# فرص — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B5/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B1%D8%B5/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B5.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: فرص

باب الصاد والراء والفاء معهما
ص ر ف، ر ص ف، ص ف ر، ف ر ص مستعملات
صرف:
الصَّرْفُ: فَضْلُ الدِّرْهَم في القيمة، وجَوْدةُ الفِضَّة، وبَيْعُ الذَّهَبِ بالفِضَّةِ، ومنه الصَّيْرَفِيُّ لتَصريفهِ أحدَهُما بالآخَر.
والتَّصريف: اشتِقاق بعضٍ من بعضٍ.
وصَيْرفِيّات الأمُور: مُتَصرفاتُها أي تَتَقَلَّبُ بالناسِ.
وتصريف الرِّياحِ: تَصَرُّفُها من وَجْهٍ الى وَجهٍ، وحالٍ الى حال، وكذلك تصريف الخُيُول والسُّيُول والأمُور.
وصَرْف الدّهْرِ: حَدَثُه.
وصَرْف الكلمة: إِجراؤها بالتنوين.
وقال الحسن: الصَّرْفُ: التَطَوُّعُ، والعَدْل: الفريضةُ.
والصَّرْفُ: أن تَصِرفَ إِنساناً على وَجْهٍ يُريده الى مَصْرفٍ غير ذلك.
والصَّرْفةُ: كوكَبٌ واحد خَلْفَ خَراتَىِ الأَسَدِ، اذا طَلَعَ أمامَ الفَجْر فذاك أوّلُ الخريف، واذا غابَ مع طلوع الفَجْر فذاك أوّلُ الربيع، وهو من مَنازِلِ القَمَر.
والعَرَب تقول: الصَّرْفةُ: نابُ الدَّهرُ، لأنّها تفتُرُ عن البَرْد أو عن الحّرِّ في الحالتين.
والصِّراف: حِرمةُ الشَاءِ والبَقَر والكِلاب أي استحِرامُها، وصَرَفَتِ الكلبةُ تصرِفُ صرافاً فهي صارف.
والصَّريفُ: صوتُ نابِ البعير حين يَصِرفُ اذا حَرَقَ أحدَهُما بالآخَر.
والصَّريفُ: صوتُ البَكْرةِ.
والصَّريفُ: اللَّبَنُ الحليبُ ساعةَ يُحْلَب.
والصَّريفُ: الخَمْرُ الطيِّبةُ، وقال في قول الأعشى:
صَريفيَّةً طيِّباً طَعْمُهـا		لها زَبَدٌ بين كُوبٍ ودَنّ
قال بعضهم: جعلها صَريفيّة لأنّها أُخِذَتْ من الدَنِّ ساعتئذٍ كالبن الصَّريفِ.
وشَرابٌ صِرْفٌ: غيرُ مَمزوجٍ.
والصِّرْفُ: كُلُّ شيءٍ لم يُخْلَطُ بشيءٍ.
والصِّرَفانُ: من أجوَد التَّمْرِ، وضَرْب منه من أَرْزَنه.
ويقال: الصَّرَفان المَوْتُ، قال: أَجَندلاً يَحْمِلْنَ أم حَديدا أم صَرَفاناً بارداً شديداً والصِّرْفُ: الأَديمُ الشديدُ الحُمرة.
رصف:
الرَّصَفُ: حِجارةٌ مَضمومَةٌ بعضها الى بعض في مَسيل، وكذلك اذا جُعِلَ من آخِرِ مَسيلٍ لِماءٍ أو لمصير، وجمعُه رِصافٌ.
والرُّصافةُ والرِّصافةُ: مَوْضِعٌ.
والرَّصَفة: عَقَبةٌ تُلْوَى على مَوْضِع الفُوقِ من الوَتَر، وعلى أصْل نَصْل السَّهْمِ، وسَهْمٌ مَرصُوفٌ.
ورَصَفَ قَدَمَيْه أي صَفَّهما، وضَمَّ إِحداهما الى الأخرى.
فرص:
الفَرْص: شَقُّ الجِلْدِ بحديدة عريضة الطَّرَف تَفرصُه بها فَرْصاً غَمزاً، كما يَفرِصُ الحَذّاءُ أُذْنَيِ النَّعْل عند عَقِبِهما بالمِفْراص ليَجعَلَ فيها الشِّراكَ.
