# فرس — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B3/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%B3/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B3.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: فرس

الفَرَسُ يقع على الذكر والأنثى، ولا يقال للأنثى فَرَسَةٌ. وتصغير الفَرَسِ فُرَيْسٌ، وإنْ أردت الأنثى خاصَّة لم تقل إلا فُرَيْسَةٌ بالهاء. والجمع أفْراسٌ. وراكبه فارِسٌ، أي صاحب فرس. ويجمع على فوارِسَ، وهو شاذٌّ لا يقاس عليه. والفَرَسَةُ: ريحٌ تأخذ في العنق فتَفْرِسُها. والفَريسُ: حلقة من خشب يقال لها بالفارسية جَنْبَرْ. وفَرَسَ الأسدُ فريستَهُ يَفْرِسُها فَرْساً، وافْتَرَسَها، أي دقَّ عنقَها. وأصل الفَرْسِ هذا ثم كثُر واستعمل حتَّى صير كلُّ قتلٍ فَرْساً. وقد نُهِيَ عن الفَرْسِ في الذبح، وهو كسر عظم الرقبة قبل أن تبرد.
قال ابن السكيت: فَرَسَ الذئبُ الشاةَ فَرْساً. وأفْرَسَ الراعي، أي فَرَسَ الذئبُ شاةً من غنمه. قال: وأفْرَسَ الرجلُ الأسدَ حمارَه، إذا تركه له ليفترسه وينجو هو.
وقال النصر بن شميلٍ: يقال أكل الذئبُ الشاةَ، ولا يقال افترسها. وأبو فراس: كنية الأسد. والفُرْسانُ: الفوارِسُ. والفِراسَةُ بالكسر: الاسم من قولك تَفَرَّسْتُ فيه خيراً. وهو يَتَفَرَّسُ، أي يتثبَّت وينظر. تقول منه: رجلٌ فارِسُ النظر. وفي الحديث: "اتَّقوا فِراسَةَ المؤمنِ". والفَراسَةُ بالفتح: مصدر قولك رَجلٌ فارِسٌ على الخيل بيِّن الفَراسَةِ والفُروسَةِ والفُروسيَّةِ. وقد فَرُسَ بالضم: يَفْرُسُ فُروسَةً وفَراسَةً، أي حَذِقَ أمر الخيل. والفِرْسُ بالكسر: ضربٌ من النبت.

### Türkçe

**الفَرَسُ** erkek ve dişiye vâki olur; dişiye **فَرَسَةٌ** denilmez. **الفَرَسِ**’in küçültmesi **فُرَيْسٌ**’dur; eğer dişiyi özellikle murat edersen, ancak **فُرَيْسَةٌ** (ه ile) dersin. Çoğulu **أفْراسٌ**’tır. Binicisi **فارِسٌ**’tir; yani at sahibi. **فوارِسَ** üzere de çoğul yapılır; bu şâzdır, üzerine kıyas edilmez. **الفَرَسَةُ**: boyunda tutan bir rüzgârdır da onu **تَفْرِسُها**. **الفَريسُ**: Farsça **جَنْبَرْ** denilen, ağaçtan bir halkadır. Aslan avını **فريستَهُ** **يَفْرِسُها** **فَرْساً** ile **افْتَرَسَها**; yani boynunu inceltti (ezdi). Bu **الفَرْسِ**’in aslı budur; sonra çoğaldı ve kullanıldı, nihayet her öldürmeyi **فَرْساً** kıldı. Kesimde **الفَرْسِ**’ten nehy olunmuştur; o, soğumadan önce boyun kemiğini kırmaktır.

İbnü’s-Sikkît dedi: Kurt koyunu **فَرَسَ** **فَرْساً**. Çoban **أفْرَسَ**; yani kurt, koyunlarından bir koyunu **فَرَسَ**. Dedi: Adam, aslana eşeğini **أفْرَسَ** eder; onu ona bırakırsa ki onu parçalayıp yesin ve kendisi kurtulsun.

Nasr b. Şümeyl dedi: “Kurt koyunu yedi” denir; “onu **افترسها**” denilmez. **أبو فراس**: aslanın künyesidir. **الفُرْسانُ**: **الفوارِسُ**’tir. Kesre ile **الفِراسَةُ**: “onda hayır **تَفَرَّسْتُ**” sözünden isimdir. O **يَتَفَرَّسُ**; yani sağlamca durur ve bakar. Ondan dersin: “bakışın **فارِسُ**’i olan adam.” Hadiste: “Müminin **فِراسَةَ**’sinden sakının.” Fetha ile **الفَراسَةُ**: “at üzerinde **فارِسٌ** olan, **الفَراسَةِ** ve **الفُروسَةِ** ve **الفُروسيَّةِ**’si açık olan adam” sözünün masdarıdır. Zamme ile **فَرُسَ**: **يَفْرُسُ** **فُروسَةً** ve **فَراسَةً**; yani at işini iyi bildi. Kesre ile **الفِرْسُ**: bitkiden bir türdür.
