# فرصد (ف-ر-ص-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ر - ص - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الرباعي من حرف الصاد
دلمص، دملص:
الدُّلامِصُ: البَرّاق، وذَهَبٌ دُلامِصٌ ودُلَمِصٌ ودُمالِصٌ ودُمَلِصٌ، أي بَرّاقٌ يبرُق بُرُوقاً شديداً، قال الأعشى:
اذا جُردِّت يوماً حسِبتَ خَميصةً		عليها وجريالاً يضيىء دُلامِصا
صفرد:
الصِّفرِد: طائرٌ أعظمُ من العُصفور، يألَفُ البيُوتَ، وهو أجبَنُ الطَّير، يقال: أجبَنُ من صِفرِدٍ.
فرصد:
الفِرْصادُ: شجر معروف، وأهلُ البصرة يُسمُّون الشجرة فِرصاداً وحَمْلُه التُّوت، وأنشد:
كأنَّما نَفَضَ الأَحـمـالَ ذاويةً		على جَوانبه الفِرْصادُ والعِنَبُ
أراد بالفِرصاد والعِنَب الشجَرتَيْن لا حَمْلَها. أراد كأنّما نَفَضَ الفرصادُ أحمالَه.
ذاويةً نُصِبَ على الحال، والعِنَب كذلك، شَبَّهَ أبعارَ البَقَر بحَبِّ الفِرصادِ والعِنَب.
والفِرْصادُ حَبُّ العِنَب والزَّبيب، والفِرْصيدُ لغةٌ فيه طائِفيّة.
صيدل:
الصَّيْدَلانيُّ لغةٌ عَمَّتْ والجميع الصَّيادلةُ، والنّون أعَمُّ.
صندل:
الصَّندَل خَشَبٌ أحمرُ، ومنه الأصفر، طيِّبُ الرِّيح.
والصَّندلُ والصُّنادِلُ من الحُمُر: الشَّديدُ الخَلْق الضَّخْم الرأس، قال: أنعَتُ عَيْراً صَنْدَلاْ صُنادِلا
صلدم:
الصِّلدِمُ: القويُّ الشَّديد الحوافِر، والأُنثَى صِلْدِمة، قال: يخطَفُها بِمِخلَبٍ صُلادِمُ وكذلك الصُلادِمُ، وجمعُه صَلادِمُ.
بربص:
ويقال: بَربَصْت الارض اذا أرسلتُ فيها الماء فمخَرَتْها النُّجُود.
صنبر:
والصُّنبُورُ: الرجل اللَّئيم.
ونَخلةٌ صُنْبُورةٌ وهي الدقيقة العُنقُ القليلةُ الحَمْل، وصَنبَرَ عُنُقُها.
وصَنبَرَ أصلُها أذا دَقَّ في الأرض.
والصُّنبُور أيضاً: القَصَبَةُ التي تكون في الإِداوة من حَديدٍ أو رَصاص يُشرَبُ بها.
والصَّنَوبَرُ: شَجَرٌ أخضَرُ صيفاً وشِتاءً.
والصِّنَّبرُ والصِّنَّبِرُ: رِيحٌ باردةٌ في غَيْمٍ، قال طرفة: من سَديفٍ حين هاجَ الصِّنَّبْر
بنصر:
البِنْصِر الإصبِع بينَ الوُسْطَى والخِنْصِر.
صطبل:
الإصطَبلُ: موقِف الفَرس شاميّة، والجمع الأَصابيل.
بلنص:
البَلَنصاةُ: بَقلةٌ، وتُجمَعُ البَلَنْصَى، وقد تُسَمَّى بَلَنْصُوصة، ويقال: انها طائر.
تربص:
تَرْبَصْنا الأرضَ إذا أَرْسلتَ فيها الماءَ، فَمَخَرْتَها لتجود.

##### Türkçe

باب **الرباعي** من حرف **الصاد**
**دلمص**، **دملص**:
**الدُّلامِصُ**: parlak olan; ve **ذَهَبٌ دُلامِصٌ** ve **دُلَمِصٌ** ve **دُمالِصٌ** ve **دُمَلِصٌ**; yani, şiddetli bir parıltıyla parlayan parlak. **الأعشى** dedi ki:
اذا جُردِّت يوماً حسِبتَ خَميصةً		عليها وجريالاً يضيىء دُلامِصا

**صفرد**:
**الصِّفرِد**: serçeden daha büyük bir kuş; evlere alışır; ve o, kuşların en korkağıdır. Denir ki: “**صِفرِدٍ**’den daha korkak.”