والمِفراصُ: الحديدةُ التي يقطع بها.
والفَريصةُ: لحمٌ عند نُغْضِ الكَتِفِ في وَسَط الجَنْبِ عند مَنْبِضِ القَلْب، وهما اللَّتانِ يَفتَرِصانِ عند الفَزْعة، يعني ارتعادَهما، قال أميّة: فَرائِصُهم من شدة الخَوفِ تَرْعَدُ وقال:
صَخْمُ الفَريصةِ لو أبصَرْتَ قِمَّتَه		بينَ الرجالِ إذنْ شَبَّهْتَه جَمَـلا
والفُرْصَةُ: النُّهزَةُ، ويقال: أَصَبْتَ فُرصَتَكَ ونَوبَتَكَ ونُهْزَتَك، واحد.
وانتَهَزْتُها وافتَرَصْتُها.
والفرصة: قطعة من صُوفٍ أو قُطنٍ.
وفَريصُ الرَّقَبةِ: عُروقُها.
والفَرْصةُ: الرِّيحُ التي يكون منها الحَدَبُ، والسِّينُ فيه لغة.
صفر:
الصَّفَرُ يَقَعُ في الكَبِدِ وشَراسيف الأضلاع، يقال: إنه يَلْحَسُ الانسان حتى يقتُلَه.
ورجل مَصْفُورٌ: في بَطْنِه صَفَرٌ.
والانسانُ يَصْفَرُّ من الصَّفَر جدّاً، وقال أعشى باهِلةَ:
لا يَتَأرّى لما في القِـدْر يَرْقَـبُـه		ولا يَعَضُّ على شُرْ سوفه الصَّفَرُ
والصُّفارُ: صَفرةٌ تعلُو اللَّوْنَ والبَشَرةَ من داءٍ، وصاحبه مَصْفُورٌ أيضاً، وأنشد: قَضْبَ الطبيبِ نائِطَ المَصفُورِ والصُّفْرةُ: لون الأصفَرِ، وفعله اللازم الاصفِرار.
وأما الاصفِيرارُ فعَرَضٌ يعرِضُ للانسان، يقال يَصْفارُّ مرَّةً ويَحمارُّ أخرى. ويقال في الأوّل: اصفَرَّ يصفرُّ.
والصَّفيرُ من الصوت كما تصفِرُ بالدَّوابِّ اذا سَقَيْتَ.
والصَّفّارةُ: هَنَةٌ جَوْفاءُ من نُحاسٍ يَصفِر فيها الغُلام للحَمام ونحوه، وللحِمارُ للشُّربِ.
والصِّفرُ: الشيءُ الخالي، يقال: صَفِرَ يصفَرُ صَفَراً وصُفُوراً فهو صِفْر صَحْرٌ، والجميع والواحدُ والذكرُ والأنثَى فيه سَواءٌ.
والصَّفَريَّةُ: نَباتٌ يكونُ في أوّلِ الخريف يُخَضِّر الأرض ويُورقُ الشَّجَر.
والصَفَريَّةُ: زمانٌ بين الخريف والوَسْميِّ.
وما يُصيبَ المواشي فيغيِّرُ الخِلقة وهَزَّةِ الجَنْبة يُسَمَّى الصِّغْرة كما تُسَمِّي ما يُرْعَى من الربيعِ الرِّبعةَ.
والصُّفار والصِّفارُ: ما بقي في أسنانِ الدّابَّة من التِّبْنِ والعَلَف للدَّوابِّ كُلِّها.
وفي المَثَل: ما بها صافِر أي أحَدٌ ذو صَفير.
وبَنُو الأَصُفَر: مُلوك الروم، قال عديّ بن زيد:
وبنو الأصفر الكِرامُ ملوكُ الر		وم لم يَبقَ منهـم مَـأْثُـورُ
وأبو صُفرةَ: كنية أبي المُهَلَّب.
والصُّفْرُ: ما يُتَّخَذُ من النُّحاس الجيِّد.
وصَفَرٌ: شَهرٌ بعد المُحَرَّم، فاذا جَمَعُوهما باسْمٍ واحدٍ قالوا: الصَّفَران، وكذلك اذا جَمَعُوا رَجَباً وشَعْبانَ باسْمٍ واحد قالوا: رَجَبان، فغَلَبَ على الأوّل المُؤَخَّر، وعلى الثاني المُقَدَّم.

