةِ أي كَنَستُه بالمِكنَسةِ سَفْراً.
والسَّفيرُ: الكُناسةُ.
والسُّفُور: سَفْرُ المرأةِ نِقابَها عن وجهها فهي سافِرٌ وهُنَّ سَوافِرُ، قال تَوْبةُ:
فقد رابني منها الغَداةَ سُفُورُها
السِّفارُ: خَيطٌ يُشَدُّ طَرَفه على خِطام البعير فيُدارُ عليه، ويُجُعَل بقيَّتُه زمامَها، ورُبَّما كان السِّفار من حديد، والجمع أسفِر.
والسَّفيرُ: رسول بعض القوم إلى قوم، وهم السُّفَراءُ.
والأسفار أجزاءُ التَّوراة، وجُزءٌ منه سِفرٌ، والتَّوراة خمسة أسفار أي كُتُب.
سِفْرٌ يخرُجُ من بني إسرائيلَ من مِصر، وسِفر لسيرة الملوك، وسِفْر الوَصيّة وسفر مُكَرّرٌ.
والسَّفَرة: الكَتَبةُ، وملائكةُ السَّماءِ والأرضِ سَفَرة أي كَتَبةٌ، وهم الكنبة الذين يُحصُون أعمالَ أهلِ الأرض من قوله سبحانه: بأيدي سَفَرة.
ويقال: سَفَرت الكتاب أي كَتَبْتُ أسفِره سَقراً.
والسِّفُيرُ: الفَيْج والتابع والخادم.
وسُفْرة الطعام تُتَّخَذُ للمسافرِ.
فسر:

الفَسْرُ: التفسير وهو بيان وتفصيل للكِتاب، وفَسَره يفسِره فَسْراً، وفَسَّرَه تفسيراً.
والتَّفْسِرة: اسمٌ للبَوُل الذي ينظُر فيه الأَطِّباء، يُسْتَدَلُّ به على مَرَض البَدَنِ، وكلُّ شيءٍ يُعرفَ به تفسيرُ الشيءِ فهو التَّفسِرةُ.

### Türkçe

باب **السين** و**الراء** و**الفاء** معهما
**س ر ف**، **ر س ف**، **ف ر س**، **ر ف س**، **س ف ر**، **ف س ر** مستعملات

**سرف**:
**الأسراف** ve **سَرِفٌ** Hicaz’da iki yerdir.
Ve **الأِسراف** iktisadın zıddıdır.
Ve et için **سَرَفٌ**, şarabın **سَرَف**’i gibi vardır; o, şiddetli düşkünlüktür.
Ve koyundan **المَسروفةُ**: kulağı aslından kesilen (koyun)dur.
Ve meselde: “**أَصْنَعُ من سُرْفةٍ**”; o, ağacı delen ve onda bir ev yapan küçük bir böcekçiktir; ve “**سَرِفَ الشَّجَرُ**” yani **السُّرْفة** ona isabet etti.
Ve **السَّرِفُ**: cahildir; ve dedi ki:
إنَّ امرَءاً سَرِفَ الفُؤادِ يَرَى		عَسَلاً بماءِ سَحابةٍ شَتْمـي
Ve **السَّرَفُ**: hatadır; denir ki: “Sizi kastettim de sizi **سَرِفْتُكُم** (şaşırdım)”; dedi ki:
ما في عَطائِهُمُ مَنٌّ ولا سَرَف
Yani hata etmezler ve onu yerine koyarlar.

**رسف**:
**الرَّسْفُ** ve **الرَّسيفُ** ve **الرَّسَفانُ**: bağlanmışın yürüyüşüdür; ve “**رَسَفَ**” bağda **يَرسُفُ** **رَسيفاً**; o hâlde o **راسفٌ**’tir.
Ve **المَرْسَفةُ**: yürüyüş yeri; “onu bulduğumuzda ve **المَرْسَف**’i bulduğumuzda”.