**فرصد**:
**الفِرْصادُ**: bilinen bir ağaç; Basra halkı ağaca **فِرصاداً** der, onun meyvesi **التُّوت**tur. Ve inşad etti:
كأنَّما نَفَضَ الأَحـمـالَ ذاويةً		على جَوانبه الفِرْصادُ والعِنَبُ
**الفِرصاد** ve **العِنَب** ile iki ağacı kastetti, onların meyvesini değil. Kastetti: sanki **الفرصادُ** yüklerini silkip dökmüş gibi.
**ذاويةً** hâl üzere nasb edilmiştir; **العِنَب** de böyledir. Sığır dışkılarını **الفِرصادِ** ve **العِنَب** tanesine benzetti.
Ve **الفِرْصادُ**, **العِنَب** ve **الزَّبيب** tanesidir; **الفِرْصيدُ** ise onda bir dildir, Tâif’e nispetlidir.

**صيدل**:
**الصَّيْدَلانيُّ**: yaygınlaşmış bir dildir; çoğulu **الصَّيادلةُ**’dir; **النّون** ise daha geneldir.

**صندل**:
**الصَّندَل**: kırmızı bir ağaçtır; ondan sarı olanı da vardır; güzel kokuludur.
Ve **الصَّندلُ** ve **الصُّنادِلُ** (eşeklerden): yaratılışı sert, başı iri olan; dedi ki: **أنعَتُ عَيْراً صَنْدَلاْ صُنادِلا**

**صلدم**:
**الصِّلدِمُ**: güçlü, sert, toynakları keskin olan; dişisi **صِلْدِمة**. Dedi ki: **يخطَفُها بِمِخلَبٍ صُلادِمُ**; **الصُلادِمُ** da böyledir; çoğulu **صَلادِمُ**’dur.

**بربص**:
Ve denir ki: **بَربَصْت الارض**; içine su saldığım zaman; böylece **النُّجُود** onu yardı.

**صنبر**:
Ve **الصُّنبُورُ**: alçak (soysuz) adam.
Ve **نَخلةٌ صُنْبُورةٌ**: boynu ince, yükü az olan; ve onun boynu **صَنبَرَ**.
Ve kökü, yerde inceldiği zaman **صَنبَرَ**.
Ve **الصُّنبُور** ayrıca: demirden veya kurşundan, **الإِداوة**’da bulunan, onunla içilen kamıştır.
Ve **الصَّنَوبَرُ**: yazın ve kışın yeşil olan bir ağaçtır.
Ve **الصِّنَّبرُ** ve **الصِّنَّبِرُ**: bulut içinde soğuk bir rüzgâr; **طرفة** dedi ki: **من سَديفٍ حين هاجَ الصِّنَّبْر**

**بنصر**:
**البِنْصِر**: **الوُسْطَى** ile **الخِنْصِر** arasındaki parmak.

**صطبل**:
**الإصطَبلُ**: atın durduğu yer; Şamîcedir; çoğulu **الأَصابيل**.

**بلنص**:
**البَلَنصاةُ**: bir ottur; çoğulu **البَلَنْصَى** olarak toplanır; bazen **بَلَنْصُوصة** diye adlandırılır; ve denir ki: o bir kuştur.

**تربص**:
**تَرْبَصْنا الأرضَ**: içine su saldığın zaman; böylece onu, iyi ürün versin diye yardığın zaman.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفِرْصادُ: التوتُ، وهو الأحمر منه. قال الشاعر الأسود بن يَعفر:
من خَمْرٍ ذي نَطَفٍ أغَنَّ كأنَّماقَنَأتْ أنامِلُهُ من الفِـرْصـادِ