### Türkçe

باب **الصاد** ve**الراء** ve**الفاء** onlarla birlikte
**ص ر ف**، **ر ص ف**، **ص ف ر**، **ف ر ص** kullanımdadırlar.

**صرف**:
**الصَّرْفُ**: kıymette dirhemin fazlası; gümüşün kalitesi; altının gümüşle satılması; bundan dolayı **الصَّيْرَفِيُّ** (sarraf), ikisinden birini ötekiyle bozdurmasından ötürü.
Ve **التَّصريف**: bazısını bazısından türetme.
Ve işlerin **صَيْرفِيّات**’ı: onların tasarruf edenleri; yani insanlarla dönüp durur.
Ve rüzgârların **تصريف**’i: bir yönden bir yöne, bir hâlden bir hâle tasarruf etmesidir; aynı şekilde atların, sellerin ve işlerin **تصريف**’i.
Ve **صَرْف** zamanın: onun olayıdır.
Ve kelimenin **صَرْف**’ı: onu tenvin ile yürütmektir.
Hasen dedi ki: **الصَّرْفُ**: nafile; **العَدْل**: farzdır.
Ve **الصَّرْفُ**: bir insanı, istediği bir yüz üzere, bundan başka bir **مَصْرف**’a çevirmendir.
Ve **الصَّرْفةُ**: **خَراتَىِ الأَسَدِ**’in arkasında tek bir yıldızdır; fecrin önünde doğarsa o, sonbaharın başlangıcıdır; fecrin doğuşuyla birlikte batarsa o, ilkbaharın başlangıcıdır; o, ayın menzillerindendir.
Ve Araplar der ki: **الصَّرْفةُ**: zamanın dişidir; çünkü iki hâlde de soğuktan yahut sıcaktan gevşer.
Ve **الصِّراف**: koyunların, sığırların ve köpeklerin kızgınlığı; yani kızgınlaşmalarıdır; ve dişi köpek **صَرَفَتِ** **تصرِفُ** **صرافاً**; o hâlde o **صارف**’tir.
Ve **الصَّريفُ**: devenin dişinin sesi; iki dişinden birini ötekiyle sürttüğünde, eğer birini ötekiyle yakarsa.
Ve **الصَّريفُ**: makaranın sesi.
Ve **الصَّريفُ**: sağıldığı vakit taze süt.
Ve **الصَّريفُ**: güzel şarap; A‘şâ’nın sözü hakkında dedi ki:
صَريفيَّةً طيِّباً طَعْمُهـا		لها زَبَدٌ بين كُوبٍ ودَنّ
Bazıları dedi ki: onu **صَريفيّة** kıldı; çünkü o, o vakit küpten alınmıştır; tıpkı **الصَّريف** süt gibi.
Ve **شَرابٌ صِرْفٌ**: karıştırılmamış.
Ve **الصِّرْفُ**: hiçbir şeyle karıştırılmamış her şey.
Ve **الصِّرَفانُ**: hurmanın en iyilerindendir; ve ondan bir tür, **أَرْزَنه**’dendir.
Ve denilir: **الصَّرَفان** ölüm(ler)dir; dedi ki: أَجَندلاً يَحْمِلْنَ أم حَديدا أم صَرَفاناً بارداً شديداً ve **الصِّرْفُ**: şiddetli kızıllıkta deri.

**رصف**:
**الرَّصَفُ**: bir akıntı yatağında birbirine bitiştirilmiş taşlardır; aynı şekilde, su için yahut geçit için bir akıntı yatağının sonunda yapıldığında; çoğulu **رِصافٌ**’dır.
Ve **الرُّصافةُ** ve **الرِّصافةُ**: bir yerdir.
Ve **الرَّصَفة**: kirişin, okun gezinin bulunduğu yer üzerine dolanan bir düğüm; ve okun temreninin kökü üzerine (olan); ve **سَهْمٌ مَرصُوفٌ**.
Ve “iki ayağını **رَصَفَ**” yani onları saf saf yaptı ve birini ötekine bitiştirdi.