**فرس**:
Bu bir **فَرَسٌ**’tur ve bu bir **فَرَسٌ**’tur; ve **الفُروسَةُ**, **الفارس**’ın masdarıdır; onun fiili yoktur.
Ve **الفِراسةُ** **التفرس**’in masdarıdır.
Ve **الفَرْسُ**: boynu ezip kırmadır.
Ve **الفَريسةُ**: aslanın avıdır; ve Ömer’in münadisi nida etti de dedi ki: “**لا تَنخَعُوا ولا تفرِسُوا**”: yani boynu kırmayın.
Ve **أبو فِراس**: aslanın künyesidir; ve Ferazdak’ın da künyesidir.
Ve **الفَريس**: ip halkasıdır, ağaçtandır; dedi ki:
فلو كانَ الرِّشا مِئتَيْنِ باعـاً		لكانَ مَمَرُّ ذلك في الفَريسِ

**رفس**:
**الرَّفسَةُ**: ayakla göğse vurma darbesidir.

**سفر**:
**السَّفْر**: yolculuk eden bir kavim ve **سُفّار**; ve **الأَسفار** **السَّفْر**’in cemaatidir.
Ve **السَّفَر**: gündüzün beyazlığıdır; ve “**أسفَرَتْ**”: sabahladı; ve “**أَسَفَرَ الصُّبْحُ**”; dersin ki: “Bizi menzile **بسَفَرٍ** götür” yani geceden önce.
Ve **وجهٌ مُسْفِرٌ**: sevinç ve güzellikçe aydınlık, parlak.
Ve “Bir şeyi bir şeyden **سَفَرْتُ** **سَفْراً**” yani onu kazıdım; derken **انسفَرَ** ve gitti; dedi ki:
سَفْرَ الشَّمالِ الزِّبزجَ المُزَبْرَج		ا
Ve **انسَفَرَتِ الإِبِل**: dağılıp gitti.
Ve **السَّفيرُ**: sonbahar günlerinde ağaçtan dökülen şeydir; rüzgâr onu **سَفَرَتْ** (sürükledi).
Ve denir ki: “Onu **سَفيراً** yemle.”
Ve “Evi **بالمِسْفَرةِ** **سَفَرْتُ**” yani onu süpürge ile **سَفْراً** süpürdüm.
Ve **السَّفيرُ**: süprüntüdür.
Ve **السُّفُور**: kadının yüzünden peçesini açmasıdır; o hâlde o **سافِرٌ**’dir ve onlar **سَوافِرُ**’dir; Tevbe dedi ki:
فقد رابني منها الغَداةَ سُفُورُها
**السِّفارُ**: devenin yularının **خِطام**’ı üzerine ucu bağlanan, onun üzerinde döndürülen iptir; ve kalanı onun yuları yapılır; bazen **السِّفار** demirden olur; cem‘i **أسفِر**’dir.
Ve **السَّفيرُ**: bir kavmin bir kavme elçisi; onlar **السُّفَراءُ**’dır.
Ve **الأسفار** Tevrat’ın kısımlarıdır; onun bir kısmı **سِفرٌ**’dir; Tevrat beş **أسفار**’dır yani kitaplar.
Beni İsrail’den Mısır’dan çıkış için bir **سِفْرٌ**; ve kralların sîreti için bir **سِفر**; ve vasiyetin **سِفْر**’i ve mükerrer bir **سفر**.
Ve **السَّفَرة**: kâtiblerdir; ve göğün ve yerin melekleri **سَفَرة**’dir yani kâtiblerdir; onlar, yüce sözünden: “**بأيدي سَفَرة**” (ifadesinden) yer ehlinin amellerini sayan kâtiblerdir.
Ve denir ki: “Kitabı **سَفَرت**” yani onu yazdım; onu **أسفِره** **سَقراً**.
Ve **السِّفُيرُ**: ulak, tâbi ve hizmetçidir.
Ve **سُفْرة** yemek: yolcu için edinilir.

**فسر**:

**الفَسْرُ**: tefsirdir; o, kitap için bir beyan ve tafsildir; ve “**فَسَره**” onu **يَفسِره** **فَسْراً**; ve “**فَسَّرَه**” onu **تفسيراً**.
Ve **التَّفْسِرة**: tabiplerin içinde baktıkları idrar için bir isimdir; onunla bedenin hastalığına delil getirilir; ve kendisiyle bir şeyin tefsiri bilinen her şey, o **التَّفسِرة**’dir.