##### Türkçe

**الفِرْصادُ**: dut; ve onun kırmızı olanı. Şair Esved b. Ya‘fer dedi:
Nataflı bir şaraptan; boğuk sesli; sanki onun parmak uçları **الفِـرْصـادِ**’dan kınalanmış gibi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفِرْصِدُ والفِرْصِيدُ والفِرْصاد: عَجْمُ الزبيب والعنب وهو العُنْجُدُ أَيضاً. والفِرْصادُ: التُّوت، وقيل حَمْلُه وهو الأَحمر منه. والفِرْصادُ: الحُمْرَة؛ قال الأَسود بن يعفر:
يَسْعَى بها ذو تُومَتَيْنِ مُنَطَّقٌ،
قَنَأَتْ أَنامِلُه من الفِرْصادِ
والهاء في قوله بها على سُلافَةٍ ذكرها في بيت قبله وهو:
ولقَدْ لَهَوْتُ، وللشَّبابِ بَشاشةٌ.
بِسُلافَةٍ مُرِجَتْ بماءِ غَوادِي
والتُّومَةُ: الحَبَّةُ من الدُّرِّ. والسُّلافَةُ: أَولُ الخمر. والغَوادي: جمع غاديةٍ وهي السحابة التي تأْتي غُدْوَة. الليث: الفِرْصادُ شجر معروف؛ وأَهل البصرة يسمون الشجر فِرْصاداً وحمله التوت؛ وأَنشد: كأَنَّما نَفَضَ الأَحْمال ذاوِيَةً،
على جَوانِبِهِ الفِرْصادُ والعِنَبُ
أَراد بالفرصاد والعنب الشجرتين لا حملهما. أَراد: كأَنما نَفَضَ الفِرْصادُ أَحمالَه ذاويَةً، نصب على الحال، والعنب كذلك؛ شبَّه أَبعارَ البقر بحب الفِرصادِ والعنب.

##### Türkçe

**الفِرْصِدُ** ve **الفِرْصِيدُ** ve **الفِرْصاد**: kuru üzümün ve üzümün çekirdeği; o, **العُنْجُدُ** da (demektir). Ve **الفِرْصادُ**: dut; ve (şöyle de) denildi: onun meyvesi; o da onun kırmızı olanıdır. Ve **الفِرْصادُ**: kızıllık; **الأَسود بن يعفر** dedi ki:

يَسْعَى بها ذو تُومَتَيْنِ مُنَطَّقٌ،
قَنَأَتْ أَنامِلُه من **الفِرْصادِ**

Ve onun “بها” sözündeki **الهاء**, ondan önceki beyitte zikrettiği **سُلافَةٍ** üzerinedir; o da şudur:

ولقَدْ لَهَوْتُ، وللشَّبابِ بَشاشةٌ.
بِسُلافَةٍ مُرِجَتْ بماءِ غَوادِي

Ve **التُّومَةُ**: inciden bir tane. Ve **السُّلافَةُ**: şarabın ilki. Ve **الغَوادي**: **غاديةٍ**’nin çoğuludur; o da sabahleyin gelen buluttur. **الليث**: **الفِرْصادُ** bilinen bir ağaçtır; ve Basra halkı ağaca **فِرْصاداً** derler, onun meyvesine de dut (derler); ve (şu beyit) okundu:

كأَنَّما نَفَضَ الأَحْمال ذاوِيَةً،
على جَوانِبِهِ **الفِرْصادُ** والعِنَبُ

**الفرصاد** ve **العنب** ile iki ağacı kastetti, onların meyvelerini değil. Kastetti: sanki **الفِرْصادُ** solmuş olarak yüklerini silkelemiştir; hâl olarak mansubdur; ve **العنب** de böyledir; sığırın dışkılarını **الفِرصادِ** ve **العنب** tanesine benzetti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ر ص د * * الفِرْصادُ * بالكسر التوت الأحمر خاصة

##### Türkçe

* ف ر ص د * * **الفِرْصادُ** *kesre ile* özellikle kırmızı dut.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفرصد، والفرصيد، بكسرهما، عجم الزبيب وعجم العنب، وهو العنجد أيضا، وقد تقدم، كالفرصاد، بالكسر أيضا، وكان ينبغي التنبيه، فإن الإطلاق يقتضي الفتح. وهو أي الفرصاد: التوت، أو حمله، أو أحمره، وقال الليث: الفرصاد: شجر معروف. وأهل البصرة يسمون الشجر فرصادا، وحمله التوث، وأنشد:
  كأنما نفض الأحـمـال ذاوية                      على جوانبه الفرصاد والعنب أراد بالفرصاد والعنب الشجرتين لا حملهما، أراد: كأنما نفض الفرصاد أحماله ذاوية - نصب على الحال - والعنب كذلك، شبه أبعار البقر برحب الفرصاد والعنب. والفرصاد: صبغ أحمر، قال الاسود بن يعفر:
  ولقد لهوت وللشباب بشاشة                      بسلافة مزجت بماء غوادي
  يسعى بها ذو تومتين منطق                      قنأت أنامله من الفرصـاد والتومة: الحبة من الدر، والسلافة: أول الخمر. والغوادي: السحائب تأتي غدوة.