**فرص**:
**الفَرْص**: geniş uçlu bir demirle deriyi yarmaktır; onunla onu **فَرْصاً** (yarma) **غَمزاً** (bastırarak) yararsın; tıpkı ayakkabıcının, kayışı yerleştirmek için, **المِفْراص** ile nalının iki kulağını topukları yanında yarması gibi.
Ve **المِفراصُ**: onunla kesilen demirdir.
Ve **الفَريصةُ**: kürek kemiğinin çıkıntısı yanında, böğrün ortasında, kalbin atış yerinde bir ettir; ve onlar, korku anında **يَفتَرِصانِ** (titreyip oynarlar); yani ikisinin titremesi; Ümeyye dedi ki: فَرائِصُهم من شدة الخَوفِ تَرْعَدُ ve dedi ki:
صَخْمُ الفَريصةِ لو أبصَرْتَ قِمَّتَه		بينَ الرجالِ إذنْ شَبَّهْتَه جَمَـلا
Ve **الفُرْصَةُ**: fırsat/ele geçecek an; ve denilir: **أَصَبْتَ فُرصَتَكَ** ve **نَوبَتَكَ** ve **نُهْزَتَك**; (bunlar) birdir.
Ve onu **انتَهَزْتُها** ve **افتَرَصْتُها**.
Ve **الفرصة**: yün yahut pamuktan bir parçadır.
Ve **فَريصُ الرَّقَبةِ**: onun damarlarıdır.
Ve **الفَرْصةُ**: kamburluğun kendisinden olduğu rüzgâr; ve onda **السِّينُ** bir lehçedir.

**صفر**:
**الصَّفَرُ** karaciğerde ve kaburgaların kıkırdaklarında olur; denilir ki: insanı yalar da onu öldürür.
Ve **رجل مَصْفُورٌ**: karnında **صَفَرٌ** vardır.
Ve insan, **الصَّفَر**’den çokça sararır; ve A‘şâ Bâhile dedi ki:
لا يَتَأرّى لما في القِـدْر يَرْقَـبُـه		ولا يَعَضُّ على شُرْ سوفه الصَّفَرُ
Ve **الصُّفارُ**: bir hastalıktan dolayı renge ve deriye çıkan bir sarılıktır; sahibi de **مَصْفُورٌ**’dur; ve şu beyit okundu: قَضْبَ الطبيبِ نائِطَ المَصفُورِ ve **الصُّفْرةُ**: sarının rengi; onun lâzım fiili **الاصفِرار**’dır.
أما **الاصفِيرارُ** ise insana arız olan bir arazdır; denilir: bir kere **يَصْفارُّ** olur, başka bir kere **يَحمارُّ** olur. Ve birincide denilir: **اصفَرَّ** **يصفرُّ**.
Ve **الصَّفيرُ** sesten (olan)dır; tıpkı hayvanlara, suladığında, ıslık çalman gibi.
Ve **الصَّفّارةُ**: bakırdan içi boş bir şeydir; oğlan onunla güvercin ve benzeri için ıslık çalar; ve eşek için, su içme için.
Ve **الصِّفرُ**: boş şeydir; denilir: **صَفِرَ** **يصفَرُ** **صَفَراً** ve **صُفُوراً**; o hâlde o **صِفْر** **صَحْرٌ**’dur; onda çoğul ve tekil, erkek ve dişi eşittir.
Ve **الصَّفَريَّةُ**: sonbaharın başında olan bir bitkidir; yeri yeşertir ve ağacı yapraklandırır.
Ve **الصَفَريَّةُ**: sonbahar ile **الوَسْميِّ** arasında bir zamandır.
Ve davarlara isabet edip yaratılışı değiştiren ve böğür sarsıntısı (hastalığı) denilen şey **الصِّغْرة** diye adlandırılır; tıpkı ilkbahardan otlanan şeye **الرِّبعة** adını vermen gibi.
Ve **الصُّفار** ve **الصِّفارُ**: hayvanın dişlerinde kalan saman ve yemdir; bütün hayvanlar için.
Ve meselde: **ما بها صافِر** yani ıslığı olan hiçbir kimse (yok).
Ve **بَنُو الأَصُفَر**: Rum krallarıdır; Adî b. Zeyd dedi ki:
وبنو الأصفر الكِرامُ ملوكُ الر		وم لم يَبقَ منهـم مَـأْثُـورُ
Ve **أبو صُفرةَ**: Ebû’l-Muheleb’in künyesidir.
Ve **الصُّفْرُ**: iyi bakırdan yapılan şeydir.
Ve **صَفَرٌ**: **المُحَرَّم**’den sonra bir aydır; ikisini tek bir adla topladıklarında **الصَّفَران** derler; aynı şekilde **رَجَباً** ve **شَعْبانَ**’ı tek bir adla topladıklarında **رَجَبان** derler; böylece birincide sonrakı galip geldi, ikincide önceki galip geldi.