##### Türkçe

**الفرصد** ve **الفرصيد**, ikisinin de kesriyle: kuru üzümün çekirdeği ve üzümün çekirdeği; o, **العنجد**’dir de; ve daha önce geçti; **الفرصاد** gibi, yine kesirle; ve tenbih edilmesi gerekirdi; çünkü mutlak bırakma fethi gerektirir. Ve o, yani **الفرصاد**: dut; yahut onun meyvesi; yahut onun kırmızısı. **الليث** dedi: **الفرصاد**: bilinen bir ağaçtır. Ve Basra ehli ağaca **فرصادا** derler; ve onun meyvesi **التوث**’tur. Ve şu beyit okunmuştur:

كأنما نفض الأحـمـال ذاوية
على جوانبه الفرصاد والعنب

**الفرصاد** ve **العنب** ile iki ağacı kastetti, meyvelerini değil; kastetti: sanki **الفرصاد** yüklerini silkip dökmüş, solmuş hâlde — hâl üzere nasb — ve **العنب** de öyle; sığır dışkılarını **الفرصاد** ve **العنب**’in genişliğine benzetti. Ve **الفرصاد**: kırmızı bir boya. **الاسود بن يعفر** dedi:

ولقد لهوت وللشباب بشاشة
بسلافة مزجت بماء غوادي
يسعى بها ذو تومتين منطق
قنأت أنامله من الفرصـاد

Ve **التومة**: inciden bir tanedir. Ve **السلافة**: şarabın ilki. Ve **الغوادي**: sabahleyin gelen bulutlardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فِرْصِدٌ
فِرْصِدٌ ذ and ↓ فِرْصِيْدٌ The stones of raisins and of grapes; (M, O, L, K;) as also ↓ فِرْصَادٌ. (M, L, K.)

فِرْصَادٌ
فِرْصَادٌ ذ The [mulberry called] تُوت [q. v.]: (AO, AHn, O, Msb:) or the [tree called] تُوت: or its fruit: (M, K:) or the red توت: (S, Msb:) [or, accord. to Zeyn el-'Attلr, the sweet and white mulberry: so says Golius: see تُوتٌ:] Lth says that it is a well-known tree; that the people of ElBasrah call the tree thus, and call its fruit تُوتٌ: (T, O, * Msb:) and by فِرْصَادٌ the lawyers mean the tree that bears the [fruit called] تُوت. (Msb.) ― -b2- Also A red dye; (K:) or redness. (M, L.) ― -b3- See also فِرْصِدٌ.

فِرْصِيدٌ
فِرْصِيدٌ ذ : see فِرْصِدٌ.

##### Türkçe

فِرْصِدٌ
**فِرْصِدٌ** ذ ve aşağıdaki **فِرْصِيْدٌ**: kuru üzümün ve üzümün çekirdekleri; (M, O, L, K;) ve yine aşağıdaki **فِرْصَادٌ**. (M, L, K.)

فِرْصَادٌ
**فِرْصَادٌ** ذ **تُوت** [bkz.]: (AO, AHn, O, Msb:) yahut **تُوت** [denilen] ağaç: yahut onun meyvesi: (M, K:) yahut kırmızı **توت**: (S, Msb:) [yahut, Zeyn el-'Attلr’a göre, tatlı ve beyaz dut: Golius böyle der: **تُوتٌ**’a bak:] Lth der ki: o, bilinen bir ağaçtır; Basra halkı ağaca böyle der, meyvesine de **تُوتٌ** der: (T, O, * Msb:) ve **فِرْصَادٌ** ile fakihler, **تُوت** [denilen] meyveyi veren ağacı kastederler. (Msb.) ― -b2- Ayrıca kırmızı bir boya; (K:) yahut kızıllık. (M, L.) ― -b3- Yine **فِرْصِدٌ**’e bak.

فِرْصِيدٌ
**فِرْصِيدٌ** ذ: **فِرْصِدٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَرْصَدَ
فَرْصَدَ فِرْصَاْد 49 ,
a.  Grapes; raisin-stones.

b.  Mulberry.

c.  Red dye.

فِرْصِد
فِرْصِد 53 ,
a.  see 49 (a) .

##### Türkçe

**فَرْصَدَ**
**فَرْصَدَ فِرْصَاْد 49** ,
a. Üzümler; kuru üzüm çekirdekleri.

b. Dut.

c. Kırmızı boya.

**فِرْصِد**
**فِرْصِد 53** ,
a. 49 (a)’ya bak.
